৫. পৰিসৱগ্গৱণ্ণনা

৪৩. পঞ্চমস্স পঠমে উদ্ধচ্চেন সমন্নাগতাতি অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতায, কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞিতায, অৱজ্জে ৱজ্জসঞ্ঞিতায, ৱজ্জে অৱজ্জসঞ্ঞিতায উদ্ধচ্চপ্পকতিকা. যে হি ৱিনযে অপকতঞ্ঞুনো সংকিলেসৱোদানিযেসু ধম্মেসু ন কুসলা সকিঞ্চনকাৰিনো ৱিপ্পটিসাৰবহুলা, তেসং অনুপ্পন্নঞ্চ উদ্ধচ্চং উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নঞ্চ ভিয্যোভাৱং ৱেপুল্লং আপজ্জতি. সাৰাভাৱেন তুচ্ছত্তা নড়ো ৱিযাতি নড়ো, মানোতি আহ ‘‘উন্নড়াতি উগ্গতনড়া’’তি. তেনাহ ‘‘উট্ঠিততুচ্ছমানা’’তি. মানো হি সেয্যস্স সেয্যোতি সদিসোতি চ পৱত্তিযা ৱিসেসতো তুচ্ছো. চাপল্লেনাতি চপলভাৱেন, তণ্হালোলুপ্পেনাতি অত্থো. মুখখৰাতি মুখেন ফৰুসা, ফৰুসৱাদিনোতি অত্থো.

ৱিকিণ্ণৱাচাতি ৱিস্সটৱচনা সম্ফপ্পলাপিতায অপৰিযন্তৱচনা. তেনাহ ‘‘অসংযতৱচনা’’তিআদি. ৱিস্সট্ঠসতিনোতি সতিৱিৰহিতা. পচ্চযৱেকল্লেন ৱিজ্জমানাযপি সতিযা সতিকিচ্চং কাতুং অসমত্থতায এৱং ৱুত্তা. ন সম্পজানন্তীতি অসম্পজানা, তংযোগনিৱত্তিযং চাযং অকাৰো ‘‘অহেতুকা ধম্মা (ধ. স. দুকমাতিকা ২), অভিক্খুকো আৱাসো’’তিআদীসু (চূড়ৱ. ৭৬) ৱিযাতি আহ ‘‘নিপ্পঞ্ঞা’’তি, পঞ্ঞাৰহিতাতি অত্থো. পাড়িযং ৱিব্ভন্তচিত্তাতি উব্ভন্তচিত্তা. সমাধিৱিৰহেন লদ্ধোকাসেন উদ্ধচ্চেন তেসং সমাধিৱিৰহানং চিত্তং নানাৰম্মণেসু পৰিব্ভমতি ৱনমক্কটো ৱিয ৱনসাখাসু. পাকতিন্দ্ৰিযাতি সংৱৰাভাৱেন গিহিকালে ৱিয ৱিৱটইন্দ্ৰিযা. তেনাহ ‘‘পকতিযা ঠিতেহী’’তিআদি. ৱিৱটেহীতি অসংৱুতেহি.

