১২. দ্ৱাদসমো পৰিচ্ছেদো
পঞ্ঞত্তিনিদ্দেসো
এত্থাহ – ‘‘কিং এত্তকমেৱ ঞেয্যং, উদাহু অঞ্ঞম্পি অত্থী’’তি? অত্থি পঞ্ঞত্তি নামাতি. সা পনেসা পঞ্ঞপেতব্বতো, পঞ্ঞাপনতো চ ‘‘পঞ্ঞত্তী’’তি ৱুচ্চতি. তেনেৱাহ – ‘‘যা তেসং তেসং ধম্মানং সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৱোহাৰো নামং নামকম্মং নামধেয্যং নিৰুত্তি ব্যঞ্জনং অভিলাপো’’তি. তত্থ সঙ্খাযতীতি সঙ্খা, কথীযতীতি অত্থো. কিন্তি কথীযতি? ‘‘অহ’’ন্তি ‘‘মম’’ন্তি ‘‘পৰো’’তি ‘‘পৰস্সা’’তি ‘‘মঞ্চো’’তি ‘‘পীঠ’’ন্তি অনেকেহি আকাৰেহি কথীযতীতি সঙ্খা. সমঞ্ঞাযতীতি সমঞ্ঞা. পঞ্ঞাপীযতীতি পঞ্ঞত্তি. ৱোহৰীযতীতি ৱোহাৰো. কিন্তি ৱোহৰীযতি? ‘‘অহ’’ন্তি ‘‘মম’’ন্তি ‘‘পৰো’’তি ‘‘পৰস্সা’’তি ‘‘মঞ্চো’’তি ‘‘পীঠ’’ন্তি. এৱং তাৱ পঞ্ঞপেতব্বতো পঞ্ঞত্তীতি ৱুত্তা. ‘‘অহ’’ন্তি হি ৰূপাদযো ধম্মে উপাদায পটিচ্চ কাৰণং কত্ৱা যথা তে ৰূপাদযো ধম্মা উপ্পাদৱযৱন্তো, ন এৱংৱিধা, কেৱলং লোকসঙ্কেতেন সিদ্ধা যা অযং ‘‘অহ’’ন্তি কথীযতি চেৱ পঞ্ঞাপীযতি চ, এসা পঞ্ঞত্তীতি অত্থো.
ইদানি পঞ্ঞাপনতো পঞ্ঞত্তিং পকাসেতুং ‘‘নামং নামকম্ম’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ নামন্তি তং তং ধম্মং ‘‘এস ইত্থন্নামো নামা’’তি পঞ্ঞপেতি, তস্মা তং পঞ্ঞত্তীতি পৱুচ্চতি. নামকম্মন্তিআদীনি তস্সা এৱ ৱেৱচনানি. অযং পঞ্ঞাপনতো পঞ্ঞত্তি নাম.
সা পনেসা তজ্জাপঞ্ঞত্তি উপাদাপঞ্ঞত্তি উপনিধাপঞ্ঞত্তীতি তিৱিধা হোতি. তত্থ তজ্জাপঞ্ঞত্তি নাম চক্খুসোতৰূপসদ্দপথৱীতেজোৱাযোতিআদিনযপ্পৱত্তা. উপাদাপঞ্ঞত্তি পন সমূহাসমূহৱসেন দুৱিধা হোতি. তত্থ সমূহপঞ্ঞত্তি নাম ৰূপাৰূপধম্মেসু একস্স ৱা বহূনং ৱা নামং গহেত্ৱা সমূহমেৱোপাদায ৱুচ্চতি. কথং? অচ্ছতৰচ্ছঘটপটাদিপ্পভেদা. অযং সমূহপঞ্ঞত্তি নাম. অসমূহপঞ্ঞত্তি পন দিসাকাসকালনিমিত্তাভাৱনিৰোধাদিভেদা.
যদা পন সা ৱিজ্জমানং পৰমত্থং জোতযতি, তদা ‘‘ৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তী’’তি পৱুচ্চতি. যদা অৱিজ্জমানং সমূহাসমূহভেদং নামমত্তং জোতযতি, তদা ‘‘অৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তী’’তি পৱুচ্চতি. দুৱিধাপি পনেসা সোতদ্ৱাৰজৱনানন্তৰং গহিতপুব্বসঙ্কেতমনোদ্ৱাৰজৱনৱিঞ্ঞাণেন ৱিঞ্ঞাযতি. যায গহিতপুব্বসঙ্কেতেন মনোদ্ৱাৰজৱনৱিঞ্ঞাণেন পঞ্ঞাপীযতি. যং সন্ধায ‘‘ৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি, অৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি, ৱিজ্জমানেন অৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি, অৱিজ্জমানেন ৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি, ৱিজ্জমানেন ৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি, অৱিজ্জমানেন অৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তী’’তি ছক্কনযো ৱুত্তো. তত্থ পৰমত্থতো ৱিজ্জমানানং ৰূপাদীনং পঞ্ঞাপনা ৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি. তথা অৱিজ্জমানানমিত্থিপুৰিসাদীনং পঞ্ঞাপনা অৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি. ঠপেত্ৱা পন ৱচনত্থং কেনচি আকাৰেন অনুপলব্ভমানানং পঞ্চমসচ্চাদীনং, তিত্থিযপৰিকপ্পিতানং ৱা পকতিপুৰিসাদীনং পঞ্ঞাপনাপি অৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তিযেৱ. ‘‘তেৱিজ্জো, ছড়ভিঞ্ঞো’’তি এৱমাদিনযপ্পৱত্তা ৱিজ্জমানেন অৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি. ‘‘ইত্থিসদ্দো, পুৰিসসদ্দো’’তি এৱমাদিকা অৱিজ্জমানেন ৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি. ‘‘চক্খুৱিঞ্ঞাণং, সোতৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি এৱমাদিকা ৱিজ্জমানেন ৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি. ‘‘খত্তিযকুমাৰো, ব্ৰাহ্মণকুমাৰো, ভিক্খুকুমাৰো’’তি এৱমাদিকা অৱিজ্জমানেন অৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তীতি এৱং ৱুত্তা ছ পঞ্ঞত্তিযোপি এত্থেৱ সঙ্গহং গচ্ছন্তি. অযং উপাদাপঞ্ঞত্তি নাম.
উপনিধাপঞ্ঞত্তিপি এতিস্সা এৱ পভেদা, সা পন ‘‘দীঘং উপনিধায ৰস্সো, ৰস্সং উপনিধায দীঘো’’তিআদিনযপ্পৱত্তা ‘‘কপণং মানুসকং ৰজ্জং দিব্বসুখং উপনিধাযা’’তি এৱমাদিকা চ, তস্মা পঞ্ঞপেতব্বতো চ পঞ্ঞাপনতো চ পঞ্ঞত্তীতি ৱেদিতব্বা. সমঞ্ঞা সমত্তা.
৭৭৮. পৰমত্থতো চ পঞ্ঞত্তি, ততিযা কোটি ন ৱিজ্জতি;
দ্ৱীসু ঠানেসু কুসলো, পৰৱাদেসু ন কম্পতি.
ইতি অভিধম্মাৱতাৰে পঞ্ঞত্তিনিদ্দেসো নাম
দ্ৱাদসমো পৰিচ্ছেদো.