১-৪. আকঙ্খসুত্তাদিৱণ্ণনা

৭১-৭৪. ততিযস্স পঠমে সীলস্স অনৱসেসসমাদানেন অখণ্ডাদিভাৱাপত্তিযা চ পৰিপুণ্ণসীলা. সমাদানতো পট্ঠায অৱিচ্ছিন্দনতো সীলসমঙ্গিনো. এত্তাৱতা কিৰাতি (অ. নি. ২.৩৭) কিৰ-সদ্দো অৰুচিসূচনত্থো. তেনেত্থ আচৰিযৱাদস্স অত্তনো অৰুচ্চনভাৱং দীপেতি. সম্পন্নসীলাতি অনামট্ঠৱিসেসং সামঞ্ঞতো সীলসঙ্খেপেন গহিতং. তঞ্চ চতুব্বিধন্তি আচৰিযত্থেৰো ‘‘চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং উদ্দিসিত্ৱা’’তি আহ. তত্থাতি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলে. জেট্ঠকসীলন্তি (সং. নি. ৫.৪১২) পধানসীলং. উভযত্থাতি উদ্দেসনিদ্দেসে. ইধ নিদ্দেসে ৱিয উদ্দেসেপি পাতিমোক্খসংৱৰো ভগৱতা ৱুত্তো ‘‘সম্পন্নসীলা’’তি ৱুত্তত্তাতি অধিপ্পাযো. সীলগ্গহণঞ্হি পাড়িযং পাতিমোক্খসংৱৰৱসেন আগতং. তেনাহ ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰোযেৱা’’তিআদি. তত্থ অৱধাৰণেন ইতৰেসং তিণ্ণং একদেসেন পাতিমোক্খন্তোগধতং দীপেতি. তথা হি অনোলোকিযোলোকনে আজীৱহেতু ছসিক্খাপদৱীতিক্কমে গিলানপচ্চযস্স অপচ্চৱেক্খিতপৰিভোগে চ আপত্তি ৱিহিতাতি. তীণীতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলাদীনি. সীলন্তি ৱুত্তট্ঠানং নাম অত্থীতি সীলপৰিযাযেন তেসং কত্থচি সুত্তে গহিতট্ঠানং নাম কিং অত্থি যথা পাতিমোক্খসংৱৰোতি আচৰিযস্স সম্মুখত্তা অপ্পটিক্খিপন্তোৱ উপচাৰেন পুচ্ছন্তো ৱিয ৱদতি. তেনাহ ‘‘অননুজানন্তো’’তি. ছদ্ৱাৰৰক্খামত্তকমেৱাতি তস্স সল্লহুকভাৱমাহ চিত্তাধিট্ঠানমত্তেন পটিপাকতিকভাৱাপত্তিতো. ইতৰেসুপি এসেৱ নযো. পচ্চযুপ্পত্তিমত্তকন্তি ফলেন হেতুং দস্সেতি. উপ্পাদনহেতুকা হি পচ্চযানং উপ্পত্তি. ইদমত্থন্তি ইদং পযোজনং ইমস্স পচ্চযস্স পৰিভুঞ্জনেতি অধিপ্পাযো. নিপ্পৰিযাযেনাতি ইমিনা ইন্দ্ৰিযসংৱৰাদীনি তীণি পধানস্স সীলস্স পৰিৱাৰৱসেন পৱত্তিযা পৰিযাযসীলানি নামাতি দস্সেতি.

