১৪. এতদগ্গৱগ্গো

(১৪) ৩. ততিযএতদগ্গৱগ্গৱণ্ণনা

ৰাহুল-ৰট্ঠপালত্থেৰৱত্থু

২০৯-২১০. ততিযস্স পঠমদুতিযেসু তিস্সো সিক্খাতি অধিসীলঅধিচিত্তঅধিপঞ্ঞাসঙ্খাতা তিস্সো সিক্খা. চুদ্দস ভত্তচ্ছেদে কত্ৱাতি সত্তাহং নিৰাহাৰতায একেকস্মিং দিৱসে দ্ৱিন্নং ভত্তচ্ছেদানং ৱসেন চুদ্দস ভত্তচ্ছেদে কত্ৱা.

তেসন্তি তেসং তাপসানং. লাবুভাজনাদিপৰিক্খাৰং সংৱিধাযাতি লাবুভাজনাদিতাপসপৰিক্খাৰং সংৱিদহিত্ৱা. সপৰিড়াহকাযধাতুকোতি উস্সন্নপিত্ততায সপৰিড়াহকাযসভাৱো. সতসহস্সাতি সতসহস্সপৰিমাণা. সতসহস্সং পৰিমাণং এতেসন্তি সতসহস্সা উত্তৰপদলোপেন যথা ‘‘ৰূপভৱো ৰূপ’’ন্তি, অত্থিঅত্থে ৱা অকাৰপচ্চযো দট্ঠব্বো. পাণাতিপাতাদিঅকুসলধম্মসমুদাচাৰসঙ্খাতো আমগন্ধো কুণপগন্ধো নত্থি এতেসন্তি নিৰামগন্ধা, যথাৱুত্তকিলেসসমুদাচাৰৰহিতাতি অত্থো. কিলেসসমুদাচাৰো হেত্থ ‘‘আমগন্ধো’’তি ৱুত্তো. কিংকাৰণা? অমনুঞ্ঞত্তা, কিলেসঅসুচিমিস্সত্তা, সব্ভি জিগুচ্ছিতত্তা, পৰমদুগ্গন্ধভাৱৱহত্তা চ. তথা হি যে যে উস্সন্নকিলেসা সত্তা, তে তে অতিদুগ্গন্ধা হোন্তি. তেনেৱ নিক্কিলেসানং মতসৰীৰম্পি দুগ্গন্ধং ন হোতি. দানগ্গপৰিৱহনকেতি দানগ্গধুৰৱহনকে. মাপকোতি দিৱসে দিৱসে পৰিমিতপৰিব্বযদানৱসেন ধঞ্ঞমাপকো.

পাড়িযন্তি ৱিনযপাড়িযং. মিগজাতকং আহৰিত্ৱা কথেসীতি অতীতে কিৰ বোধিসত্তো মিগযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা মিগগণপৰিৱুতো অৰঞ্ঞে ৱসতি. অথস্স ভগিনী অত্তনো পুত্তকং উপনেত্ৱা ‘‘ভাতিক ইমং ভাগিনেয্যং মিগমাযং সিক্খাপেহী’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা ‘‘গচ্ছ তাত, অসুকৱেলাযং নাম আগন্ত্ৱা সিক্খেয্যাসী’’তি আহ. সো মাতুলেন ৱুত্তৱেলং অনতিক্কমিত্ৱা তং উপসঙ্কমিত্ৱা মিগমাযং সিক্খি. সো একদিৱসং ৱনে ৱিচৰন্তো পাসেন বদ্ধো বদ্ধৰৱং ৱিৰৱি. মিগগণো পলাযিত্ৱা ‘‘পুত্তো তে পাসেন বদ্ধো’’তি তস্স মাতুযা আৰোচেসি. সা ভাতু সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘ভাতিক ভাগিনেয্যো তে মিগমাযং সিক্খাপিতো’’তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো ‘‘মা ত্ৱং পুত্তস্স কিঞ্চি পাপকং আসঙ্কি, সুগ্গহিতা তেন মিগমাযা, ইদানি তং হাসযমানো আগচ্ছিস্সতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘মিগং তিপল্লত্থ’’ন্তিআদিমাহ.

তত্থ মিগন্তি ভাগিনেয্যমিগং. তিপল্লত্থং ৱুচ্চতি সযনং, উভোহি পস্সেহি উজুকমেৱ চ নিপন্নকৱসেন তীহাকাৰেহি পল্লত্থং অস্স, তীণি ৱা পল্লত্থানি অস্সাতি তিপল্লত্থো, তং তিপল্লত্থং. অনেকমাযন্তি বহুমাযং বহুৱঞ্চনং. অট্ঠক্খুৰন্তি একেকস্মিং পাদে দ্ৱিন্নং দ্ৱিন্নং ৱসেন অট্ঠহি খুৰেহি সমন্নাগতং. অড্ঢৰত্তাপপাযিন্তি পুৰিমযামং অতিক্কমিত্ৱা মজ্ঝিমযামে অৰঞ্ঞতো আগম্ম পানীযস্স পিৱনতো অড্ঢৰত্তে আপং পিৱতীতি অড্ঢৰত্তাপপাযী. ‘‘অড্ঢৰত্তে আপপাযি’’ন্তিপি পাঠো. মম ভাগিনেয্যং মিগং অহং সাধুকং মিগমাযং উগ্গণ্হাপেসিং. কথং? যথা একেন সোতেন ছমাযং অস্সসন্তো ছহি কলাহি অতিভোতি ভাগিনেয্যো. ইদং ৱুত্তং হোতি – অযঞ্হি তৱ পুত্তং তথা উগ্গণ্হাপেসিং, যথা একস্মিং উপৰিমনাসিকাসোতে ৱাতং সন্নিৰুম্ভিত্ৱা পথৱিযং অল্লীনেন একেন হেট্ঠিমনাসিকাসোতেন তথেৱ ছমাযং অস্সসন্তো ছহি কলাহি লুদ্দকং অতিভোতি, ছহি কোট্ঠাসেহি অজ্ঝোত্থৰতি ৱঞ্চেতীতি অত্থো. কতমেহি ছহি? চত্তাৰো পাদে পসাৰেত্ৱা একেন পস্সেন সেয্যায, খুৰেহি তিণপংসুখণনেন, জিৱ্হানিন্নামনেন, উদৰস্স উদ্ধুমাতভাৱকৰণেন, উচ্চাৰপস্সাৱৱিস্সজ্জনেন, ৱাতস্স নিৰুম্ভনেনাতি. অথ ৱা তথা নং উগ্গণ্হাপেসিং, যথা একেন সোতেন ছমাযং অস্সসন্তো. ছহীতি হেট্ঠা ৱুত্তেহি ছহি কাৰণেহি. কলাহীতি কলাযিস্সতি, লুদ্দকং ৱঞ্চেস্সতীতি অত্থো. ভোতীতি ভগিনিং আলপতি. ভাগিনেয্যোতি এৱং ছহি কাৰণেহি ৱঞ্চকং ভাগিনেয্যং নিদ্দিসতি.

