২. দুতিযো পৰিচ্ছেদো

চেতসিকনিদ্দেসো

৬৭. চিত্তানন্তৰমুদ্দিট্ঠা, যে চ চেতসিকা মযা;

তেসং দানি কৰিস্সামি, ৱিভাজনমিতো পৰং.

তত্থ চিত্তসম্পযুত্তা, চিত্তে ভৱা ৱা চেতসিকা. তেপি চিত্তং ৱিয সাৰম্মণতো একৱিধা, সৱিপাকাৱিপাকতো দুৱিধা, কুসলাকুসলাব্যাকতভেদতো তিৱিধা, কামাৱচৰাদিভেদতো চতুব্বিধা.

তত্থ কামাৱচৰচিত্তসম্পযুত্তা কামাৱচৰা. তেসু কামাৱচৰপঠমমহাকুসলচিত্তসম্পযুত্তা তাৱ নিযতা সৰূপেন আগতা একূনতিংস ধম্মা হোন্তি. সেয্যথিদং – ফস্সো ৱেদনা সঞ্ঞা চেতনা ৱিতক্কো ৱিচাৰো পীতি চিত্তেকগ্গতা সদ্ধা সতি ৱীৰিযং পঞ্ঞা জীৱিতিন্দ্ৰিযং অলোভো অদোসো হিৰী ওত্তপ্পং কাযপ্পস্সদ্ধি চিত্তপ্পস্সদ্ধি কাযলহুতা চিত্তলহুতা কাযমুদুতা চিত্তমুদুতা কাযকম্মঞ্ঞতা চিত্তকম্মঞ্ঞতা কাযপাগুঞ্ঞতা চিত্তপাগুঞ্ঞতা কাযুজুকতা চিত্তুজুকতাতি. পুন ছন্দো, অধিমোক্খো, তত্ৰমজ্ঝত্ততা, মনসিকাৰো চাতি চত্তাৰো নিযতযেৱাপনকা হোন্তি. ইমেহি চতূহি তেত্তিংস হোন্তি. পুন কৰুণা মুদিতা কাযদুচ্চৰিতৱিৰতি ৱচীদুচ্চৰিতৱিৰতি মিচ্ছাজীৱৱিৰতি চেতি ইমে পঞ্চ অনিযতা. ইমে পন কদাচি উপ্পজ্জন্তি.

ইমেসু পন কৰুণামুদিতাৱসেন ভাৱনাকালে কৰুণাপুব্বভাগো ৱা মুদিতাপুব্বভাগো ৱা এতা উপ্পজ্জন্তি, ন পনেকতো উপ্পজ্জন্তি. যদা পন ইমিনা চিত্তেন মিচ্ছাকম্মন্তাদীহি ৱিৰমতি, তদা সম্মাকম্মন্তাদীনি পৰিপূৰেন্তি, একা ৱিৰতি উপ্পজ্জতি, কৰুণামুদিতাহি সহ, অঞ্ঞমঞ্ঞেন চ ন উপ্পজ্জন্তি. তস্মা এতেসু একেন সহ চতুত্তিংসেৱ ধম্মা হোন্তি.

৬৮. আদিনা পুঞ্ঞচিত্তেন, তেত্তিংস নিযতা মতা;

কৰুণামুদিতেকেন, চতুত্তিংস ভৱন্তি তে.

৬৯. কস্মা পনেত্থ মেত্তা চ, উপেক্খা চ ন উদ্ধটা;

যেৱাপনকধম্মেসু, ধম্মৰাজেন সত্থুনা.

৭০. অব্যাপাদেন মেত্তাপি, তত্ৰমজ্ঝত্ততায চ;

উপেক্খা গহিতা যস্মা, তস্মা ন গহিতা উভো.

৭১. কস্মা যেৱাপনা ধম্মা, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা;

সৰূপেনেৱ সব্বেতে, পাড়িযং ন চ উদ্ধটা.

৭২. যস্মা অনিযতা কেচি, যস্মা ৰাসিং ভজন্তি ন;

যস্মা চ দুব্বলা কেচি, তস্মা ৱুত্তা ন পাড়িযং.

৭৩. ছন্দাধিমোক্খমুদিতা মনসি চ কাৰো,

মজ্ঝত্ততা চ কৰুণা ৱিৰতিত্তযং চ;

পুঞ্ঞেসু তেন নিযতানিযতা চ সব্বে,

যেৱাপনা মুনিৱৰেন ন চেৱ ৱুত্তা.

৭৪. কস্মা পনেত্থ ফস্সোৱ, পঠমং সমুদীৰিতো;

পঠমাভিনিপাতত্তা, চিত্তস্সাৰম্মণে কিৰ.

৭৫. ফুসিত্ৱা পন ফস্সেন, ৱেদনায চ ৱেদযে;

সঞ্জানাতি চ সঞ্ঞায, চেতনায চ চেতযে.

৭৬. বলৱপচ্চযত্তা চ, সহজাতানমেৱ হি;

ফস্সোৱ পঠমং ৱুত্তো, তস্মা ইধ মহেসিনা.

৭৭. অকাৰণমিদং সব্বং, চিত্তানং তু সহেৱ চ;

একুপ্পাদাদিভাৱেন, চিত্তজানং পৱত্তিতো.

৭৮. অযং তু পঠমুপ্পন্নো, অযং পচ্ছাতি নত্থিদং;

বলৱপচ্চযত্তেপি, কাৰণঞ্চ ন দিস্সতি.

৭৯. দেসনাক্কমতো চেৱ, পঠমং সমুদীৰিতো;

ইচ্চেৱং পন ৱিঞ্ঞেয্যং, ৱিঞ্ঞুনা ন ৱিসেসতো.

