১৩. তেৰসমো পৰিচ্ছেদো
কাৰকপটিৱেধনিদ্দেসো
এত্থাহ – নিদ্দিট্ঠা কুসলাদযো নাম ধম্মা, ন পনেতেসং কাৰকো অত্তা নিদ্দিট্ঠো. তস্স হি কাৰকস্স ৱেদকস্স অত্তনো অভাৱে কুসলাকুসলানং ধম্মানং অভাৱো সিযা, তেসমভাৱে তদাযত্তৱুত্তীনং তেসং ৱিপাকানমভাৱো হোতি, তস্মা কুসলাদীনং ধম্মানং দেসনা নিৰত্থিকাতি? অত্ৰ ৱুচ্চতে – নাযং নিৰত্থিকা, সাত্থিকাৱাযং দেসনা. যদি কাৰকস্সাভাৱা কুসলাদীনমভাৱো সিযা, তস্স পৰিকপ্পিতস্স অত্তনোপি অভাৱো সিযা. কিং কাৰণন্তি চে? তস্স অত্তনো অঞ্ঞস্স কাৰকস্সাভাৱতো. কাৰকাভাৱেপি কত্তা অত্তা অত্থীতি চে? তথা কুসলাদীনম্পি অসতিপি কত্তৰি অত্থিতা উপগন্তব্বা, কুতোযং তৱ তত্থানুৰোধো, ইধ ৱিৰোধোতি. অথাপি যথা পন লোকে কাৰকাভাৱেপি পথৱীআপতেজউতুআদযো পটিচ্চ অঙ্কুৰাদীনং অভিনিব্বত্তি দিস্সতি, তথা এতেসম্পি কুসলাদীনং ধম্মানং হেতুপচ্চযসামগ্গিযা অভিনিব্বত্তি হোতীতি ৱেদিতব্বা.
অথাপি চেত্থ তস্সা পঞ্ঞায পৰিকপ্পিতো নিচ্চো ধুৱো কুসলাদীনং কত্তা অত্তা পৰমত্থতো অত্থীতি চে? তমুপপৰিক্খিস্সাম তাৱ, সো পন তাৱ অত্তা কাৰকো ৱেদকো কিং সচেতনো ৱা, উদাহু অচেতনো ৱাতি? কিঞ্চেত্থ – যদি অচেতনো সিযা, পাকাৰতৰুপাসাণসদিসো সিযা. তস্স কাৰকৱেদকত্তাভাৱো সিযা. যদি সচেতনো, সো চেতনায অঞ্ঞো ৱা সিযা, অনঞ্ঞো ৱা. অথানঞ্ঞো, চেতনায নাসে অত্তনোপি নাসো সিযা. কিং কাৰণন্তি চে? চেতনায অনঞ্ঞত্তা.
অথাপি ভৱতো অধিপ্পাযো এৱং সিযা, অত্তনো পন নাসো ন ভৱতি নিচ্চত্তা, চেতনাযযেৱ নাসো ভৱতীতি? ৱুচ্চতে – অত্তনো অনাসে সতি চেতনাযপি নাসো ন ভৱতি. কিং কাৰণন্তি চে? চেতনায অনঞ্ঞত্তা. চেতনত্তানং অনঞ্ঞত্তে সতি চেতনাযযেৱ নাসো ভৱতি, ন অত্তনোতি অযুত্তমেতং. অথ চেতনাযযেৱ ৱিনাসে ৱিসেসকাৰণং নত্থি, অত্তাৱ নস্সতু, তিট্ঠতু চেতনা. অথ চেতনায নাসে অত্তনো নাসো ন ভৱতীতি চে? চেতনায অত্তা অঞ্ঞো সিযা. অথ অঞ্ঞস্স অত্তস্স নাসে সতি সযং নাসো ন ভৱতি, এৱঞ্চ সতি ‘‘চেতনায অনঞ্ঞো অত্তা’’তি তৱ পটিঞ্ঞা হীনা. অথাপি চেতনত্তানং অনঞ্ঞত্তে সতি অত্তনো অনাসো চেতনাযপি অনাসো ভৱতু. অথ ন ভৱতি, পটিঞ্ঞা হীনা. অথ ৱুত্তপ্পকাৰতো ৱিপৰীতং ৱা সিযা, অত্তা নস্সতু, চেতনা তিট্ঠতু. অথ পন এৱং ন ভৱতীতি চে? অনঞ্ঞত্তপক্খং পৰিচ্চজ. অথ পন ন পৰিচ্চজসি, পটিঞ্ঞাহীনো ভৱসি.
