৭. পঠমমহাপঞ্হসুত্তৱণ্ণনা

২৭. সত্তমে ৱুচ্চেথাতি ৱুচ্চেয্য. দুতিযপদেপীতি ‘‘অনুসাসনিযা ৱা অনুসাসনি’’ন্তি এৱং দুতিযৱাক্যেপি. তে কিৰ ভিক্খূ. ন চেৱ সম্পাযিস্সন্তীতি ন চেৱ সম্মদেৱ পকাৰেহি গহেস্সন্তি ঞাপেস্সন্তি. তেনাহ ‘‘সম্পাদেত্ৱা কথেতুং ন সক্খিস্সন্তী’’তি. যস্মা অৱিসযে পঞ্হং পুচ্ছিতা হোন্তি, তস্মা ৱিঘাতং আপজ্জিস্সন্তীতি যোজনা. অঞ্ঞথা আৰাধনং নাম নত্থীতি ইমিনা সপচ্চযনামৰূপানং যাথাৱতো অৱবোধো এৱ ইতো বাহিৰকানং নত্থি, কুতো পৱেদনাতি দস্সেতি. আৰাধনন্তি যাথাৱপৱেদনেন চিত্তস্স পৰিতোসনং.

একো পঞ্হোতি একো পঞ্হমগ্গো, একং পঞ্হগৱেসনন্তি অত্থো. একো উদ্দেসোতি একং উদ্দিসনং অত্থস্স সংখিত্তৱচনং. ৱেয্যাকৰণন্তি নিদ্দিসনং অত্থস্স ৱিৱৰিত্ৱা কথনং. হেতুনাতি ‘‘অন্তৱন্ততো অনচ্চন্তিকতো তাৱকালিকতো নিচ্চপ্পটিক্খেপতো’’তি এৱমাদিনা নযেন যথা ইমে সঙ্খাৰা এতৰহি, এৱং অতীতে অনাগতে চ অনিচ্চা সঙ্খতা পটিচ্চসমুপ্পন্না খযধম্মা ৱযধম্মা ৱিৰাগধম্মাতি অতীতানাগতেসু নযেন.

সব্বে সত্তাতি অনৱসেসা সত্তা. তে পন ভৱভেদতো সঙ্খেপেনেৱ ভিন্দিত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘কামভৱাদীসূ’’তিআদিমাহ. ব্যধিকৰণানম্পি বাহিৰত্থসমাসো হোতি যথা ‘‘উৰসিলোমো’’তি আহ ‘‘আহাৰতো ঠিতি এতেসন্তি আহাৰট্ঠিতিকা’’তি. তিট্ঠতি এতেনাতি ৱা ঠিতি, আহাৰো ঠিতি এতেসন্তি আহাৰট্ঠিতিকাতি এৱং ৱা এত্থ সমাসৱিগ্গহো দট্ঠব্বো. আহাৰট্ঠিতিকাতি পচ্চযট্ঠিতিকা, পচ্চযাযত্তৱুত্তিকাতি অত্থো. পচ্চযত্থো হেত্থ আহাৰসদ্দো ‘‘অযমাহাৰো অনুপ্পন্নস্স ৱা কামচ্ছন্দস্স উপ্পাদাযা’’তিআদীসু (সং. নি. ৪.২৩২) ৱিয. এৱঞ্হি ‘‘সব্বে সত্তা’’তি ইমিনা অসঞ্ঞসত্তা পৰিগ্গহিতা হোন্তি. সা পনাযং আহাৰট্ঠিতিকতা নিপ্পৰিযাযতো সঙ্খাৰধম্মো. তেনাহু অট্ঠকথাচৰিযা ‘‘আহাৰট্ঠিতিকাতি আগতট্ঠানে সঙ্খাৰলোকো ৱেদিতব্বো’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.১ ৱেৰঞ্জকণ্ডৱণ্ণনা; ৱিসুদ্ধি. ১.১৩৬). যদি এৱং ‘‘সব্বে সত্তা’’তি ইদং কথন্তি? পুগ্গলাধিট্ঠানদেসনাতি নাযং দোসো. তেনেৱাহ – ‘‘একধম্মে, ভিক্খৱে, ভিক্খু সম্মা নিব্বিন্দমানো সম্মা ৱিৰজ্জমানো সম্মা ৱিমুচ্চমানো সম্মা পৰিযন্তদস্সাৱী সম্মদত্থং অভিসমেচ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খস্সন্তকৰো হোতি. কতমস্মিং একধম্মে? সব্বে সত্তা আহাৰট্ঠিতিকা’’তি. য্ৱাযং পুগ্গলাধিট্ঠানায কথায সব্বেসং সঙ্খাৰানং পচ্চযাযত্তৱুত্তিতায আহাৰপৰিযাযেন সামঞ্ঞতো পচ্চযধম্মো ৱুত্তো, অযং আহাৰো নাম একো ধম্মো.

