২৪. চতুৱীসতিমো পৰিচ্ছেদো

পচ্চযনিদ্দেসো

১৩৯৫. যেসং পচ্চযধম্মানং, ৱসা সপ্পচ্চযা ইমে;

ধম্মা তে পচ্চযে চাহং, দস্সযিস্সামিতো পৰং.

কতমে পচ্চযাতি? ৱুচ্চতে – হেতাৰম্মণাধিপতিঅনন্তৰসমনন্তৰসহজাত- অঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযূপনিস্সযপুৰেজাতপচ্ছাজাতাসেৱনকম্মৱিপাকাহাৰিন্দ্ৰিয- ঝানমগ্গসম্পযুত্তৱিপ্পযুত্তঅত্থিনত্থিৱিগতাৱিগতৱসেন চতুৱীসতিৱিধা হোন্তি.

তত্থ হেতুপচ্চযোতি লোভো দোসো মোহো অলোভো অদোসো অমোহোতি ইমে ছ ধম্মা হেতুপচ্চযা. আৰম্মণপচ্চযোতি সব্বলোকিযলোকুত্তৰং যং যং ধম্মং আৰব্ভ যে যে ধম্মা উপ্পজ্জন্তি চিত্তচেতসিকা ধম্মা, তে তে ধম্মা তেসং তেসং ধম্মানং আৰম্মণপচ্চযেন পচ্চযো.

অধিপতিপচ্চযোতি এত্থ সহজাতাধিপতিআৰম্মণাধিপতিৱসেন দুৱিধো. তত্থ সহজাতাধিপতি ছন্দচিত্তৱীৰিযৱীমংসাৱসেন চতুব্বিধো, আৰম্মণাধিপতি পন দোমনস্সৱিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চকিৰিযাব্যাকতাকুসলৱিপাকে চ অনিট্ঠসম্মতঞ্চ ৰূপং ঠপেত্ৱা অৱসেসং. অনন্তৰপচ্চযোতি অনন্তৰনিৰুদ্ধা চিত্তচেতসিকা ধম্মা. তথা সমনন্তৰপচ্চযোপি.

সহজাতপচ্চযোতি চিত্তচেতসিকা, মহাভূতা চেৱ হদযৱত্থু চ. তথা অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযোপি. নিস্সযপচ্চযোতি ৱত্থুৰূপানি চেৱ মহাভূতা, চিত্তচেতসিকা চ. উপনিস্সযপচ্চযোতি আৰম্মণানন্তৰপকতূপনিস্সযৱসেন তিৱিধো. তত্থ আৰম্মণূপনিস্সযো আৰম্মণাধিপতিযেৱ, অনন্তৰূপনিস্সযো পন অনন্তৰপচ্চযোৱ, পকতূপনিস্সযো পন কাযিকসুখদুক্খউতুভোজনসেনাসনপুগ্গলা সদ্ধাসীলসুতচাগপঞ্ঞাৰাগদোসমোহাদযো চ.

পুৰেজাতপচ্চযোতি ৱত্থাৰম্মণৱসেন দুৱিধো. তত্থ ৱত্থুপুৰেজাতো নাম ৱত্থুৰূপানি, আৰম্মণপুৰেজাতো নাম পচ্চুপ্পন্নৰূপাদীনেৱ. পচ্ছাজাতপচ্চযোতি চিত্তচেতসিকা চ. আসেৱনপচ্চযোতি ঠপেত্ৱা আৱজ্জনদ্ৱযং লোকিযকুসলাকুসলকিৰিযাব্যাকতা ধম্মাৱ.

