৬. অচ্ছৰাসঙ্ঘাতৱগ্গৱণ্ণনা

৫১. ছট্ঠস্স পঠমে অস্সুতৱাতি এত্থ ‘‘সাধু পঞ্ঞাণৱা নৰো’’তিআদীসু (জা. ২.১৮.১০১) অত্থিতামত্তস্স বোধকো ৱা-সদ্দো. ‘‘সীলৱা হোতি কল্যাণধম্মো’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.৩৮১) পসংসাৱিসিট্ঠায অত্থিতায. ‘‘পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩১৭; ম. নি. ২.২৫) অতিসযত্থৱিসিট্ঠায অত্থিতায, তস্মা যস্স পসত্থং অতিসযেন ৱা সুতং অত্থি, সো সুতৱা, সংকিলেসৱিদ্ধংসনসমত্থং পৰিযত্তিধম্মস্সৱনং, তং সুত্ৱা তথত্তায পটিপত্তি চ ‘‘সুতৱা’’তি ইমিনা পদেন পকাসিতা. সোতব্বযুত্তং সুত্ৱা কত্তব্বনিপ্ফত্তিৱসেন সুণীতি ৱা সুতৱা, তপ্পটিক্খেপেন ন সুতৱাতি অস্সুতৱা.

অযঞ্হি অকাৰো ‘‘অহেতুকা ধম্মা (ধ. স. ২ দুকমাতিকা), অভিক্খুকো আৱাসো’’তিআদীসু (পাচি. ১০৪৭) তংসমাযোগনিৱত্তিযং দিট্ঠো. ‘‘অপ্পচ্চযা ধম্মা’’তি (ধ. স. ৭ দুকমাতিকা) তংসম্বন্ধিভাৱনিৱত্তিযং. পচ্চযুপ্পন্নঞ্হি পচ্চযসম্বন্ধীতি অপচ্চযুপ্পন্নত্তা অতংসম্বন্ধিতা এত্থ জোতিতা. ‘‘অনিদস্সনা ধম্মা’’তি (ধ. স. ৯ দুকমাতিকা) তংসভাৱনিৱত্তিযং. নিদস্সনঞ্হি এত্থ দট্ঠব্বতা. অথ ৱা পস্সতীতি নিদস্সনং, চক্খুৱিঞ্ঞাণং. তগ্গহেতব্বতানিৱত্তিযং, তথা ‘‘অনাসৱা ধম্মা’’তি (ধ. স. ১৫ দুকমাতিকা). ‘‘অপ্পটিঘা ধম্মা (ধ. স. ১০ দুকমাতিকা) অনাৰম্মণা ধম্মা’’তি (ধ. স. ৫৫ দুকমাতিকা) তংকিচ্চনিৱত্তিযং. ‘‘অৰূপিনো ধম্মা অচেতসিকাধম্মা’’তি তংসভাৱনিৱত্তিযং. তদঞ্ঞতা হি ইধ পকাসিতা. ‘‘অমনুস্সো’’তি তব্ভাৱমত্তনিৱত্তিযং. মনুস্সত্তমত্তং নত্থি, অঞ্ঞং তংসদিসন্তি. সদিসতা হি এত্থ সূচিতা. ‘‘অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো’’তি (অ. নি. ৩.১৩) চ তংসম্ভাৱনীযগুণনিৱত্তিযং. গৰহা হি ইধ ঞাযতি. ‘‘কচ্চি ভোতো অনামযং (জা. ১.১৫.১৪৬; ২.২০.১২৯) অনুদৰা কঞ্ঞা’’তি চ তদনপ্পভাৱনিৱত্তিযং. ‘‘অনুপ্পন্না ধম্মা’’তি (ধ. স. ১৭ তিকমাতিকা) তংসদিসভাৱনিৱত্তিযং. অতীতানঞ্হি উপ্পন্নপুব্বত্তা উপ্পাদিধম্মানঞ্চ পচ্চযেকদেসসিদ্ধিযা আৰদ্ধুপ্পাদভাৱতো কালৱিনিমুত্তস্স চ ৱিজ্জমানত্তা উপ্পন্নানুকূলতা, পগেৱ পচ্চুপ্পন্নানন্তি তব্বিধুৰতা হেত্থ ৱিঞ্ঞাযতি. ‘‘অসেক্খা ধম্মা’’তি (ধ. স. ১১ তিকমাতিকা) তদপৰিযোসাননিৱত্তিযং. তন্নিট্ঠানঞ্হেত্থ পকাসিতন্তি এৱং অনেকেসং অত্থানং জোতকো. ইধ পন ‘‘অৰূপিনো ধম্মা (ধ. স. ১১ দুকমাতিকা), অচেতসিকা ধম্মা’’তিআদীসু (ধ. স. ৫৭ দুকমাতিকা) ৱিয তংসভাৱনিৱত্তিযং দট্ঠব্বো, অঞ্ঞত্থেতি অত্থো. এতেনস্স সুতাদিঞাণৱিৰহং দস্সেতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘আগমাধিগমাভাৱা ঞেয্যো অস্সুতৱা ইতী’’তি.

