৬. ছট্ঠো পৰিচ্ছেদো

আৰম্মণৱিভাগৱণ্ণনা

২৯১. এতেসং পন চিত্তানং, আৰম্মণমিতো পৰং;

দস্সযিস্সামহং তেন, ৱিনা নত্থি হি সম্ভৱো.

ইতো পৰং ইতো পৰিচ্ছেদতো পৰং অহং এতেসং পন চিত্তানং আৰম্মণং দস্সযিস্সামি. হি কস্মা? তেন ৱিনা তং আৰম্মণং ৱজ্জেত্ৱা চিত্তানং সম্ভৱো নত্থি যস্মা কাৰণা, তস্মা কাৰণা দস্সযিস্সামি.

২৯২. ৰূপং সদ্দং গন্ধং ৰসং, ফোট্ঠব্বং ধম্মমেৱ চ;

ছধা আৰম্মণং আহু, ছড়াৰম্মণকোৱিদা.

ছড়াৰম্মণেসু ছেকা পণ্ডিতা আৰম্মণং ছধা ছপ্পকাৰং আহু কথেসুং.

২৯৩. তত্থ ভূতে উপাদায. তত্থ তেসু আৰম্মণেসু ভূতে উপাদায ভূতে পটিচ্চ ৱণ্ণো চতুসমুট্ঠিতো কম্মচিত্তউতুআহাৰসঙ্খাতেহি চতূহি পচ্চযেহি সমুট্ঠিতো নিব্বত্তো নিদস্সনেন সহ পৱত্তো পটিঘেন সহ পৱত্তো ৰূপাৰম্মণসঞ্ঞিতো.

২৯৪. দুৱিধোপি সমুদ্দিট্ঠো, সদ্দো চিত্তোতুসম্ভৱো সদ্দো দুৱিধোপি মুনিনা সমুদ্দিট্ঠো চিত্তোতুসম্ভৱো, সৱিঞ্ঞাণকসদ্দোৱ চিত্তসমুট্ঠিতো হোতি. কথং? ৱচীভেদকচিত্তেন ভূতায জাতায ভূমিযা পথৱীধাতুযা ৱিকাৰতা পথৱীলক্খণভাৱতো অতিথদ্ধলক্খণতা ৱিকাৰতা নাম. সা ৱচীৱিঞ্ঞত্তি ৱিঞ্ঞাযতীতি ৱিঞ্ঞত্তিযা উপাদিণ্ণঘট্টনস্স কম্মজপথৱীধাতুযা ঘট্টনস্স কাৰণং চিত্তজপথৱীধাতুযা কম্মজপথৱীধাতুযা ঘট্টনঞ্চ সদ্দো চ অপুব্বং অচৰিমং হোতি.

২৯৫. অৱিঞ্ঞাণকসদ্দো যো সো অৱিঞ্ঞাণকসদ্দো উতুসমুট্ঠিতো হোতি. অযং দুৱিধোপি সদ্দো সদ্দাৰম্মণতং গতো সদ্দাৰম্মণভাৱং পত্তো.

২৯৬. ধৰীযতীতি গচ্ছন্তো গচ্ছন্তো জনেহি ধৰীযতেতি গন্ধো. গমু সপ্প গতিম্হি, ধৰ ধাৰণে. সূচনতো অত্তনো সাধাৰণস্স পুপ্ফাদিনো ৱত্থুস্স পকাসনতোপি ৱা গন্ধো নাম. গন্ধ সূচনে. অযং গন্ধো চতূহি সমুট্ঠানং এতস্সাতি চতুসমুট্ঠানো. গন্ধাৰম্মণসম্মতো.

২৯৭. ৰসমানা ৰসন্তীতি, ৰসোতি পৰিকিত্তিতো জনা ৰসমানা যং ধম্মজাতং ৰসন্তি অনুভৱন্তি, ইতি যস্মা কাৰণা, তস্মা কাৰণা ৰসো ইতি ৰসো নাম পণ্ডিতেহি পৰিকিত্তিতো, সো ৰসো চতুসম্ভূতো ৰসাৰম্মণনামকো.