কম্মপচ্চযোতি সহজাতনানক্খণিকৱসেন দুৱিধো. তত্থ সহজাতা লোকিযলোকুত্তৰা এৱ, নানক্খণিকা পন সাসৱকুসলাকুসলচেতনা, অনাসৱকুসলচেতনা অনন্তৰমেৱ অত্তনো ৱিপাকস্স পচ্চযো হোতি. ৱিপাকপচ্চযোতি ৱিপাকচিত্তচেতসিকা. আহাৰপচ্চযোতি কবড়ীকাৰাহাৰফস্সচেতনাৱিঞ্ঞাণৱসেন চতুব্বিধো.

ইন্দ্ৰিযপচ্চযোতি ৰূপসত্তকমনজীৱিতসুখদুক্খসোমনস্সদোমনস্সউপেক্খাসদ্ধাৱীৰিয- সতিসমাধিপঞ্ঞাঅনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযঅঞ্ঞিন্দ্ৰিযঅঞ্ঞতাৱিন্দ্ৰিযানীতি ৱীসতিন্দ্ৰিযানি, তেসু ইত্থিন্দ্ৰিযপুৰিসিন্দ্ৰিযানি ৱজ্জেত্ৱা ৱীসতিন্দ্ৰিযানি হোন্তি. ঝানপচ্চযোতি ৱিতক্কৱিচাৰপীতিসুখচিত্তেকগ্গতাৱসেন পঞ্চৱিধো. মগ্গপচ্চযোতি দিট্ঠিসঙ্কপ্পৱাযামসতিসমাধিৱাচাকম্মন্তাজীৱমিচ্ছাদিট্ঠিৱসেন নৱৱিধো.

সম্পযুত্তপচ্চযোতি চিত্তচেতসিকাৱ. ৱিপ্পযুত্তপচ্চযোতি ৱত্থুপুৰেজাতানি চেৱ পচ্ছাজাতা চিত্তচেতসিকা চ. অত্থিপচ্চযোতি জীৱিতিন্দ্ৰিযকবড়ীকাৰআহাৰআৰম্মণপুৰেজাতানি চেৱ নিস্সযপচ্চযে ৱুত্তধম্মাপি চ. নত্থিপচ্চযোতি অনন্তৰপচ্চযোৱ. তথা ৱিগতপচ্চযো চ. অৱিগতপচ্চযোতি অত্থিপচ্চযোৱ. এৱমিমে চতুৱীসতি পচ্চযা নাম.

এত্থ পন কতিহাকাৰেহি ৰূপং ৰূপস্স পচ্চযো হোতীতি? যথাৰহং সহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযাহাৰিন্দ্ৰিযঅত্থিঅৱিগতৱসেন সত্তধা পচ্চযো হোতি.

ৰূপং অৰূপস্স যথাৰহং আৰম্মণাধিপতিসহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযূপনিস্সযপুৰেজাতিন্দ্ৰিযৱিপ্প- যুত্তঅত্থিঅৱিগতৱসেন একাদসহি আকাৰেহি পচ্চযো হোতি.

ৰূপং ৰূপাৰূপস্সাতি নত্থি.

১৩৯৬. সত্তধা ৰূপং ৰূপস্স, ভৱতেকাদসেহি তং;

পচ্চযো নামধম্মস্স, মিস্সকস্স ন কিঞ্চি তু.

অৰূপং অৰূপস্স যথাৰহং হেতাৰম্মণাধিপতিঅনন্তৰসমনন্তৰসহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযূপনিস্সযা- সেৱনকম্মৱিপাকাহাৰিন্দ্ৰিযঝানমগ্গসম্পযুত্তঅত্থিনত্থিৱিগতাৱিগত- ৱসেন একৱীসতিধা পচ্চযো হোতি.

অৰূপং ৰূপস্স যথাৰহং হেতাধিপতিসহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযপচ্ছাজাতকম্মৱিপাকাহাৰিন্দ্ৰিয- ঝানমগ্গৱিপ্পযুত্তঅত্থিঅৱিগতৱসেন পন্নৰসধা পচ্চযো হোতি.

