১১. একাদসমো পৰিচ্ছেদো

নিব্বাননিদ্দেসো

৭৬৮. ৰূপানন্তৰমুদ্দিট্ঠং, নিব্বানং যং পনাদিতো;

তস্সিদানি অনুপ্পত্তো, ৱিভাৱননযক্কমো.

৭৬৯. তস্মাহং তস্স দস্সেতুং, দুক্কৰস্স যথাবলং;

দুব্বোধস্স পৱক্খামি, ৱিভাৱনমিতো পৰং.

তত্থ নিব্বানন্তি ভৱাভৱং ৱিননতো ৱানং ৱুচ্চতি তণ্হা, ৱানতো নিক্খন্তত্তা নিব্বানন্তি চ পৱুচ্চতি অমতং অসঙ্খতং পৰমং সুখং. ৱুত্তং হেতং ‘‘যো সো সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বান’’ন্তি.

৭৭০. যস্স চাধিগমা সব্ব-কিলেসানং খযো ভৱে;

নিব্বানমিতি নিদ্দিট্ঠং, নিব্বানকুসলেন তং.

এতং চ নিব্বানং নাম তযিদং সন্তিলক্খণং, অচ্চুতিৰসং, অস্সাসকৰণৰসং ৱা, অনিমিত্তপচ্চুপট্ঠানং, নিস্সৰণপচ্চুপট্ঠানং ৱাতি ৱেদিতব্বং.

এত্থাহ – ন পৰমত্থতো নিব্বানং নাম একো সভাৱো অত্থি, তিত্থিযানং অত্তা ৱিয, সসৱিসাণং ৱিয চ অনুপলব্ভনীযতোতি? ন, পঞ্ঞাচক্খুনা উপপৰিক্খিযমানানং হিতগৱেসীনং যথানুৰূপায পটিপত্তিযা উপলব্ভনীযতো. যং হি পুথুজ্জনা নোপলব্ভন্তি, তং ‘‘নত্থী’’তি ন ৱত্তব্বং. অথাযস্মতা সাৰিপুত্তত্থেৰেন ধম্মসেনাপতিনা ‘‘কতমং নু খো, আৱুসো, নিব্বান’’ন্তি নিব্বানং পুট্ঠেন ‘‘যো খো, আৱুসো, ৰাগক্খযো দোসক্খযো মোহক্খযো’’তি ৰাগাদীনং খযোৱ দস্সিতো, তস্মা ৰাগাদীনং খযমত্তমেৱ নিব্বানন্তি চে? তং ন. কস্মা? অৰহত্তস্সাপি ৰাগাদীনং খযমত্তপসঙ্গদোসাপত্তিতো. কথং? নিব্বানং পুচ্ছানন্তৰমেৱ ‘‘কতমং নু খো, আৱুসো, অৰহত্ত’’ন্তি পুট্ঠেন ‘‘যো খো, আৱুসো, ৰাগক্খযো দোসক্খযো মোহক্খযো’’তি ৰাগাদীনং খযোৱ ৱুত্তো, তস্মা তৱ মতেন অৰহত্তফলস্সাপি ৰাগাদীনং খযমত্ততা ভৱেয্য, ন চেতং যুত্তং অনুত্তৰস্স লোকুত্তৰফলচিত্তস্স ৰাগানং খযমত্ততাপজ্জনং, তস্মা মা এৱং ব্যঞ্জনচ্ছাযায ৱদেসি, উভিন্নং পন সুত্তানং অত্থো উপপৰিক্খিতব্বো.

যস্স পন ধম্মস্সাধিগমেন ৰাগাদীনং খযো হোতি, সো ধম্মো ৰাগাদীনং খযস্স উপনিস্সযত্তা অক্খযোপি সমানো ‘‘ৰাগাদীনং খযো নিব্বান’’ন্তি খযোপচাৰেন ৱুত্তো, ‘‘তিপুসং জৰো গুড়ো সেম্হো’’তিআদীসু ৱিয ফলূপচাৰেন ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অৰহত্তং পন খযন্তে উপ্পন্নত্তা ‘‘খযো’’তি ৱুত্তং. যদি ৰাগাদীনং খযমত্তং নিব্বানং ভৱেয্য, সব্বে বালপুথুজ্জনাপি সমধিগতনিব্বানা সচ্ছিকতনিৰোধা ভৱেয্যুং. কিঞ্চ ভিয্যো – নিব্বানস্স বহুত্তাদিদোসাপত্তিতো চ. এৱঞ্হি সতি ৰাগাদিক্খযানং বহুভাৱতো নিব্বানস্সাপি বহুভাৱো ভৱেয্য, সঙ্খতলক্খণঞ্চ নিব্বানং ভৱেয্য, সঙ্খতলক্খণত্তা সঙ্খতপৰিযাপন্নঞ্চ, সঙ্খতপৰিযাপন্নত্তা অনিচ্চং দুক্খং নিব্বানং ভৱেয্যাতি.