এৱং বোধিসত্তো ভাগিনেয্যস্স মিগমাযং সাধুকং উগ্গহিতভাৱং ৱদন্তো ভগিনিং সমস্সাসেসি. সোপি মিগপোতকো পাসে বদ্ধো অনিবন্ধিত্ৱাযেৱ ভূমিযং মহাফাসুকপস্সেন পাদে পসাৰেত্ৱা নিপন্নো পাদানং আসন্নট্ঠানে খুৰেহি এৱ পহৰিত্ৱা পংসুঞ্চ তিণানি চ উপ্পাটেত্ৱা উচ্চাৰপস্সাৱং ৱিস্সজ্জেত্ৱা সীসং পাতেত্ৱা জিৱ্হং নিন্নামেত্ৱা সৰীৰং খেড়কিলিন্নং কত্ৱা ৱাতগ্গহণেন উদৰং উদ্ধুমাতকং কত্ৱা অক্খীনি পৰিৱত্তেত্ৱা হেট্ঠানাসিকাসোতেন ৱাতং সঞ্চৰাপেন্তো উপৰিমনাসিকাসোতেন ৱাতং সন্নিৰুম্ভিত্ৱা সকলসৰীৰং থদ্ধভাৱং গাহাপেত্ৱা মতকাকাৰং দস্সেসি, নীলমক্খিকাপি নং সম্পৰিৱাৰেসুং, তস্মিং তস্মিং ঠানে কাকা নিলীযিংসু. লুদ্দো আগন্ত্ৱা উদৰে হত্থেন পহৰিত্ৱা ‘‘পাতোৱ বদ্ধো ভৱিস্সতি, পূতিকো জাতো’’তি তস্স বন্ধনৰজ্জুং মোচেত্ৱা ‘‘এত্থেৱ দানি নং উক্কন্তিত্ৱা মংসং আদায গমিস্সামী’’তি নিৰাসঙ্কো হুত্ৱা সাখাপলাসং গহেতুং আৰদ্ধো. মিগপোতকোপি উট্ঠায চতূহি পাদেহি ঠত্ৱা কাযং ৱিধুনিত্ৱা গীৱং পসাৰেত্ৱা মহাৱাতেন ছিন্নৱলাহকো ৱিয ৱেগেন মাতু সন্তিকং অগমাসি. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ৰাহুলো ইদানেৱ সিক্খাকামো, পুব্বেপি সিক্খাকামোযেৱা’’তি এৱং মিগজাতকং আহৰিত্ৱা কথেসি.

অম্বলট্ঠিযৰাহুলোৱাদং দেসেসীতি ‘‘পস্সসি নো ত্ৱং, ৰাহুল, ইমং পৰিত্তং উদকাৱসেসং উদকাদানে ঠপিতন্তি? এৱং, ভন্তে. এৱং পৰিত্তকং খো, ৰাহুল, তেসং সামঞ্ঞং, যেসং নত্থি সম্পজানমুসাৱাদে লজ্জা’’তি এৱমাদিনা অম্বলট্ঠিযৰাহুলোৱাদং (ম. নি. ২.১০৭ আদযো) কথেসি. গেহসিতং ৱিতক্কং ৱিতক্কেন্তস্সাতি আযস্মা কিৰ ৰাহুলো ভগৱতো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গচ্ছন্তোৱ পাদতলতো যাৱ উপৰি কেসন্তা তথাগতং ওলোকেসি, সো ভগৱতো বুদ্ধৱেসৱিলাসং দিস্ৱা ‘‘সোভতি ভগৱা দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণৱিচিত্তসৰীৰো ব্যামপ্পভাপৰিক্খিত্ততায ৱিপ্পকিণ্ণসুৱণ্ণচুণ্ণমজ্ঝগতো ৱিয ৱিজ্জুলতাপৰিক্খিত্তো কনকপব্বতো ৱিয যন্তসমাকড্ঢিতৰতনৱিচিত্তসুৱণ্ণঅগ্ঘিকং ৱিয পংসুকূলচীৱৰপ্পটিচ্ছন্নোপি ৰত্তকম্বলপৰিক্খিত্তকনকপব্বতো ৱিয পৱাড়লতাপটিমণ্ডিতসুৱণ্ণঘটিকং ৱিয চীনপিট্ঠচুণ্ণপূজিতসুৱণ্ণচেতিযং ৱিয লাখাৰসানুলিত্তো কনকথূপো ৱিয ৰত্তৱলাহকন্তৰগতো তঙ্খণমুগ্গতপুণ্ণচন্দো ৱিয অহো সমতিংসপাৰমিতানুভাৱেন সজ্জিতস্স অত্তভাৱস্স সিৰিসম্পত্তী’’তি চিন্তেসি. ততো অত্তানম্পি ওলোকেত্ৱা ‘‘অহম্পি সোভামি, সচে ভগৱা চতূসু মহাদীপেসু চক্কৱত্তিৰজ্জং অকৰিস্স, ময্হং পৰিণাযকট্ঠানন্তৰমদস্স, এৱং সন্তে অতিৱিয জম্বুদীপতলং অতিসোভিস্সা’’তি অত্তভাৱং নিস্সায গেহসিতং ছন্দৰাগং উপ্পাদেসি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং – ‘‘সত্থু চেৱ অত্তনো চ ৰূপসম্পত্তিং দিস্ৱা গেহসিতং ৱিতক্কং ৱিতক্কেন্তস্সা’’তি.

