৫. মেত্তাসুত্তৱণ্ণনা

১৫. পঞ্চমে সেসজনাতি মেত্তায চেতোৱিমুত্তিযা অলাভিনো. সম্পৰিৱত্তমানাতি দক্খিণেনেৱ পস্সেন অসযিত্ৱা সব্বসো পৰিৱত্তমানা. কাকচ্ছমানাতি ঘুৰুঘুৰুপস্সাসৱসেন ৱিস্সৰং কৰোন্তা. সুখং সুপতীতি এত্থ দুৱিধা সুপনা সযনে পিট্ঠিপ্পসাৰণলক্খণা কিৰিযামযচিত্তেহি অৱোকিণ্ণভৱঙ্গপ্পৱত্তিলক্খণা চ. তত্থাযং উভযত্থাপি সুখমেৱ সুপতি. যস্মা সণিকং নিপজ্জিত্ৱা অঙ্গপচ্চঙ্গানি সমোধায পাসাদিকেন আকাৰেন সযতি, নিদ্দোক্কমনেপি ঝানং সমাপন্নো ৱিয হোতি. তেনাহ ‘‘এৱং অসুপিত্ৱা’’তিআদি.

নিদ্দাকালে সুখং অলভিত্ৱা দুক্খেন সুত্তত্তা এৱ পটিবুজ্ঝনকালে সৰীৰখেদেন নিত্থুননং ৱিজম্ভনং ইতো চিতো চ ৱিপৰিৱত্তনঞ্চ হোতীতি আহ ‘‘নিত্থুনন্তা ৱিজম্ভন্তা সম্পৰিৱত্তন্তা দুক্খং পটিবুজ্ঝন্তী’’তি. অযং পন সুখেন সুত্তত্তা সৰীৰখেদাভাৱতো নিত্থুননাদিৱিৰহিতোৱ পটিবুজ্ঝতি. তেন ৱুত্তং ‘‘এৱং অপ্পটিবুজ্ঝিত্ৱা’’তিআদি. সুখপ্পটিবোধো চ সৰীৰৱিকাৰাভাৱেনাতি আহ ‘‘সুখং নিব্বিকাৰ’’ন্তি.

ভদ্দকমেৱ সুপিনং পস্সতীতি ইদং অনুভূতপুব্বৱসেন দেৱতূপসংহাৰৱসেন চস্স ভদ্দকমেৱ সুপিনং হোতি, ন পাপকন্তি কত্ৱা ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘চেতিযং ৱন্দন্তো ৱিযা’’তিআদি. ধাতুক্খোভহেতুকম্পি চস্স বহুলং ভদ্দকমেৱ সিযা যেভুয্যেন চিত্তজৰূপানুগুণতায উতুআহাৰজৰূপানং.

উৰে আমুক্কমুত্তাহাৰো ৱিযাতি গীৱায বন্ধিত্ৱা উৰে লম্বিতমুত্তাহাৰো ৱিযাতি কেহিচি তং একাৱলিৱসেন ৱুত্তং সিযা, অনেকৰতনাৱলিসমূহভূতো পন মুত্তাহাৰো অংসপ্পদেসতো পট্ঠায যাৱ কটিপ্পদেসস্স হেট্ঠাভাগা পলম্বন্তো উৰে আমুক্কোযেৱ নাম হোতি.

ৱিসাখত্থেৰো ৱিযাতি (ৱিসুদ্ধি. ১.২৫৮) সো কিৰ পাটলিপুত্তে কুটুম্বিযো অহোসি. সো তত্থেৱ ৱসমানো অস্সোসি ‘‘তম্বপণ্ণিদীপো কিৰ চেতিযমালালঙ্কতো কাসাৱপজ্জোতো, ইচ্ছিতিচ্ছিতট্ঠানেযেৱেত্থ সক্কা নিসীদিতুং ৱা নিপজ্জিতুং ৱা, উতুসপ্পাযং সেনাসনসপ্পাযং পুগ্গলসপ্পাযং ধম্মস্সৱনসপ্পাযন্তি সব্বমেত্থ সুলভ’’ন্তি. সো অত্তনো ভোগক্খন্ধং পুত্তদাৰস্স নিয্যাতেত্ৱা দুস্সন্তে বদ্ধেন এককহাপণেনেৱ ঘৰা নিক্খমিত্ৱা সমুদ্দতীৰে নাৱং উদিক্খমানো একং মাসং ৱসি. সো ৱোহাৰকুসলতায ইমস্মিং ঠানে ভণ্ডং কিণিত্ৱা অসুকস্মিং ৱিক্কিণন্তো ধম্মিকায ৱণিজ্জায তেনেৱন্তৰমাসেন সহস্সং অভিসংহৰি. ইতি অনুপুব্বেন মহাৱিহাৰং গন্ত্ৱা পব্বজ্জং যাচতি. সো পব্বাজনত্থায সীমং নীতো তং সহস্সত্থৱিকং ওৱট্টিকন্তৰেন ভূমিযং পাতেসি. ‘‘কিমেত’’ন্তি চ ৱুত্তে ‘‘কহাপণসহস্সং, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা, ‘‘উপাসক, পব্বজিতকালতো পট্ঠায ন সক্কা ৱিচাৰেতুং, ইদানেৱ নং ৱিচাৰেহী’’তি ৱুত্তে ‘‘ৱিসাখস্স পব্বজ্জট্ঠানং আগতা মা ৰিত্তহত্থা গমিংসূ’’তি মুঞ্চিত্ৱা সীমামাড়কে ৱিক্কিৰিত্ৱা পব্বজিত্ৱা উপসম্পন্নো. সো পঞ্চৱস্সো হুত্ৱা দ্ৱেমাতিকা পগুণা কত্ৱা অত্তনো সপ্পাযং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা একেকস্মিং ৱিহাৰে চত্তাৰো চত্তাৰো মাসে সমপৱত্তৱাসং ৱসমানো চৰি. এৱং চৰমানো –