ইদানি তস্সত্থং ৱিৱৰন্তো ‘‘যো হী’’তিআদিমাহ. তত্থ যস্মা খন্ধধাতাদিকোসল্লেনপি উপক্কিলেসউপক্কিলিট্ঠানং জাননহেতুভূতং বাহুসচ্চং হোতি. যথাহ – ‘‘কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, বহুস্সুতো হোতি? যতো খো, ভিক্খু, খন্ধকুসলো হোতি. ধাতু…পে… আযতন…পে… পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলো হোতি. এত্তাৱতা খো, ভিক্খু, বহুস্সুতো হোতী’’তি. তস্মা ‘‘যস্স চ খন্ধধাতুআযতনপচ্চযাকাৰসতিপট্ঠানাদীসূ’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ৱাচুগ্গতকৰণং উগ্গহো. অত্থপৰিপুচ্ছনং পুৰিপুচ্ছা. কুসলেহি সহ চোদনাপৰিহৰণৱসেন ৱিনিচ্ছযকৰণং ৱিনিচ্ছযো. আচৰিযে পন পযিৰুপাসিত্ৱা অত্থধম্মানং আগমনং সুতমযঞাণৱসেন অৱবুজ্ঝনং আগমো. মগ্গফলনিব্বানানং সচ্ছিকিৰিযা অধিগমো.

বহূনং নানপ্পকাৰানং সক্কাযদিট্ঠাদীনং অৱিহতত্তা তা জনেন্তি, তাহি ৱা জনিতাতি পুথুজ্জনা. অৱিঘাতমেৱ ৱা জন-সদ্দো ৱদতি. পুথু সত্থাৰানং মুখুল্লোকিকাতি এত্থ পুথূ জনা সত্থুপটিঞ্ঞা এতেসন্তি পুথুজ্জনা. সব্বগতীহি অৱুট্ঠিতাতি এত্থ জনেতব্বা, জাযন্তি ৱা এত্থ সত্তাতি জনা, গতিযো, তা পুথূ এতেসন্তি পুথুজ্জনা. ইতো পৰে জাযন্তি এতেহীতি জনা, অভিসঙ্খাৰাদযো, তে এতেসং পুথূ ৱিজ্জন্তীতি পুথুজ্জনা. অভিসঙ্খাৰাদিঅত্থো এৱ ৱা জন-সদ্দো দট্ঠব্বো. ওঘা কামোঘাদযো. ৰাগগ্গিআদযো সন্তাপা. তে এৱ সব্বেপি ৱা কিলেসা পৰিড়াহা. পুথু পঞ্চসু কামগুণেসু ৰত্তাতি এত্থ জাযতীতি জনো, ৰাগো গেধোতি এৱমাদিকো, পুথু জনো এতেসন্তি পুথুজ্জনা. পুথূসু জনা জাতা ৰত্তাতি এৱং ৰাগাদিঅত্থো এৱ ৱা জন-সদ্দো দট্ঠব্বো.

ৰত্তাতি ৱত্থং ৱিয ৰঙ্গজাতেন চিত্তস্স ৱিপৰিণামকৰেন ছন্দৰাগেন ৰত্তা সাৰত্তা. গিদ্ধাতি অভিকঙ্খনসভাৱেন অভিগিজ্ঝনেন গিদ্ধা গেধং আপন্না. গধিতাতি গন্থিতা ৱিয দুম্মোচনীযভাৱেন তত্থ পটিবদ্ধা. মুচ্ছিতাতি কিলেসৱসেন ৱিসঞ্ঞিভূতা ৱিয অনঞ্ঞকিচ্চা মোহমাপন্না. অজ্ঝোপন্নাতি অনঞ্ঞসাধাৰণে ৱিয কত্ৱা গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠাপেত্ৱা ঠিতা. লগ্গাতি ৱঙ্ককণ্টকে ৱিয আসত্তা, মহাপলিপে যাৱ নাসিকগ্গা পলিপন্নপুৰিসো ৱিয উদ্ধৰিতুং অসক্কুণেয্যভাৱেন নিমুগ্গা. লগ্গিতাতি মক্কটালেপে আলগ্গভাৱেন সম্মসিতো ৱিয মক্কটো পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং ৱসেন আলগ্গিতা. পলিবুদ্ধাতি সম্বদ্ধা, উপদ্দুতা ৱা. আৱুতাতি আৱৰিতা. নিৱুতাতি নিৱাৰিতা. ওৱুতাতি পলিগুণ্ঠিতা, পৰিযোনদ্ধা ৱা. পিহিতাতি পিদহিতা. পটিচ্ছন্নাতি ছাদিতা. পটিকুজ্জিতাতি হেট্ঠামুখজাতা.

‘‘অস্সুতৱা’’তি এতেন অৱিজ্জন্ধতা ৱুত্তাতি আহ – ‘‘অন্ধপুথুজ্জনো ৱুত্তো’’তি. চিত্তট্ঠিতি চিত্তপৰিগ্গহো নত্থীতি যায পটিপত্তিযা চিত্তস্স উপক্কিলেসং ততো ৱিপ্পমুত্তিঞ্চ যথাসভাৱতো জানেয্য, সা চিত্তভাৱনা চিত্তট্ঠিতি. একাৰম্মণে সুট্ঠু সমাধানৱসেন অৱট্ঠিতিং পাদকং কত্ৱা পৱত্তিতা সম্পযুত্তধম্মেহি নিস্সযাৰম্মণেহি চ সদ্ধিং চিত্তস্স পৰিগ্গহসঞ্ঞিতা ৱিপস্সনাভাৱনাপি নত্থি, যায ৱুত্তমত্থং যথাসভাৱতো জানেয্য.