ইদানি পাতিমোক্খসংৱৰস্সেৱ পধানভাৱং ব্যতিৰেকতো অন্ৱযতো চ উপমায ৱিভাৱেতুং ‘‘যস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ সোতি পাতিমোক্খসংৱৰো. সেসানীতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰাদীনি. তস্সে ৱাতি ‘‘সম্পন্নসীলা’’তি এত্থ যং সীলং ৱুত্তং, তস্সেৱ. সম্পন্নপাতিমোক্খাতি এত্থ পাতিমোক্খগ্গহণেন ৱেৱচনং ৱত্ৱা তং ৱিত্থাৰেত্ৱা…পে… আদিমাহ. যথা অঞ্ঞত্থাপি ‘‘ইধ ভিক্খু সীলৱা হোতী’’তি পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায উদ্দিট্ঠং সীলং ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতী’’তি (ৱিভ. ৫০৮) নিদ্দিট্ঠং. কস্মা আৰদ্ধন্তি দেসনায কাৰণপুচ্ছা. সীলানিসংসদস্সনত্থন্তি পযোজননিদ্দেসো. ‘‘সীলানিসংসদস্সনত্থ’’ন্তি হি এত্থ ব্যতিৰেকতো যং সীলানিসংসস্স অদস্সনং, তং ইমিস্সা দেসনায কাৰণন্তি কস্মা আৰদ্ধন্তি? ৱেনেয্যানং সীলানিসংসস্স অদস্সনতোতি অত্থতো আপন্নো এৱ হোতি. তেনাহ ‘‘সচেপী’’তিআদি. সীলানিসংসদস্সনত্থন্তি পন ইমস্স অত্থং ৱিৱৰিতুং ‘‘তেস’’ন্তিআদি ৱুত্তং. আনিসংসোতি উদযো. ‘‘সীলৱা সীলসম্পন্নো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতী’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩১৬; অ. নি. ৫.২১৩; মহাৱ. ২৮৫) পন ৱিপাকফলম্পি ‘‘আনিসংসো’’তি ৱুত্তং. কো ৱিসেসোতি কো ফলৱিসেসো. কা ৱড্ঢীতি কো অব্ভুদযো. ৱিজ্জমানোপি গুণো যাথাৱতো ৱিভাৱিতো এৱ অভিৰুচিং উপ্পাদেতি, ন অৱিভাৱিতো, তস্মা একন্ততো আনিসংসকিত্তনং ইচ্ছিতব্বমেৱাতি দস্সেতুং ‘‘অপ্পেৱ নামা’’তিআদিমাহ.

পিযোতি পিযাযিতব্বো. পিযস্স নাম দস্সনং একন্ততো অভিনন্দিতব্বং হোতীতি আহ ‘‘পিযচক্খূহি সম্পস্সিতব্বো’’তি. পীতিসমুট্ঠানপ্পসন্নসোম্মৰূপপৰিগ্গহঞ্হি চক্খু ‘‘পিযচক্খূ’’তি ৱুচ্চতি. তেসন্তি সব্ৰহ্মচাৰীনং. মনৱড্ঢনকোতি পীতিমনস্স পৰিব্ৰূহনতো উপৰূপৰি পীতিচিত্তস্সেৱ উপ্পাদনকো. গৰুট্ঠানিযোতি গৰুকৰণস্স ঠানভূতো. জানং জানাতীতি ঞাণেন জানিতব্বং জানাতি. যথা ৱা অঞ্ঞে অজানন্তাপি জানন্তা ৱিয পৱত্তন্তি, ন এৱমযং, অযং পন জানন্তো এৱ জানাতি. পস্সং পস্সতীতি দস্সনভূতেন পঞ্ঞাচক্খুনা পস্সিতব্বং পস্সতি, পস্সন্তো এৱ ৱা পস্সতি. এৱং সম্ভাৱনীযোতি এৱং ৱিঞ্ঞুতায পণ্ডিতভাৱেন সম্ভাৱেতব্বো. সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰীতি সীলেসু পৰিপূৰকাৰী এৱ ভৱেয্যাতি. এৱং উত্তৰপদাৱধাৰণং দট্ঠব্বং. এৱঞ্হি ইমিনা পদেন উপৰিসিক্খাদ্ৱযং অনিৱত্তিতমেৱ হোতি. যথা পন সীলেসু পৰিপূৰকাৰী নাম হোতি, তং ফলেন দস্সেতুং ‘‘অজ্ঝত্ত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ৱিপস্সনাধিট্ঠানসমাধিসংৱত্তনিকতায হি ইধ সীলস্স পাৰিপূৰী, ন কেৱলং অখণ্ডাদিভাৱমত্তং. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘যানি খো পন তানি অখণ্ডানি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকানী’’তি. এৱঞ্চ কত্ৱা উপৰিসিক্খাদ্ৱযং সীলস্স সম্ভাৰভাৱেন গহিতন্তি সীলস্সেৱেত্থ পধানগ্গহণং সিদ্ধং হোতি. সীলানুৰক্খকা হি চিত্তেকগ্গতাসঙ্খাৰপৰিগ্গহা. অনূনেনাতি অখণ্ডাদিভাৱেন, কস্সচি ৱা অহাপনেন উপপন্নেন. আকাৰেনাতি কৰণেন সম্পাদনেন.

