১০. দসমো পৰিচ্ছেদো
ৰূপৱিভাগনিদ্দেসো
৬২২. ৱুত্তমাদিম্হি যং ৰূপং, চিত্তজানমনন্তৰং;
তস্স দানি কৰিস্সামি, সমাসেন ৱিভাৱনং.
৬২৩. যং ৰুপ্পতীতি ৰূপন্তি, তথা ৰূপযতীতি ৱা;
ৰূপাৰূপভৱাতীতো, সুৰূপো ৰূপমব্ৰৱি.
৬২৪. তং ৰূপং দুৱিধং হোতি, ভূতোপাদাযভেদতো;
চতুব্বিধা মহাভূতা, উপাদা চতুৱীসতি.
৬২৫. পথৱীধাতু আপো চ,
তেজো ৱাযো তথেৱ চ;
চত্তাৰোমে মহাভূতা,
মহাভূতেন দেসিতা.
৬২৬. মহন্তা পাতুভূতাতি, মহাভূতসমাতি ৱা;
ৱঞ্চকত্তা অভূতেন, মহাভূতাতি সঞ্ঞিতা.
৬২৭. চক্খু সোতঞ্চ ঘানঞ্চ, জিৱ্হা কাযো চ ৰূপতা;
সদ্দো গন্ধো ৰসো ইত্থি-পুৰিসিন্দ্ৰিযজীৱিতং.
৬২৮. ৱত্থুমাহাৰতা কায-ৱচীৱিঞ্ঞত্তিযো দুৱে;
আকাসো চেৱ ৰূপস্স, লহুতাদিত্তযম্পি চ.
৬২৯. উপচযো সন্ততিৰূপং, জৰতানিচ্চতাপি চ;
উপাদাতি পৱুচ্চন্তি, ইমানি চতুৱীসতি.
৬৩০. মহাভূতানি নিস্সায, অমুঞ্চিত্ৱা পৱত্তিতো;
উপাদাৰূপমিচ্চাহ, নিৰুপাদানমানসো.
৬৩১. পথৱী পত্থটত্তা চ, ৱাযো ৱাযনতো ভৱে;
তেজো তেজেতি ৰূপানি, আপো আপেতি পালনা.
৬৩২. তেসং দানি পৱক্খামি, ৰূপানং লক্খণাদিকং;
লক্খণাদীসু ঞাতেসু, ধম্মা আৱি ভৱন্তি হি.
৬৩৩. সামঞ্ঞং ৱা সভাৱো ৱা, ধম্মানং লক্খণং মতং;
কিচ্চং ৱা তস্স সম্পত্তি, ৰসোতি পৰিদীপিতো.
৬৩৪. ফলং ৱা পচ্চুপট্ঠানং, উপট্ঠাননযোপি ৱা;
আসন্নকাৰণং যং তু, তং পদট্ঠানসঞ্ঞিতং.
তত্থ কক্খড়ত্তলক্খণা পথৱীধাতু, পতিট্ঠানৰসা, সম্পটিচ্ছনপচ্চুপট্ঠানা. পগ্ঘৰণলক্খণা আপোধাতু, উপব্ৰূহনৰসা, সঙ্গহপচ্চুপট্ঠানা. উণ্হত্তলক্খণা তেজোধাতু, পৰিপাচনৰসা, মদ্দৱানুপ্পদানপচ্চুপট্ঠানা. ৱিত্থম্ভনলক্খণা ৱাযোধাতু, সমুদীৰণৰসা, অভিনীহাৰপচ্চুপট্ঠানা. একেকায চেত্থ সেসভূতত্তযপদট্ঠানাতি ৱেদিতব্বা.
চক্খতীতি চক্খু, ৰূপং ৱিভাৱেতীতি অত্থো.
৬৩৫. তত্থ চক্খু দ্ৱিধা ৱুত্তং, পঞ্ঞামংসপ্পভেদতো;
তত্থ পঞ্ঞামযং চক্খু, হোতি পঞ্চৱিধং পন.
৬৩৬. বুদ্ধধম্মসমন্তেহি, ঞাণদিব্বেহি নামতো;
যথানুক্কমতো তেসং, নানত্তং মে নিবোধথ.