৮০. ন চ পৰিযেসিতব্বোযং, তস্মা পুব্বাপৰক্কমো;

ৱচনত্থলক্খণাদীহি, ধম্মা এৱ ৱিজানতা.

যস্মা পন ইমে ধম্মা ৱচনত্থলক্খণাদীহি ৱুচ্চমানা পাকটা হোন্তি সুৱিঞ্ঞেয্যাৱ, তস্মা তেসং ৱচনত্থলক্খণাদীনি পৱক্খামি. সেয্যথিদং – ফুসতীতি ফস্সো. স্ৱাযং ফুসনলক্খণো, সঙ্ঘট্টনৰসো, সন্নিপাতপচ্চুপট্ঠানো, ফলট্ঠেন ৱেদনাপচ্চুপট্ঠানো ৱা, আপাথগতৱিসযপদট্ঠানো. অযং হি অৰূপধম্মোপি সমানো আৰম্মণেসু ফুসনাকাৰেনেৱ পৱত্ততি, সো দ্ৱিন্নং মেণ্ডানং সন্নিপাতো ৱিয দট্ঠব্বো.

সুন্দৰং মনোতি সুমনো, সুমনস্স ভাৱো সোমনস্সং, সোমনস্সমেৱ ৱেদনা সোমনস্সৱেদনা. সা ৱেদযিতলক্খণা, ইট্ঠাকাৰানুভৱনৰসা ৰাজা ৱিয সুভোজনৰসং, চেতসিকঅস্সাদপচ্চুপট্ঠানা, পস্সদ্ধিপদট্ঠানা.

নীলাদিভেদং আৰম্মণং সঞ্জানাতীতি সঞ্ঞা. সা সঞ্জাননলক্খণা, পচ্চাভিঞ্ঞাণকৰণৰসা ৱড্ঢকিস্স অভিঞ্ঞাণকৰণমিৱ, যথাগহিতনিমিত্তৱসেন অভিনিৱেসকৰণপচ্চুপট্ঠানা, যথোপট্ঠিতৱিসযপদট্ঠানা.

চেতযতীতি চেতনা. সদ্ধিং অত্তনা সম্পযুত্তধম্মে আৰম্মণে অভিসন্দহতীতি অত্থো. সা চেতযিতলক্খণা, আযূহনৰসা, সংৱিদহনপচ্চুপট্ঠানা সককিচ্চপৰকিচ্চসাধকা জেট্ঠসিস্সমহাৱড্ঢকিআদযো ৱিয.

ৱিতক্কেতীতি ৱিতক্কো. ৱিতক্কনং ৱা ৱিতক্কো. স্ৱাযং আৰম্মণে চিত্তস্স অভিনিৰোপনলক্খণো, আহননপৰিযাহননৰসো, আৰম্মণে চিত্তস্স আনযনপচ্চুপট্ঠানো.

আৰম্মণে তেন চিত্তং ৱিচৰতীতি ৱিচাৰো. ৱিচৰণং ৱা ৱিচাৰো. অনুসঞ্চৰণন্তি ৱুত্তং হোতি. স্ৱাযং আৰম্মণানুমজ্জনলক্খণো, তত্থ সহজাতানুযোজনৰসো, চিত্তস্স অনুপবন্ধপচ্চুপট্ঠানো.

পিনযতীতি পীতি. সা সম্পিযাযনলক্খণা, কাযচিত্তপীণনৰসা, ফৰণৰসা ৱা, ওদগ্যপচ্চুপট্ঠানা.

চিত্তস্স একগ্গভাৱো চিত্তেকগ্গতা. সমাধিস্সেতং নামং. সো অৱিসাৰলক্খণো, অৱিক্খেপলক্খণো ৱা, সহজাতানং সম্পিণ্ডনৰসো ন্হানিযচুণ্ণানং উদকং ৱিয, উপসমপচ্চুপট্ঠানো, ৱিসেসতো সুখপদট্ঠানো.

সদ্দহন্তি এতায, সযং ৱা সদ্দহতি, সদ্দহনমত্তমেৱ ৱা এসাতি সদ্ধা. সা পনেসা সদ্দহনলক্খণা, পসাদনৰসা উদকপ্পসাদকমণি ৱিয, অকালুসিযপচ্চুপট্ঠানা, সদ্ধেয্যৱত্থুপদট্ঠানা.

সৰন্তি এতায, সযং ৱা সৰতি, সৰণমত্তমেৱ ৱা এসাতি সতি. সা অপিলাপনলক্খণা, অসম্মোসৰসা, আৰক্খপচ্চুপট্ঠানা, থিৰসঞ্ঞাপদট্ঠানা.

ৱীৰভাৱো ৱীৰিযং. ৱীৰানং ৱা কম্মং ৱীৰিযং. তং পনেতং উস্সাহনলক্খণং, সহজাতানং উপত্থম্ভনৰসং, অসংসীদনভাৱপচ্চুপট্ঠানং, সংৱেগপদট্ঠানং.

পজানাতীতি পঞ্ঞা. সা পনেসা ৱিজাননলক্খণা, ৱিসযোভাসনৰসা পদীপো ৱিয, অসম্মোহপচ্চুপট্ঠানা অৰঞ্ঞগতসুদেসকো ৱিয.

জীৱন্তি তেন তংসম্পযুত্তধম্মাতি জীৱিতং. তং পন অত্তনা অৱিনিব্ভুত্তানং ধম্মানং অনুপালনলক্খণং, তেসং পৱত্তনৰসং, তেসংযেৱ ঠপনপচ্চুপট্ঠানং, যাপযিতব্বধম্মপদট্ঠানং. সন্তেপি চ তেসং অনুপালনলক্খণাদিম্হি ৱিধানে অত্থিক্খণেযেৱ তং তে ধম্মে অনুপালেতি উদকং ৱিয উপ্পলাদীনি, যথাসকং পচ্চযুপ্পন্নেপি চ ধম্মে অনুপালেতি ধাতি ৱিয কুমাৰং, সযংপৱত্তিতধম্মসম্বন্ধেনেৱ পৱত্ততি নিযামকো ৱিয, ন ভঙ্গতো উদ্ধং পৱত্তযতি অত্তনো চ পৱত্তযিতব্বানঞ্চ অভাৱা, ন ভঙ্গক্খণে ঠপেতি সযং ভিজ্জমানত্তা খীযমানো ৱিয ৱত্তিস্নেহোৱ পদীপসিখন্তি.