অথাযং ভৱতো অধিপ্পাযো সিযা ‘‘নাযং মম অত্তা চেতনায অনঞ্ঞো, অঞ্ঞোযেৱা’’তি? তত্ৰ ৱুচ্চতে – ইধ পন অঞ্ঞত্তং দুৱিধং হোতি লক্খণকতমঞ্ঞত্তঞ্চ দেসন্তৰকতমঞ্ঞত্তঞ্চাতি. তত্থ কিং ত্ৱং চেতনত্তানং লক্খণকতমঞ্ঞত্তং ৱদেসি, উদাহু দেসন্তৰকতমঞ্ঞত্তন্তি? অহং লক্খণকতমঞ্ঞত্তং ৱদামীতি. যথা হি ৰূপৰসগন্ধাদীনমেকদেসে ৱত্তমানানম্পি লক্খণতো অঞ্ঞত্তং হোতি, এৱং চেতনত্তানমেকদেসে ৱত্তমানানম্পি লক্খণতো অঞ্ঞত্তং হোতি, তস্মা লক্খণকতমঞ্ঞত্তং ৱদামীতি. তত্ৰ ৱুচ্চতে – যথা হি জাতৱেদস্স ডয্হমানে আমকসঙ্ঘটে আমকৱণ্ণৱিনাসে ৰসাদীনং ৱিনাসো ভৱতি, তথেৱ চেতনায ৱিনাসে অত্তনোপি ৱিনাসো সিযা. কিং কাৰণন্তি চে? ৰূপৰসাদীনং ৱিয একদেসত্তাতি.
অথেৱং ভৱতো মতি সিযা ‘‘একদেসত্তে সতিপি অত্তনো পন নাসো ন ভৱতি, চেতনাযযেৱ ৱিনাসো ভৱতী’’তি? অত্ৰ ৱুচ্চতে – অত্তনো অনাসে চেতনাযপি অনাসোৱ হোতি. কিং কাৰণন্তি চে? ৰূপৰসাদীনং ৱিয অৱিনিব্ভোগতো. অথ সমানে একদেসত্তে অৱিনিব্ভোগভাৱেপি কেন হেতুনা চেতনায এৱ নাসো ভৱতি, ন পন অত্তনো. অথ ৱিসেসকাৰণং নত্থি, তৱ লদ্ধিযা অত্তাৱ নস্সতু, তিট্ঠতু চেতনা. অথ চেতনায নাসে অত্তনো নাসো ন ভৱতি, উভিন্নং একদেসতা নত্থি. এৱঞ্চ সতি কো দোসোতি চে? যং পন তযা ৱুত্তং, যথা ৰূপৰসগন্ধাদীনং একদেসে ৱত্তমানানম্পি লক্খণতো অঞ্ঞত্তং, তথা চেতনত্তানমেকদেসে ৱত্তমানানম্পি লক্খণতো অঞ্ঞত্তন্তি? তমযুত্তন্তি তৱ পটিঞ্ঞা হীনা. অথ ৰূপৰসাদীনং ৱিয সমানেপি একদেসত্তে যদি অত্তনো অনাসে চেতনাযপি অনাসো ন ভৱতি, পটিঞ্ঞাহীনো অসি. অথ ৱুত্তপ্পকাৰতো ৱিপৰীতং ৱা সিযা, তৱ অত্তা নস্সতু, চেতনা তিট্ঠতু. অথেৱং ন ভৱতীতি চে? একদেসতাৱ নত্থীতি.
অথ দেসন্তৰকতমঞ্ঞত্তং ৱদেসি, চেতনত্তানং অঞ্ঞত্তে সতি ঘটপটসকটগেহাদীনং ৱিয অঞ্ঞত্তং সিযা. চেতনায ৱিনা অনঞ্ঞতা তে অত্তা ন ঘটেন ৱিনা পটো ৱিয অঞ্ঞো সিযা. অঞ্ঞো চ হি ঘটো অঞ্ঞো চ পটোতি? ন, এৱঞ্চ সতি কো দোসোতি চে? ‘‘অচেতনো অত্তা’’তি পুব্বে ৱুত্তদোসতো ন পৰিমুচ্চতীতি. তস্মা পৰমত্থতো ন কোচি কত্তা ৱা ৱেদকো ৱা অত্তা অত্থীতি দট্ঠব্বন্তি.