৫২. দুতিযে সুতৱাতি পদস্স অত্থো অনন্তৰসুত্তে ৱুত্তোযেৱ. অৰিযসাৱকোতি এত্থ চতুক্কং সম্ভৱতীতি তং দস্সেতুং – ‘‘অত্থি অৰিযো’’তিআদি আৰদ্ধং. পচ্চেকং সচ্চানি বুদ্ধৱন্তোতি পচ্চেকবুদ্ধা. ননু সব্বেপি অৰিযা পচ্চেকমেৱ সচ্চানি পটিৱিজ্ঝন্তি ধম্মস্স পচ্চত্তৱেদনীযভাৱতো? নযিদমীদিসং পটিৱেধং সন্ধায ৱুত্তং. যথা পন সাৱকা অঞ্ঞেসং নিস্সযেন সচ্চানি পটিৱিজ্ঝন্তি পৰতোঘোসেন ৱিনা তেসং দস্সনমগ্গস্স অনুপ্পজ্জনতো. যথা চ সম্মাসম্বুদ্ধা অঞ্ঞেসং নিস্সযভাৱেন সচ্চানি অভিসম্বুজ্ঝন্তি, ন এৱমেতে, এতে পন অপৰনেয্যা হুত্ৱা অপৰনাযকভাৱেন সচ্চানি পটিৱিজ্ঝন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘পচ্চেকং সচ্চানি বুদ্ধৱন্তোতি পচ্চেকবুদ্ধা’’তি.

অত্থি সাৱকো ন অৰিযোতি এত্থ পোথুজ্জনিকায সদ্ধায ৰতনত্তযে অভিপ্পসন্নো সদ্ধোপি গহিতো এৱ. গিহী অনাগতফলোতি ইদং পন নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং. যথাৱুত্তপুগ্গলো হি সৰণগমনতো পট্ঠায সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নোইচ্চেৱ ৱত্তব্বতং লভতি. স্ৱাযমত্থো দক্খিণাৱিসুদ্ধিসুত্তেন (ম. নি. ৩.৩৭৬ আদযো) দীপেতব্বো. সুতৱাতি এত্থ ৱুত্তঅত্থো নাম অত্তহিতপৰহিতপ্পটিপত্তি, তস্স ৱসেন সুতসম্পন্নো. যং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘সো চ হোতি সুতেন উপপন্নো, অপ্পম্পি চে সহিতং ভাসমানো’’তি চ আদি. অৰিযসাৱকোতি ৱেদিতব্বোতি অৰিযস্স ভগৱতো ধম্মস্সৱনকিচ্চে যুত্তপ্পযুত্তভাৱতো ৱুত্তং. উপক্কিলেসেহি ৱিপ্পমুত্তি অনুপক্কিলিট্ঠতা, তস্সা যথাসভাৱজাননং দড়্হতৰায এৱ চিত্তভাৱনায সতি হোতি, ন অঞ্ঞথাতি ‘‘বলৱৱিপস্সনা কথিতা’’তি ৱুত্তং.

৫৩. ততিযে অগ্গিক্খন্ধোপমসুত্তন্তঅট্ঠুপ্পত্তিযন্তি অগ্গিক্খন্ধোপমসুত্তে (অ. নি. ৭.৭২) দেসনাঅট্ঠুপ্পত্তিযং. তংদেসনাহেতুকঞ্হি একচ্চানং ভিক্খূনং মিচ্ছাপটিপত্তিং নিমিত্তং কত্ৱা ভগৱা ইমং সুত্তং দেসেসি. অৱিজহিতমেৱ হোতি সব্বকালং সুপ্পতিট্ঠিতসতিসম্পজঞ্ঞত্তা. যস্মা বুদ্ধানং ৰূপকাযো বাহিৰব্ভন্তৰেহি মলেহি অনুপক্কিলিট্ঠো সুধোতজাতিমণিসদিসো, তস্মা ৱুত্তং – ‘‘উপট্ঠাকানুগ্গহত্থং সৰীৰফাসুকত্থঞ্চা’’তি. ৱীতিনামেত্ৱাতি ফলসমাপত্তীহি ৱীতিনামেত্ৱা. কালপৰিচ্ছেদৱসেন ৱিৱিত্তাসনে ৱীতিনামনং ৱিৱেকনিন্নতায চেৱ পৰেসং দিট্ঠানুগতিআপজ্জনত্থঞ্চ. নিৱাসেত্ৱাতি ৱিহাৰনিৱাসনপৰিৱত্তনৱসেন নিৱাসেত্ৱা. কদাচি এককস্স, কদাচি ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতস্স, কদাচি পকতিযা, কদাচি পাটিহাৰিযেহি ৱত্তমানেহি চ গামপ্পৱেসো তথা তথা ৱিনেতব্বপুগ্গলৱসেন. উপসংহৰিত্ৱাতি হিমৱন্তাদীসু পুপ্ফিতৰুক্খাদিতো আনেত্ৱা. ওণতুণ্ণতায ভূমিযা সত্থু পদনিক্খেপসমযে সমভাৱাপত্তি, সুখসম্ফস্সৱিকসিতপদুমসম্পটিচ্ছনঞ্চ সুপ্পতিট্ঠিতপাদতায নিস্সন্দফলং, ন ইদ্ধিনিম্মানং. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং সক্খৰাকঠলকণ্টকসঙ্কুকললাদিঅপগমো সুচিভাৱাপত্তীতি এৱমাদীনম্পি তদা লব্ভনতো.