ন লুব্ভন্তি তেন, সযং ৱা ন লুব্ভতি, অলুব্ভনমত্তমেৱ ৱা তন্তি অলোভো. সো আৰম্মণে চিত্তস্স অলগ্গভাৱলক্খণো কমলদলে জলবিন্দু ৱিয, অপৰিগ্গহৰসো মুত্তভিক্খু ৱিয, অনল্লীনভাৱপচ্চুপট্ঠানো অসুচিম্হি পতিতপুৰিসো ৱিয.

ন দুস্সন্তি তেন, সযং ৱা ন দুস্সতি, অদুস্সনমত্তমেৱ ৱা তন্তি অদোসো. সো অচণ্ডিক্কলক্খণো, অৱিৰোধলক্খণো ৱা অনুকূলমিত্তো ৱিয, আঘাতৱিনযনৰসো, পৰিড়াহৱিনযনৰসো ৱা চন্দনং ৱিয, সোম্মভাৱপচ্চুপট্ঠানো পুণ্ণচন্দো ৱিয.

কাযদুচ্চৰিতাদীহি হিৰীযতীতি হিৰী. লজ্জাযেতং অধিৱচনং. তেহিযেৱ ওত্তপ্পতীতি ওত্তপ্পং. পাপতো উব্বেগস্সেতং অধিৱচনং. তত্থ পাপতো জিগুচ্ছনলক্খণা হিৰী, ওত্তাসলক্খণং ওত্তপ্পং. উভোপি পাপানং অকৰণৰসা, পাপতো সঙ্কোচনপচ্চুপট্ঠানা, অত্তগাৰৱপৰগাৰৱপদট্ঠানা. ইমে ধম্মা লোকপালাতি দট্ঠব্বা.

কাযপস্সম্ভনং কাযপস্সদ্ধি. চিত্তপস্সম্ভনং চিত্তপস্সদ্ধি. কাযোতি চেত্থ ৱেদনাদযো তযো খন্ধা. উভোপি পনেতা একতো হুত্ৱা কাযচিত্তদৰথৱূপসমলক্খণা, কাযচিত্তদৰথনিম্মদনৰসা, কাযচিত্তানং অপৰিপ্ফন্দনসীতিভাৱপচ্চুপট্ঠানা, কাযচিত্তপদট্ঠানা, কাযচিত্তানং অৱূপসমতাউদ্ধচ্চাদিকিলেসপ্পটিপক্খভূতাতি ৱেদিতব্বা.

কাযলহুভাৱো কাযলহুতা. চিত্তলহুভাৱো চিত্তলহুতা. কাযচিত্তানং গৰুভাৱৱূপসমলক্খণা, কাযচিত্তগৰুভাৱনিম্মদনৰসা, কাযচিত্তানং অদন্ধতাপচ্চুপট্ঠানা, কাযচিত্তপদট্ঠানা, কাযচিত্তানং গৰুভাৱকৰথিনমিদ্ধাদিকিলেসপ্পটিপক্খভূতাতি ৱেদিতব্বা.

কাযমুদুভাৱো কাযমুদুতা. চিত্তমুদুভাৱো চিত্তমুদুতা. কাযচিত্তানং থদ্ধভাৱৱূপসমলক্খণা, কাযচিত্তানং থদ্ধভাৱনিম্মদনৰসা, অপ্পটিঘাতপচ্চুপট্ঠানা, কাযচিত্তপদট্ঠানা, কাযচিত্তানং থদ্ধভাৱকৰদিট্ঠিমানাদিকিলেসপ্পটিপক্খভূতাতি ৱেদিতব্বা.

কাযকম্মঞ্ঞভাৱো কাযকম্মঞ্ঞতা. চিত্তকম্মঞ্ঞভাৱো চিত্তকম্মঞ্ঞতা. কাযচিত্তানং অকম্মঞ্ঞভাৱৱূপসমলক্খণা, কাযচিত্তানং অকম্মঞ্ঞভাৱনিম্মদনৰসা, কাযচিত্তানং আৰম্মণকৰণসম্পত্তিপচ্চুপট্ঠানা, কাযচিত্তপদট্ঠানং, কাযচিত্তানং অকম্মঞ্ঞভাৱকৰঅৱসেসনীৱৰণাদিকিলেসপ্পটিপক্খভূতাতি ৱেদিতব্বা.

কাযপাগুঞ্ঞভাৱো কাযপাগুঞ্ঞতা. চিত্তপাগুঞ্ঞভাৱো চিত্তপাগুঞ্ঞতা. কাযচিত্তানং অগেলঞ্ঞভাৱলক্খণা, কাযচিত্তানং গেলঞ্ঞনিম্মদনৰসা, নিৰাদীনৱপচ্চুপট্ঠানা, কাযচিত্তপদট্ঠানা, কাযচিত্তানং গেলঞ্ঞভাৱকৰঅস্সদ্ধাদিকিলেসপ্পটিপক্খভূতাতি দট্ঠব্বা.

