৩. গোতমকচেতিযসুত্তৱণ্ণনা

১২৬. ততিযে সম্বহুলাতি পঞ্চসতমত্তা. পঞ্চসতা কিৰ ব্ৰাহ্মণা তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ অপৰভাগে ভগৱতো ধম্মদেসনং সুত্ৱা কামেসু আদীনৱং নেক্খম্মে চ আনিসংসং পস্সমানা ভগৱতো সন্তিকে পব্বজিত্ৱা ন চিৰস্সেৱ সব্বং বুদ্ধৱচনং উগ্গণ্হিত্ৱা পৰিযত্তিং নিস্সায মানং উপ্পাদেসুং – ‘‘যং যং ভগৱা কথেতি, তং তং মযং খিপ্পমেৱ জানাম. ভগৱা হি ইত্থিলিঙ্গাদীনি তীণি লিঙ্গানি, নামাদীনি চত্তাৰি পদানি, পঠমাদযো সত্ত ৱিভত্তিযো মুঞ্চিত্ৱা ন কিঞ্চি কথেতি, এৱং কথিতে চ অম্হাকং গণ্ঠিপদং নাম নত্থী’’তি, তে ভগৱতি অগাৰৱা হুত্ৱা ততো পট্ঠায ভগৱতো উপট্ঠানম্পি ধম্মস্সৱনম্পি অভিণ্হং ন গচ্ছন্তি. তে সন্ধায ৱুত্তং ‘‘সম্বহুলা কিৰ ব্ৰাহ্মণপব্বজিতা…পে… ধম্মস্সৱনং ন গচ্ছন্তী’’তি. মুখপটিঞ্ঞং গহেত্ৱাতি ‘‘সচ্চং কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে’’তিআদিনা তমত্থং পটিপুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি তেহি ভিক্খূহি ৱুত্তং পটিৱচনং গহেত্ৱা. তঞ্হি অত্তনো মুখেনেৱ পটিঞ্ঞাতত্তা ‘‘মুখপটিঞ্ঞা’’তি ৱুচ্চতি.

নেৱ আগতট্ঠানং ন গতট্ঠানং অদ্দসংসু. কস্মা? অঞ্ঞাণতো. তে কিৰ তস্স সুত্তস্স অত্থং ন জানিংসু. তেসঞ্হি তস্মিং সমযে ৱিচিত্ৰনযং দেসনাৱিলাসযুত্তম্পি তং সুত্তং ঘনপুথুলেন দুস্সপট্টেন মুখং বদ্ধং কত্ৱা পুৰতো ঠপিতমনুঞ্ঞভোজনং ৱিয অহোসি. ননু চ ভগৱা অত্তনা দেসিতং ধম্মং পৰে ঞাপেতুং কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খেয্যানি পাৰমিযো পূৰেত্ৱা সব্বঞ্ঞুতং পত্তো, সো কস্মা যথা তে ন জানন্তি, তথা দেসেতীতি? তেসং মানভঞ্জনত্থং. ভগৱা হি ‘‘অভব্বা ইমে ইমং মানখিলং অনুপহচ্চ মগ্গং ৱা ফলং ৱা সচ্ছিকাতু’’ন্তি তেসং সুতপৰিযত্তিং নিস্সায উপ্পন্নং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৱা দেসনাকুসলো মানভঞ্জনত্থং ‘‘সব্বধম্মমূলপৰিযায’’ন্তিআদিনা মূলপৰিযাযসুত্তং (ম. নি. ১.১) অভাসি.