ইন্দখীলস্স অন্তো ঠপিতমত্তেতি ইদং যাৱদেৱ ৱেনেয্যজনৱিনযত্থায সত্থু পাটিহাৰিযং পৱত্তন্তি কত্ৱা ৱুত্তং. দক্খিণপাদেতি ইদং বুদ্ধানং সব্বপদক্খিণতায. ‘‘ছব্বণ্ণৰস্মিযো’’তি ৱত্ৱাপি ‘‘সুৱণ্ণৰসপিঞ্জৰানি ৱিযা’’তি ইদং বুদ্ধানং সৰীৰে পীতাভায যেভুয্যতায ৱুত্তং. মধুৰেনাকাৰেন সদ্দং কৰোন্তি দট্ঠব্বসাৰস্স দিট্ঠতায. ভেৰিআদীনং পন সদ্দাযনং ধম্মতাৱ. পটিমানেন্তীতি ‘‘সুদুল্লভং ইদং অজ্জ অম্হেহি লব্ভতি, যে মযং ঈদিসেন পণীতেন আহাৰেন ভগৱন্তং উপট্ঠহামা’’তি পতীতমানসা মানেন্তি পূজেন্তি. তেসং সন্তানানি ওলোকেত্ৱাতি তেসং তথা উপট্ঠাকানং পুগ্গলানং অতীতে এতৰহি চ পৱত্তচিত্তসন্তানানি ওলোকেত্ৱা. অৰহত্তে পতিট্ঠহন্তীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি ৱিহাৰে. গন্ধমণ্ডলমাড়েতি চতুজ্জাতিযগন্ধেন কতপৰিভণ্ডে মণ্ডলমাড়ে.

দুল্লভা খণসম্পত্তীতি সতিপি মনুস্সত্তপ্পটিলাভে পতিৰূপদেসৱাসইন্দ্ৰিযাৱেকল্লসদ্ধাপটিলাভাদযো গুণা দুল্লভাতি অত্থো. চাতুমহাৰাজিক…পে… ৱসৱত্তিভৱনং গচ্ছন্তীতি ইদং তত্থ সুঞ্ঞৱিমানানি সন্ধায ৱুত্তং. ভগৱা গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা পচ্ছাভত্তং তযো ভাগে কত্ৱা পঠমভাগে সচে আকঙ্খতি, দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেতি. সচে আকঙ্খতি, বুদ্ধাচিণ্ণফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতি. অথ যথাকালপৰিচ্ছেদং ততো ৱুট্ঠহিত্ৱা দুতিযভাগে পচ্ছিমযামে ততিযকোট্ঠাসে ৱিয লোকং ৱোলোকেতি ৱেনেয্যানং ঞাণপৰিপাকং পস্সিতুং. তেনাহ – ‘‘সচে আকঙ্খতী’’তিআদি.

কালযুত্তন্তি পত্তকল্লং, ‘‘ইমিস্সা ৱেলায ইমস্স এৱং ৱত্তব্ব’’ন্তি তংকালানুৰূপং. সমযযুত্তন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনং, অট্ঠুপ্পত্তিঅনুৰূপং ৱা. সমযযুত্তন্তি ৱা অৰিযসমযসংযুত্তং. দেসকালানুৰূপমেৱ হি বুদ্ধা ভগৱন্তো ধম্মং দেসেন্তি, দেসেন্তা চ অৰিযসম্মতং পটিচ্চসমুপ্পাদনযং দীপেন্তাৱ দেসেন্তি. অথ ৱা সমযযুত্তন্তি হেতূদাহৰণসহিতং. কালেন সাপদেসঞ্হি ভগৱা ধম্মং দেসেতি, কালং ৱিদিত্ৱা পৰিসং উয্যোজেতি, ন যাৱ সমন্ধকাৰা ধম্মং দেসেতি.

উতুং গণ্হাপেতি, ন পন মলং পক্খালেতীতি অধিপ্পাযো. ন হি ভগৱতো কাযে ৰজোজল্লং উপলিম্পতীতি. ততো ততোতি অত্তনো অত্তনো দিৱাট্ঠানাদিতো. ওকাসং লভমানাতি পুৰেভত্তপচ্ছাভত্তপুৰিমযামেসু ওকাসং অলভিত্ৱা ইদানি মজ্ঝিমযামে ওকাসং লভমানা, ভগৱতা ৱা কতোকাসতায ওকাসং লভমানা. পচ্ছাভত্তস্স তীসু ভাগেসু পঠমভাগে সীহসেয্যকপ্পনং একন্তিকং ন হোতীতি আহ – ‘‘পুৰেভত্ততো পট্ঠায নিসজ্জাপীড়িতস্স সৰীৰস্সা’’তি. তেনেৱ হি তত্থ ‘‘সচে আকঙ্খতী’’তি তদা সীহসেয্যকপ্পনস্স অনিবদ্ধতা ৱিভাৱিতা. কিলাসুভাৱো পৰিস্সমো. সীহসেয্যং কপ্পেতি সৰীৰস্স কিলাসুভাৱমোচনত্থন্তি যোজেতব্বং. বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেতীতি ইদং পচ্ছিমযামে ভগৱতো বহুলং আচিণ্ণৱসেন ৱুত্তং. অপ্পেকদা অৱসিট্ঠবলঞাণেহি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেনেৱ চ ভগৱা তমত্থং সাধেতীতি.

ইমস্মিংযেৱ কিচ্চেতি পচ্ছিমযামকিচ্চে. বলৱতা পচ্চনুতাপেন সংৱড্ঢমানেন কৰজকাযে মহাপৰিড়াহো উপ্পজ্জতীতি আহ – ‘‘নামকাযে সন্তত্তে কৰজকাযো সন্তত্তো’’তি. নিধানগতন্তি সন্নিচিতলোহিতং সন্ধায ৱুত্তং. উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গঞ্ছীতি লোহিতং উণ্হং হুত্ৱা মুখতো উগ্গঞ্ছি. ঠানন্তি ভিক্খুপটিঞ্ঞং. তং পাপং ৱড্ঢমানন্তি ভিক্খুপটিঞ্ঞায অৱিজহিতত্তা তথা পৱড্ঢমানপাপং. অন্তিমৱত্থুঅজ্ঝাপন্নানম্পি উপাযেন পৱত্তিযমানো যোনিসোমনসিকাৰো সাত্থকো হোতিযেৱাতি দস্সেন্তো ‘‘জাতসংৱেগা’’তিআদিমাহ. অহো সল্লেখিতন্তি অহো অতিৱিয সল্লেখেন ইতং পৱত্তং. কাসাৱপজ্জোতোতি ভিক্খূনং বহুভাৱতো ইতো চিতো চ ৱিচৰন্তানং তেসং কাসাৱজুতিযা পজ্জোতিতো. ইসিৱাতপৰিৱাতোতি সীলক্খন্ধাদীনং নিব্বানস্স চ এসনতো ইসীনং ভিক্খূনং গুণগন্ধেন চেৱ গুণগন্ধৱাসিতেন সৰীৰগন্ধেন চ পৰিতো সমন্ততো ৱাযিতো.

