(৯) ৪. ধম্মৱগ্গৱণ্ণনা

৮৮. চতুত্থস্স পঠমে ফলসমাধীতি চতূসুপি অৰিযফলেসু সমাধি. তথা ফলপঞ্ঞা ৱেদিতব্বা.

৮৯. দুতিযে সম্পযুত্তধম্মে পৰিগ্গণ্হাতীতি পগ্গাহো. ন ৱিক্খিপতীতি অৱিক্খেপো.

৯০. ততিযে নমনট্ঠেন নামং. ৰুপ্পনট্ঠেন ৰূপং. সম্মসনচাৰস্স অধিপ্পেতত্তা ‘‘চত্তাৰো অৰূপক্খন্ধা’’ত্ৱেৱ ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘ধম্ম-কোট্ঠাসপৰিচ্ছেদঞাণং নাম কথিত’’ন্তি.

৯১. চতুত্থে ৱিজাননট্ঠেন ৱিজ্জা. ৱিমুচ্চনট্ঠেন ৱিমুত্তি.

৯২. পঞ্চমে ভৱো নাম সস্সতং সদা ভাৱতো, সস্সতৱসেন উপ্পজ্জনদিট্ঠি ভৱদিট্ঠি. ৱিভৱো নাম উচ্ছেদো ৱিনাসনট্ঠেন, ৱিভৱৱসেন উপ্পজ্জনদিট্ঠি ৱিভৱদিট্ঠি. উত্তানত্থানেৱ হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা.

৯৫. অট্ঠমে দুক্খং ৱচো এতস্মিং ৱিপ্পটিকূলগাহিম্হি ৱিপচ্চনীকসাতে অনাদৰে পুগ্গলেতি দুব্বচো, তস্স কম্মং দোৱচস্সং, তস্স দুব্বচস্স পুগ্গলস্স অনাদৰিযৱসেন পৱত্তা চেতনা. তস্স ভাৱো দোৱচস্সতা. তস্স ভাৱোতি চ তস্স যথাৱুত্তস্স দোৱচস্সস্স অত্থিভাৱো, অত্থতো দোৱচস্সমেৱ. ৱিত্থাৰতো পনেসা ‘‘তত্থ কতমা দোৱচস্সতা? সহধম্মিকে ৱুচ্চমানে দোৱচস্সায’’ন্তি অভিধম্মে আগতা. সা অত্থতো সঙ্খাৰক্খন্ধো হোতি. চতুন্নং ৱা খন্ধানং এতেনাকাৰেন পৱত্তানং এতং অধিৱচনন্তি ৱদন্তি.

পাপযোগতো পাপা অস্সদ্ধাদযো পুগ্গলা এতস্স মিত্তাতি পাপমিত্তো, তস্স ভাৱো পাপমিত্ততা. ৱিত্থাৰতো পনেসা ‘‘তত্থ কতমা পাপমিত্ততা? যে তে পুগ্গলা অস্সদ্ধা দুস্সীলা অপ্পস্সুতা মচ্ছৰিনো দুপ্পঞ্ঞা. যা তেসং সেৱনা নিসেৱনা সংসেৱনা ভজনা সম্ভজনা ভত্তি সম্ভত্তি তংসম্পৱঙ্কতা’’তি (ধ. স. ১৩৩৩) এৱং আগতা. সাপি অত্থতো দোৱচস্সতা ৱিয দট্ঠব্বা. যায হি চেতনায পুগ্গলো পাপসম্পৱঙ্কো নাম হোতি, সা চেতনা চত্তাৰোপি ৱা অৰূপিনো খন্ধা তদাকাৰপ্পৱত্তা পাপমিত্ততা.

৯৬. নৱমে সুখং ৱচো এতস্মিং পদক্খিণগাহিম্হি অনুলোমসাতে সাদৰে পুগ্গলেতি সুব্বচোতিআদিনা, কল্যাণা সদ্ধাদযো পুগ্গলা এতস্স মিত্তাতি কল্যাণমিত্তোতিআদিনা ৱুত্তৱিপৰিযাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.

৯৭. দসমে পথৱীধাতুআদযো সুখধাতুকামধাতুআদযো চ এতাস্ৱেৱ অন্তোগধাতি এতাসু কোসল্লে দস্সিতে তাসুপি কোসল্লং দস্সিতমেৱ হোতীতি ‘‘অট্ঠাৰস ধাতুযো’’তি ৱুত্তং. ধাতূতি জাননন্তি ইমিনা অট্ঠাৰসন্নং ধাতূনং সভাৱপৰিচ্ছেদিকা সৱনধাৰণসম্মসনপ্পটিৱেধপঞ্ঞা ৱুত্তা. তত্থ ধাতূনং সৱনধাৰণপঞ্ঞা সুতমযা, ইতৰা ভাৱনামযা. তত্থাপি সম্মসনপঞ্ঞা লোকিযা. ৱিপস্সনা হি সা, ইতৰা লোকুত্তৰা. লক্খণাদিৱসেন অনিচ্চাদিৱসেন চ মনসিকৰণং মনসিকাৰো, তত্থ কোসল্লং মনসিকাৰকুসলতা. অট্ঠাৰসন্নংযেৱ ধাতূনং সম্মসনপ্পটিৱেধপচ্চৱেক্খণপঞ্ঞা মনসিকাৰকুসলতা, সা আদিমজ্ঝপৰিযোসানৱসেন তিধা ভিন্না. তথা হি সম্মসনপঞ্ঞা তস্সা আদি, পটিৱেধপঞ্ঞা মজ্ঝে, পচ্চৱেক্খণপঞ্ঞা পৰিযোসানং.

৯৮. একাদসমে আপত্তিযোৱ আপত্তিক্খন্ধা. তা পন অন্তৰাপত্তীনং অগ্গহণেন পঞ্চ, তাসং গহণেন সত্ত হোন্তীতি আহ ‘‘পঞ্চন্নঞ্চ সত্তন্নঞ্চ আপত্তিক্খন্ধান’’ন্তি. জাননন্তি ‘‘ইমা আপত্তিযো, এত্তকা আপত্তিযো, এৱঞ্চ তাসং আপজ্জনং হোতী’’তি জাননং. এৱং তিপ্পকাৰেন জাননপঞ্ঞা হি আপত্তিকুসলতা নাম. আপত্তিতো ৱুট্ঠাপনপ্পযোগতায কম্মভূতা ৱাচা কম্মৱাচা, তথাভূতা অনুস্সাৱনৱাচা. ‘‘ইমায কম্মৱাচায ইতো আপত্তিতো ৱুট্ঠানং হোতি, হোন্তঞ্চ পঠমে, ততিযে ৱা অনুস্সাৱনে য্য-কাৰং পত্তে, ‘সংৱৰিস্সামী’তি ৱা পদে পৰিযোসিতে হোতী’’তি এৱং তং তং আপত্তীহি ৱুট্ঠানপৰিচ্ছেদজাননপঞ্ঞা আপত্তিৱুট্ঠানকুসলতা. ৱুট্ঠানন্তি চ যথাপন্নায আপত্তিযা যথা তথা অনন্তৰাযতাপাদনং. এৱং ৱুট্ঠানগ্গহণেনেৱ দেসনাযপি সঙ্গহো সিদ্ধো হোতি.

ধম্মৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.