অৰূপং ৰূপাৰূপস্স যথাৰহং হেতাধিপতিসহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযকম্মৱিপাকাহাৰিন্দ্ৰিযঝানমগ্গ- অত্থিঅৱিগতৱসেন তেৰসধা পচ্চযো হোতি.

১৩৯৭. একৱীসতিধা নামং, পচ্চযো ভৱতত্তনো;

তিপঞ্চহি তং ৰূপস্স, উভিন্নং তেৰসধা পন.

ৰূপাৰূপং ৰূপস্স যথাৰহং সহজাতনিস্সযঅত্থিঅৱিগতৱসেন চতুধা পচ্চযো হোতি.

ৰূপাৰূপং অৰূপস্স যথাৰহং সহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযিন্দ্ৰিযঅত্থিঅৱিগতৱসেন ছধা পচ্চযো হোতি.

ৰূপাৰূপং ৰূপস্সাতি নত্থি.

১৩৯৮. উভোপি ৰূপধম্মস্স, চতুধা হোন্তি পচ্চযা;

ছব্বিধা নামধম্মস্স, মিস্সকস্স ন কিঞ্চি তু.

এতেসু পন পচ্চযেসু কতি ৰূপা, কতি অৰূপা, কতিমিস্সকাতি? পুৰেজাতপচ্চযো একো ৰূপধম্মোৱ, হেতুঅনন্তৰসমনন্তৰপচ্ছাজাতাসেৱনকম্মৱিপাকঝানমগ্গসম্পযুত্তনত্থি- ৱিগতানং ৱসেন দ্ৱাদস পচ্চযা অৰূপধম্মাৱ, সেসা পন একাদস পচ্চযা ৰূপাৰূপমিস্সকাতি ৱেদিতব্বা.

পুন কালৱসেন হেতুসহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযপুৰেজাতপচ্ছাজাতৱিপাকাহাৰিন্দ্ৰিযঝানমগ্গ- সম্পযুত্তৱিপ্পযুত্তঅত্থিঅৱিগতানং ৱসেন পন্নৰস পচ্চযা পচ্চুপ্পন্নাৱ হোন্তি. অনন্তৰসমনন্তৰাসেৱননত্থিৱিগতপচ্চযা অতীতাৱ, কম্মপচ্চযো অতীতো ৱা হোতি পচ্চুপ্পন্নো ৱা, আৰম্মণাধিপতিউপনিস্সযপচ্চযা পন তিকালিকা হোন্তি কালৱিনিমুত্তা চ.

১৩৯৯. পচ্চুপ্পন্নাৱ হোন্তেত্থ,

পচ্চযা দস পঞ্চ চ;

অতীতা এৱ পঞ্চেকো,

দ্ৱেকালিকোৱ দস্সিতো;

তযো তিকালিকা চেৱ,

ৱিনিমুত্তাপি কালতো.

সব্বে পনিমে চতুৱীসতি পচ্চযা যথাৰহং আৰম্মণূপনিস্সযকম্মঅত্থিপচ্চযানং ৱসেন চতূসু পচ্চযেসু সঙ্গহং গচ্ছন্তীতি ৱেদিতব্বা.

ইতি অভিধম্মাৱতাৰে পচ্চযনিদ্দেসো নাম

চতুৱীসতিমো পৰিচ্ছেদো.

নিগমনকথা

১৪০০. অভিধম্মাৱতাৰোযং, ৱৰো পৰমগম্ভীৰো;

ইচ্ছতা নিপুণং বুদ্ধিং, ভিক্খুনা পন সোতব্বো.

১৪০১. সুমতিমতিৱিচাৰবোধনো,

ৱিমতিৱিমোহৱিনাসনো অযং;

কুমতিমতিমহাতমোনাসো,

পটুমতিভাসকৰো মতো মযা.

১৪০২. যতো সুমতিনা মতো নামতো,

আযাচিতসম্মানতো মানতো;

ততো হি ৰচিতো সদা তোসদা,

মযা হিতৱিভাৱনা ভাৱনা.