৬৩৭. আসযানুসযে ঞাণং, ইন্দ্ৰিযানং পৰোপৰে;
বুদ্ধচক্খুন্তি নিদ্দিট্ঠং, মুনিনা লোকচক্খুনা.
৬৩৮. হেট্ঠামগ্গত্তযে ঞাণং, ধম্মচক্খুন্তি সঞ্ঞিতং;
ঞেয্যং সমন্তচক্খুন্তি, ঞাণং সব্বঞ্ঞুতা পন.
৬৩৯. যং ‘‘চক্খুং উদপাদী’’তি, আগতং ঞাণচক্খু তং;
অভিঞ্ঞাচিত্তজা পঞ্ঞা, দিব্বচক্খুন্তি ৱুচ্চতি.
৬৪০. মংসচক্খুপি দুৱিধং, সসম্ভাৰপসাদতো;
সসম্ভাৰঞ্চ নামেত্থ, অক্খিকূপে পতিট্ঠিতং.
৬৪১. অক্খিকূপট্ঠিনা হেট্ঠা, উদ্ধঞ্চ ভমুকট্ঠিনা;
উভতো অক্খিকূটেহি, মত্থলুঙ্গেন অন্ততো.
৬৪২. বহিদ্ধা অক্খিলোমেহি, পৰিচ্ছিন্নো চ যো পন;
ন্হাৰুসুত্তেন আবন্ধো, মংসপিণ্ডো পৱুচ্চতি.
৬৪৩. সকলোপি চ লোকোযং, কমলস্স দলং ৱিয;
পুথুলং ৱিপুলং নীলং, ইতি জানাতি লোচনং.
৬৪৪. চক্খু নাম ন তং হোতি, ৱত্থু তস্সাতি ৱুচ্চতি;
ইদং পন সসম্ভাৰ-চক্খুন্তি পৰিদীপিতং.
৬৪৫. ৱণ্ণো গন্ধো ৰসো ওজা,
চতস্সো চাপি ধাতুযো;
ভাৱসম্ভৱসণ্ঠানং,
জীৱিতানি তথেৱ চ.
৬৪৬. কাযচক্খুপসাদাতি,
সম্ভাৰা হোন্তি চুদ্দস;
তথা ৱিত্থাৰতো চেতং,
চতস্সো চাপি ধাতুযো.
৬৪৭. ৱণ্ণো গন্ধো ৰসো ওজা,
সণ্ঠানসম্ভৱো তথা;
দসেতে চতুসমুট্ঠানা,
চত্তালীস ভৱন্তি তে.
৬৪৮. চক্খু কাযপ্পসাদো চ, ভাৱো জীৱিতমেৱ চ;
চত্তালীসঞ্চ ৰূপানি, চত্তাৰি তু ভৱন্তি হি.
৬৪৯. ইমেসং পন ৰূপানং, ৱসেন পৰিপিণ্ডিতং;
ইদং সম্ভাৰচক্খুন্তি, পণ্ডিতেহি পকাসিতং.
৬৫০. যো পনেত্থ সিতো অত্থি, পৰিবন্ধো পৰিত্তকো;
চতুন্নং পন ভূতানং, পসাদো কম্মসম্ভৱো.
৬৫১. ইদং পসাদচক্খুন্তি, অক্খাতং পঞ্চচক্খুনা;
তদেতং তস্স মজ্ঝে তু, সসম্ভাৰস্স চক্খুনো.
৬৫২. সেতেন মণ্ডলেনস্স, পৰিক্খিত্তস্স সব্বসো;
কণ্হমণ্ডলমজ্ঝে ৱা, নিৱিট্ঠে দিট্ঠমণ্ডলে.
৬৫৩. সন্ধাৰণাদিকিচ্চাহি, ধাতূহি চ চতূহিপি;
কতূপকাৰং হুত্ৱান, উতুচিত্তাদিনা পন.
৬৫৪. উপত্থম্ভিযমানং তং, আযুনা কতপালনং;
ৱণ্ণগন্ধৰসাদীহি, ৰূপেহি পৰিৱাৰিতং.
৬৫৫. চক্খুৱিঞ্ঞাণকাদীনং, ৱত্থুদ্ৱাৰঞ্চ সাধযং;
ঊকাসিৰসমানেন, পমাণেনেৱ তিট্ঠতি.