ধম্মসংৱেগো উপ্পজ্জি অনাৱজ্জনেন পুব্বে তস্স অত্থস্স অসংৱিদিতত্তা. ধম্মসংৱেগোতি চ তাদিসে অত্থে ধম্মতাৱসেন উপ্পজ্জনকং সহোত্তপ্পঞাণং. অস্সাসট্ঠানন্তি চিত্তস্সাসকাৰণং কম্মট্ঠানং. সব্বেসং কিচ্চানং পুব্বভাগো সব্বপুব্বভাগো. ‘‘সব্বে সত্তা অৱেৰা হোন্তূ’’তিআদিনা হি চিত্তস্স পট্ঠানং উপট্ঠানং হিতফৰণং. ইতৰং ইতো থোকং মহন্তন্তি কত্ৱা ইদং ‘‘চূড়চ্ছৰাসঙ্ঘাতসুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. অচ্ছৰাসঙ্ঘাতো ৱুচ্চতি অঙ্গুলিফোটনক্খণো অক্খিনিমিসকালো, যো একস্স অক্খৰস্স উচ্চাৰণক্খণো. তেনাহ – ‘‘দ্ৱে অঙ্গুলিযো পহৰিত্ৱা সদ্দকৰণমত্ত’’ন্তি. সব্বসত্তানং হিতফৰণচিত্তন্তি সব্বেসম্পি সত্তানং সম্মদেৱ হিতেসিতৱসেন পৱত্তচিত্তং. আৱজ্জেন্তো আসেৱতীতি হিতেসিতৱসেন আৱজ্জেন্তো. আৱজ্জনেন আভুজন্তোপি আসেৱতি নাম ঞাণৱিপ্পযুত্তেন. জানন্তোতি তথা ঞাণমত্তং উপ্পাদেন্তোপি. পস্সন্তোতি তথা ঞাণচক্খুনা পচ্চক্খতো ৱিয ৱিপস্সন্তোপি. পচ্চৱেক্খন্তোতি তমত্থং পতি পতি অৱেক্খন্তোপি. সদ্ধায অধিমুচ্চন্তোতিআদি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং ৱসেন ৱুত্তং. অভিঞ্ঞেয্যন্তিআদি চতুসচ্চৱসেন ৱুত্তং. সব্বমেৱ চেতং ৱিত্থাৰতো, সামঞ্ঞেন আসেৱনদস্সনমেৱাতি ইধাধিপ্পেতমেৱ আসেৱনত্থং দস্সেতুং – ‘‘ইধ পনা’’তিআদি ৱুত্তং.

অৰিত্তজ্ঝানোতি অৱিৰহিতজ্ঝানো. অতুচ্ছজ্ঝানোতি ঝানেন অতুচ্ছো. চাগো ৱা ৱেৱচনন্তি আহ – ‘‘অপৰিচ্চত্তজ্ঝানো’’তি. ৱিহৰতীতি পদস্স ৱিভঙ্গে (ৱিভ. ৫৪০) আগতনযেন অত্থং দস্সেন্তো ‘‘ৱিহৰতীতি ইৰিযতী’’তিআদিমাহ. অযং পনেত্থ সদ্দত্থো – ৱিহৰতীতি এত্থ ৱি-সদ্দো ৱিচ্ছেদত্থজোতনো. হৰতীতি নেতি, পৱত্তেতীতি অত্থো, ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা হৰতি ৱিহৰতীতি ৱুত্তং হোতি. সো হি একং ইৰিযাপথবাধনং অঞ্ঞেন ইৰিযাপথেন ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা অপৰিপতন্তং অত্তভাৱং হৰতি পৱত্তেতি, তস্মা ‘‘ৱিহৰতী’’তি ৱুচ্চতি. ইৰিযতীতি ঠাননিসজ্জাদিকিৰিযং কৰোন্তো পৱত্ততি. পৱত্ততীতি ঠানাদিসমঙ্গী হুত্ৱা পৱত্ততি. পালেতীতি একং ইৰিযাপথবাধনং ইৰিযাপথন্তৰেহি ৰক্খন্তো পালেতি. যপেতি যাপেতীতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. একঞ্হি ইৰিযাপথবাধনং অঞ্ঞেন ইৰিযাপথেন ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা অপৰিপতন্তং অত্তভাৱং পালেন্তো যপেতি যাপেতীতি ৱুচ্চতি. চৰতীতি ঠাননিসজ্জাদীসু অঞ্ঞতৰসমঙ্গী হুত্ৱা পৱত্ততি. ইমিনা পদেনাতি ‘‘ৱিহৰতী’’তি ইমিনা পদেন.