৪৪. দুতিযে ভণ্ডনং ৱুচ্চতি কলহস্স পুব্বভাগোতি কলহস্স হেতুভূতা পৰিভাসা তংসদিসী চ অনিট্ঠকিৰিযা ভণ্ডনং নাম. কলহজাতাতি হত্থপৰামাসাদিৱসেন মত্থকপ্পত্তো কলহো জাতো এতেসন্তি কলহজাতাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ৱিৰুদ্ধৱাদন্তি ‘‘অযং ধম্মো, নাযং ধম্মো’’তিআদিনা ৱিৰুদ্ধৱাদভূতং ৱিৱাদং. মুখসন্নিস্সিততায ৱাচা ইধ ‘‘মুখ’’ন্তি অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘দুব্ভাসিতা ৱাচা মুখসত্তিযোতি ৱুচ্চন্তী’’তি. চতুব্বিধম্পি সঙ্ঘকম্মং সীমাপৰিচ্ছিন্নেহি পকতত্তেহি ভিক্খূহি একতো কত্তব্বত্তা এককম্মং নাম. পঞ্চৱিধোপি পাতিমোক্খুদ্দেসো একতো উদ্দিসিতব্বত্তা একুদ্দেসো নাম. পঞ্ঞত্তং পন সিক্খাপদং সব্বেহিপি লজ্জীপুগ্গলেহি সমং সিক্খিতব্বভাৱতো সমসিক্খতা নাম. পাড়িযং খীৰোদকীভূতাতি যথা খীৰঞ্চ উদকঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসন্দতি, ৱিসুং ন হোতি, একত্তং ৱিয উপেতি. সতিপি হি উভযেসং কলাপানং পৰমত্থতো ভেদে পচুৰজনেহি পন দুৱিঞ্ঞেয্যনানত্তং খীৰোদকং সমোদিতং অচ্চন্তমেৱ সংসট্ঠং ৱিয হুত্ৱা তিট্ঠতি, এৱং সামগ্গিৱসেন একত্তূপগতচিত্তুপ্পাদা ৱিযাতি খীৰোদকীভূতাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. মেত্তাচক্খূহীতি মেত্তাচিত্তং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা ওলোকনচক্খূহি. তানি হি পিযভাৱদীপনতো ‘‘পিযচক্খূনী’’তি ৱুচ্চন্তি.

৪৫. ততিযে অগ্গৱতীতি এত্থ অগ্গ-সদ্দো উত্তমপৰিযাযো, তেন ৱিসিট্ঠস্স পুগ্গলস্স, ৱিসিট্ঠায ৱা পটিপত্তিযা গহণং ইধাধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘অগ্গৱতীতি উত্তমপুগ্গলৱতী’’তিআদি. অৱিগততণ্হতায তং তং পৰিক্খাৰজাতং বহুং লন্তি আদিযন্তীতি বহুলা, বহুলা এৱ বাহুলিকা যথা ‘‘ৱেনযিকো’’তি (অ. নি. ৮.১১; পাৰা. ৮; ম. নি. ১.২৪৬). তে পন যস্মা পচ্চযবহুভাৱায যুত্তপ্পযুত্তা নাম হোন্তি, তস্মা আহ ‘‘চীৱৰাদিবাহুল্লায পটিপন্না’’তি. সিক্খায আদৰগাৰৱাভাৱতো সিথিলং অদড়্হং গণ্হন্তীতি সাথলিকাতি ৱুত্তং. সিথিলন্তি চ ভাৱনপুংসকনিদ্দেসো, সিথিলসদ্দেন ৱা সমানত্থস্স সাথলসদ্দস্স ৱসেন সাথলিকাতি পদসিদ্ধি ৱেদিতব্বা. অৱগমনট্ঠেনাতি অধোগমনট্ঠেন, ওৰম্ভাগিযভাৱেনাতি অত্থো. উপধিৱিৱেকেতি সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গতায উপধিৱিৱিত্তে. ওৰোপিতধুৰাতি উজ্ঝিতুস্সাহা. দুৱিধম্পি ৱীৰিযন্তি কাযিকং চেতসিকঞ্চ ৱীৰিযং.

৪৬. চতুত্থে ইদং দুক্খন্তি দুক্খস্স অৰিযসচ্চস্স পচ্চক্খতো অগ্গহিতভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং. এত্তকমেৱ দুক্খন্তি তস্স পৰিচ্ছিজ্জ অগ্গহিতভাৱদস্সনত্থং. ইতো উদ্ধং দুক্খং নত্থীতি অনৱসেসেত্ৱা অগ্গহিতভাৱদস্সনত্থং. যথাসভাৱতো নপ্পজানন্তীতি সৰসলক্খণপ্পটিৱেধেন অসম্মোহতো নপ্পটিৱিজ্ঝন্তি. অসম্মোহপটিৱেধো চ যথা তস্মিং ঞাণে পৱত্তে পচ্চা দুক্খস্স ৰূপাদিপৰিচ্ছেদে সম্মোহো ন হোতি, তথা পৱত্তি. অচ্চন্তক্খযোতি অচ্চন্তক্খযনিমিত্তং নিব্বানং. অসমুপ্পত্তীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. যং নিব্বানং মগ্গস্স আৰম্মণপচ্চযট্ঠেন কাৰণভূতং আগম্ম তদুভযম্পি নিৰুজ্ঝতি, তং তেসং অসমুপ্পত্তি নিব্বানং দুক্খনিৰোধোতি ৱুচ্চতি.