ভগৱাপি পুৰতো গচ্ছন্তোৱ চিন্তেসি – ‘‘পৰিপুণ্ণচ্ছৱিমংসলোহিতো দানি ৰাহুলস্স অত্তভাৱো, ৰজনীযেসু ৰূপাৰম্মণাদীসু চিত্তস্স পক্খন্দনকালো জাতো, নিপ্ফলতায নু খো ৰাহুলো ৱীতিনামেতী’’তি. অথ সহাৱজ্জনেনেৱ পসন্নে উদকে মচ্ছং ৱিয পৰিসুদ্ধে আদাসমণ্ডলে মুখনিমিত্তং ৱিয চ তস্স তং চিত্তুপ্পাদং অদ্দস, দিস্ৱা চ ‘‘অযং ৰাহুলো ময্হং অত্ৰজো হুত্ৱা মম পচ্ছতো আগচ্ছন্তো ‘অহং সোভামি, ময্হং ৱণ্ণাযতনং পসন্ন’ন্তি অত্তভাৱং নিস্সায গেহসিতং ছন্দৰাগং উপ্পাদেতি, অতিত্থে পক্খন্দো, উপ্পথং পটিপন্নো, অগোচৰে চৰতি, দিসামূড়্হঅদ্ধিকো ৱিয অগন্তব্বং দিসং গচ্ছতি, অযং খো পনস্স কিলেসো অব্ভন্তৰে ৱড্ঢন্তো অত্তত্থম্পি যথাভূতং পস্সিতুং ন দস্সিস্সতি পৰত্থম্পি উভযত্থম্পি, ততো নিৰযেপি পটিসন্ধিং গণ্হাপেস্সতি, তিৰচ্ছানযোনিযম্পি পেত্তিৱিসযেপি অসুৰকাযেপি সম্বাধেপি মাতুকুচ্ছিস্মিন্তি অনমতগ্গে সংসাৰৱট্টে পৰিপাতেস্সতি. যথা খো পন অনেকৰতনপূৰা মহানাৱা ভিন্নফলকন্তৰেন উদকং আদিযমানা মুহুত্তম্পি ন অজ্ঝুপেক্খিতব্বা হোতি, ৱেগেন ৱেগেনস্সা ৱিৱৰং পিদহিতুং ৱট্টতি, এৱমেৱ অযম্পি ন অজ্ঝুপেক্খিতব্বো. যাৱস্স অযং কিলেসো অব্ভন্তৰে সীলৰতনাদীনি ন ৱিনাসেতি, তাৱদেৱ নং নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি অজ্ঝাসযং অকাসি. ততো ৰাহুলং আমন্তেত্ৱা ‘‘যং কিঞ্চি, ৰাহুল, ৰূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ওড়াৰিকং ৱা সুখুমং ৱা হীনং ৱা পণীতং ৱা যং দূৰে সন্তিকে ৱা, সব্বং ৰূপং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বন্তি. ৰূপমেৱ নু খো ভগৱা ৰূপমেৱ নু খো সুগতাতি. ৰূপম্পি ৰাহুল, ৱেদনাপি ৰাহুল, সঞ্ঞাপি ৰাহুল, সঙ্খাৰাপি ৰাহুল, ৱিঞ্ঞাণম্পি ৰাহুলা’’তি মহাৰাহুলোৱাদসুত্তং (ম. নি. ২.১১৩ আদযো) অভাসি. তং দস্সেতুং – ‘‘যং কিঞ্চি ৰাহুল…পে… কথেসী’’তি ৱুত্তং.

সংযুত্তকে পন ৰাহুলোৱাদোতি ৰাহুলসংযুত্তে ৱুত্তৰাহুলোৱাদং সন্ধায ৱদন্তি. তত্থ ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং, ভন্তে, ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰেয্য’’ন্তি থেৰেন যাচিতো ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাহুল, চক্খু নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱাতি? অনিচ্চং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৱা তং সুখং ৱাতি? দুক্খং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তিআদিনা ৰাহুলোৱাদং (সং. নি. ২.১৮৮ আদযো) আৰভি. থেৰস্স ৱিপস্সনাচাৰোযেৱ, ন পন মহাৰাহুলোৱাদো ৱিয ৱিতক্কূপচ্ছেদায ৱুত্তোতি অধিপ্পাযো.

অথস্স সত্থা ঞাণপৰিপাকং ঞত্ৱাতিআদীসু ভগৱতো কিৰ ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি ‘‘পৰিপক্কা খো ৰাহুলস্স ৱিমুত্তিপৰিপাচনীযা ধম্মা, যন্নূনাহং ৰাহুলং উত্তৰি আসৱানং খযে ৱিনেয্য’’ন্তি? অথস্স ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো আযস্মন্তং ৰাহুলং আমন্তেসি – ‘‘গণ্হাহি, ৰাহুল, নিসীদনং, যেন অন্ধৱনং তেনুপসঙ্কমিস্সাম দিৱাৱিহাৰাযা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা ৰাহুলো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা নিসীদনং আদায ভগৱতো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি. তেন খো পন সমযেন অনেকানি দেৱতাসহস্সানি ভগৱন্তং অভিৱন্দিত্ৱা অনুবন্ধিতা হোন্তি ‘‘অজ্জ ভগৱা আযস্মন্তং ৰাহুলং উত্তৰি আসৱানং খযে ৱিনেস্সতী’’তি. অথ খো ভগৱা অন্ধৱনং অজ্ঝোগাহেত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. আযস্মাপি ৰাহুলো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. অথ আযস্মন্তং ৰাহুলং আমন্তেত্ৱা ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাহুল, চক্খু নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱাতি? অনিচ্চং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৱা তং সুখং ৱাতি? দুক্খং, ভন্তে. যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তিআদিনা ৰাহুলোৱাদং (সং. নি. ৪.১২১) অদাসি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং – ‘‘অন্ধৱনে নিসিন্নো চূড়ৰাহুলোৱাদং কথেসী’’তি.

কোটিসতসহস্সদেৱতাহীতি আযস্মতা ৰাহুলেন পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো পাদমূলে পথৱিন্ধৰৰাজকালে পত্থনং ঠপেন্তেন সদ্ধিং পত্থনং ঠপিতদেৱতাযেৱেতা. তাসু পন কাচি ভূমট্ঠদেৱতা, কাচি অন্তলিক্খট্ঠকা, কাচি চাতুমহাৰাজিকাদিদেৱলোকে, কাচি ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তা, ইমস্মিং পন দিৱসে সব্বা একট্ঠানে অন্ধৱনস্মিংযেৱ সন্নিপতিতা.

আভিদোসিকন্তি পাৰিৱাসিকং একৰত্তাতিক্কন্তং পূতিভূতং. একৰত্তাতিক্কন্তস্সেৱ হি নামসঞ্ঞা এসা, যদিদং আভিদোসিকোতি. অযং পনেত্থ ৱচনত্থো – পূতিভাৱদোসেন অভিভূতোতি অভিদোসো, অভিদোসোযেৱ আভিদোসিকো. কুম্মাসন্তি যৱকুম্মাসং. অধিৱাসেত্ৱাতি ‘‘তেন হি, তাত ৰট্ঠপাল, অধিৱাসেহি স্ৱাতনায ভত্ত’’ন্তি পিতৰা নিমন্তিতো স্ৱাতনায ভিক্খং অধিৱাসেত্ৱা. এত্থ চ থেৰো পকতিযা উক্কট্ঠসপদানচাৰিকো স্ৱাতনায ভিক্খং নাম নাধিৱাসেতি, মাতু অনুগ্গহেন পন অধিৱাসেতি. মাতু কিৰস্স থেৰং অনুস্সৰিত্ৱা অনুস্সৰিত্ৱা মহাসোকো উপ্পজ্জতি, ৰোদনেনেৱ দুক্খী ৱিয জাতা, তস্মা থেৰো ‘‘সচাহং তং অপস্সিত্ৱা গমিস্সামি, হদযম্পিস্সা ফলেয্যা’’তি অনুগ্গহেন অধিৱাসেসি. পণ্ডিতা হি ভিক্খূ মাতাপিতূনং আচৰিযুপজ্ঝাযানং ৱা কাতব্বং অনুগ্গহং অজ্ঝুপেক্খিত্ৱা ধুতঙ্গসুদ্ধিকা ন ভৱন্তি.