২৯৮. ফুসীযতীতি ফোট্ঠব্বং যং ধম্মজাতং জনেহি ফুসীযতীতি তস্মা ফোট্ঠব্বং, পথৱীতেজৱাযৱো. তং ফোট্ঠব্বং চতুসম্ভূতং ফোট্ঠব্বাৰম্মণং মতং.

২৯৯. সব্বং নামঞ্চ ৰূপঞ্চ, হিত্ৱা ৰূপাদিপঞ্চকং ৰূপাদিপঞ্চকং হিত্ৱা সব্বং নামঞ্চ চিত্তচেতসিকনিব্বাননামঞ্চ ৰূপঞ্চ পঞ্চপসাদসুখুমৰূপঞ্চ লক্খণানি চ অনিচ্চদুক্খঅনত্তলক্খণানি চ পঞ্ঞত্তি চ ধম্মাৰম্মণসঞ্ঞিতং.

৩০০. ছাৰম্মণানি লব্ভন্তি, কামাৱচৰভূমিযং কামাৱচৰভূমিযং ছাৰম্মণানি লব্ভন্তি. তীণি ৰূপাৱচৰে ৰূপসদ্দধম্মাৰম্মণৱসেন লব্ভন্তি. অৰূপে পন একেকং ধম্মাৰম্মণং লব্ভতি.

৩০১-৩. খণৱত্থুপৰিত্তত্তা, আপাথং ন ৱজন্তি যে যে ৰূপাদযো পঞ্চ ৱিসযা খণৱত্থুপৰিত্তত্তা পঞ্চাৰম্মণানং খণস্স পৰিত্তত্তা মন্দত্তা তেসং অপ্পাযুকত্তা ৱত্থুপৰিত্তত্তা পঞ্চাৰম্মণানং অতিখুদ্দকৱত্থুকত্তা আপাথং পঞ্চদ্ৱাৰেসু পাকটভাৱং ন ৱজন্তি, পঞ্চপসাদেসু ঘট্টনকিচ্চং ন সাধেন্তি, তে ৰূপাদযো পঞ্চ ৱিসযা ধম্মাৰম্মণং হোন্তি. ইতি যেসং একচ্চানং আচৰিযানং মতং হোতি. কিৰাতি অনুস্সৱনত্থে নিপাতো. তে পটিক্খিপিতব্বাৱ তে এৱং ৱাদিনো একচ্চে আচৰিযা পটিক্খিপিতব্বা, মযা পটিসেধিতব্বা. কস্মা? চক্খুৱিঞ্ঞাণং সোতৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰভূতং সদ্দং ন পটিঅনুভোতি, সোতৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰভূতং ৰূপং ন পটিঅনুভোতি. ইতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গোচৰং নেৱ পচ্চনুভোন্তানং তেসং পঞ্চন্নং চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনং ৱিঞ্ঞাণানং তঞ্চ গোচৰং মনোধাতুমনোৱিঞ্ঞাণধাতুসঙ্খাতং জৱনং পন পচ্চনুভোতি. ইতি ৱচনস্স ভগৱতা ৱুত্তত্তা পটিক্খিপিতব্বা. ৰূপাদযো পন ৱিসযা ৰূপাদিপঞ্চাৰম্মণানি এৱ হোন্তি.