অজ্ঝত্তন্তি ৱা অত্তনোতি ৱা একং একত্থং, ব্যঞ্জনমেৱ নানং. ভুম্মত্থে চেতং, ‘‘সমথ’’ন্তি উপযোগৱচনং ‘‘অনূ’’তি ইমিনা উপসগ্গেন যোগে সিদ্ধন্তি আহ ‘‘অত্তনো চিত্তসমথে যুত্তো’’তি. তত্থ চিত্তসমথেতি চিত্তস্স সমাধানে. যুত্তোতি অৱিযুত্তো পসুতো. যো সব্বেন সব্বং ঝানভাৱনায অননুযুত্তো, সো তং বহি নীহৰতি নাম. যো আৰভিত্ৱা অন্তৰা সঙ্কোচং আপজ্জতি, সো তং ৱিনাসেতি নাম. যো পন ঈদিসো অহুত্ৱা ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, সো অনিৰাকতজ্ঝানোতি দস্সেন্তো ‘‘বহি অনীহটজ্ঝানো’’তিআদিমাহ. নীহৰণৱিনাসত্থঞ্হি ইদং নিৰাকৰণং নাম. ‘‘থম্ভং নিৰংকত্ৱা নিৱাতৱুত্তী’’তিআদীসু (সু. নি. ৩২৮) চস্স পযোগো দট্ঠব্বো.

সত্তৱিধায অনুপস্সনাযাতি এত্থ অনিচ্চানুপস্সনা, দুক্খানুপস্সনা, অনত্তানুপস্সনা, নিব্বিদানুপস্সনা, ৱিৰাগানুপস্সনা, নিৰোধানুপস্সনা, পটিনিস্সগ্গানুপস্সনাতি ইমা সত্তৱিধা অনুপস্সনা. সুঞ্ঞাগাৰগতো ভিক্খু তত্থ লদ্ধকাযৱিৱেকতায সমথৱিপস্সনাৱসেন চিত্তৱিৱেকং পৰিব্ৰূহেন্তো যথানুসিট্ঠপটিপত্তিযা লোকং সাসনঞ্চ অত্তনো ৱিসেসাধিগমট্ঠানভূতং সুঞ্ঞাগাৰঞ্চ উপসোভযমানো গুণৱিসেসাধিট্ঠানভাৱাপাদনেন ৱিঞ্ঞূনং অত্থতো তং ব্ৰূহেন্তো নাম হোতীতি ৱুত্তং ‘‘ব্ৰূহেতা সুঞ্ঞাগাৰান’’ন্তি. তেনাহ ‘‘এত্থ চা’’তিআদি. একভূমকাদিপাসাদে কুৰুমানোপি পন নেৱ সুঞ্ঞাগাৰানং ব্ৰূহেতাতি দট্ঠব্বো. সুঞ্ঞাগাৰগ্গহণেন চেত্থ অৰঞ্ঞৰুক্খমূলাদি সব্বং পধানানুযোগক্খমং সেনাসনং গহিতন্তি দট্ঠব্বং.