ৱুত্তং হেতং –
৬৫৬. ‘‘যেন চক্খুপসাদেন, ৰূপানিমনুপস্সতি;
পৰিত্তং সুখুমং এতং, ঊকাসিৰসমূপম’’ন্তি.
৬৫৭. সোতাদীসু চ এসেৱ, নযো ঞেয্যো ৱিভাৱিনা;
ৱিসেসমত্তমেৱেত্থ, পৱক্খামি ইতো পৰং.
সুণাতীতি সোতং, তং তনুতম্বলোমাচিতে অঙ্গুলিৱেধকসণ্ঠানে পদেসে ৱুত্তপ্পকাৰাহি ধাতূহি কতূপকাৰং উতুচিত্তাহাৰেহি উপত্থম্ভিযমানং আযুনা পৰিপালিযমানং সোতৱিঞ্ঞাণাদীনং ৱত্থুদ্ৱাৰভাৱং সাধযমানং তিট্ঠতি.
ঘাযতীতি ঘানং, তং সসম্ভাৰঘানবিলস্স অন্তো অজপদসণ্ঠানে পদেসে যথাৱুত্তপ্পকাৰা হুত্ৱা তিট্ঠতি.
সাযতীতি জিৱ্হা, জীৱিতমৱ্হাযতীতি ৱা জিৱ্হা, সা সসম্ভাৰজিৱ্হামজ্ঝস্স উপৰি উপ্পলদলগ্গসণ্ঠানে পদেসে যথাৱুত্তপ্পকাৰা হুত্ৱা তিট্ঠতি.
কুচ্ছিতানং মলানং আযোতি কাযো. যাৱতা পন ইমস্মিং কাযে উপাদিন্নকং ৰূপং অত্থি, সব্বত্থ কাযপসাদো কপ্পাসপটলে স্নেহো ৱিয যথাৱুত্তপ্পকাৰো হুত্ৱা তিট্ঠতি.
এত্থ পনেতেসং লক্খণাদীনি পৱক্খামি – দট্ঠুকামতানিদানকম্মসমুট্ঠানভূতপসাদলক্খণং চক্খু, ৰূপেসু আৱিঞ্ছনৰসং, চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স আধাৰভাৱপচ্চুপট্ঠানং, দট্ঠুকামতানিদানকম্মজভূতপদট্ঠানং.
সোতুকামতানিদানকম্মসমুট্ঠানভূতপসাদলক্খণং সোতং, সদ্দেসু আৱিঞ্ছনৰসং, সোতৱিঞ্ঞাণস্স আধাৰভাৱপচ্চুপট্ঠানং, সোতুকামতানিদানকম্মজভূতপদট্ঠানং.
ঘাযিতুকামতানিদানকম্মসমুট্ঠানভূতপসাদলক্খণং ঘানং, গন্ধেসু আৱিঞ্ছনৰসং, ঘানৱিঞ্ঞাণস্স আধাৰভাৱপচ্চুপট্ঠানং, ঘাযিতুকামতানিদানকম্মজভূতপদট্ঠানং.
সাযিতুকামতানিদানকম্মসমুট্ঠানভূতপসাদলক্খণাজিৱ্হা, ৰসেসু আৱিঞ্ছনৰসা, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্স আধাৰভাৱপচ্চুপট্ঠানা, সাযিতুকামতানিদানকম্মজভূতপদট্ঠানা.
ফুসিতুকামতানিদানকম্মসমুট্ঠানভূতপসাদলক্খণো কাযো, ফোট্ঠব্বেসু আৱিঞ্ছনৰসো, কাযৱিঞ্ঞাণস্স আধাৰভাৱপচ্চুপট্ঠানো, ফুসিতুকামতানিদানকম্মজভূতপদট্ঠানো.
কেচি পনাহু –
৬৫৮. তেজাধিকানং ভূতানং, পসাদো পন চক্খুতি;
আকাসানিলতোযুব্বিঅধিকানং তু সেসকা.
৬৫৯. তে পনেৱং তু ৱত্তব্বা, ‘‘সুত্তং আহৰথা’’তি হি;
সুত্তমেৱ চ তে অদ্ধা, ন দক্খিস্সন্তি কিঞ্চিপি.