অলঙ্কতপটিযত্তে ইত্থিজনেতি পিতৰা উয্যোজিতে ইত্থিজনে. পিতা কিৰস্স দুতিযদিৱসে সকনিৱেসনে মহন্তং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণস্স পুঞ্জং কাৰাপেত্ৱা কিলঞ্জেহি পটিচ্ছাদাপেত্ৱা আযস্মতো ৰট্ঠপালস্স পুৰাণদুতিযিকাযো ‘‘এথ তুম্হে ৱধূ, যেন অলঙ্কাৰেন অলঙ্কতা পুব্বে ৰট্ঠপালস্স কুলপুত্তস্স পিযা হোথ মনাপা, তেন অলঙ্কাৰেন অলঙ্কৰোথা’’তি আণাপেত্ৱা পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা কালে আৰোচিতে আগন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসিন্নং ‘‘ইদং তে, ৰট্ঠপাল, মত্তিকং ধনং, অঞ্ঞং পেত্তিকং, অঞ্ঞং পিতামহং; সক্কা, তাত ৰট্ঠপাল, ভোগে চ ভুঞ্জিতুং, পুঞ্ঞানি চ কাতুং? এহি ত্ৱং, তাত ৰট্ঠপাল, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিত্ৱা ভোগে চ ভুঞ্জস্সু, পুঞ্ঞানি চ কৰোহী’’তি যাচিত্ৱা তেন পটিক্খিপিত্ৱা ধম্মে দেসিতে ‘‘অহং ইমং উপ্পব্বাজেস্সামী’’তি আনযিং, সো ‘‘দানি মে ধম্মকথং কাতুং আৰদ্ধো, অলং মে ৱচনং ন কৰিস্সতী’’তি উট্ঠায গন্ত্ৱা তস্স ওৰোধানং দ্ৱাৰং ৱিৱৰাপেত্ৱা ‘‘অযং ৱো সামিকো, গচ্ছথ, যং কিঞ্চি কত্ৱান গণ্হিতুং ৱাযমথা’’তি উয্যোজেসি. তীসু ৱযেসু ঠিতা নাটকিত্থিযো থেৰং পৰিৱাৰযিংসু. তাসু অযং অসুভসঞ্ঞং উপ্পাদেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অলঙ্কতপটিযত্তে ইত্থিজনে অসুভসঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৱা’’তি.

ঠিতকোৱ ধম্মং দেসেত্ৱাতি –

‘‘পস্স চিত্তকতং বিম্বং, অৰুকাযং সমুস্সিতং;

আতুৰং বহুসঙ্কপ্পং, যস্স নত্থি ধুৱং ঠিতি.

‘‘পস্স চিত্তকতং ৰূপং, মণিনা কুণ্ডলেন চ;

অট্ঠিং তচেন ওনদ্ধং, সহ ৱত্থেহি সোভতি.

‘‘অলত্তককতা পাদা, মুখং চুণ্ণকমক্খিতং;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পাৰগৱেসিনো.

‘‘অট্ঠাপদকতা কেসা, নেত্তা অঞ্জনমক্খিতা;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পাৰগৱেসিনো.

‘‘অঞ্জনীৱণ্ণৱা চিত্তা, পূতিকাযো অলঙ্কতো;

অলং বালস্স মোহায, নো চ পাৰগৱেসিনো.

‘‘ওদহি মিগৱো পাসং, নাসদা ৱাগুৰং মিগো;

ভুত্ৱা নিৱাপং গচ্ছামি, কন্দন্তে মিগবন্ধকে’’তি. (ম. নি. ২.৩০২; থেৰগা. ৭৬৯-৭৭৪) –

ইমাহি গাথাহি ধম্মং দেসেত্ৱা.

আকাসং উপ্পতিত্ৱাতি আকাসং পক্খন্দিত্ৱা. কস্মা পন থেৰো আকাসেন গতো? পিতা কিৰস্স সেট্ঠি সত্তসু দ্ৱাৰকোট্ঠকেসু অগ্গড়ানি দাপেত্ৱা মল্লে আণাপেসি ‘‘সচে নিক্খমিত্ৱা গচ্ছতি, হত্থপাদেসু নং গহেত্ৱা কাসাযানি হৰিত্ৱা গিহিৱেসং গণ্হাপেথা’’তি. তস্মা থেৰো ‘‘এতে মাদিসং মহাখীণাসৱং হত্থে ৱা পাদে ৱা গহেত্ৱা অপুঞ্ঞং পসৱেয্যুং, তং নেসং মা অহোসী’’তি চিন্তেত্ৱা আকাসেন অগমাসি. মিগচীৰন্তি এৱংনামকং উয্যানং. চতুপাৰিজুঞ্ঞপটিমণ্ডিতন্তি জৰাপাৰিজুঞ্ঞং, ব্যাধিপাৰিজুঞ্ঞং, ভোগপাৰিজুঞ্ঞং, ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞন্তি ইমেহি চতূহি পাৰিজুঞ্ঞেহি পটিমণ্ডিতং. পাৰিজুঞ্ঞন্তি চ পৰিহানীতি অত্থো. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

কুণ্ডধানত্থেৰৱত্থু

২১১. ততিযে সলাকং গণ্হন্তীতি সলাকগাহকা. সুনাপৰন্তজনপদং গচ্ছন্তেপি পঠমমেৱ সলাকং গণ্হীতি সম্বন্ধো. ছব্বস্সন্তৰেতি ছন্নং ৱস্সানং অব্ভন্তৰে. মেত্তীতি মিত্তভাৱো. ভেদকে সতীতি ভেদকৰণে সতি. গুম্বসভাগতোতি গুম্বসমীপতো, অযমেৱ ৱা পাঠো. ইত্থী হুত্ৱাতি ইত্থী ৱিয হুত্ৱা, মনুস্সিত্থিৱণ্ণং মাপেত্ৱাতি অত্থো. দীঘৰত্তানুগতোতি দীঘকালং অনুবন্ধো. এত্তকং অদ্ধানন্তি এত্তকং কালং. হন্দাৱুসোতি গণ্হাৱুসো. অত্থং গহেত্ৱাতি ভূতত্থং গহেত্ৱা, অযমেৱ ৱা পাঠো. কোণ্ডো জাতোতি ধুত্তো জাতো.