চোদকো ৱুত্তম্পি অত্থং যাথাৱতো অপ্পটিৱিজ্ঝমানো নেয্যত্থং সুত্তপদং নীতত্থতো দহন্তো ‘‘সব্বে সত্তা’’তি ৱচনমত্তে ঠত্ৱা ‘‘ননু চা’’তিআদিনা চোদেতি. আচৰিযো অৱিপৰীতং তত্থ যথাধিপ্পেতমত্থং পৱেদেন্তো ‘‘ন ৱিৰুজ্ঝতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘তেসঞ্হি ঝানং আহাৰো হোতী’’তি আহ. ঝানন্তি একৱোকাৰভৱাৱহং সঞ্ঞায ৱিৰজ্জনৱসেন পৱত্তৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানং. পাড়িযং পন ‘‘অনাহাৰা’’তি ৱচনং অসঞ্ঞভৱে চতুন্নং আহাৰানং অভাৱং সন্ধায ৱুত্তং, ন পচ্চযাহাৰস্স অভাৱতো. এৱং সন্তেপীতি ইদং সাসনে যেসু ধম্মেসু ৱিসেসতো আহাৰসদ্দো নিৰুড়্হো, ‘‘আহাৰট্ঠিতিকা’’তি এত্থ যদি তেযেৱ গয্হন্তি, অব্যাপিতদোসমাপন্নো. অথ সব্বোপি পচ্চযধম্মো আহাৰোতি অধিপ্পেতো, ইমায আহাৰপাড়িযা ৱিৰোধো আপন্নোতি দস্সেতুং আৰদ্ধং. ‘‘ন ৱিৰুজ্ঝতী’’তি যেনাধিপ্পাযেন ৱুত্তং, তং ৱিৱৰন্তো ‘‘এতস্মিঞ্হি সুত্তে’’তিআদিমাহ. কবড়ীকাৰাহাৰাদীনং ওজট্ঠমকৰূপাহৰণাদি নিপ্পৰিযাযেন আহাৰভাৱো. যথা হি কবড়ীকাৰাহাৰো ওজট্ঠমকৰূপাহৰণেন ৰূপকাযং উপত্থম্ভেন্তি, এৱং ফস্সাদযো ৱেদনাদিআহৰণেন নামকাযং উপত্থম্ভেতি, তস্মা সতিপি জনকভাৱে উপত্থম্ভকভাৱো ওজাদীসু সাতিসযো লব্ভমানো মুখ্যো আহাৰট্ঠোতি তে এৱ নিপ্পৰিযাযেন আহাৰলক্খণা ধম্মা ৱুত্তা.

ইধাতি ইমস্মিং সুত্তে পৰিযাযেন পচ্চযো আহাৰোতি ৱুত্তো, সব্বো পচ্চযধম্মো অত্তনো ফলং আহৰতীতি ইমং পৰিযাযং লভতীতি. তেনাহ ‘‘সব্বধম্মানঞ্হী’’তিআদি. তত্থ সব্বধম্মানন্তি সব্বেসং সঙ্খতধম্মানং. ইদানি যথাৱুত্তমত্থং সুত্তেন সমত্থেতুং ‘‘তেনেৱাহা’’তিআদি ৱুত্তং. অযন্তি পচ্চযাহাৰো. নিপ্পৰিযাযাহাৰোপি গহিতোৱ হোতীতি যাৱতা সোপি পচ্চযভাৱেনেৱ জনকো উপত্থম্ভকো চ হুত্ৱা তং তং ফলং আহৰতীতি ৱত্তব্বতং লভতীতি.

তত্থাতি পৰিযাযাহাৰো, নিপ্পৰিযাযাহাৰোতি দ্ৱীসু আহাৰেসু অসঞ্ঞভৱে যদিপি নিপ্পৰিযাযাহাৰো ন লব্ভতি, পৰিযাযাহাৰো পন লব্ভতেৱ. ইদানি তমেৱত্থং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং ‘‘অনুপ্পন্নে হি বুদ্ধে’’তিআদি ৱুত্তং. উপ্পন্নে বুদ্ধে তিত্থকৰমতনিস্সিতানং ঝানভাৱনায অসিজ্ঝনতো ‘‘অনুপ্পন্নে বুদ্ধে’’তি ৱুত্তং. সাসনিকা তাদিসং ঝানং ন নিব্বত্তেন্তীতি ‘‘তিত্থাযতনে পব্বজিতা’’তি ৱুত্তং. তিত্থিযা হি উপপত্তিৱিসেসে ৱিমুত্তিসঞ্ঞিনো সঞ্ঞাৱিৰাগাৱিৰাগেসু আদীনৱানিসংসদস্সিনোৱ হুত্ৱা অসঞ্ঞসমাপত্তিং নিব্বত্তেত্ৱা অক্খণভূমিযং উপ্পজ্জন্তি, ন সাসনিকা. ৱাযোকসিণে পৰিক্কম্মং কত্ৱাতি ৱাযোকসিণে পঠমাদীনি তীণি ঝানানি নিব্বত্তেত্ৱা ততিযজ্ঝানে চিণ্ণৱসী হুত্ৱা ততো ৱুট্ঠায চতুত্থজ্ঝানাধিগমায পৰিকম্মং কত্ৱা. তেনেৱাহ ‘‘চতুত্থজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা’’তি.