যদি এৱং অথ কস্মা ভগৱতা –
৭৭৯. ‘‘অস্মা লোকা পৰং লোকং,
সো চ সন্ধাৱতী নৰো;
সো চ কৰোতি ৱেদেতি,
সুখদুক্খং সযংকত’’ন্তি চ.
৭৮০. ‘‘সত্তো সংসাৰমাপন্নো,
দুক্খমস্স মহব্ভযং;
অত্থি মাতা অত্থি পিতা,
অত্থি সত্তোপপাতিকো’’তি চ.
৭৮১. ‘‘ভাৰা হৱে পঞ্চক্খন্ধা,
ভাৰহাৰো চ পুগ্গলো;
ভাৰাদানং দুক্খং লোকে,
ভাৰনিক্খেপনং সুখ’’ন্তি চ.
৭৮২. ‘‘যঞ্হি কৰোতি পুৰিসো,
কাযেন ৱাচা উদ চেতসা;
তঞ্হি তস্স সকং হোতি,
তঞ্চ আদায গচ্ছতী’’তি চ.
৭৮৩. ‘‘একস্সেকেন কপ্পেন,
পুগ্গলস্সট্ঠিসঞ্চযো;
সিযা পব্বতসমো ৰাসি,
ইতি ৱুত্তং মহেসিনা’’তি চ.
৭৮৪. ‘‘অসদ্ধো অকতঞ্ঞূ চ,
সন্ধিচ্ছেদো চ যো নৰো;
হতাৱকাসো ৱন্তাসো,
স ৱে উত্তমপোৰিসো’’তি চ. –
ৱুত্তন্তি. সচ্চং এৱং ৱুত্তং ভগৱতা, তঞ্চ খো সম্মুতিৱসেন, ন পৰমত্থতো. ননু ভগৱতা ইদম্পি ৱুত্তং –
৭৮৫. ‘‘কিং নু সত্তোতি পচ্চেসি, মাৰ দিট্ঠিগতং নু তে;
সুদ্ধসঙ্খাৰপুঞ্জোযং, নযিধ সত্তুপলব্ভতী’’তি চ.
৭৮৬. ‘‘যথাপি অঙ্গসম্ভাৰা,
হোতি সদ্দো ৰথো ইতি;
এৱং খন্ধেসু সন্তেসু,
হোতি সত্তোতি সম্মুতী’’তি চ.
তস্মা ন ৱচনমত্তমেৱাৱলম্বিতব্বং, ন চ দড়্হমূড়্হগাহিনা চ ভৱিতব্বং, গৰুকুলমুপসেৱিত্ৱা সুত্তপদানং অধিপ্পাযো জানিতব্বো, সুত্তপদেসু অভিযোগো কাতব্বো. দ্ৱে সচ্চানি ভগৱতা ৱুত্তানি – ‘‘সম্মুতিসচ্চং, পৰমত্থসচ্চঞ্চা’’তি. তস্মা দ্ৱেপি সম্মুতিপৰমত্থসচ্চানি অসঙ্কৰতো ঞাতব্বানি. এৱং অসঙ্কৰতো ঞত্ৱা কোচি কাৰকো ৱা ৱেদকো ৱা নিচ্চো ধুৱো অত্তা পৰমত্থতো নত্থীতি উপপৰিক্খিত্ৱা পচ্চযসামগ্গিযা ধম্মানং পৱত্তিং সল্লক্খেত্ৱা পণ্ডিতেন কুলপুত্তেন অত্থকামেন দুক্খস্সন্তকিৰিযায পটিপজ্জিতব্বন্তি.
৭৮৭. যো ইমং গন্থং অচ্চন্তং, চিন্তেতি সততম্পি সো;
কমেন পৰমা পঞ্ঞা, তস্স গচ্ছতি ৱেপুলং.
৭৮৮. অতিমতিকৰমাধিনীহৰং,
ৱিমতিৱিনাসকৰং পিযক্কৰং;
পঠতি সুণতি যো সদা ইমং,
ৱিকসতি তস্স মতীধ ভিক্খুনো.
ইতি অভিধম্মাৱতাৰে কাৰকপটিৱেধনিদ্দেসো নাম
তেৰসমো পৰিচ্ছেদো.