মাৱোচ ফৰুসং কঞ্চীতি কঞ্চি একপুগ্গলং ফৰুসং মা অৱোচ. ৱুত্তা পটিৱদেয্যু তন্তি তযা পৰে দুস্সীলাতি ৱুত্তা তম্পি তথেৱ পটিৱদেয্যুং. দুক্খা হি সাৰম্ভকথাতি এসা কাৰণুত্তৰা যুগগ্গাহকথা নাম দুক্খা. পটিদণ্ডা ফুসেয্যু তন্তি কাযদণ্ডাদীহি পৰং পহৰন্তস্স তাদিসাৱ পটিদণ্ডা তৱ মত্থকে পতেয্যুং.

সচে নেৰেসি অত্তানন্তি সচে অত্তানং নিচ্চলং কাতুং সক্খিস্সসি. কংসো উপহতো যথাতি মুখৱট্টিযং ছিন্দিত্ৱা তলমত্তং কত্ৱা ঠপিতং কংসতালং ৱিয. তাদিসঞ্হি হত্থেহি পাদেহি দণ্ডেন ৱা পহতম্পি সদ্দং ন কৰোতি. এস পত্তোসি নিব্বানন্তি সচে এৱৰূপো ভৱিতুং সক্খিস্সসি, ইমং পটিপদং পূৰযমানো এসো ত্ৱং ইদানি অপ্পত্তোপি নিব্বানং পত্তোসি নাম. সাৰম্ভো তে ন ৱিজ্জতীতি ‘‘এৱঞ্চ সতি ত্ৱং দুস্সীলো, অহং সুসীলো’’তি এৱমাদিকো উত্তৰিকৰণৱাচালক্খণো সাৰম্ভো তে ন ৱিজ্জতি, ন ভৱিস্সতিযেৱাতি অত্থো. পৰিক্কিলেসেনাতি সংকিলেসহেতুনা.

ৱঙ্গীসত্থেৰৱত্থু

২১২. চতুত্থে সম্পন্নপটিভানানন্তি পৰিপুণ্ণপটিভানানং. চুতিং যো ৱেদি…পে… সব্বসোতি যো সত্তানং চুতিঞ্চ পটিসন্ধিঞ্চ সব্বাকাৰেন পাকটং কত্ৱা জানাতি, তং অহং অলগ্গনতায অসত্তং, পটিপত্তিযা সুট্ঠু গতত্তা সুগতং, চতুন্নং সচ্চানং সম্বুদ্ধত্তা বুদ্ধং ব্ৰাহ্মণং ৱদামীতি অত্থো. যস্স গতিন্তি যস্সেতে দেৱাদযো গতিং ন জানন্তি, তমহং আসৱানং খীণতায খীণাসৱং, কিলেসেহি আৰকত্তা অৰহন্তং ব্ৰাহ্মণং ৱদামীতি অত্থো.

উপসেনৱঙ্গন্তপুত্তত্থেৰৱত্থু

২১৩. পঞ্চমে সব্বপাসাদিকানন্তি সব্বসো পসাদং জনেন্তানং. কিন্তাযন্তি কিং তে অযং. অতিলহুন্তি অতিসীঘং. যস্স তস্মিং অত্তভাৱে উপ্পজ্জনাৰহানং মগ্গফলানং উপনিস্সযো নত্থি, তং বুদ্ধা ‘‘মোঘপুৰিসো’’তি ৱদন্তি অৰিট্ঠলাড়ুদাযিআদিকে ৱিয. উপনিস্সযে সতিপি তস্মিং খণে মগ্গে ৱা ফলে ৱা অসতি ‘‘মোঘপুৰিসা’’তি ৱদন্তিযেৱ ধনিযত্থেৰাদিকে ৱিয. ইমস্সপি তস্মিং খণে মগ্গফলানং অভাৱতো ‘‘মোঘপুৰিসা’’তি আহ, তুচ্ছমনুস্সাতি অত্থো. বাহুল্লাযাতি পৰিসবাহুল্লায. অনেকপৰিযাযেনাতি অনেককাৰণেন.

ইচ্ছামহং, ভিক্খৱেতি ভগৱা কিৰ তং অদ্ধমাসং ন কঞ্চি বোধনেয্যসত্তং অদ্দস, তস্মা এৱমাহ, এৱং সন্তেপি তন্তিৱসেন ধম্মদেসনা কত্তব্বা সিযা. যস্মা পনস্স এতদহোসি – ‘‘মযি ওকাসং কাৰেত্ৱা পটিসল্লীনে ভিক্খূ অধম্মিকং কতিকৱত্তং কৰিস্সন্তি, তং উপসেনো ভিন্দিস্সতি, অহং তস্স পসীদিত্ৱা ভিক্খূনং দস্সনং অনুজানিস্সামি. ততো মং পস্সিতুকামা বহূ ভিক্খূ ধুতঙ্গানি সমাদিযিস্সন্তি, অহঞ্চ তেহি উজ্ঝিতসন্থতপচ্চযা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেস্সামী’’তি, তস্মা এৱমাহ. থেৰস্সাতি উপসেনত্থেৰস্স. মনাপানি তে ভিক্খু পংসুকূলানীতি ‘‘ভিক্খু তৱ ইমানি পংসুকূলানি মনাপানি অত্তনো ৰুচিযা খন্তিযা গহিতানী’’তি পুচ্ছতি. ন খো মে, ভন্তে, মনাপানি পংসুকূলানীতি, ভন্তে, ন মযা অত্তনো ৰুচিযা খন্তিযা গহিতানি, গলগ্গাহেন ৱিয মত্থকতাড়নেন ৱিয চ গাহিতো মযাতি দস্সেতি. পাড়িযং আগতমেৱাতি ৱিনযপাড়িং সন্ধায ৱদতি.