কাযস্স উজুকভাৱো কাযুজুকতা. চিত্তস্স উজুকভাৱো চিত্তুজুকতা. কাযচিত্তানং অকুটিলভাৱলক্খণা, কাযচিত্তানং অজ্জৱলক্খণা ৱা, কাযচিত্তানং কুটিলভাৱনিম্মদনৰসা, অজিম্হতাপচ্চুপট্ঠানা, কাযচিত্তপদট্ঠানা, কাযচিত্তানং কুটিলভাৱকৰমাযাসাঠেয্যাদিকিলেসপ্পটিপক্খভূতাতি দট্ঠব্বা.

ছন্দোতি কত্তুকম্যতাযেতং অধিৱচনং. তস্মা সো কত্তুকম্যতালক্খণো ছন্দো, আৰম্মণপৰিযেসনৰসো, আৰম্মণেন অত্থিকতাপচ্চুপট্ঠানো, তদেৱস্স পদট্ঠানো.

অধিমুচ্চনং অধিমোক্খো. সো সন্নিট্ঠানলক্খণো, অসংসপ্পনৰসো, নিচ্ছযপচ্চুপট্ঠানো, সন্নিট্ঠেয্যধম্মপদট্ঠানো, আৰম্মণে নিচ্চলভাৱেন ইন্দখীলো ৱিয দট্ঠব্বো.

তেসু তেসু ধম্মেসু মজ্ঝত্তভাৱো তত্ৰমজ্ঝত্ততা. সা চিত্তচেতসিকানং সমৱাহিতলক্খণা, ঊনাধিকতানিৱাৰণৰসা, পক্খপাতুপচ্ছেদনৰসা ৱা, মজ্ঝত্তভাৱপচ্চুপট্ঠানা.

কিৰিযা কাৰো, মনস্মিং কাৰো মনসিকাৰো. পুৰিমমনতো ৱিসদিসং মনং কৰোতীতি চ মনসিকাৰো.

স্ৱাযং আৰম্মণপটিপাদকো, ৱীথিপটিপাদকো, জৱনপটিপাদকোতি তিপ্পকাৰো. তত্থ আৰম্মণপটিপাদকো মনস্মিং কাৰো মনসিকাৰো. সো সাৰণলক্খণো, সম্পযুত্তানং আৰম্মণে সংযোজনৰসো, আৰম্মণাভিমুখভাৱপচ্চুপট্ঠানো, আৰম্মণপদট্ঠানো, সঙ্খাৰক্খন্ধপৰিযাপন্নো আৰম্মণপটিপাদকত্তেন সম্পযুত্তানং সাৰথী ৱিয দট্ঠব্বো. ৱীথিপটিপাদকোতি পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জনস্সেতং অধিৱচনং, জৱনপটিপাদকোতি মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনস্সেতং অধিৱচনং, ন তে ইধ অধিপ্পেতা.

কৰুণাতি পৰদুক্খে সতি সাধূনং হদযকম্পনং কৰোতীতি কৰুণা, কিনাতি ৱিনাসেতি ৱা পৰদুক্খন্তি কৰুণা. সা পৰদুক্খাপনযনাকাৰপ্পৱত্তিলক্খণা, পৰদুক্খাসহনৰসা, অৱিহিংসাপচ্চুপট্ঠানা, দুক্খাভিভূতানং অনাথভাৱদস্সনপদট্ঠানা.

মোদন্তি তায, সযং ৱা মোদতীতি মুদিতা. সা পমোদনলক্খণা, অনিস্সাযনৰসা, অৰতিৱিঘাতপচ্চুপট্ঠানা, সত্তানং সম্পত্তিদস্সনপদট্ঠানা. কেচি পন মেত্তুপেক্খাযোপি অনিযতে ইচ্ছন্তি, তং ন গহেতব্বং. অত্থতো হি অদোসো এৱ মেত্তা, তত্ৰমজ্ঝত্তুপেক্খাযেৱ উপেক্খাতি.

কাযদুচ্চৰিততো ৱিৰতি কাযদুচ্চৰিতৱিৰতি. এসেৱ নযো সেসেসুপি দ্ৱীসু. লক্খণাদিতো পন এতা তিস্সোপি ৱিৰতিযো কাযদুচ্চৰিতাদিৱত্থূনং অৱীতিক্কমলক্খণা, কাযদুচ্চৰিতাদিৱত্থুতো সঙ্কোচনৰসা, অকিৰিযপচ্চুপট্ঠানা, সদ্ধাহিৰিওত্তপ্পঅপ্পিচ্ছতাদিগুণপদট্ঠানা. কেচি পন ইমাসু একেকং নিযতং ৱিৰতিং ইচ্ছন্তি. এৱং কামাৱচৰপঠমমহাকুসলচিত্তেন ইমে তেত্তিংস ৱা চতুত্তিংস ৱা ধম্মা সম্পযোগং গচ্ছন্তীতি ৱেদিতব্বা.

যথা চ পঠমেন, এৱং দুতিযচিত্তেনাপি. সসঙ্খাৰভাৱমত্তমেৱ হি এত্থ ৱিসেসো. পুন ততিযেন ঞাণৱিপ্পযোগতো ঠপেত্ৱা অমোহং অৱসেসা দ্ৱত্তিংস ৱা তেত্তিংস ৱা ৱেদিতব্বা. তথা চতুত্থেনাপি সসঙ্খাৰভাৱমত্তমেৱ ৱিসেসো, পঠমে ৱুত্তেসু পন ঠপেত্ৱা পীতিং অৱসেসা পঞ্চমেন সম্পযোগং গচ্ছন্তি. সোমনস্সট্ঠানে চেত্থ উপেক্খাৱেদনা পৱিট্ঠা. সা পন ইট্ঠানিট্ঠৱিপৰীতানুভৱনলক্খণা, পক্খপাতুপচ্ছেদনৰসা. যথা চ পঞ্চমেন, এৱং ছট্ঠেনাপি. সসঙ্খাৰমত্তমেৱ হোতি ৱিসেসো. সত্তমেন পন ঠপেত্ৱা পঞ্ঞং অৱসেসা একতিংস ৱা দ্ৱত্তিংস ৱা ধম্মা হোন্তি, তথা অট্ঠমেনাপি. সসঙ্খাৰমত্তমেৱ ৱিসেসো. এৱং তাৱ কামাৱচৰকুসলচেতসিকা ৱেদিতব্বা.