এত্তাৱতা যথা তণ্হাৱিচৰিতদেসনা পঠমং তণ্হাৱসেন আৰদ্ধাপি তণ্হাপদট্ঠানত্তা মানদিট্ঠীনং মানদিট্ঠিযো ওসৰিত্ৱা কমেন পপঞ্চত্তযদেসনা জাতা, এৱমযং দেসনা পঠমং অধিসীলসিক্খাৱসেন আৰদ্ধাপি সীলপদট্ঠানত্তা সমথৱিপস্সনানং সমথৱিপস্সনাযো ওসৰিত্ৱা কমেন সিক্খাত্তযদেসনা জাতাতি ৱেদিতব্বা. এত্থ হি ‘‘সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰী’’তি এত্তাৱতা অধিসীলসিক্খা ৱুত্তা, ‘‘অজ্ঝত্তং চেতোসমথমনুযুত্তো অনিৰাকতজ্ঝানো’’তি এত্তাৱতা অধিচিত্তসিক্খা, ‘‘ৱিপস্সনায সমন্নাগতো’’তি এত্তাৱতা অধিপঞ্ঞাসিক্খা. ‘‘ব্ৰূহেতা সুঞ্ঞাগাৰান’’ন্তি ইমিনা পন সমথৱসেন সুঞ্ঞাগাৰৱড্ঢনে অধিচিত্তসিক্খা, ৱিপস্সনাৱসেন অধিপঞ্ঞাসিক্খাতি এৱং দ্ৱেপি সিক্খা সঙ্গহেত্ৱা ৱুত্তা. এত্থ চ ‘‘অজ্ঝত্তং চেতোসমথমনুযুত্তো অনিৰাকতজ্ঝানো’’তি ইমেহি পদেহি সীলানুৰক্খিকা এৱ চিত্তেকগ্গতা কথিতা, ‘‘ৱিপস্সনাযা’’তি ইমিনা পদেন সীলানুৰক্খিকো সঙ্খাৰপৰিগ্গহো.

কথং চিত্তেকগ্গতা সীলমনুৰক্খতি? যস্স হি চিত্তেকগ্গতা নত্থি, সো ব্যাধিম্হি উপ্পন্নে ৱিহঞ্ঞতি, সো ব্যাধিৱিহতো ৱিক্খিত্তচিত্তো সীলং ৱিনাসেত্ৱাপি ব্যাধিৱূপসমং কত্তা হোতি. যস্স পন চিত্তেকগ্গতা অত্থি, সো তং ব্যাধিদুক্খং ৱিক্খম্ভেত্ৱা সমাপত্তিং সমাপজ্জতি, সমাপন্নক্খণে দুক্খং দূৰগতং হোতি, বলৱতৰং সুখমুপ্পজ্জতি. এৱং চিত্তেকগ্গতা সীলমনুৰক্খতি. কথং সঙ্খাৰপৰিগ্গহো সীলমনুৰক্খতি? যস্স হি সঙ্খাৰপৰিগ্গহো নত্থি, তস্স ‘‘মম ৰূপং মম ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি অত্তভাৱে বলৱমমত্তং হোতি, সো তথাৰূপেসু দুব্ভিক্খব্যাধিভযাদীসু সম্পত্তেসু সীলং নাসেত্ৱাপি অত্তভাৱং পোসেতা হোতি. যস্স পন সঙ্খাৰপৰিগ্গহো অত্থি, তস্স অত্তভাৱে বলৱমমত্তং ৱা সিনেহো ৱা ন হোতি, সো তথাৰূপেসু দুব্ভিক্খব্যাধিভযাদীসু সম্পত্তেসু সচেপিস্স অন্তানি বহি নিক্খমন্তি, সচেপি উস্সুস্সতি ৱিসুস্সতি, খণ্ডাখণ্ডিকো ৱা হোতি সতধাপি সহস্সধাপি, নেৱ সীলং ৱিনাসেত্ৱা অত্তভাৱং পোসেতা হোতি. এৱং সঙ্খাৰপৰিগ্গহো সীলং অনুৰক্খতি.