১৪০৩. অত্থতো গন্থতো চাপি, যুত্তিতো চাপি এত্থ চ;

অযুত্তং ৱা ৱিৰুদ্ধং ৱা, যদি দিস্সতি কিঞ্চিপি.

১৪০৪. পুব্বাপৰং ৱিলোকেত্ৱা, ৱিচাৰেত্ৱা পুনপ্পুনং;

ধীমতা সঙ্গহেতব্বং, গহেতব্বং ন দোসতো.

১৪০৫. তিৱিধা ব্যপ্পথানঞ্হি, গতিযো দুব্বিধাপি চে;

তস্মা উপপৰিক্খিত্ৱা, ৱেদিতব্বং ৱিভাৱিনা.

১৪০৬. নিকাযন্তৰলদ্ধীহি, অসম্মিস্সো অনাকুলো;

মহাৱিহাৰৱাসীনং, ৱাচনামগ্গনিস্সিতো.

১৪০৭. মধুৰক্খৰসংযুত্তো, অত্থো যস্মা পকাসিতো;

তস্মা হিতত্থকামেন, কাতব্বো এত্থ আদৰো.

১৪০৮. সদ্ধম্মট্ঠিতিকামেন, কৰোন্তেন চ যং মযা;

পুঞ্ঞমধিগতং তেন, সুখং পপ্পোন্তু পাণিনো.

১৪০৯. অন্তৰাযং ৱিনা চাযং, যথাসিদ্ধিমুপাগতো;

তথা কল্যাণসঙ্কপ্পা, সিদ্ধিং গচ্ছন্তু পাণিনং.

১৪১০. নৰনাৰিগণাকিণ্ণে, অসংকিণ্ণকুলাকুলে;

ফীতে সব্বঙ্গসম্পন্নে, সুপসন্নসিতোদকে.

১৪১১. নানাৰতনসম্পুণ্ণে, ৱিৱিধাপণসঙ্কটে;

কাৱেৰপট্টনে ৰম্মে, নানাৰামোপসোভিতে.

১৪১২. কেলাসসিখৰাকাৰপাসাদপটিমণ্ডিতে;

কাৰিতে কণ্হদাসেন, দস্সনীযে মনোৰমে.

১৪১৩. ৱিহাৰে ৱিৱিধাকাৰচাৰুপাকাৰগোপুৰে;

তত্থ পাচীনপাসাদে, মযা নিৱসতা সদা.

১৪১৪. অসল্লেখমসাখল্যে, সীলাদিগুণসোভিনা;

অযং সুমতিনা সাধু, যাচিতেন কতো সতা.

১৪১৫. দেৱা কালেন ৱস্সন্তু, ৱস্সং ৱস্সৱলাহকা;

পালযন্তু মহীপালা, ধম্মতো সকলং মহিং.

১৪১৬. যাৱ তিট্ঠতি লোকস্মিং, হিমৱা পব্বতুত্তমো;

তাৱ তিট্ঠতু সদ্ধম্মো, ধম্মৰাজস্স সত্থুনোতি.

উৰগপুৰনিৱসনেন আচৰিযেন ভদন্তবুদ্ধদত্তেন সীলাচাৰসম্পন্নেন কতো অভিধম্মাৱতাৰো নামাযং.

অভিধম্মাৱতাৰো নিট্ঠিতো.

নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স

নামৰূপপৰিচ্ছেদো

গন্থাৰম্ভকথা

১. সম্মা সম্মাভিসম্বুদ্ধং, ধম্মং ধম্মপ্পকাসনং;

সংঘং সংঘুত্তমং লোকে, ৱন্দিত্ৱা ৱন্দনাৰহং.

২. নামৰূপপৰিচ্ছেদং, পৱক্খামি সমাসতো;

মহাৱিহাৰৱাসীনং, ৱণ্ণনানযনিস্সিতং.