৮১. উপেক্খাযুত্তচিত্তেসু, ন দুক্খসুখপীতিযো;

জাযন্তেৱ ৱিসুং পঞ্চ, কৰুণামুদিতাদযো.

অৱসেসেসু পন ৰূপাৱচৰচিত্তসম্পযুত্তা ৰূপাৱচৰা, তত্থ পঠমচিত্তসম্পযুত্তা তাৱ কামাৱচৰপঠমচিত্তে ৱুত্তেসু ঠপেত্ৱা ৱিৰতিত্তযং অৱসেসা ৱেদিতব্বা. ৱিৰতিযো পন কামাৱচৰকুসললোকুত্তৰেস্ৱেৱ উপ্পজ্জন্তি, ন অঞ্ঞেসু. দুতিযেন ৱিতক্কৱজ্জা দ্ৱত্তিংস ৱা তেত্তিংস ৱা. ততিযেন ৱিচাৰৱজ্জা একতিংস ৱা দ্ৱত্তিংস ৱা. চতুত্থেন ততো পীতিৱজ্জা তিংস ৱা একতিংস ৱা. পঞ্চমেন ততো কৰুণামুদিতাৱজ্জা তিংস হোন্তি, সোমনস্সট্ঠানে উপেক্খা পৱিট্ঠা. এৱং ৰূপাৱচৰকুসলচেতসিকা ৱেদিতব্বা.

অৰূপাৱচৰচিত্তসম্পযুত্তা অৰূপাৱচৰা, তে পন ৰূপাৱচৰপঞ্চমে ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বা. অৰূপাৱচৰভাৱোৱেত্থ ৱিসেসো.

লোকুত্তৰচিত্তসম্পযুত্তা লোকুত্তৰা, তে পন পঠমজ্ঝানিকে মগ্গচিত্তে পঠমৰূপাৱচৰচিত্তে ৱুত্তনযেন দুতিযজ্ঝানিকাদিভেদেপি মগ্গচিত্তে দুতিযৰূপাৱচৰচিত্তাদীসু ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. কৰুণামুদিতানমভাৱো চ নিযতৱিৰতিভাৱো চ লোকুত্তৰভাৱো চেত্থ ৱিসেসো. এৱং তাৱ কুসলচিত্তসম্পযুত্তচেতসিকা ৱেদিতব্বা.

অকুসলা পন চেতসিকা ভূমিতো একৱিধা কামাৱচৰাযেৱ, তেসু লোভমূলপঠমাকুসলচিত্তসম্পযুত্তা তাৱ নিযতা সৰূপেনাগতা পন্নৰস, যেৱাপনকা নিযতা চত্তাৰোতি একূনৱীসতি হোন্তি. অনিযতা ছ যেৱাপনকাতি সব্বে পঞ্চৱীসতি হোন্তি. সেয্যথিদং – ফস্সো সোমনস্সৱেদনা সঞ্ঞা চেতনা ৱিতক্কো ৱিচাৰো পীতি চিত্তস্সেকগ্গতা ৱীৰিযং জীৱিতং অহিৰিকং অনোত্তপ্পং লোভো মোহো মিচ্ছাদিট্ঠীতি ইমে সৰূপেনাগতা পন্নৰস, ছন্দো অধিমোক্খো উদ্ধচ্চং মনসিকাৰোতি ইমে চত্তাৰো নিযতযেৱাপনকা, ইমে পন পটিপাটিযা দসসু চিত্তেসু নিযতা হোন্তি, মানো ইস্সা মচ্ছৰিযং কুক্কুচ্চং থিনমিদ্ধন্তি ইমে ছযেৱ অনিযতযেৱাপনকা.

৮২. এৱং যেৱাপনা সব্বে, নিযতানিযতা দস;

নিদ্দিট্ঠা পাপচিত্তেসু, হতপাপেন তাদিনা.

তত্থ ফস্সোতি অকুসলচিত্তসহজাতো ফস্সো. এস নযো সেসেসুপি. ন হিৰীযতীতি অহিৰিকো, অহিৰিকস্স ভাৱো অহিৰিকং. কাযদুচ্চৰিতাদীহি ওত্তপ্পতীতি ওত্তপ্পং, ন ওত্তপ্পং অনোত্তপ্পং. তত্থ কাযদুচ্চৰিতাদীহি অজিগুচ্ছনলক্খণং, অলজ্জালক্খণং ৱা অহিৰিকং, অনোত্তপ্পং তেহেৱ অসাৰজ্জনলক্খণং, অনুত্তাসলক্খণং ৱা.

লুব্ভন্তি তেন, সযং ৱা লুব্ভতি, লুব্ভনমত্তমেৱ ৱা তন্তি লোভো. সো আৰম্মণগহণলক্খণো মক্কটালেপো ৱিয, অভিসঙ্গৰসো তত্তকপালে পক্খিত্তমংসপেসি ৱিয, অপৰিচ্চাগপচ্চুপট্ঠানো তেলঞ্জনৰাগো ৱিয, সংযোজনিযেসু ধম্মেসু অস্সাদদস্সনপদট্ঠানো.

মুয্হন্তি তেন, সযং ৱা মুয্হতি, মুয্হনমত্তমেৱ ৱা তন্তি মোহো. সো চিত্তস্স অন্ধভাৱলক্খণো, অঞ্ঞাণলক্খণো ৱা, অসম্পটিৱেধৰসো, আৰম্মণসভাৱচ্ছাদনৰসো ৱা, অন্ধকাৰপচ্চুপট্ঠানো, অযোনিসোমনসিকাৰপদট্ঠানো.