৬৬০. ৱিসেসে সতি ভূতানং, পসাদো হি কথং ভৱে;
সমানানং হি ভূতানং, পসাদো পৰিদীপিতো.
৬৬১. তস্মা নিস্সযভূতানং, চতুন্নং সব্বসো পন;
পহাযেৱ পনেতেসং, ৱিসেসপৰিকপ্পনং.
৬৬২. ঞেয্যা কম্মৱিসেসেন, পসাদানং ৱিসেসতা;
ন হি ভূতৱিসেসেন, হোতি তেসং ৱিসেসতা.
৬৬৩. এৱমেতেসু চক্খুঞ্চ, সোতং অপত্তগাহকং;
সেসং তু পন ঘানাদিত্তযং সম্পত্তগাহকং.
ৰূপন্তি ৰূপযতীতি ৰূপং, ৱণ্ণৱিকাৰমাপজ্জমানং হদযঙ্গতভাৱং পকাসেতীতি অত্থো. তং পন চক্খুপটিহননলক্খণং, চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স ৱিসযভাৱৰসং, তস্সেৱ গোচৰভাৱপচ্চুপট্ঠানং, চতুমহাভূতপদট্ঠানং. যথা চেতং, তথা সব্বানিপি উপাদাৰূপানীতি.
সদ্দোতি সদ্দযতীতি সদ্দো, সো পন সোতপটিহননলক্খণো, সোতৱিঞ্ঞাণস্স ৱিসযভাৱৰসো, তস্সেৱ গোচৰভাৱপচ্চুপট্ঠানো.
ৰসোতি ৰসন্তি তেনাতি ৰসো, সো জিৱ্হাপটিহননলক্খণো, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্স ৱিসযভাৱৰসো, তস্সেৱ গোচৰভাৱপচ্চুপট্ঠানো.
গন্ধোতি অত্তানং গন্ধযতি সূচযতীতি গন্ধো, সো ঘানপটিহননলক্খণো, ঘানৱিঞ্ঞাণস্স ৱিসযভাৱৰসো, তস্সেৱ গোচৰভাৱপচ্চুপট্ঠানো.
ইত্থিন্দ্ৰিযন্তি –
৬৬৪. কম্মজো ইত্থিভাৱোযং, পটিসন্ধিসমুট্ঠিতো;
যঞ্চেতং ইত্থিলিঙ্গাদি, ন তু তং ইন্দ্ৰিযং সিযা.
৬৬৫. ইত্থিন্দ্ৰিযং পটিচ্চেৱ, ইত্থিলিঙ্গাদযো পন;
পৱত্তেযেৱ জাযন্তে, ন তানি পটিসন্ধিযং.
৬৬৬. ন চ তং চক্খুৱিঞ্ঞেয্যং, মনোৱিঞ্ঞেয্যমেৱ তং;
ইত্থিলিঙ্গাদযো চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা হোন্তি ৱা ন ৱা.
৬৬৭. এসেৱ চ নযো ঞেয্যো, সেসেপি পুৰিসিন্দ্ৰিযে;
ইদং পঠমকপ্পানং, উভযং তু পৱত্তিযং.
৬৬৮. সমুট্ঠাতীতি ৱিঞ্ঞেয্যং, পৰতো পটিসন্ধিযং;
পৱত্তেপি সমুট্ঠায, পৱত্তে পৰিৱত্ততি.
৬৬৯. মহতা পাপকম্মেন, পুৰিসত্তং ৱিনস্সতি;
মহতা কুসলেনেৱ, জাযতে পুৰিসিন্দ্ৰিযং.
৬৭০. দুব্বলাকুসলেনেৱ, ইত্থিলিঙ্গং ৱিনস্সতি;
দুব্বলেনেৱ পুঞ্ঞেন, ইত্থিভাৱো হি জাযতে.
৬৭১. উভতোব্যঞ্জনস্সাপি, একমেৱিন্দ্ৰিযং সিযা;
এৱং সন্তে অভাৱো চ, দুতিযব্যঞ্জনস্স তু.
৬৭২. ন চাভাৱো সিযা কস্মা, ন তং ব্যঞ্জনকাৰণং;
তস্স কম্মসহাযং হি, ৰাগচিত্তং তু কাৰণং.