সম্মাসম্বুদ্ধো ‘‘ময্হং কথা নিয্যাতী’’তি মুখসম্পত্তমেৱ কথেতীতি চিন্তযিংসূতি ইদং অঙ্গুত্তৰভাণকানং ৱড়ঞ্জনকতন্তিনীহাৰেন ৱুত্তং. মজ্ঝিমভাণকা পন এৱং ৱদন্তি – এৱং মানভঞ্জনত্থং দেসিতঞ্চ পন তং সুত্তং সুত্ৱা তে ভিক্খূ ‘‘তংযেৱ কিৰ পথৱিং দিট্ঠিগতিকো সঞ্জানাতি, সেখোপি অৰহাপি তথাগতোপি অভিজানাতি, কি নামিদং কথং নামিদ’’ন্তি চিন্তেন্তা ‘‘পুব্বে মযং ভগৱতা কথিতং যংকিঞ্চি খিপ্পমেৱ জানাম, ইদানি পনিমস্স মূলপৰিযাযস্স অন্তং ৱা কোটিং ৱা ন জানাম ন পস্সাম, অহো বুদ্ধা নাম অপ্পমেয্যা অতুলা’’তি উদ্ধতদাঠা ৱিয সপ্পা নিম্মদা হুত্ৱা বুদ্ধূপট্ঠানঞ্চ ধম্মস্সৱনঞ্চ সক্কচ্চং অগমংসু. তেন সমযেন ধম্মসভাযং সন্নিসিন্না ভিক্খূ ‘‘অহো বুদ্ধানং আনুভাৱো, তে নামব্ৰাহ্মণপব্বজিতা তথা মানমদমত্তা ভগৱতা মূলপৰিযাযদেসনায নিহতমানা কতা’’তি কথং সমুট্ঠাপেসুং. তং সুত্ৱা ভগৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি অহং এৱং ইমে মানপগ্গহিতসীসে চৰন্তে নিহতমানে অকাসি’’ন্তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰন্তো ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতৰো দিসাপামোক্খো ব্ৰাহ্মণো বাৰাণসিযং পটিৱসতি তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ সনিঘণ্টুকেটুভানং সাক্খৰপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং পদকো ৱেয্যাকৰণো লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনৱযো, সো পঞ্চমত্তানি মাণৱকসতানি মন্তে ৱাচেতি. পণ্ডিতমাণৱকা বহুঞ্চ গণ্হন্তি লহুঞ্চ, সুট্ঠু চ উপধাৰেন্তী’’তিআদিনা জাতকং কথেসি.

তং সুত্ৱা তে ভিক্খূ ‘‘পুব্বেপি মযং মানেনেৱ উপহতা’’তি ভিয্যোসোমত্তায নিহতমানা হুত্ৱা অত্তনো উপকাৰকম্মট্ঠানপৰাযণা অহেসুং. ততো ভগৱা একং সমযং জনপদচাৰিকং চৰন্তো ৱেসালিং পত্ৱা গোতমকে চেতিযে ৱিহৰন্তো ইমেসং পঞ্চসতানং ভিক্খূনং ঞাণপৰিপাকং ৱিদিত্ৱা ইদং গোতমকসুত্তং কথেসি. ইদঞ্চ সুত্তং সুত্ৱা তে পঞ্চসতা ভিক্খূ তস্মিংযেৱ আসনে সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণিংসূতি.

অভিঞ্ঞাযাতি কুসলাদিভেদং খন্ধাদিভেদঞ্চ দেসেতব্বং ধম্মং, ৱেনেয্যানঞ্চ আসযানুসযচৰিযাধিমুত্তিআদিভেদং, তস্স চ নেসং দেসেতব্বপ্পকাৰং যাথাৱতো অভিজানিত্ৱাতি অত্থো. ইমে পঞ্চক্খন্ধা দ্ৱাদসাযতনানীতিআদি পনেত্থ নিদস্সনমত্তং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. সপ্পচ্চযন্তি সকাৰণং, ৱেনেয্যানং অজ্ঝাসযেন ৱা পুচ্ছায ৱা অট্ঠুপ্পত্তিযা ৱা সনিমিত্তং হেতূদাহৰণসহিতঞ্চাতি অত্থো. ৰাগাদীনং পটিহৰণং পটিহাৰিযং, তদেৱ পাটিহাৰিযং, সহ পাটিহাৰিযেনাতি সপ্পাটিহাৰিযং. ৰাগাদিপ্পটিসেধনৱসেনেৱ হি সত্থা ধম্মং দেসেতি. তেনাহ ‘‘পচ্চনীকপটিহৰণেন সপ্পাটিহাৰিযমেৱ কত্ৱা’’তি. অপৰে পন ‘‘যথাৰহং ইদ্ধিআদেসনানুসাসনিপাটিহাৰিযসহিত’’ন্তি ৱদন্তি অনুসাসনিপাটিহাৰিযৰহিতা দেসনা নত্থীতি কত্ৱা. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

গোতমকচেতিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.