৪৭. পঞ্চমে ৱিসেসনস্স পৰনিপাতেন ‘‘পৰিসাকসটো’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘কসটপৰিসা’’তিআদি. ‘‘কসটপৰিসা’’তি হি ৱত্তব্বে ‘‘পৰিসাকসটো’’তি ৱুত্তং. পৰিসামণ্ডোতি এত্থাপি এসেৱ নযো. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

৪৮. ছট্ঠে গম্ভীৰাতি অগাধা দুক্খোগাড়্হা. পাড়িৱসেনাতি ইমিনা যো ধম্মপটিসম্ভিদায ৱিসযো গম্ভীৰভাৱো, তমাহ. ধম্মপ্পটিৱেধস্স হি দুক্কৰভাৱতো ধম্মস্স পাড়িযা দুক্খোগাড়্হতায গম্ভীৰভাৱো. ‘‘পাড়িৱসেন গম্ভীৰা’’তি ৱত্ৱা ‘‘সল্লসুত্তসদিসা’’তি ৱুত্তং তস্স ‘‘অনিমিত্তমনঞ্ঞাত’’ন্তিআদিনা (সু. নি. ৫৭৯) পাড়িৱসেন গম্ভীৰতায লব্ভনতো. তথা হি তত্থ তা গাথা দুৱিঞ্ঞেয্যৰূপা তিট্ঠন্তি. দুৱিঞ্ঞেয্যঞ্হি ঞাণেন দুক্খোগাড়্হন্তি কত্ৱা ‘‘গম্ভীৰ’’ন্তি ৱুচ্চতি. পুব্বাপৰম্পেত্থ কাসঞ্চি গাথানং দুৱিঞ্ঞেয্যতায দুক্খোগাড়্হমেৱ, তস্মা তং ‘‘পাড়িৱসেন গম্ভীৰা’’তি ৱুত্তং. ইমিনাৱ নযেন ‘‘অত্থৱসেন গম্ভীৰা’’তি এত্থাপি অত্থো ৱেদিতব্বো. মহাৱেদল্লসুত্তস্স (ম. নি. ১.৪৪৯ আদযো) অত্থৱসেন গম্ভীৰতা সুৱিঞ্ঞেয্যাৱ. লোকং উত্তৰতীতি লোকুত্তৰো, নৱৱিধো অপ্পমাণধম্মো. সো অত্থভূতো এতেসং অত্থীতি লোকুত্তৰা. তেনাহ ‘‘লোকুত্তৰঅত্থদীপকা’’তি.

সত্তসুঞ্ঞং ধম্মমত্তমেৱাতি সত্তেন অত্তনা সুঞ্ঞং কেৱলং ধম্মমত্তমেৱ. উগ্গহেতব্বং পৰিযাপুণিতব্বন্তি লিঙ্গৱচনৱিপল্লাসেন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘উগ্গহেতব্বে চ পৰিযাপুণিতব্বে চা’’তি. কৱিনো কম্মং কৱিতা. যং পনস্স কম্মং, তং তেন কতন্তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘কৱিতাতি কৱীহি কতা’’তি. ইতৰন্তি কাৱেয্যাতি পদং, কাব্যন্তি ৱুত্তং হোতি. কাব্যন্তি চ কৱিনা ৱুত্তন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘তস্সেৱ ৱেৱচন’’ন্তি. ৱিচিত্ৰঅক্খৰাতি ৱিচিত্তাকাৰক্খৰা ৱিঞ্ঞাপনীযা. সাসনতো বহিভূতাতি ন সাসনাৱচৰা. তেসং সাৱকেহীতি বুদ্ধানং সাৱকাতি অপঞ্ঞাতানং যেসং কেসঞ্চি সাৱকেহি. ন চেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিপুচ্ছন্তীতি যে ৱাচেন্তি, যে চ সুণন্তি, তে অঞ্ঞমঞ্ঞং অত্থাদিং নপ্পটিপুচ্ছন্তি, কেৱলং ৱাচনসৱনমত্তেনেৱ পৰিতুট্ঠা হোন্তি. চাৰিকং ন ৱিচৰন্তীতি অসুকস্মিং ঠানে অত্থাদিং জানন্তা অত্থীতি পুচ্ছনত্থায চাৰিকং ন গচ্ছন্তি তাদিসস্স পুগ্গলস্স অভাৱতো তস্স চ পুব্বাপৰৱিৰোধতো. কথং ৰোপেতব্বন্তি কেন পকাৰেন নিক্খিপিতব্বং. অত্থো নাম সভাৱতো অনুসন্ধিতো সম্বন্ধতো পুব্বাপৰতো আদিপৰিযোসানতো চ ঞাতো সম্মাঞাতো হোতীতি আহ ‘‘কো অত্থো’’তিআদি. অনুত্তানীকতন্তি অক্খৰসন্নিৱেসাদিনা অনুত্তানীকতং. কঙ্খাযাতি সংসযস্স.