দব্বত্থেৰৱত্থু

২১৪. ছট্ঠে অট্ঠাৰসসু মহাৱিহাৰেসূতি ৰাজগহস্স সমন্ততো ঠিতেসু অট্ঠাৰসসু মহাৱিহাৰেসু. উপৱিজঞ্ঞাতি আসন্নপসূতিকালা. ৰহোগতোতি ৰহসি গতো. সঙ্ঘস্স ৱেয্যাৱচ্চকৰণে কাযং যোজেতুকামো চিন্তেসীতি থেৰো কিৰ অত্তনো কতকিচ্চভাৱং দিস্ৱা ‘‘অহং ইমং সৰীৰং ধাৰেমি, তঞ্চ খো ৱাতমুখে ঠিতপদীপো ৱিয অনিচ্চতামুখে ঠিতং নচিৰস্সেৱ নিব্বাযনধম্মং যাৱ ন নিব্বাযতি, তাৱ কিং নু খো অহং সঙ্ঘস্স ৱেয্যাৱচ্চং কৰেয্য’’ন্তি চিন্তেন্তো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি ‘‘তিৰোৰট্ঠেসু বহূ কুলপুত্তা ভগৱন্তং অদিস্ৱাৱ পব্বজন্তি, তে ‘ভগৱন্তং পস্সিস্সাম চেৱ ৱন্দিস্সামা’তি চ দূৰতোপি আগচ্ছন্তি, তত্ৰ যেসং সেনাসনং নপ্পহোতি, তে সিলাপত্তকেপি সেয্যং কপ্পেন্তি. পহোমি খো পনাহং অত্তনো আনুভাৱেন তেসং তেসং কুলপুত্তানং ইচ্ছাৱসেন পাসাদৱিহাৰঅড্ঢযোগাদীনি মঞ্চপীঠত্থৰণানি নিম্মিনিত্ৱা দাতুং? পুনদিৱসে চেত্থ একচ্চে অতিৱিয কিলন্তৰূপা হোন্তি, তে গাৰৱেন ভিক্খূনং পুৰতো ঠত্ৱা ভত্তানিপি ন উদ্দিসাপেন্তি, অহং খো পন তেসং ভত্তানিপি উদ্দিসিতুং পহোমী’’তি. ইতি পটিসঞ্চিক্খন্তো ‘‘যংনূনাহং সঙ্ঘস্স সেনাসনঞ্চ পঞ্ঞপেয্যং, ভত্তানি চ উদ্দিসেয্য’’ন্তি চিন্তেসি. সভাগসভাগানন্তি সুত্তন্তিকাদিগুণৱসেন সভাগানং, ন মিত্তসন্থৱৱসেন. থেৰো হি যাৱতিকা সুত্তন্তিকা হোন্তি, তে উচ্চিনিত্ৱা উচ্চিনিত্ৱা একতো তেসং অনুৰূপমেৱ সেনাসনং পঞ্ঞপেতি. ৱেনযিকাভিধম্মিককম্মট্ঠানিককাযদড়্হিবহুলেসুপি এসেৱ নযো. তেনেৱ পাড়িযং (পাৰা. ৩৮০) ৱুত্তং – ‘‘যেতে ভিক্খূ সুত্তন্তিকা, তেসং একজ্ঝং সেনাসনং পঞ্ঞপেতী’’তিআদি.

অঙ্গুলিযা জলমানাযাতি তেজোকসিণচতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায অভিঞ্ঞাঞাণেন অঙ্গুলিজলনং অধিট্ঠহিত্ৱা তেনেৱ তেজোধাতুসমাপত্তিজনিতেন অগ্গিজালেন অঙ্গুলিযা জলমানায. অযং মঞ্চোতিআদীসু পন থেৰে ‘‘অযং মঞ্চো’’তিআদিং ৱদন্তে নিম্মিতাপি অত্তনো অত্তনো গতট্ঠানে ‘‘অযং মঞ্চো’’তিআদিং ৱদন্তি. অযঞ্হি নিম্মিতানং ধম্মতা.

‘‘একস্মিং ভাসমানস্মিং, সব্বে ভাসন্তি নিম্মিতা;

একস্মিং তুণ্হিমাসিনে, সব্বে তুণ্হী ভৱন্তি তে’’তি. (দী. নি. ২.২৮৬);

যস্মিং পন ৱিহাৰে মঞ্চপীঠাদীনি ন পৰিপূৰেন্তি, তত্থ অত্তনো আনুভাৱেন পূৰেন্তি, তেন নিম্মিতানং অৱত্থুকং ৱচনং ন হোতি সব্বত্থ মঞ্চপীঠাদীনং সব্ভাৱতো. সব্বৱিহাৰেসু চ গমনমগ্গে সমপ্পমাণে কত্ৱা অধিট্ঠাতি. কতিকসণ্ঠানাদীনং পন নানপ্পকাৰত্তা তস্মিং তস্মিং ৱিহাৰে কতিকৱত্তানি ৱিসুং ৱিসুং কথাপেতীতি ৱেদিতব্বং. অনিযমেত্ৱা নিম্মিতানঞ্হি ‘‘একস্মিং ভাসমানস্মি’’ন্তিআদিধম্মতা ৱুত্তা. তথা হি যে ৱণ্ণৱযসৰীৰাৱযৱপৰিক্খাৰকিৰিযাৱিসেসাদীহি নিযমং অকত্ৱা নিম্মিতা হোন্তি, তে অনিযমেত্ৱা নিম্মিতত্তা ইদ্ধিমতা সদিসাৱ হোন্তি. ঠাননিসজ্জাদীসু ভাসিততুণ্হীভাৱাদীসু ৱা যং যং ইদ্ধিমা কৰোতি, তং তদেৱ কৰোন্তি. সচে পন নানপ্পকাৰে কাতুকামো হোতি, কেচি পঠমৱযে, কেচি মজ্ঝিমৱযে, কেচি পচ্ছিমৱযে, তথা দীঘকেসে উপড্ঢমুণ্ডে মিস্সককেসে উপড্ঢৰত্তচীৱৰে পণ্ডুকচীৱৰে, পদভাণধম্মকথাসৰভঞ্ঞপঞ্হপুচ্ছনপঞ্হৱিস্সজ্জনৰজনপচনচীৱৰসিব্বনধোৱনাদীনি কৰোন্তে, অপৰেপি ৱা নানপ্পকাৰে কাতুকামো হোতি, তেন পাদকজ্ঝানতো ৱুট্ঠায ‘‘এত্তকা ভিক্খূ পঠমৱযা হোন্তূ’’তিআদিনা নযেন পৰিকম্মং কত্ৱা পুন সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায অধিট্ঠিতে অধিট্ঠানচিত্তেন সদ্ধিং ইচ্ছিতিচ্ছিতপ্পকাৰাযেৱ হোন্তি. পুন অত্তনো ৱসনট্ঠানমেৱ আগচ্ছতীতি তেহি সদ্ধিং জনপদকথং কথেন্তো অনিসীদিত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানং ৱেড়ুৱনমেৱ পচ্চাগচ্ছতি. পাড়িযন্তি ৱিনযপাড়িযং.