মিচ্ছা পস্সন্তি তায, সযং ৱা মিচ্ছা পস্সতি, মিচ্ছাদস্সনমত্তমেৱ ৱা এসাতি মিচ্ছাদিট্ঠি. সা অযোনিসোঅভিনিৱেসলক্খণা, পৰামাসৰসা, মিচ্ছাভিনিৱেসপচ্চুপট্ঠানা, অৰিযানং অদস্সনকামতাদিপদট্ঠানা.

উদ্ধতভাৱো উদ্ধচ্চং. তং অৱূপসমলক্খণং ৱাতাভিঘাতচলজলং ৱিয, অনৱট্ঠানৰসং ৱাতাভিঘাতচলধজপটাকা ৱিয, ভন্তত্তপচ্চুপট্ঠানং পাসাণাভিঘাতসমুদ্ধতভস্মং ৱিয, অযোনিসোমনসিকাৰপদট্ঠানং.

মঞ্ঞতীতি মানো. সো উণ্ণতিলক্খণো, সম্পগ্গহণৰসো, কেতুকম্যতাপচ্চুপট্ঠানো, দিট্ঠিৱিপ্পযুত্তলোভপদট্ঠানো.

ইস্সতীতি ইস্সা. সা পৰসম্পত্তীনং উসূযনলক্খণা, তত্থেৱ অনভিৰতিৰসা, ততো ৱিমুখভাৱপচ্চুপট্ঠানা, পৰসম্পত্তিপদট্ঠানা.

মচ্ছৰভাৱো মচ্ছৰিযং. তং অত্তনো সম্পত্তীনং নিগুহণলক্খণং, তাসংযেৱ পৰেহি সাধাৰণভাৱঅক্খমনৰসং, সঙ্কোচনপচ্চুপট্ঠানং, অত্তসম্পত্তিপদট্ঠানং.

কুচ্ছিতং কতং কুকতং, তস্স ভাৱো কুক্কুচ্চং. তং পচ্ছানুতাপলক্খণং, কতাকতানুসোচনৰসং, ৱিপ্পটিসাৰপচ্চুপট্ঠানং, কতাকতপদট্ঠানং.

থিনতা থিনং. মিদ্ধতা মিদ্ধং. অনুস্সাহনসংসীদনতা, অসত্তিৱিঘাতো চাতি অত্থো. থিনঞ্চ মিদ্ধঞ্চ থিনমিদ্ধং. তত্থ থিনং অনুস্সাহনলক্খণং, ৱীৰিযৱিনোদনৰসং, সংসীদনভাৱপচ্চুপট্ঠানং. মিদ্ধং অকম্মঞ্ঞতালক্খণং, ওনহনৰসং, লীনতাপচ্চুপট্ঠানং, উভযম্পি অযোনিসোমনসিকাৰপদট্ঠানং. সেসা কুসলে ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বা.

এত্থ পন ৱিতক্কৱীৰিযসমাধীনং মিচ্ছাসঙ্কপ্পমিচ্ছাৱাযামমিচ্ছাসমাধযো ৱিসেসকা. ইতি ইমে একূনৱীসতি চেতসিকা পঠমাকুসলচিত্তেন সম্পযোগং গচ্ছন্তীতি ৱেদিতব্বা. যথা চ পঠমেন, এৱং দুতিযেনাপি. সসঙ্খাৰভাৱো চেত্থ থিনমিদ্ধস্স নিযতভাৱো চ ৱিসেসো. ততিযেন পঠমে ৱুত্তেসু ঠপেত্ৱা দিট্ঠিং সেসা অট্ঠাৰস ৱেদিতব্বা. মানো পনেত্থ অনিযতো হোতি, দিট্ঠিযা সহ ন উপ্পজ্জতীতি. চতুত্থেন দুতিযে ৱুত্তেসু ঠপেত্ৱা দিট্ঠিং অৱসেসা ৱেদিতব্বা. এত্থাপি চ মানো অনিযতো হোতি. পঞ্চমেন পঠমে ৱুত্তেসু ঠপেত্ৱা পীতিং অৱসেসা সম্পযোগং গচ্ছন্তীতি. সোমনস্সট্ঠানে পনেত্থ উপেক্খা পৱিট্ঠা. ছট্ঠেনাপি পঞ্চমে ৱুত্তসদিসা এৱ. সসঙ্খাৰতা, থিনমিদ্ধস্স নিযতভাৱো চ ৱিসেসো. সত্তমেন পঞ্চমে ৱুত্তেসু ঠপেত্ৱা দিট্ঠিং অৱসেসা ৱেদিতব্বা. মানো পনেত্থ অনিযতো. অট্ঠমেন ছট্ঠে ৱুত্তেসু ঠপেত্ৱা দিট্ঠিং অৱসেসা ৱেদিতব্বা. এত্থাপি মানো অনিযতো হোতি. এৱং লোভমূলচেতসিকা ৱেদিতব্বা.

দোমনস্সসহগতেসু পটিঘসম্পযুত্তেসু দোসমূলেসু দ্ৱীসু পঠমেন অসঙ্খাৰিকেন সম্পযুত্তা নিযতা সৰূপেনাগতা তেৰস. সেয্যথিদং – ফস্সো দোমনস্সৱেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তেকগ্গতা ৱিতক্কো ৱিচাৰো ৱীৰিযং জীৱিতং অহিৰিকং অনোত্তপ্পং দোসো মোহো চেতি ইমে তেৰস ধম্মা ছন্দাদীহি চতূহি নিযতযেৱাপনকেহি সত্তৰস হোন্তি ইস্সামচ্ছৰিযকুক্কুচ্চেসু অনিযতেসু তীসু একেন সহ অট্ঠাৰস হোন্তি, এতেপি তযো ন একতো উপ্পজ্জন্তি.