৪৯. সত্তমে কিলেসেহী আমসিতব্বতো আমিসং, চত্তাৰো পচ্চযা. তদেৱ গৰু গৰুকাতব্বং এতেসং, ন ধম্মোতি আমিসগৰূ. তেনাহ ‘‘লোকুত্তৰধম্মং লামকতো গহেত্ৱা ঠিতপৰিসা’’তি. উভতো ভাগতো ৱিমুত্তোতি উভতোভাগৱিমুত্তো. দ্ৱীহি ভাগেহি দ্ৱে ৱাৰে ৱিমুত্তো. পঞ্ঞায ৱিমুত্তোতি সমথসন্নিস্সযেন ৱিনা অগ্গমগ্গপঞ্ঞায ৱিমুত্তো. তেনাহ ‘‘সুক্খৱিপস্সকখীণাসৱো’’তি. কাযেনাতি নামকাযেন. ঝানফস্সং ফুসিত্ৱাতি অট্ঠসমাপত্তিসঞ্ঞিতং ঝানফস্সং অধিগমৱসেন ফুসিত্ৱা. পচ্ছা নিৰোধং নিব্বানং যথা আলোচিতং নামকাযেন সচ্ছিকৰোতীতি কাযসক্খী. ন তু ৱিমুত্তো একচ্চানং আসৱানং অপৰিক্খীণত্তা. দিট্ঠন্তং পত্তোতি দিট্ঠস্স অন্তো অনন্তৰো কালো দিট্ঠন্তো, দস্সনসঙ্খাতস্স সোতাপত্তিমগ্গঞাণস্স অনন্তৰং পত্তোতি অত্থো. পঠমফলতো পট্ঠায হি যাৱ অগ্গমগ্গা দিট্ঠিপ্পত্তো. তেনাহ ‘‘ইমে দ্ৱেপি ছসু ঠানেসু লব্ভন্তী’’তি.

সদ্দহন্তো ৱিমুত্তোতি এতেন সব্বথা অৱিমুত্তস্স সদ্ধামত্তেন ৱিমুত্তভাৱদস্সনেন সদ্ধাৱিমুত্তস্স সেক্খভাৱমেৱ ৱিভাৱেতি. সদ্ধাৱিমুত্তোতি ৱা সদ্ধায অৱিমুত্তোতি অত্থো. ছসু ঠানেসূতি পঠমফলতো পট্ঠায ছসু ঠানেসু. ধম্মং অনুস্সৰতীতি পঠমমগ্গপঞ্ঞাসঙ্খাতং ধম্মং অনুস্সৰতি. সদ্ধং অনুস্সৰতীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. উভোপি হেতে সোতাপত্তিমগ্গট্ঠাযেৱ. ইমং কস্মা গণ্হন্তীতি এৱং একন্তপাসংসেসু অৰিযেসু গয্হমানেসু ইমং একন্তনিন্দিতং লামকং দুস্সীলং কস্মা গণ্হন্তি. সব্বেসু সব্বতা সদিসেসু লব্ভমানোপি ৱিসেসো ন পঞ্ঞাযতি, ৱিসভাগে পন সতি এৱ পঞ্ঞাযতি পটভাৱেন ৱিয চিত্তপটস্সাতি আহ ‘‘একচ্চেসু পনা’’তিআদি. গন্থিতাতি অৱবদ্ধা. মুচ্ছিতাতি মুচ্ছং সম্মোহং আপন্না. ছন্দৰাগঅপকড্ঢনাযাতি ছন্দৰাগস্স অপনযনত্থং. নিস্সৰণপঞ্ঞাযাতি ততো নিস্সৰণাৱহায পঞ্ঞায ৱিৰহিতা.