‘‘ব্ৰূহেতা সুঞ্ঞাগাৰান’’ন্তি ইমিনা পন তস্সেৱ উভযস্স ব্ৰূহনা ৱড্ঢনা সাতচ্চকিৰিযা দস্সিতা. এৱং ভগৱা যস্মা ‘‘সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চস্সং…পে… ভাৱনীযো চা’’তি ইমে চত্তাৰো ধম্মে আকঙ্খন্তেন নত্থঞ্ঞং কিঞ্চি কাতব্বং, অঞ্ঞদত্থু সীলাদিগুণসমন্নাগতেনেৱ ভৱিতব্বং. ঈদিসো হি সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো হোতি মনাপো গৰু ভাৱনীযো. ৱুত্তম্পি হেতং –

‘‘সীলদস্সনসম্পন্নং, ধম্মট্ঠং সচ্চৱেদিনং;

অত্তনো কম্ম কুব্বানং, তং জনো কুৰুতে পিয’’ন্তি. (ধ. প. ২১৭);

তস্মা ‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চস্সং…পে… সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰী…পে… সুঞ্ঞাগাৰান’’ন্তি ৱত্ৱা ইদানি যস্মা পচ্চযলাভাদিং পত্থযন্তেনপি ইদমেৱ কৰণীযং, ন অঞ্ঞং কিঞ্চি, তস্মা ‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু লাভী অস্স’’ন্তিআদিমাহ. লাভী অস্সন্তি লাভাসায সংৱৰসীলপৰিপূৰণং পাড়িযং আগতং. কিমীদিসং ভগৱা অনুজানাতীতি? ন ভগৱা সভাৱেন ঈদিসং অনুজানাতি, মহাকাৰুণিকতায পন পুগ্গলজ্ঝাসযেন এৱং ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘ন ভগৱা’’তিআদিমাহ. তত্থ ঘাসেসনং ছিন্নকথো, ন ৱাচং পযুত্তং ভণেতি ছিন্নকথো মূগো ৱিয হুত্ৱা ওভাসপৰিকথানিমিত্তৱিঞ্ঞত্তিপযুত্তং ঘাসেসনং ৱাচং ন ভণে, ন কথেয্যাতি অত্থো. পুগ্গলজ্ঝাসযৱসেনাতি সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিৱৰন্তো ‘‘যেসং হী’’তিআদিমাহ. ৰসো সভাৱভূতো আনিসংসো ৰসানিসংসো.

পচ্চযদানকাৰাতি চীৱৰাদিপচ্চযদানৱসেন পৱত্তকাৰা. মহপ্ফলা মহানিসংসাতি উভযমেতং অত্থতো একং, ব্যঞ্জনমেৱ নানং. ‘‘পঞ্চিমে, গহপতযো, আনিসংসা’’তিআদীসু (মহাৱ. ২৮৫) হি আনিসংসসদ্দো ফলপৰিযাযোপি হোতি. মহন্তং ৱা লোকিযসুখং ফলন্তি পসৱন্তীতি মহপ্ফলা, মহতো লোকুত্তৰসুখস্স পচ্চযা হোন্তীতি মহানিসংসা. তেনাহ ‘‘লোকিযসুখেন ফলভূতেনা’’তিআদি.

পেচ্চভৱং গতাতি পেতূপপত্তিৱসেন নিব্বত্তিং উপগতা. তে পন যস্মা ইধ কতকালকিৰিযা কালেন কতজীৱিতুপচ্ছেদা হোন্তি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘কালকতা’’তি. সস্সুসসুৰা চ তপ্পক্খিকা চ সস্সুসসুৰপক্খিকা. তে ঞাতিযোনিসম্বন্ধেন আৱাহৱিৱাহসম্বন্ধৱসেন সম্বদ্ধা ঞাতী. সালোহিতাতি যোনিসম্বন্ধৱসেন. একলোহিতবদ্ধাতি একেন সমানেন লোহিতসম্বন্ধেন সম্বদ্ধা. পসন্নচিত্তোতি পসন্নচিত্তকো. কালকতো পিতা ৱা মাতা ৱা পেতযোনিযং উপ্পন্নোতি অধিকাৰতো ৱিঞ্ঞাযতীতি ৱুত্তং. মহানিসংসমেৱ হোতীতি তস্স তথাসীলসম্পন্নত্তাতি অধিপ্পাযো.