তত্থ দুট্ঠু মনোতি দুমনো, দুমনস্স ভাৱো দোমনস্সং, দোমনস্সৱেদনাযেতং অধিৱচনং. তেন সহগতং দোমনস্সসহগতং. তং অনিট্ঠাৰম্মণানুভৱনলক্খণং, অনিট্ঠাকাৰসম্ভোগৰসং, চেতসিকাবাধপচ্চুপট্ঠানং, একন্তেনেৱ হদযৱত্থুপদট্ঠানং.

দুস্সন্তি তেন, সযং ৱা দুস্সতি, দুস্সনমত্তমেৱ ৱা তন্তি দোসো. সো চণ্ডিক্কলক্খণো পহতাসীৱিসো ৱিয, ৱিসপ্পনৰসো ৱিসনিপাতো ৱিয, অত্তনো নিস্সযদহনৰসো ৱা দাৱগ্গি ৱিয, দুস্সনপচ্চুপট্ঠানো লদ্ধোকাসো ৱিয সপত্তো, আঘাতৱত্থুপদট্ঠানো. অৱসেসা হেট্ঠা ৱুত্তপ্পকাৰাৱ. ইতি ইমে সত্তৰস ৱা অট্ঠাৰস ৱা নৱমেন সম্পযোগং গচ্ছন্তীতি ৱেদিতব্বা. যথা চ নৱমেন, এৱং দসমেনাপি. সসঙ্খাৰতা, পনেত্থ থিনমিদ্ধসম্ভৱো চ ৱিসেসো.

দ্ৱীসু পন মোহমূলেসু ৱিচিকিচ্ছাসম্পযুত্তেন একাদসমেন সম্পযুত্তা তাৱ ফস্সো উপেক্খাৱেদনা সঞ্ঞা চেতনা ৱিতক্কো ৱিচাৰো ৱীৰিযং জীৱিতং চিত্তট্ঠিতি অহিৰিকং অনোত্তপ্পং মোহো ৱিচিকিচ্ছাতি সৰূপেনাগতা তেৰস, উদ্ধচ্চং মনসিকাৰোতি দ্ৱে যেৱাপনকা নিযতা. তেহি সদ্ধিং পন্নৰস হোন্তি.

তত্থ পৱত্তট্ঠিতিমত্তা একগ্গতা. ৱিগতা চিকিচ্ছাতি ৱিচিকিচ্ছা. সভাৱং ৱিচিনন্তো এতায কিচ্ছতি কিলমতীতি ৱিচিকিচ্ছা. সা সংসযলক্খণা, কম্পনৰসা, অনিচ্ছযপচ্চুপট্ঠানা, অযোনিসোমনসিকাৰপদট্ঠানা. সেসা ৱুত্তনযা এৱ.

দ্ৱাদসমেন উদ্ধচ্চসম্পযুত্তেন সম্পযুত্তা সৰূপেনাগতা ৱিচিকিচ্ছাসহগতে ৱুত্তেসু ৱিচিকিচ্ছাহীনা উদ্ধচ্চং সৰূপেন আগতং, তস্মা তেৰসেৱ হোন্তি. ৱিচিকিচ্ছায অভাৱেন পনেত্থ অধিমোক্খো উপ্পজ্জতি, তেন সদ্ধিং চুদ্দস হোন্তি. অধিমোক্খসম্ভৱতো সমাধি বলৱা হোতি, অধিমোক্খমনসিকাৰা দ্ৱে যেৱাপনকা, তেহি সহ পন্নৰসেৱ হোন্তি. এৱং তাৱ অকুসলচেতসিকা ৱেদিতব্বা.

ইদানি অব্যাকতা ৱুচ্চন্তি, অব্যাকতা পন দুৱিধা ৱিপাককিৰিযভেদতো. তত্থ ৱিপাকা কুসলা ৱিয ভূমিৱসেন চতুব্বিধা কামাৱচৰং ৰূপাৱচৰং অৰূপাৱচৰং লোকুত্তৰঞ্চেতি. তত্থ কামাৱচৰৱিপাকা সহেতুকাহেতুকৱসেন দুৱিধা. তত্থ সহেতুকৱিপাকসম্পযুত্তা সহেতুকা. তে সহেতুককামাৱচৰকুসলসম্পযুত্তসদিসা. যা পন কৰুণামুদিতা অনিযতা, তা সত্তাৰম্মণত্তা ৱিপাকেসু নুপ্পজ্জন্তি. কামাৱচৰৱিপাকানং একন্তপৰিত্তাৰম্মণত্তা ৱিৰতিযো পনেত্থ একন্তকুসলত্তা ন লব্ভন্তি. ৱিভঙ্গে ‘‘পঞ্চ সিক্খাপদা কুসলাযেৱা’’তি হি ৱুত্তং. এৱং কামাৱচৰসহেতুকৱিপাকচেতসিকা ৱেদিতব্বা.

৮৩. তেত্তিংসাদিদ্ৱযে ধম্মা, দ্ৱত্তিংসেৱ ততো পৰে;

বাত্তিংস পঞ্চমে ছট্ঠে, একতিংস ততো পৰে.

অহেতুকচিত্তসম্পযুত্তা পন অহেতুকা. তেসু চক্খুৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তা তাৱ ফস্সো উপেক্খাৱেদনা সঞ্ঞা চেতনা জীৱিতং চিত্তট্ঠিতীতি সৰূপেনাগতা ছ, মনসিকাৰেন চ সত্ত হোন্তি. সোতঘানজিৱ্হাকাযৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তাপি সত্ত সত্তেৱ চেতসিকা. তত্থ কাযৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তেসু পন উপেক্খাঠানে সুখৱেদনা পৱিট্ঠা. সা কাযিকসাতলক্খণা, পীণনৰসা, সেসা ৱুত্তনযা এৱ.