কিঞ্চ ভিয্যো – যদি খযো নিব্বানং ভৱেয্য, গোত্ৰভুৱোদানমগ্গফলচিত্তানং কিং নু আৰম্মণং ৱদেসি, ৱদ ভদ্ৰমুখাতি? ৰাগাদীনং খযমেৱ ৱদামীতি. কিং পন ৰাগাদযো গোত্ৰভুআদীনং খণে খীযন্তি, উদাহু খীযিস্সন্তি, অথ খীণাতি? কিং পনেত্থ ‘‘খীণেস্ৱেৱ খযং ৱদামী’’তি. সুট্ঠু উপধাৰেত্ৱা ৱদ ভদ্ৰমুখাতি, যদি খীণেস্ৱেৱ খযং ৱদেসি, ন গোত্ৰভুচিত্তাদীনং নিব্বানাৰম্মণতা সিজ্ঝতীতি. কিং কাৰণং? গোত্ৰভুক্খণে ৰাগাদযো খীযিস্সন্তি, তথা ৱোদানক্খণে, মগ্গক্খণে পন খীযন্তি, ন খীণা, ফলক্খণে খীণা. এৱং সন্তে ভৱতো মতেন ফলমেৱ খযাৰম্মণং, ন ইতৰে, ইতৰেসং পন কিমাৰম্মণং ৱদেসীতি? অদ্ধা সো আৰম্মণং অপস্সন্তো নিৰুত্তৰো ভৱিস্সতি. অপিচ কিলেসক্খযো নাম সপ্পুৰিসেহি কৰীযতি, যথানুৰূপায পটিপত্তিযা উপ্পাদীযতীতি অত্থো. নিব্বানং পন ন কেনচি কৰীযতি ন উপ্পাদীযতি, তস্মা নিব্বানমমতমসঙ্খতং. তমকতং জানাতীতি অৰিযসাৱকো ‘‘অকতঞ্ঞূ’’তি পৱুচ্চতি. ৱুত্তঞ্চেতং –

৭৭১. ‘‘অসদ্ধো অকতঞ্ঞূ চ,

সন্ধিচ্ছেদো চ যো নৰো;

হতাৱকাসো ৱন্তাসো,

স ৱে উত্তমপোৰিসো’’তি.

অপিচ ‘‘নিস্সৰণ’’ন্তি ভগৱতা ৱুত্তত্তা চ. ‘‘নিস্সৰণ’’ন্তি হি নিব্বানস্সেতং নামং. যথাহ ‘‘তযো খোমে, ভিক্খৱে, ধম্মা দুপ্পটিৱিজ্ঝা. কতমে তযো ধম্মা দুপ্পটিৱিজ্ঝা? তিস্সো নিস্সৰণধাতুযো. কামানমেতং নিস্সৰণং, যদিদং নেক্খম্মং. ৰূপানমেতং নিস্সৰণং, যদিদং অৰূপং. যং খো পন কিঞ্চি ভূতং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং, নিৰোধো তস্স নিস্সৰণ’’ন্তি হি ৱুত্তং. এৱং ৱুত্তস্স তস্স নিব্বানস্স অভাৱপত্তিদোসতো পঠমজ্ঝানাকাসানঞ্চাযতনানম্পি অভাৱো ভৱেয্য, তস্মা অযুত্তং অক্খযস্স নিব্বানস্স খযদোসাপজ্জনন্তি, ন তু খযো নিব্বানং.