৩০৪-৬. দিব্বচক্খাদিঞাণানং, ৰূপাদীনেৱ গোচৰা তানি ৰূপাদীনি এৱ গোচৰা দিব্বচক্খাদিঞাণানং অনাপাথগতানং এৱ পাকটভাৱং অপ্পত্তানেৱ. ইতিপি ৱচনং ৱুত্তং ন যুজ্জতি. যং ধম্মজাতং ৰূপাৰম্মণং ভৱন্তং, তং ধম্মজাতং কথং কেন পকাৰেন ধম্মাৰম্মণং ভৱেয্য? এৱং সতি ৰূপাৰম্মণস্স ধম্মাৰম্মণত্তে সতি এতেসং ৰূপাৰম্মণধম্মাৰম্মণানং নিযমোপি কথং ভৱে কেন পকাৰেন ভৱেয্য? সব্বং আৰম্মণং এতং এতং সব্বং আৰম্মণং ছব্বিধং ছপ্পকাৰং ভগৱতা সমুদীৰিতং. তং পৰিত্তত্তিকাদীনং ৱসেন বহুপ্পকাৰেহি মতং.

৩০৭. সব্বো কামৱিপাকো চ সব্বো তেৱীসতিকামৱিপাকো চ ক্ৰিযাহেতুদ্ৱযম্পি চ মনোধাতুহসিতুপ্পাদৱসেন কিৰিযাহেতুদ্ৱযম্পি চাতি পঞ্চৱীসতি চিত্তুপ্পাদা একন্তপৰিত্তাৰম্মণা একন্তকামাৱচৰাৰম্মণা সিযুং ভৱেয্যুং.

৩০৮-১০. ইট্ঠাদিভেদা পঞ্চেৱ, ৰূপসদ্দাদযো পন দ্ৱিপঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং পটিপাটিযা অনুক্কমেন গোচৰা হোন্তি. ৰূপাদিপঞ্চকং সব্বং, মনোধাতুত্তযস্স তু মনোধাতুত্তযস্স পন সব্বং ৰূপাদিপঞ্চকং আৰম্মণং হোতি, এতেসং তেৰসন্নং পন চিত্তানং ৰূপক্খন্ধোৱ গোচৰো আৰম্মণং হোতি. নাৰূপং নামং আৰম্মণং ন কৰোন্তি. ন চ পঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞত্তিং আৰম্মণং ন কৰোন্তি. নাতীতং অতীতং আৰম্মণং ন কৰোন্তি. ন চনাগতং অনাগতং আৰম্মণং ন কৰোন্তি এৱ. হি সচ্চং ৱত্তমানো গোচৰো এতেসং দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণানং, মনোধাতুত্তযস্স চাতি তেৰসন্নং চিত্তানং তং আৰম্মণং ৱত্তমানং এৱ পচ্চুপ্পন্নং এৱ.

৩১১. তেৰসেতানি চিত্তানি, জাযন্তে কামধাতুযং এতানি তেৰস চিত্তানি কামধাতুযং জাযন্তি, ৰূপাৱচৰে পুঞ্ঞজানি চক্খুসোতৱিঞ্ঞাণসম্পটিচ্ছনানি, কিৰিযামনোধাতু চাতি চত্তাৰি চিত্তানি জাযন্তি. অৰূপিসু অৰূপভূমীসু নেৱ কিঞ্চিপি একম্পি চিত্তং নেৱ জাযতি.

৩১২-৩. মহাপাকানমট্ঠন্নং অট্ঠন্নং মহাৱিপাকানং পৱত্তিযং ছসু দ্ৱাৰেসু তদাৰম্মণকিচ্চানং ৰূপাদিছপৰিত্তানি গোচৰা. সন্তীৰণত্তযস্সপি পৱত্তিযং পঞ্চদ্ৱাৰে সন্তীৰণত্তযকিচ্চস্স, ছদ্ৱাৰেসু তদালম্বণকিচ্চস্স চ ৰূপাদিছপৰিত্তানি গোচৰা. ৰূপাদযো পৰিত্তা ছ, হসিতুপ্পাদগোচৰা হসিতুপ্পাদস্স ৰূপাদযো ছ পৰিত্তা গোচৰা হোন্তি. পঞ্চদ্ৱাৰে পটুপ্পন্না পঞ্চসু দ্ৱাৰেসু যে গোচৰা পচ্চুপ্পন্না, মনোদ্ৱাৰে তিকালিকা যে গোচৰা তিকালিকা তীসু কালেসু নিযুত্তা.