কস্মা (দী. নি. টী. ১.৬৮-৭৩; দী. নি. অভি. টী. ১.৬৮-৭৩) পনেত্থ ৱাযোকসিণেযেৱ পৰিকম্মং ৱুত্তন্তি? ৱুচ্চতে, যথেৱ হি ৰূপপটিভাগভূতেসু কসিণৱিসেসেসু ৰূপৱিভাৱনেন ৰূপৱিৰাগভাৱনাসঙ্খাতো অৰূপসমাপত্তিৱিসেসো সচ্ছিকৰীযতি, এৱং অপৰিব্যত্তৱিগ্গহতায অৰূপপটিভাগভূতে কসিণৱিসেসে অৰূপৱিভাৱনেন অৰূপৱিৰাগভাৱনা সঙ্খাতো ৰূপসমাপত্তিৱিসেসো অধিগমীযতীতি. এত্থ চ ‘‘সঞ্ঞা ৰোগো, সঞ্ঞা গণ্ডো’’তিআদিনা (ম. নি. ৩.২৪), ‘‘ধি চিত্তং, ধি ৱতেতং চিত্ত’’ন্তিআদিনা চ নযেন অৰূপপ্পৱত্তিযা আদীনৱদস্সনেন তদভাৱে চ সন্তপণীতভাৱসন্নিট্ঠানেন ৰূপসমাপত্তিযা অভিসঙ্খৰণং অৰূপৱিৰাগভাৱনা. ৰূপৱিৰাগভাৱনা পন সদ্ধিং উপচাৰেন অৰূপসমাপত্তিযো, তত্থাপি ৱিসেসেন পঠমাৰুপ্পজ্ঝানং. যদি এৱং ‘‘পৰিচ্ছিন্নাকাসকসিণেপী’’তি ৱত্তব্বং, তস্সাপি অৰূপপটিভাগতা লব্ভতীতি? ইচ্ছিতমেৱেতং, কেসঞ্চি অৱচনং পনেত্থ পুব্বাচৰিযেহি অগ্গহিতভাৱেন. যথা হি ৰূপৱিৰাগভাৱনা ৱিৰজ্জনীযধম্মাভাৱমত্তেন পৰিনিপ্ফন্না, ৱিৰজ্জনীযধম্মপৰিভাসভূতে চ ৱিসযৱিসেসে পাতুভৱতি, এৱং অৰূপৱিৰাগভাৱনাপীতি ৱুচ্চমানে ন কোচি ৱিৰোধো. তিত্থিযেহেৱ পন তস্সা সমাপত্তিযা পটিপজ্জিতব্বতায তেসঞ্চ ৱিসযপথে সূপনিবন্ধনস্সেৱ তস্স ঝানস্স পটিপত্তিতো দিট্ঠিৱন্তেহি পুব্বাচৰিযেহি চতুত্থেযেৱ ভূতকসিণে অৰূপৱিৰাগভাৱনাপৰিকম্মং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. কিঞ্চ ৱণ্ণকসিণেসু ৱিয পুৰিমভূতকসিণত্তযেপি ৱণ্ণপ্পটিচ্ছাযাৱ পণ্ণত্তি আৰম্মণং ঝানস্স লোকৱোহাৰানুৰোধেনেৱ পৱত্তিতো. এৱঞ্চ কত্ৱা ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৫৭) পথৱীকসিণস্স আদাসচন্দমণ্ডলূপমৱচনঞ্চ সমত্থিতং হোতি, চতুত্থং পন ভূতকসিণং ভূতপ্পটিচ্ছাযমেৱ ঝানস্স গোচৰভাৱং গচ্ছতীতি তস্সেৱং অৰূপপটিভাগতা যুত্তাতি ৱাযোকসিণেযেৱ পৰিকম্মং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