পঞ্ঞাধুৰেনাতি ৱিপস্সনাভিনিৱেসেন. অভিনিৱিট্ঠোতি ৱিপস্সনামগ্গং ওতিণ্ণো. তস্মিং খণেতি সোতাপত্তিমগ্গক্খণে. ধম্মানুসাৰী নাম পঞ্ঞাসঙ্খাতেন ধম্মেন অৰিযমগ্গসোতস্স অনুস্সৰণতো. কাযসক্খী নাম নামকাযেন সচ্ছিকাতব্বস্স নিব্বানস্স সচ্ছিকৰণতো. ৱিক্খম্ভনসমুচ্ছেদানং ৱসেন দ্ৱিক্খত্তুং. অৰূপজ্ঝানেহি ৰূপকাযতো, অগ্গমগ্গেন সেসকাযতোতি দ্ৱীহি ভাগেহি নিস্সক্কৱচনঞ্চেতং. দিট্ঠন্তং পত্তো, দিট্ঠত্তা ৱা পত্তোতি দিট্ঠিপ্পত্তো. তত্থ দিট্ঠন্তং পত্তোতি দস্সনসঙ্খাতস্স সোতাপত্তিমগ্গঞাণস্স অনন্তৰং পত্তোতি অত্থো. দিট্ঠত্তাতি চতুসচ্চদস্সনসঙ্খাতায পঞ্ঞায নিৰোধস্স দিট্ঠত্তা. ঝানফস্সৰহিতায সাতিসযায পঞ্ঞায এৱ ৱিমুত্তোতি পঞ্ঞাৱিমুত্তো. সেসং ৱুত্তনযত্তা সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

৫০. অট্ঠমে ন সমাতি ৱিসমা. কাযকম্মাদীনং ৱিসমত্তা ততো এৱ তত্থ পক্খলনং সুলভন্তি আহ ‘‘সপক্খলনট্ঠেনা’’তি. নিপ্পক্খলনট্ঠেনাতি পক্খলনাভাৱেন. উদ্ধম্মানীতি ধম্মতো অপেতানি. উব্বিনযানীতি এত্থাপি এসেৱ নযো.

৫১. নৱমে অধম্মিকাতি অধম্মে নিযুত্তা. তেনাহ ‘‘নিদ্ধম্মা’’তি, ধম্মৰহিতাতি অত্থো.

৫২. দসমে গণ্হন্তীতি পৱত্তেন্তি. ন চেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপেন্তীতি মূলতো পট্ঠায তং অধিকৰণং যথা ৱূপসম্মতি, এৱং অঞ্ঞমঞ্ঞং ইতৰীতৰে ন সম্মা জানাপেন্তি. সঞ্ঞাপনত্থং সন্নিপাতে সতি তত্থ যুত্তপত্তকৰণেন সঞ্ঞত্তিযা ভৱিতব্বং, তে পন সঞ্ঞাপনত্থং ন সন্নিপতন্তি. ন পেক্খাপেন্তীতি তং অধিকৰণং মূলতো পট্ঠায অঞ্ঞমঞ্ঞং ন পেক্খাপেন্তি. অসঞ্ঞত্তিযেৱ অত্তনা গহিতপক্খস্স বলং এতেসন্তি অসঞ্ঞত্তিবলা. ন তথা মন্তেন্তীতি সন্দিট্ঠিপৰামাসিআধানগ্গাহিদুপ্পটিনিস্সগ্গিভাৱেন তথা ন মন্তেন্তি. তেনাহ ‘‘থামসা’’তিআদি. উত্তানত্থোযেৱ কণ্হপক্খে ৱুত্তপ্পটিপক্খেন গহেতব্বত্তা.

পৰিসৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঠমপণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.

২. দুতিযপণ্ণাসকং