পিলিন্দৱচ্ছত্থেৰৱত্থু

২১৫. সত্তমে পিযানন্তি পিযাযিতব্বানং. মনাপানন্তি মনৱড্ঢনকানং. পিলিন্দোতি পনস্স গোত্তং, ৱচ্ছোতি নামন্তি এত্থ ৱুত্তৱিপৰিযাযেনপি ৱদন্তি ‘‘পিলিন্দোতি নামং, ৱচ্ছোতি গোত্ত’’ন্তি. তেনেৱ আচৰিযধম্মপালত্থেৰেন থেৰগাথাসংৱণ্ণনায (থেৰগা. অট্ঠ. ১.৮ পিলিন্দৱচ্ছত্থেৰগাথাৱণ্ণনা) ৱুত্তং – ‘‘পিলিন্দোতিস্স নামং অকংসু, ৱচ্ছোতি পন গোত্তং. তেন সো অপৰভাগে পিলিন্দৱচ্ছোতি পঞ্ঞাযিত্থা’’তি. সংসন্দেত্ৱাতি একতো কত্ৱা.

সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৱাতি ইদং অঙ্গুত্তৰভাণকানং কথামগ্গেন ৱুত্তং. অপৰে পন ভণন্তি – অনুপ্পন্নেযেৱ অম্হাকং ভগৱতি সাৱত্থিযং ব্ৰাহ্মণগেহে নিব্বত্তিত্ৱা পিলিন্দৱচ্ছোতি পঞ্ঞাতো সংসাৰে সংৱেগবহুলতায পৰিব্বাজকপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা চূড়গন্ধাৰং নাম ৱিজ্জং সাধেত্ৱা আকাসচাৰী পৰচিত্তৱিদূ চ হুত্ৱা ৰাজগহে লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো পটিৱসতি. অথ যদা অম্হাকং ভগৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা অনুক্কমেন ৰাজগহং উপগতো, ততো পট্ঠায বুদ্ধানুভাৱেন তস্স সা ৱিজ্জা ন সম্পজ্জতি, অত্থকিচ্চং ন সাধেতি. সো চিন্তেসি – ‘‘সুতং খো পন মেতং ‘আচৰিযপাচৰিযানং ভাসমানানং যত্থ মহাগন্ধাৰৱিজ্জা ধৰতি, তত্থ চূড়গন্ধাৰৱিজ্জা ন সম্পজ্জতী’তি. সমণস্স পন গোতমস্স আগতকালতো পট্ঠায নাযং মম ৱিজ্জা সম্পজ্জতি, নিস্সংসযং সমণো গোতমো মহাগন্ধাৰৱিজ্জং জানাতি, যন্নূনাহং তং পযিৰুপাসিত্ৱা তস্স সন্তিকে ৱিজ্জং পৰিযাপুণেয্য’’ন্তি. সো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচ – ‘‘অহং, মহাসমণ, তৱ সন্তিকে একং ৱিজ্জং পৰিযাপুণিতুকামো, ওকাসং মে কৰোহী’’তি. ভগৱা ‘‘তেন হি পব্বজা’’তি আহ. সো ‘‘ৱিজ্জায পৰিকম্মং পব্বজ্জা’’তি মঞ্ঞমানো পব্বজীতি. পৰৱম্ভনৱসেনাতি পৰেসং গৰহনৱসেন.

অকক্কসন্তি অফৰুসং. ৱিঞ্ঞাপনিন্তি অত্থৱিঞ্ঞাপনিং. সচ্চন্তি ভূতত্থং. নাভিসজেতি যায গিৰায অঞ্ঞং কুজ্ঝাপনৱসেন ন লগাপেয্য, খীণাসৱো নাম এৱৰূপমেৱ গিৰং ন ভাসেয্য, তস্মা তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণং ৱদামীতি অত্থো.

অনুৱিচিনিত্ৱাতি অনুৱিচাৰেত্ৱা. চণ্ডিকতং গচ্ছন্তন্তি সীঘগতিযা গচ্ছন্তং.

বাহিযদাৰুচীৰিযত্থেৰৱত্থু

২১৬. অট্ঠমে একৰত্তিৱাসেন গন্ত্ৱাতি দেৱতানুভাৱেন গন্ত্ৱা. ‘‘বুদ্ধানুভাৱেনা’’তিপি ৱদন্তি. এৱং গতো চ ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা সম্বহুলে ভিক্খূ ভুত্তপাতৰাসে কাযালসিযৱিমোচনত্থায অব্ভোকাসে চঙ্কমন্তে দিস্ৱা ‘‘কহং এতৰহি সত্থা’’তি পুচ্ছি. ভিক্খূ ‘‘সাৱত্থিযং পিণ্ডায পৱিট্ঠো’’তি ৱত্ৱা তং পুচ্ছিংসু – ‘‘ত্ৱং পন কুতো আগতো’’তি? সুপ্পাৰকা আগতোম্হীতি. কদা নিক্খন্তোসীতি? হিয্যো সাযং নিক্খন্তোম্হীতি. দূৰতো আগতো, তৱ পাদে ধোৱিত্ৱা তেলেন মক্খেত্ৱা থোকং ৱিস্সমাহি, আগতকালে সত্থাৰং দক্খিস্সতীতি. অহং, ভন্তে, সত্থু ৱা অত্তনো ৱা জীৱিতন্তৰাযং ন জানামি, একৰত্তেনেৱম্হি কত্থচি অট্ঠত্ৱা অনিসীদিত্ৱা ৱীসযোজনসতিকং মগ্গং আগতো, সত্থাৰং পস্সিত্ৱাৱ ৱিস্সমিস্সামীতি. সো এৱং ৱত্ৱা তৰমানৰূপো সাৱত্থিং পৱিসিত্ৱা ভগৱন্তং অনোপমায বুদ্ধসিৰিযা পিণ্ডায চৰন্তং দিস্ৱা ‘‘চিৰস্সং ৱত মে দিট্ঠো সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি দিট্ঠট্ঠানতো পট্ঠায ওণতসৰীৰো গন্ত্ৱা অন্তৰৱীথিযমেৱ পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা গোপ্ফকেসু দড়্হং গহেত্ৱা এৱমাহ – ‘‘দেসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা ধম্মং, দেসেতু মে সুগতো ধম্মং, যং মমস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