‘‘ৱনন্তৰে ঠিতো থেৰো, ৱিসাখো গজ্জমানকো;

অত্তনো গুণমেসন্তো, ইমমত্থং অভাসথ.

‘‘যাৱতা উপসম্পন্নো, যাৱতা ইধ মাগতো;

এত্থন্তৰে খলিতং নত্থি, অহো লাভো তে মাৰিসা’’তি. (ৱিসুদ্ধি. ১.২৫৮);

সো চিত্তলপব্বতৱিহাৰং গচ্ছন্তো দ্ৱেধাপথং পত্ৱা ‘‘অযং নু খো মগ্গো, উদাহু অয’’ন্তি চিন্তযন্তো অট্ঠাসি. অথস্স পব্বতে অধিৱত্থা দেৱতা হত্থং পসাৰেত্ৱা ‘‘এসো মগ্গো’’তি দস্সেতি. সো চিত্তলপব্বতৱিহাৰং গন্ত্ৱা তত্থ চত্তাৰো মাসে ৱসিত্ৱা ‘‘পচ্চূসে গমিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা নিপজ্জি. চঙ্কমসীসে মণিলৰুক্খে অধিৱত্থা দেৱতা সোপানফলকে নিসীদিত্ৱা পৰোদি. থেৰো ‘‘কো এসো’’তি আহ. অহং, ভন্তে, মণিলিযাতি. কিস্স ৰোদসীতি? তুম্হাকং গমনং পটিচ্চাতি. মযি ইধ ৱসন্তে তুম্হাকং কো গুণোতি? তুম্হেসু, ভন্তে, ইধ ৱসন্তেসু অমনুস্সা অঞ্ঞমঞ্ঞং মেত্তং পটিলভন্তি, তে দানি তুম্হেসু গতেসু কলহং কৰিস্সন্তি, দুট্ঠুল্লম্পি কথযিস্সন্তীতি. থেৰো ‘‘সচে মযি ইধ ৱসন্তে তুম্হাকং ফাসুৱিহাৰো হোতি, সুন্দৰ’’ন্তি ৱত্ৱা অঞ্ঞেপি চত্তাৰো মাসে তত্থেৱ ৱসিত্ৱা পুন তথেৱ গমনচিত্তং উপ্পাদেসি. দেৱতাপি পুন তথেৱ পৰোদি. এতেনেৱ উপাযেন থেৰো তত্থেৱ ৱসিত্ৱা তত্থেৱ পৰিনিব্বাযীতি. এৱং ধমত্তাৱিহাৰী ভিক্খু অমনুস্সানং পিযো হোতি.

বলৱপিযচিত্ততাযাতি ইমিনা বলৱপিযচিত্ততামত্তেনপি সত্থং ন কমতি, পগেৱ মেত্তায চেতোৱিমুত্তিযাতি দস্সেতি. খিপ্পমেৱ চিত্তং সমাধিযতি, কেনচি পৰিপন্থেন পৰিহীনজ্ঝানস্স ব্যাপাদস্স দূৰসমুস্সাৰিতভাৱতো খিপ্পমেৱ সমাধিযতি, ‘‘আসৱানং খযাযা’’তি কেচি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. এত্থ চ কিঞ্চাপি ইতো অঞ্ঞকম্মট্ঠানৱসেন অধিগতজ্ঝানানম্পি সুখসুপনাদযো আনিসংসা লব্ভন্তি. যথাহ –

‘‘সুখং সুপন্তি মুনযো, অজ্ঝত্তং সুসমাহিতা;

সুপ্পবুদ্ধং পবুজ্ঝন্তি, সদা গোতমসাৱকা’’তি. (ৱিসুদ্ধি. মহাটী. ১.২৫৮); চ আদি –

তথাপিমে আনিসংসা ব্ৰহ্মৱিহাৰলাভিনো অনৱসেসা লব্ভন্তি ব্যাপাদাদীনং উজুৱিপচ্চনীকভাৱতো ব্ৰহ্মৱিহাৰানং. তেনেৱাহ ‘‘নিস্সৰণং হেতং, আৱুসো, ব্যাপাদস্স, যদিদং মেত্তাচেতোৱিমুত্তী’’তিআদি (দী. নি. ৩.৩২৬; অ. নি. ৬.১৩). ব্যাপাদাদিৱসেন চ সত্তানং দুক্খসুপনাদযোতি তপ্পটিপক্খভূতেসু ব্ৰহ্মৱিহাৰেসু সিদ্ধেসু সুখসুপনাদযো হত্থগতা এৱ হোন্তীতি.

মেত্তাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.