ধীতি জিগুচ্ছনত্থে নিপাতো, তস্মা ধি চিত্তন্তি চিত্তং জিগুচ্ছামি. ধি ৱতেতং চিত্তন্তি এতং মম চিত্তং জিগুচ্ছিতং ৱত হোতু. ৱতাতি সম্ভাৱনে. তেন জিগুচ্ছনং সম্ভাৱেন্তো ৱদতি. নামাতি চ সম্ভাৱনে এৱ. তেন চিত্তস্স অভাৱং সম্ভাৱেতি. চিত্তস্স ভাৱাভাৱেসু আদীনৱানিসংসে দস্সেতুং ‘‘চিত্তঞ্হী’’তিআদি ৱুত্তং. খন্তিং ৰুচিং উপ্পাদেত্ৱাতি চিত্তস্স অভাৱো এৱ সাধু সুট্ঠূতি ইমং দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিং তত্থ চ অভিৰুচিং উপ্পাদেত্ৱা. তথা ভাৱিতস্স ঝানস্স ঠিতিভাগিযভাৱপ্পত্তিযা অপৰিহীনজ্ঝানা. তিত্থাযতনে পব্বজিতস্সেৱ তথা ঝানভাৱনা হোতীতি আহ ‘‘মনুস্সলোকে’’তি. পণিহিতো অহোসীতি মৰণস্স আসন্নকালে ঠপিতো অহোসি. যদি ঠানাদিনা আকাৰেন নিব্বত্তেয্য কম্মবলেন, যাৱ ভেদা তেনেৱাকাৰেন তিট্ঠেয্যাতি আহ ‘‘তেন ইৰিযাপথেনা’’তিআদি. এৱৰূপানম্পীতি এৱং অচেতনানম্পি. পি-সদ্দেন পগেৱ সচেতনানন্তি দস্সেতি. কথং পন অচেতনানং নেসং পচ্চযাহাৰস্স উপকপ্পনন্তি চোদনং সন্ধায তত্থ নিদস্সনং দস্সেন্তো ‘‘যথা’’তিআদিমাহ. তেন ন কেৱলমাগমোযেৱ, অযমেত্থ যুত্তীতি দস্সেতি. তাৱ তিট্ঠন্তীতি উক্কংসতো পঞ্চ মহাকপ্পসতানি তিট্ঠন্তি.

যে উট্ঠানৱীৰিযেন দিৱসং ৱীতিনামেত্ৱা তস্স নিস্সন্দফলমত্তং কিঞ্চিদেৱ লভিত্ৱা জীৱিকং কপ্পেন্তি, তে উট্ঠানফলূপজীৱিনো. যে পন অত্তনো পুঞ্ঞফলমেৱ উপজীৱন্তি, তে পুঞ্ঞফলূপজীৱিনো. নেৰযিকানং পন নেৱ উট্ঠানৱীৰিযৱসেন জীৱিককপ্পনং, পুঞ্ঞফলস্স পন লেসোপি নত্থীতি ৱুত্তং ‘‘যে পন নেৰযিকা…পে… জীৱীতি ৱুত্তা’’তি. পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণস্স আহৰণেন মনোসঞ্চেতনা আহাৰোতি ৱুত্তা, ন যস্স কস্সচি ফলস্সাতি অধিপ্পাযেন ‘‘কিং পঞ্চ আহাৰা অত্থী’’তি চোদেতি. আচৰিযো নিপ্পৰিযাযাহাৰে অধিপ্পেতে ‘‘সিযা তৱ চোদনা অৱসৰা, সা পন এত্থ অনৱসৰা’’তি চ দস্সেন্তো ‘‘পঞ্চ, ন পঞ্চাতি ইদং ন ৱত্তব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা পৰিযাযাহাৰস্সেৱ পনেত্থ অধিপ্পেতভাৱং দস্সেন্তো ‘‘ননু পচ্চযো আহাৰো’তি ৱুত্তমেত’’ন্তি আহ. তস্মাতি যস্স কস্সচি পচ্চযস্স আহাৰোতি ইচ্ছিতত্তা. ইদানি ৱুত্তমেৱত্থং পাড়িযা সমত্থেন্তো ‘‘যং সন্ধাযা’’তিআদিমাহ.

মুখ্যাহাৰৱসেনপি নেৰযিকানং আহাৰট্ঠিতিকতং দস্সেতুং ‘‘কবড়ীকাৰাহাৰং…পে… সাধেতী’’তি ৱুত্তং. যদি এৱং নেৰযিকা সুখপ্পটিসংৱেদিনোপি হোন্তীতি? নোতি দস্সেতুং ‘‘খেড়ো হী’’তিআদি ৱুত্তং. তযোতি তযো অৰূপাহাৰা কবড়ীকাৰাহাৰস্স অভাৱতো. অৱসেসানন্তি অসঞ্ঞসত্তেহি অৱসেসানং কামভৱাদীসু নিব্বত্তসত্তানং. পচ্চযাহাৰো হি সব্বেসং সাধাৰণোতি.

পঠমমহাপঞ্হসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.