৩১৪-৫. দুতিযাৰুপ্পচিত্তঞ্চ, চতুত্থাৰুপ্পমানসং কুসলৱিপাককিৰিযাৱসেন ছব্বিধং চিত্তং মহগ্গতগোচৰং নিযতং নিযতাৰম্মণং হোতি, তং ছব্বিধং চিত্তং মহগ্গতগোচৰং পুব্বে অত্তনা অধিগতআকাসানঞ্চাযতনআকিঞ্চঞ্ঞাযতনকুসলাৰম্মণং, তেসু দ্ৱে দুতিযচতুত্থাৰুপ্পপাকা ‘‘যস্স যস্স কুসলঝানস্স যং যং আৰম্মণং গহেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে পটিসন্ধি হোতী’’তি ৱচনতো সকসককুসলস্স আৰম্মণং এৱ তেসং ৱিপাকানং আৰম্মণং হোতি. নিব্বানাৰম্মণত্তা হি, একন্তেন অনঞ্ঞতো অট্ঠানাসৱচিত্তানং অপ্পমাণোৱ নিব্বানং এৱ গোচৰং আৰম্মণং হোতি. হি কস্মা কাৰণা? নিব্বানাৰম্মণত্তা, ন অঞ্ঞতো আৰম্মণতো.

৩১৬-৩২০. চত্তাৰো ঞাণহীনা চ, কামাৱচৰপুঞ্ঞতো কামাৱচৰকুসলৱসেন চত্তাৰো ঞাণহীনা চ ক্ৰিযতো কিৰিযৱসেন চত্তাৰো ঞাণহীনা চ দ্ৱাদসাকুসলানি চ তে পৰিত্তাৰম্মণা চেৱ মহগ্গতগোচৰা চ, তে ন ৱত্তব্বা চ হোন্তি. কস্মা? পঞ্ঞত্তাৰম্মণত্তা. চত্তাৰো ঞাণসংযুত্তা, পুঞ্ঞতো কুসলৱসেন চত্তাৰো ঞাণসম্পযুত্তা, ক্ৰিযতো কিৰিযৱসেন চত্তাৰো ঞাণসম্পযুত্তা চ তথা অভিঞ্ঞাদ্ৱযঞ্চ কিৰিযাৱোট্ঠব্বনম্পি চ একাদসন্নং এতেসং চিত্তানং গোচৰো পৰিত্তমহগ্গতঅপ্পমাণৱসেন তিৱিধো হোতি. ইমে একাদস ন ৱত্তব্বাপি হোন্তি. কস্মা? পঞ্ঞত্তাৰম্মণত্তা. যানি ৱুত্তাৱসেসানি ৱুত্ততো চিত্ততো সেসানি যানি চিত্তানি, তানি ন ৱত্তব্বাৰম্মণানীতি ৱিভাৱিনা ৱিঞ্ঞেয্যানি.

পৰিত্তাৰম্মণত্তিকং সমত্তং.

৩২১. দুতিযাৰুপ্পচিত্তঞ্চ, চতুত্থাৰুপ্পমানসং;

ছব্বিধং পন একন্তঅতীতাৰম্মণং সিযা.