উভযস্স পনেতস্স লক্খণাদীনি ৱুচ্চতি. তত্থ ইত্থিভাৱলক্খণং ইত্থিন্দ্ৰিযং, ‘‘ইত্থী’’তি পকাসনৰসং, ইত্থিলিঙ্গনিমিত্তকুত্তাকপ্পানং কাৰণভাৱপচ্চুপট্ঠানং.
পুৰিসভাৱলক্খণং পুৰিসিন্দ্ৰিযং, ‘‘পুৰিসো’’তি পকাসনৰসং, পুৰিসলিঙ্গনিমিত্তকুত্তাকপ্পানং কাৰণভাৱপচ্চুপট্ঠানং.
জীৱিতন্তি –
৬৭৩. জীৱিতিন্দ্ৰিযনিদ্দেসে, ৱত্তব্বং যং সিযা ইধ;
অৰূপজীৱিতে ৱুত্ত-নযেনেৱ চ তং ৱদে.
লক্খণাদীনি পনস্স এৱং ৱেদিতব্বানি. সহজৰূপপৰিপালনলক্খণং জীৱিতিন্দ্ৰিযং, তেসং পৱত্তনৰসং, তেসমেৱ ঠপনপচ্চুপট্ঠানং, যাপযিতব্বভূতপদট্ঠানন্তি.
ৱত্থূতি হদযৱত্থু.
৬৭৪. যং নিস্সায মনোধাতু-মনোৱিঞ্ঞাণধাতুযো;
ৱত্তন্তি পঞ্চৱোকাৰে, তং ‘‘ৱত্থূ’’তি পৱুচ্চতি.
মনোধাতুমনোৱিঞ্ঞাণধাতূনং নিস্সযলক্খণং হদযৱত্থু, তাসঞ্চেৱ ধাতূনং আধাৰণৰসং, উব্বাহনপচ্চুপট্ঠানং.
আহাৰতাতি কবড়ীকাৰো আহাৰো. ওজট্ঠমকং ৰূপং আহৰতীতি আহাৰো.
৬৭৫. যায ওজায যাপেন্তি, যত্থ যত্থ চ পাণিনো;
অযং তু ‘‘কবড়ীকাৰো, আহাৰো’’তি পৱুচ্চতি.
৬৭৬. অন্নপানাদিকং ৱত্থু, অগ্গিং হৰতি কম্মজং;
কেৱলং ন চ সক্কোতি, পালেতুং জীৱিতং পন.
৬৭৭. ওজা সক্কোতি পালেতুং, হৰিতুং ন চ পাচকং;
হৰিতুম্পি চ পালেতুং, উভো সক্কোন্তি একতো.
লক্খণাদিতো পনস্স ওজালক্খণো কবড়ীকাৰো আহাৰো, ৰূপাহৰণৰসো, উপত্থম্ভনপচ্চুপট্ঠানো, কবড়ং কত্ৱা অজ্ঝোহৰিতব্বৱত্থুপদট্ঠানোতি ৱেদিতব্বো.
কাযৱিঞ্ঞত্তিনিদ্দেসে কাযেন অত্তনো ভাৱং ৱিঞ্ঞাপেন্তানং কাযগ্গহণানুসাৰেন গহিতায এতায ভাৱো ৱিঞ্ঞাযতীতি ৱিঞ্ঞত্তি. সযং ৱা কাযগ্গহণানুসাৰেন ৱিঞ্ঞাযতীতিপি ৱিঞ্ঞত্তি. ‘‘কাযেন সংৱৰো সাধু, সাধু ৱাচায সংৱৰো’’তি আগতো চোপনসঙ্খাতো কাযোৱ ৱিঞ্ঞত্তি কাযৱিঞ্ঞত্তি. কাযৱিপ্ফন্দনেন অধিপ্পাযৱিঞ্ঞাপনহেতুত্তা সযঞ্চ তথা ৱিঞ্ঞেয্যত্তা কাযেন ৱিঞ্ঞত্তীতিপি কাযৱিঞ্ঞত্তি.
৬৭৮. তত্থ যা সহজাতস্স, চিত্তজানিলধাতুযা;