ইৰিযাপথৱিহাৰোতি এত্থ ইৰিযনং পৱত্তনং ইৰিযা, কাযপ্পযোগো কাযিককিৰিযা. তস্সা পৱত্তনূপাযভাৱতো ইৰিযায পথো ইৰিযাপথো, ঠাননিসজ্জাদি. ন হি ঠাননিসজ্জাদীহি অৱত্থাহি ৱিনা কিঞ্চি কাযিককিৰিযং পৱত্তেতুং সক্কা. ঠানসমঙ্গী ৱা হি কাযেন কিঞ্চি কৰেয্য, গমনাদীসু অঞ্ঞতৰসমঙ্গী ৱা. ৱিহৰণং, ৱিহৰতি এতেনাতি ৱা ৱিহাৰো, ইৰিযাপথোৱ ৱিহাৰো ইৰিযাপথৱিহাৰো, সো চ অত্থতো ঠাননিসজ্জাদিআকাৰপ্পৱত্তো চতুসন্ততিৰূপপ্পবন্ধো এৱ. ওৱাদানুসাসনীনং একানেকৱাৰাদিৱিসিট্ঠোযেৱ ভেদো, ন পন পৰমত্থতো তেসং নানাকৰণন্তি দস্সেতুং – ‘‘পৰমত্থতো পনা’’তিআদিমাহ. তত্থ এসে একে একট্ঠেতিআদীসু এসো একো একত্থোতিআদিনা অত্থো ৱেদিতব্বো.

ৰট্ঠস্স, ৰট্ঠতো ৱা লদ্ধো পিণ্ডো ৰট্ঠপিণ্ডো. তেনাহ – ‘‘ঞাতিপৰিৱট্টং পহাযা’’তিআদি. তত্থ ‘‘অম্হাকমেতে’’তি ৱিঞ্ঞাযন্তীতি ঞাতী, পিতামহপিতুপুত্তাদিৱসেন পৰিৱট্টনট্ঠেন পৰিৱট্টো, ঞাতিযেৱ পৰিৱট্টো ঞাতিপৰিৱট্টো. থেয্যপৰিভোগো নাম অনৰহস্স পৰিভোগো. ভগৱতা হি অত্তনো সাসনে সীলৱতো পচ্চযা অনুঞ্ঞাতা, ন দুস্সীলস্স. দাযকানম্পি সীলৱতো এৱ পৰিচ্চাগো, ন দুস্সীলস্স অত্তনো কাৰানং মহপ্ফলভাৱস্স পচ্চাসীসনতো. ইতি সত্থাৰা অননুঞ্ঞাতত্তা দাযকেহি চ অপৰিচ্চত্তত্তা সঙ্ঘমজ্ঝেপি নিসীদিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স দুস্সীলস্স পৰিভোগো থেয্যায পৰিভোগো থেয্যপৰিভোগো. ইণৱসেন পৰিভোগো ইণপৰিভোগো পটিগ্গাহকতো দক্খিণাৱিসুদ্ধিযা অভাৱতো ইণং গহেত্ৱা পৰিভোগো ৱিযাতি অত্থো.

দাতব্বট্ঠেন দাযং, তং আদিযন্তীতি দাযাদা, পুত্তানমেতং অধিৱচনং, তেসং ভাৱো দাযজ্জং, দাযজ্জৱসেন পৰিভোগো দাযজ্জপৰিভোগো, পুত্তভাৱেন পৰিভোগোতি ৱুত্তং হোতি. সেক্খা হি ভিক্খূ ভগৱতো ওৰসপুত্তা, তে পিতু সন্তকানং দাযাদা হুত্ৱা তে পচ্চযে পৰিভুঞ্জন্তি. কিং পন তে ভগৱতো পচ্চযে পৰিভুঞ্জন্তি, উদাহু গিহীনন্তি? গিহীহি দিন্নাপি ভগৱতা অনুঞ্ঞাতত্তা ভগৱতো সন্তকা অননুঞ্ঞাতেসু সব্বেন সব্বং পৰিভোগাভাৱতো, অনুঞ্ঞাতেসুযেৱ চ পৰিভোগসম্ভৱতো. ধম্মদাযাদসুত্তঞ্চেত্থ সাধকং.

ৱীতৰাগা এৱ তণ্হায দাসব্যং অতীতত্তা সামিনো হুত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তীতি আহ – ‘‘খীণাসৱস্স পৰিভোগো সামিপৰিভোগো নামা’’তি. অৱীতৰাগানঞ্হি তণ্হাপৰৱসতায পচ্চযপৰিভোগে সামিভাৱো নত্থি, তদভাৱেন ৱীতৰাগানং তত্থ সামিভাৱো যথাৰুচিপৰিভোগসম্ভৱতো. তথা হি তে পটিকূলম্পি অপ্পটিকূলাকাৰেন, অপ্পটিকূলম্পি পটিকূলাকাৰেন, তদুভযম্পি ৱজ্জেত্ৱা অজ্ঝুপেক্খনাকাৰেন পচ্চযে পৰিভুঞ্জন্তি, দাযকানঞ্চ মনোৰথং পূৰেন্তি. যো পনাযং সীলৱতো পচ্চৱেক্খিতপৰিভোগো, সো ইণপৰিভোগস্স পচ্চনীকত্তা আণণ্যপৰিভোগো নাম হোতি. যথা হি ইণাযিকো অত্তনো ৰুচিযা ইচ্ছিতং দেসং গন্তুং ন লভতি, এৱং ইণপৰিভোগযুত্তো লোকতো নিস্সৰিতুং ন লভতীতি তপ্পটিপক্খত্তা সীলৱতো পচ্চৱেক্খিতপৰিভোগো ‘‘আণণ্যপৰিভোগো’’তি ৱুচ্চতি, তস্মা নিপ্পৰিযাযতো চতুপৰিভোগৱিনিমুত্তো ৱিসুংযেৱাযং পৰিভোগোতি ৱেদিতব্বো. সো ইধ ৱিসুং ন ৱুত্তো, দাযজ্জপৰিভোগেযেৱ ৱা সঙ্গহং গচ্ছতি. সীলৱাপি হি ইমায সিক্খায সমন্নাগতত্তা ‘‘সেখো’’ত্ৱেৱ ৱুচ্চতি. ইমেসু পৰিভোগেসু সামিপৰিভোগো দাযজ্জপৰিভোগো চ অৰিযানং পুথুজ্জনানঞ্চ ৱট্টতি, ইণপৰিভোগো ন ৱট্টতি. থেয্যপৰিভোগে কথাযেৱ নত্থি. কথং পনেত্থ সামিপৰিভোগো দাযজ্জপৰিভোগো চ পুথুজ্জনানং সম্ভৱতি? উপচাৰৱসেন. যো হি পুথুজ্জনস্সপি সল্লেখপ্পটিপত্তিযং ঠিতস্স পচ্চযগেধং পহায তত্থ অনুপলিত্তেন চিত্তেন পৰিভোগো, সো সামিপৰিভোগো ৱিয হোতি. সীলৱতো পন পচ্চৱেক্খিতপৰিভোগো দাযজ্জপৰিভোগো ৱিয হোতি দাযকানং মনোৰথস্স অৱিৰাধনতো. কল্যাণপুথুজ্জনস্স পৰিভোগে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি তস্স সেক্খসঙ্গহতো. সেক্খসুত্তং (সং. নি. ৫.১৩) হেতস্স অত্থস্স সাধকং.