৩২২-৬. ৱিঞ্ঞাণানং দ্ৱিপঞ্চন্নং দ্ৱিন্নং পঞ্চৱিঞ্ঞাণানং, মনোধাতুত্তযস্স চ তেৰসন্নং চিত্তানং গোচৰা ৰূপাদযো পঞ্চ ধম্মা পচ্চুপ্পন্নাৱ, অট্ঠ কামমহাৱিপাকা তদাৰম্মণকিচ্চৱসেন অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নগোচৰা, চুতিকিচ্চৱসেন অতীতাৰম্মণা, পটিসন্ধিভৱঙ্গকিচ্চৱসেন পচ্চুপ্পন্নাতীতাৰম্মণা. সোমনস্সসন্তীৰণং সন্তীৰণকিচ্চৱসেন পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণং. তদাৰম্মণকিচ্চৱসেন পচ্চুপ্পন্নানাগতাতীতাৰম্মণং. সেসসন্তীৰণদ্ৱযং সন্তীৰণকিচ্চৱসেন পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণং, তদাৰম্মণকিচ্চৱসেন পচ্চুপ্পন্নানাগতাতীতাৰম্মণং, চুতিকিচ্চৱসেন অতীতাৰম্মণং, পটিসন্ধিভৱঙ্গকিচ্চৱসেন পচ্চুপ্পন্নাতীতাৰম্মণং. হসিতুপ্পাদচিত্তং জৱনকিচ্চৱসেন পচ্চুপ্পন্নাতীতানাগতগোচৰং. ইতি এতে দ্ৱাদস মানসা পন সিযাতীতাৰম্মণা অতীতাৰম্মণা সিযুং. পচ্চুপ্পন্নানাগতগোচৰা পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণা অনাগতাৰম্মণা সিযুং. কামে ৱীসতি কুসলাকুসলা ক্ৰিযতো কিৰিযৱসেন কামে নৱ মানসা, ৱোট্ঠব্বং ৱোট্ঠব্বনকিচ্চৱসেন পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণং, আৱজ্জনকিচ্চৱসেন তিকালাৰম্মণং. মহাকিৰিযমানসা জৱনকিচ্চৱসেন তিকালাৰম্মণা, সন্তে পঞ্ঞত্তিকালে নৱত্তব্বাৰম্মণা. দ্ৱে অভিঞ্ঞামানসাপি অভিঞ্ঞাকিচ্চৱসেন অতীতাদিগোচৰা সিযুং. ইমে মানসা পঞ্ঞত্তিকালেপি সন্তে নৱত্তব্বা ভৱন্তি. ৰূপাৰূপভৱেসু মযা ৱুত্ততো সেসানি সব্বানি চিত্তানি অতীতাৰম্মণাদিনা অতীতাৰম্মণাদিৱসেন পণ্ডিতেন ন ৱত্তব্বানি ন কথিতব্বানি হোন্তি এৱ, পঞ্ঞত্তাৰম্মণানি এৱ হোন্তীতি অত্থো.

৩২৭. কামতো চ ক্ৰিযা পঞ্চ কামাৱচৰৱসেন পঞ্চ কিৰিযা, ৰূপতো ৰূপাৱচৰৱসেন পঞ্চমী ক্ৰিযা অভিঞ্ঞাচিত্তং, এতেসং ছন্নং চিত্তানং নত্থি কিঞ্চি একম্পি অগোচৰং অনাৰম্মণং, সব্বাৰম্মণন্তি অত্থো. ‘‘পঞ্চমী ক্ৰিযা’’তি ৱচনং অভিঞ্ঞাচিত্তৱসেন ৱুত্তং. সুদ্ধঝানস্স পঞ্চমৰূপকিৰিযস্স পঞ্ঞত্তাৰম্মণং এৱাতি ৱেদিতব্বং.

৩২৮. নিব্বানঞ্চ চতুব্বিধং ফলং, মগ্গং ৰূপঞ্চ অৰূপং চিত্তচেতসিকসঙ্খাতং নামঞ্চ গোচৰং কাতুং যানি চিত্তানি সক্কোন্তি, তানি চিত্তানি মে ৱদ, আচৰিয, তানি ময্হং কথেহি.