অথ নং সত্থা ‘‘অকালো খো তাৱ, বাহিয, অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠোম্হি পিণ্ডাযা’’তি পটিক্খিপি. তং সুত্ৱা বাহিযো, ‘‘ভন্তে, সংসাৰে সংসৰন্তেন কবড়ীকাৰাহাৰো ন নো লদ্ধপুব্বো, তুম্হাকং ৱা ময্হং ৱা জীৱিতন্তৰাযং ন জানামি, দেসেথ মে ধম্ম’’ন্তি. সত্থা দুতিযম্পি পটিক্খিপিযেৱ. এৱং কিৰস্স অহোসি ‘‘ইমস্স মং দিট্ঠকালতো পট্ঠায সকলসৰীৰং পীতিযা নিৰন্তৰং অজ্ঝোত্থটং হোতি, বলৱপীতিৱেগেন ধম্মং সুত্ৱাপি ন সক্খিস্সতি পটিৱিজ্ঝিতুং, মজ্ঝত্তুপেক্খা তাৱ তিট্ঠতু, একৰত্তেনেৱ ৱীসযোজনসতং মগ্গং আগতত্তা দৰথোপিস্স বলৱা, সোপি তাৱ পটিপ্পস্সম্ভতূ’’তি. তস্মা দ্ৱিক্খত্তুং পটিক্খিপিত্ৱা ততিযং যাচিতো অন্তৰৱীথিযং ঠিতোৱ ‘‘তস্মাতিহ তে, বাহিয, এৱং সিক্খিতব্বং দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং ভৱিস্সতী’’তিআদিনা (উদা. ১০) নযেন ধম্মং দেসেতি. ইমমত্থং সংখিপিত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘সত্থাৰং পিণ্ডায পৱিট্ঠ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অন্তৰঘৰেতি অন্তৰৱীথিযং.

অপৰিপুণ্ণপত্তচীৱৰতায পত্তচীৱৰং পৰিযেসন্তোতি সো কিৰ ৱীসতিৱস্সসহস্সানি সমণধম্মং কৰোন্তো ‘‘ভিক্খুনা নাম অত্তনো পচ্চযে লভিত্ৱা অঞ্ঞং অনোলোকেত্ৱা সযমেৱ ভুঞ্জিতুং ৱট্টতী’’তি একভিক্খুস্সপি পত্তেন ৱা চীৱৰেন ৱা সঙ্গহং নাকাসি. তেনস্স ‘‘ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰং ন উপ্পজ্জিস্সতী’’তি ঞত্ৱা এহিভিক্খুভাৱেন পব্বজ্জং ন অদাসি. তাৱদেৱ চ পব্বজ্জং যাচিতো ‘‘পৰিপুণ্ণং তে পত্তচীৱৰ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অপৰিপুণ্ণ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘তেন হি পত্তচীৱৰং পৰিযেসাহী’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. তস্মা সো পত্তচীৱৰং পৰিযেসন্তো সঙ্কাৰট্ঠানতো চোড়খণ্ডানি সংকড্ঢতি.

সহস্সমপীতি পৰিচ্ছেদৱচনং. একসহস্সং দ্ৱেসহস্সানীতি এৱং সহস্সেন চে পৰিচ্ছিন্না গাথা হোন্তি, তা চ অনত্থপদসংহিতা আকাসৱণ্ণপব্বতৱণ্ণাদীনি পকাসকেহি অনিব্বানদীপকেহি অনত্থকেহি পদেহি সংহিতা যাৱ বহুকা হোন্তি, তাৱ পাপিকা এৱাতি অত্থো. একং গাথাপদং সেয্যোতি ‘‘অপ্পমাদো অমতপদং…পে… যথা মতা’’তি (ধ. প. ২১) এৱৰূপা একগাথাপি সেয্যোতি অত্থো.

কুমাৰকস্সপত্থেৰৱত্থু

২১৭. নৱমে একং বুদ্ধন্তৰং সম্পত্তিং অনুভৱমানোতি সাৱকবোধিযা নিযততায পুঞ্ঞসম্ভাৰস্স চ সাতিসযত্তা ৱিনিপাতং অগন্ত্ৱা একং বুদ্ধন্তৰং দেৱেসু চ মনুস্সেসু চ সম্পত্তিং অনুভৱমানো. ‘‘একিস্সা কুলদাৰিকায কুচ্ছিম্হি উপ্পন্নো’’তি ৱত্ৱা তমেৱস্স উপ্পন্নভাৱং মূলতো পট্ঠায দস্সেতুং – ‘‘সা চা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সাতি কুলদাৰিকা. চ-সদ্দো ব্যতিৰেকত্থো. তেন ৱুচ্চমানং ৱিসেসং জোতযতি. কুলঘৰন্তি পতিকুলগেহং. গব্ভনিমিত্তন্তি গব্ভস্স সণ্ঠিতভাৱৱিগ্গহং. সতিপি ৱিসাখায সাৱত্থিৱাসিকুলপৰিযাপন্নত্তে তস্সা তত্থ পধানভাৱদস্সনত্থং ‘‘ৱিসাখঞ্চা’’তিআদি ৱুত্তং যথা ‘‘ব্ৰাহ্মণা আগতা, ৱাসিট্ঠোপি আগতো’’তি. ভগৱতা এৱং গহিতনামত্তাতি যোজনা. যস্মা ৰাজপুত্তা লোকে ‘‘কুমাৰা’’তি ৱোহৰীযন্তি, অযঞ্চ ৰঞ্ঞো কিত্তিমপুত্তো, তস্মা আহ – ‘‘ৰঞ্ঞো…পে… সঞ্জানিংসূ’’তি.

পঞ্চদস পঞ্হে অভিসঙ্খৰিত্ৱাতি ‘‘ভিক্খু, ভিক্খু, অযং ৱম্মিকো ৰত্তিং ধূপাযতি, দিৱা পজ্জলতী’’তিআদিনা ৱম্মিকসুত্তে (ম. নি. ১.২৪৯) আগতনযেন পঞ্চদস পঞ্হে অভিসঙ্খৰিত্ৱা. পাযাসিৰঞ্ঞোতি ‘‘নত্থি পৰলোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’তি (দী. নি. ২.৪১০, ৪১২) এৱংলদ্ধিকস্স পাযাসিৰাজস্স. ৰাজা হি তদা অনভিসিত্তো হুত্ৱা পসেনদিনা কোসলেন দিন্নসেতব্যনগৰং অজ্ঝাৱসন্তো ইমং দিট্ঠিং গণ্হি. পঞ্চদসহি পঞ্হেহি পটিমণ্ডেত্ৱাতি ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাজঞ্ঞ, ইমে চন্দিমসূৰিযা ইমস্মিং ৱা লোকে পৰস্মিং ৱা দেৱা ৱা তে মনুস্সা’’তি এৱমাদীহি (দী. নি. ২.৪১১) পঞ্চদসহি পঞ্হেহি পটিমণ্ডিতং কত্ৱা. সুত্তন্তেতি পাযাসিসুত্তন্তে (দী. নি. ২.৪০৬ আদযো).

মহাকোট্ঠিকত্থেৰৱত্থু

২১৮. দসমং উত্তানত্থমেৱ.

ততিযএতদগ্গৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.