‘‘অত্থি নিস্সৰণং লোকে, পঞ্ঞায মে সুফুসিত’’ন্তি চ ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খত’’ন্তি চ ধম্মসামিনা তথাগতেন সম্মাসম্বুদ্ধেন অনেকেসু সুত্তন্তেসু পৰমত্থৱসেন ৱুত্তত্তা ‘‘অত্থি নিব্বানং নাম একো ধম্মো’’তি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. অপিচ পৰিত্তত্তিকে ‘‘কতমে ধম্মা অপ্পমাণা’’তি পদমুদ্ধৰিত্ৱা – ‘‘চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি নিব্বানঞ্চ, ইমে ধম্মা অপ্পমাণা’’তি ৱুত্তত্তা ৰাগাদীনং খযস্স অপ্পমাণত্তং কথং যুজ্জতি, তস্মা পৰমত্থতো অত্থিযেৱ নিব্বানং নাম একো সভাৱোতি. তং পন পকতিৱাদীনং পকতি ৱিয, তিত্থিযানং অত্তা ৱিয চ সসৱিসাণং ৱিয চ নাৱিজ্জমানং.

অথ পঞ্ঞত্তিমত্তং নিব্বানন্তি চে, তম্পি অযুত্তং. কস্মা? নিব্বানাৰম্মণানং চিত্তচেতসিকানং নৱত্তব্বাৰম্মণত্তা. কথং? পৰিত্তাৰম্মণত্তিকে চ পন ‘‘কতমে ধম্মা অপ্পমাণাৰম্মণা’’তি পদমুদ্ধৰিত্ৱা ‘‘চত্তাৰো মগ্গা অপৰিযাপন্না চত্তাৰি চ সামঞ্ঞফলানি, ইমে ধম্মা অপ্পমাণাৰম্মণা’’তি হি ৱুত্তং. যদি পনেতেসং পঞ্ঞত্তিআৰম্মণং সিযা, অপ্পমাণাৰম্মণতা ন যুজ্জেয্য, নৱত্তব্বাৰম্মণপক্খং ভজেয্যুং. ‘‘নৱত্তব্বাৰম্মণা পন ৰূপাৱচৰত্তিকচতুক্কজ্ঝানা কুসলতো চ ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ, চতুত্থস্স ঝানস্স ৱিপাকো, আকাসানঞ্চাযতনং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং কুসলতো চ ৱিপাকতো চ কিৰিযতো চ, ইমে ধম্মা নৱত্তব্বাৰম্মণা’’তি হি ৱুত্তং, তস্মা ন পঞ্ঞত্তিমত্তং নিব্বানং. যস্মা চ পণ্ণত্তিভাৱো নিব্বানস্স ন যুজ্জতি, তস্মা মগ্গফলানং আৰম্মণপচ্চযভূতং উপ্পাদাদীনমভাৱতো নিচ্চং, ৰূপসভাৱাভাৱতো অৰূপং, পপঞ্চাভাৱতো নিপ্পপঞ্চং নিব্বানং নাম অত্থীতি উপগন্তব্বন্তি.

৭৭২. অচ্চন্তমনন্তং সন্তং, অমতং অপলোকিতং;

পণীতং সৰণং খেমং, তাণং লেণং পৰাযণং.

৭৭৩. সিৱঞ্চ নিপুণং সচ্চং, দুক্খক্খযমনাসৱং;

সুদুদ্দসং পৰং পাৰং, নিব্বানমনিদস্সনং.

৭৭৪. তণ্হাক্খযং ধুৱং দীপং, অব্যাপজ্ঝমনীতিকং;

অনালযমৰূপঞ্চ, পদমচ্চুতমক্খৰং.

৭৭৫. ৱিৰাগঞ্চ নিৰোধঞ্চ, ৱিমুত্তি মোক্খমেৱ চ;

ইমেহি পন নামেহি, নিব্বানং তু কথীযতি.

৭৭৬. এৱঞ্চ পন ৱিঞ্ঞায, নিব্বানম্পি চ অচ্চুতং;

তস্স চাধিগমূপাযো, কত্তব্বো ৱিঞ্ঞুনা সদা.

৭৭৭. সদ্ধাবুদ্ধিকৰং তথাগতমতে সম্মোহৱিদ্ধংসনং,

পঞ্ঞাসম্ভৱসম্পসাদনকৰং জানাতি যো চে ইমং;

অত্থব্যঞ্জনসালিনং সুমধুৰং সাৰঞ্ঞুৱিম্হাপনং,

গম্ভীৰে নিপুণাভিধম্মপিটকে সো যাভিনিট্ঠং পদং.

ইতি অভিধম্মাৱতাৰে নিব্বাননিদ্দেসো নাম

একাদসমো পৰিচ্ছেদো.