ইমস্স ভিক্খুনোতি অচ্ছৰাসঙ্ঘাতমত্তম্পি কালং মেত্তচিত্তং আসেৱন্তস্স ভিক্খুনো. অমোঘো ৰট্ঠপিণ্ডপৰিভোগোতি ‘‘অযং পব্বজিতো সমণো ভিক্খূতি আমিসং দেন্তানং তায মেত্তাসেৱনায অত্তনো সন্তানে দোসমলস্স ৱা তদেকট্ঠানঞ্চ পাপধম্মানং পব্বাজনতো ৱূপসমনতো সংসাৰে চ ভযস্স সম্মাৱ ইক্খণতো অজ্ঝাসযস্স অৱিসংৱাদনেনস্স অমোঘো ৰট্ঠপিণ্ডপৰিভোগো. মহট্ঠিযন্তি মহত্থিকং মহাপযোজনং. মহপ্ফলন্তি ৱিপুলপ্ফলং. মহানিসংসন্তি মহানিস্সন্দপ্ফলং. মহাজুতিকন্তি মহানুভাৱং. মহাৱিপ্ফাৰন্তি মহাৱিত্থাৰং. এত্থ চ পঠমং কাৰণং মেত্তাসেৱনায তস্স ভিক্খুনো সামিআদিভাৱেন ৰট্ঠপিণ্ডপৰিভোগাৰহতা, দুতিযং পৰেহি দিন্নস্স দানস্স মহট্ঠিযভাৱকৰণং. কো পন ৱাদোতি মেত্তায আসেৱনমত্তম্পি এৱংমহানুভাৱং, কো পন ৱাদো বহুলীকাৰে, এত্থ ৱত্তব্বমেৱ নত্থী’’তি অত্থো.

৫৪. চতুত্থে উপ্পাদেতি ৱড্ঢেতীতি এত্থ ভাৱনাসদ্দস্স উপ্পাদনৱড্ঢনত্থতা পুব্বে ৱুত্তা এৱ.

৫৫. পঞ্চমে ইমেসু দ্ৱীসূতি চতুত্থপঞ্চমেসু. ‘‘ততিযে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা তথা ৱেদিতব্বতং দস্সেতুং – ‘‘যো হি আসেৱতী’’তিআদি ৱুত্তং. তেন আসেৱনাভাৱনামনসিকাৰানং অত্থৱিসেসাভাৱমাহ. যদি এৱং সুত্তন্তস্স দেসনা কথন্তি আহ – ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো পনা’’তিআদি. যায ধম্মধাতুযাতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণমাহ. তেন হি ধম্মানং আকাৰভেদং ঞত্ৱা তদনুৰূপং একম্পি ধম্মং তথা ৱিভজিত্ৱা ভগৱা দস্সেতি. তীহি কোট্ঠাসেহীতি আসেৱনাভাৱনামনসিকাৰভাগেহি. মেত্তা হি সব্বৱত্থুনো মেত্তাযনৱসেন আনীতা সেৱনা আসেৱনা, তস্সা ৱড্ঢনা ভাৱনা, অৱিস্সজ্জেত্ৱা মনসি ঠপনং মনসিকাৰো.