৮৪. ইট্ঠাৰম্মণযোগস্মিং, চক্খুৱিঞ্ঞাণকাদিসু;

সতি কস্মা উপেক্খাৱ, ৱুত্তা চতূসু সত্থুনা.

৮৫. উপাদায চ ৰূপেন, উপাদাৰূপকে পন;

সঙ্ঘট্টনানিঘংসস্স, দুব্বলত্তাতি দীপযে.

৮৬. পসাদং পনতিক্কম্ম, কূটংৱ পিচুপিণ্ডকং;

ভূতৰূপেন ভূতানং, ঘট্টনায সুখাদিকং.

তস্মা কাযৱিঞ্ঞাণং সুখাদিসম্পযুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. মনোধাতুনা সম্পযুত্তা সৰূপেনাগতা চক্খুৱিঞ্ঞাণেন সদ্ধিং ৱুত্তা ছ, ৱিতক্কৱিচাৰেহি সহ অট্ঠ, অধিমোক্খমনসিকাৰেহি দ্ৱীহি যেৱাপনকেহি দস ধম্মা হোন্তি. তথা মনোৱিঞ্ঞাণধাতুউপেক্খাসহগতেন. সোমনস্সসহগতেন পীতিঅধিকা ৱেদনাপৰিৱত্তনঞ্চ নানত্তং. তস্মাৱেত্থ একাদস ধম্মা হোন্তি. এৱং অহেতুকাপি কামাৱচৰৱিপাকচেতসিকা ৱেদিতব্বা.

ৰূপাৱচৰৱিপাকচিত্তসম্পযুত্তা পন ৰূপাৱচৰা. অৰূপাৱচৰৱিপাকচিত্তসম্পযুত্তা অৰূপাৱচৰা. তে সব্বেপি অত্তনো অত্তনো কুসলচিত্তসম্পযুত্তচেতসিকেহি সদিসাযেৱাতি.

লোকুত্তৰৱিপাকচিত্তসম্পযুত্তা লোকুত্তৰা. তে সব্বে তেসংযেৱ লোকুত্তৰৱিপাকচিত্তানং সদিসা কুসলচিত্তসম্পযুত্তেহি চেতসিকেহি সদিসা. এৱং ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰলোকুত্তৰৱিপাকচেতসিকা ৱেদিতব্বা.

অকুসলৱিপাকচিত্তসম্পযুত্তা পন অকুসলৱিপাকচেতসিকা নাম. তে পন কুসলৱিপাকাহেতুকচিত্তেসু চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীসু ৱুত্তচেতসিকসদিসা. এত্থ পন কাযৱিঞ্ঞাণে দুক্খৱেদনা পৱিট্ঠা. সা কাযিকাবাধলক্খণা. সেসা ৱুত্তনযাযেৱাতি. এৱং ছত্তিংস ৱিপাকচিত্তসম্পযুত্তচেতসিকা ৱেদিতব্বা.

কিৰিযাব্যাকতা চ চেতসিকা ভূমিতো তিৱিধা হোন্তি কামাৱচৰা ৰূপাৱচৰা অৰূপাৱচৰাতি. তত্থ কামাৱচৰা সহেতুকাহেতুকতো দুৱিধা হোন্তি. তেসু সহেতুককিৰিযচিত্তসম্পযুত্তা সহেতুকা, তে পন অট্ঠহি কামাৱচৰকুসলচিত্তসম্পযুত্তেহি সমানা ঠপেত্ৱা ৱিৰতিত্তযং অনিযতযেৱাপনকেসু কৰুণামুদিতাযেৱ উপ্পজ্জন্তি. অহেতুককিৰিযচিত্তসম্পযুত্তা অহেতুকা, তে কুসলৱিপাকাহেতুকমনোধাতুমনোৱিঞ্ঞাণধাতুচিত্তসম্পযুত্তেহি সমানা. মনোৱিঞ্ঞাণধাতুদ্ৱযে পন ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং অধিকং. ৱীৰিযিন্দ্ৰিযসম্ভৱতো পনেত্থ বলপ্পত্তো সমাধি হোতি. হসিতুপ্পাদচিত্তেন সম্পযুত্তা দ্ৱাদস ধম্মা হোন্তি পীতিযা সহ. অযমেত্থ ৱিসেসো.

ৰূপাৱচৰকিৰিযচিত্তসম্পযুত্তা পন ৰূপাৱচৰা. অৰূপাৱচৰকিৰিযচিত্তসম্পযুত্তা অৰূপাৱচৰা. তে সব্বেপি সকসকভূমিকুসলচিত্তসম্পযুত্তেহি সমানাতি. এৱং ৱীসতি কিৰিযচিত্তসম্পযুত্তা চ চেতসিকা ৱেদিতব্বা.

এত্তাৱতা কুসলাকুসলৱিপাককিৰিযভেদভিন্নেন একূননৱুতিযা চিত্তেন সম্পযুত্তা চেতসিকা নিদ্দিট্ঠা হোন্তি.

৮৭. কুসলাকুসলেহি ৱিপাকক্ৰিযা-

হদযেহি যুতা পন চেতসিকা;

সকলাপি চ সাধু মযা কথিতা,

সুগতেন মহামুনিনা কথিতা.

৮৮. অৱগচ্ছতি যো ইমং অনুনং,

পৰমং তস্স সমন্ততো মতি;

অভিধম্মনযে দূৰাসদে,

অতিগম্ভীৰঠানে ৱিজম্ভতে.

ইতি অভিধম্মাৱতাৰে চেতসিকনিদ্দেসো নাম

দুতিযো পৰিচ্ছেদো.