অজ্ঝোত্থৰিতাতি মদ্দিতা. ন চ মং অৰতি সহেয্যাতি মং চ অৰতি ন অভিভৱেয্য ন মদ্দেয্য ন অজ্ঝোত্থৰেয্য. উপ্পন্নন্তি জাতং নিব্বত্তং. সীলাদিগুণযুত্তো হি অৰতিঞ্চ ৰতিঞ্চ সহতি অজ্ঝোত্থৰতি, মদ্দিত্ৱা তিট্ঠতি, তস্মা ঈদিসমত্তানং ইচ্ছন্তেনপি সীলাদিগুণযুত্তেনেৱ ভৱিতব্বন্তি দস্সেতি. চিত্তুত্ৰাসো ভাযতীতি ভযং, আৰম্মণং ভাযতি এতস্মাতি ভযং. তং দুৱিধম্পি ভযং ভেৰৱঞ্চ সহতি অভিভৱতীতি ভযভেৰৱসহো. সীলাদিগুণযুত্তো হি ভযভেৰৱং সহতি অজ্ঝোত্থৰতি, মদ্দিত্ৱা তিট্ঠতি অৰিযকোটিযৱাসী মহাদত্তত্থেৰো ৱিয.

থেৰো কিৰ মগ্গং পটিপন্নো অঞ্ঞতৰং পাসাদিকং অৰঞ্ঞং দিস্ৱা ‘‘ইধেৱজ্জ সমণধম্মং কত্ৱা গমিস্সামী’’তি মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেত্ৱা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসীদি. ৰুক্খদেৱতায দাৰকা থেৰস্স সীলতেজেন সকভাৱেন সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তা ৱিস্সৰমকংসু. দেৱতাপি সকলৰুক্খং চালেসি. থেৰো অচলোৱ নিসীদি. সা দেৱতা ধূমাযি পজ্জলি. নেৱ সক্খি থেৰং চালেতুং. ততো উপাসকৱণ্ণেনাগন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. ‘‘কো এসো’’তি ৱুত্তা ‘‘অহং, ভন্তে, তস্মিং ৰুক্খে অধিৱত্থা দেৱতা’’তি অৱোচ. ত্ৱং এতে ৱিকাৰে অকাসীতি. আম, ভন্তেতি. ‘‘কস্মা’’তি চ ৱুত্তা আহ ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, সীলতেজেন দাৰকা সকভাৱেন সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তা ৱিস্সৰমকংসু, সাহং তুম্হে পলাপেতুং এৱমকাসি’’ন্তি. থেৰো আহ ‘‘অথ কস্মা ‘ইধ, ভন্তে, মা ৱসথ, ময্হং অফাসুক’ন্তি পটিকচ্চেৱ নাৱচাসি, ইদানি পন মা মং কিঞ্চি অৱচ, ‘অৰিযকোটিযমহাদত্তো অমনুস্সভযেন গতো’তি ৱচনতো লজ্জামি, তেনাহং ইধেৱ ৱসিস্সং, ত্ৱং পন অজ্জেকদিৱসং যত্থ কত্থচি ৱসাহী’’তি. এৱং সীলাদিগুণযুত্তো ভযভেৰৱসহো হোতি, তস্মা ঈদিসমত্তানং ইচ্ছন্তেনপি সীলাদিগুণযুত্তেনেৱ ভৱিতব্বন্তি দস্সেতি. দুতিযাদীনি উত্তানত্থানি.

আকঙ্খসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.