৫৬. ছট্ঠে অনিযমিতৱচনং ‘‘ইমে নামা’’তি নিযমেত্ৱা অৱুত্তত্তা. নিযমিতৱচনং ‘‘অকুসলা’’তি সৰূপেনেৱ ৱুত্তত্তা. অসেসতো পৰিযাদিন্না হোন্তি অপ্পকস্সপি অকুসলভাগস্স অগ্গহিতস্স অভাৱতো. অকুসলং ভজন্তীতি অকুসলভাগিযা. অকুসলপক্খে ভৱাতি অকুসলপক্খিকা. তেনাহ – ‘‘অকুসলাযেৱা’’তিআদি. পঠমতৰং গচ্ছতীতি পঠমতৰং পৱত্ততি, পঠমো পধানো হুত্ৱা ৱত্ততীতি অত্থো. একুপ্পাদাদিৱসেন হি একজ্ঝং পৱত্তমানেসু চতূসু অৰূপক্খন্ধেসু অযমেৱ পঠমং উপ্পজ্জতীতি ইদং নত্থি, লোকুত্তৰমগ্গেসু ৱিয পন পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স, লোকিযধম্মেসু মনিন্দ্ৰিযস্স পুৰেতৰস্স ভাৱো সাতিসযোতি ‘‘সব্বেতে মনোপুব্বঙ্গমা’’তি ৱুত্তং. তথা হি অভিধম্মেপি (ধ. স. ১) ‘‘যস্মিং সমযে কামাৱচৰং কুসলং চিত্তং উপ্পন্নং হোতী’’তি চিত্তং পুব্বঙ্গমং জেট্ঠং কত্ৱা দেসনা পৱত্তা. সুত্তেসুপি ৱুত্তং – ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা (ধ. প. ১, ২), ছদ্ৱাৰাধিপতি ৰাজা’’তি (ধ. প. অট্ঠ. ২.বুদ্ধৱগ্গো, এৰকপত্তনাগৰাজৱত্থু). তেনাহ – ‘‘এতে হী’’তিআদি. তেসং মনো উপ্পাদকোতি চ যদগ্গেন মনো সম্পযুত্তধম্মানং জেট্ঠকো হুত্ৱা পৱত্ততি, তদগ্গেন তে অত্তানং অনুৱত্তাপেন্তো তে তথা উপ্পাদেন্তো নাম হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং. অট্ঠকথাযং পন চিত্তস্স জেট্ঠকভাৱমেৱ সন্ধায ৰাজগমনঞ্ঞাযেন সহুপ্পত্তিপি পঠমুপ্পত্তি ৱিয কত্ৱা ৱুত্তাতি অযমত্থো দস্সিতো. অন্ৱদেৱাতি এতেনেৱ চিত্তস্স খণৱসেন পঠমুপ্পত্তিযা অভাৱো দীপিতোতি দট্ঠব্বো. তেনেৱাহ – ‘‘একতোযেৱাতি অত্থো’’তি.

৫৭. সত্তমে চতুভূমকাপি কুসলা ধম্মা কথিতাতি ‘‘যে কেচি কুসলা ধম্মা’’তি অনৱসেসপৰিযাদানতো ৱুত্তং.

৫৮. অট্ঠমে ইদন্তি লিঙ্গৱিপল্লাসেন নিদ্দেসো, নিপাতপদং ৱা এতং ‘‘যদিদ’’ন্তিআদীসু ৱিযাতি আহ – ‘‘অযং পমাদোতি অত্থো’’তি. পমজ্জনাকাৰোতি পমাদাপত্তি. চিত্তস্স ৱোস্সগ্গোতি ইমেসু এত্তকেসু ঠানেসু সতিযা অনিগ্গণ্হিত্ৱা চিত্তস্স ৱোস্সজ্জনং সতিৱিৰহো. ৱোস্সগ্গানুপ্পদানন্তি ৱোস্সগ্গস্স অনু অনু পদানং পুনপ্পুনং ৱিস্সজ্জনং. অসক্কচ্চকিৰিযতাতি এতেসং দানাদীনং কুসলধম্মানং পৱত্তনে পুগ্গলস্স ৱা দেয্যধম্মস্স ৱা অসক্কচ্চকিৰিযা. সততভাৱো সাতচ্চং, সাতচ্চেন কিৰিযা সাতচ্চকিৰিযা, সাযেৱ সাতচ্চকিৰিযতা, ন সাতচ্চকিৰিযতা অসাতচ্চকিৰিযতা. অনট্ঠিতকিৰিযতাতি অনিট্ঠিতকিৰিযতা নিৰন্তৰং ন অনুট্ঠিতকিৰিযতা চ. ওলীনৱুত্তিতাতি নিৰন্তৰকৰণসঙ্খাতস্স ৱিপ্ফাৰস্স অভাৱেন ওলীনৱুত্তিতা. নিক্খিত্তছন্দতাতি কুসলকিৰিযায ৱীৰিযছন্দস্স নিক্খিত্তভাৱো. নিক্খিত্তধুৰতাতি ৱীৰিযধুৰস্স ওৰোপনং, ওসক্কিতমানসতাতি অত্থো. অনধিট্ঠানন্তি কুসলকৰণে অপ্পতিট্ঠিতভাৱো. অননুযোগোতি অননুযুঞ্জনং. কুসলধম্মেসু আসেৱনাদীনং অভাৱো অনাসেৱনাদযো. পমাদোতি সৰূপনিদ্দেসো. পমজ্জনাতি আকাৰনিদ্দেসো. পমজ্জিতত্তন্তি ভাৱনিদ্দেসো. পৰিহাযন্তীতি ইমিনা পমাদস্স সাৱজ্জতং দস্সেতি. তযিদং লোকিযানং ৱসেন, ন লোকুত্তৰানন্তি আহ – ‘‘উপ্পন্না…পে… ইদ’’ন্তিআদি.

৫৯. নৱমে ন পমজ্জতি এতেনাতি অপ্পমাদো, পমাদস্স পটিপক্খো সতিযা অৱিপ্পৱাসো. অত্থতো নিচ্চং উপট্ঠিতায সতিযা এতং নামং. পমাদো পন সতিযা সতিসম্পজঞ্ঞস্স ৱা পটিপক্খভূতো অকুসলচিত্তুপ্পাদো দট্ঠব্বো. তেনাহ – ‘‘পমাদস্স পটিপক্খৱসেন ৱিত্থাৰতো ৱেদিতব্বো’’তি.

৬০. দসমে কুচ্ছিতং সীদতীতি কুসীতো দ-কাৰস্স ত-কাৰং কত্ৱা, তস্স ভাৱো কোসজ্জং, আলসিযন্তি অত্থো.

অচ্ছৰাসঙ্ঘাতৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.