৩২৯-৩০. চত্তাৰো ঞাণসংযুত্তা, পুঞ্ঞতো পুঞ্ঞৱসেন চত্তাৰো ঞাণসম্পযুত্তা, ক্ৰিযতো তথা কিৰিযৱসেন চত্তাৰো ঞাণসম্পযুত্তা, দ্ৱে অভিঞ্ঞামানসা, কিৰিযাৱোট্ঠব্বনম্পি চাতি একাদস চিত্তানি নিব্বানঞ্চ ফলঞ্চ মগ্গঞ্চ ৰূপঞ্চ অৰূপং নামঞ্চ গোচৰং কাতুং সক্কোন্তি.

৩৩১-৪. চিত্তেসু পন সব্বেসু যানি চিত্তানি অৰহত্তফলং অৰহত্তমগ্গং গোচৰং কাতুং সক্কোন্তি, তানি কতি চিত্তানি মে ৱদ তানি ময্হং ত্ৱং কথেহি. সব্বেসু পন চিত্তেসু, ছ চ চিত্তানি মে সুণ, ভো ভদ্দমুখ, ত্ৱং ময্হং ৱচনং সুণোহি, সব্বেসু পন চিত্তেসু ছ চিত্তানি অৰহত্তফলং অৰহত্তমগ্গং গোচৰং কাতুং সক্কোন্তি. চত্তাৰো ঞাণসংযুত্তা, কিৰিযা চ ৱোট্ঠব্বনম্পি চ কিৰিযাভিঞ্ঞামনো চাতি ছ চ চিত্তানি গোচৰং কাতুং সক্কোন্তি. পুঞ্ঞতো পুঞ্ঞৱসেন চত্তাৰো ঞাণসম্পযুত্তা, পুঞ্ঞতো পুঞ্ঞৱসেন অভিঞ্ঞাচিত্তঞ্চ অৰহত্তফলং মগ্গং গোচৰং কাতুং ন সক্কোন্তি.

৩৩৫-৮. অৰহতো খীণাসৱস্স মগ্গচিত্তং ফলমানসং ৱা পুথুজ্জনা ৱা সেক্খা ৱা ৱিজানিতুং ন সক্কোন্তি. কস্মা কাৰণা? পুথুজ্জনো সোতাপন্নস্স মানসং ন জানাতি, সোতাপন্নো সকদাগামিস্স মানসং ন জানাতি, সকদাগামী অনাগামিস্স মানসং ন জানাতি, অনাগামী অৰহন্তস্স মানসং ন জানাতি. হেট্ঠিমো হেট্ঠিমো পুগ্গলো উপৰূপৰি ঠিতস্স পুগ্গলস্স মানসং নেৱ জানাতি, উপৰূপৰি ঠিতো পুগ্গলোপি হেট্ঠিমস্স হেট্ঠিমস্স পুগ্গলস্স মানসং জানাতি.

৩৩৯-৩৪২. যো ধম্মো যস্স ধম্মস্স আৰম্মণং হোতি, তং আৰম্মণং একং একং উদ্ধৰিত্ৱা ইতো পৰং পৱক্খামি. কুসলাৰম্মণং কামে কামে অট্ঠৱিধং কুসলং অট্ঠৱিধস্স কামাৱচৰকুসলস্স আৰম্মণং হোতি. কথং? পুব্বেৱ কতং অট্ঠৱিধং মহাকুসলং পচ্ছা সোমনস্সসহগতঞাণসম্পযুত্তচিত্তদ্ৱযেন ৱা সোমনস্সসহগতঞাণৱিপ্পযুত্তচিত্তদ্ৱযেন ৱা উপেক্খাসহগতঞাণসম্পযুত্তদ্ৱযেন ৱা উপেক্খাসহগতঞাণৱিপ্পযুত্তদ্ৱযেন ৱা অনুস্সৰণকআলাদীসু তস্স অট্ঠৱিধস্স কুসলস্স জৱনকিচ্চৱসেন আৰম্মণং হোতি, ৱিপ্পটিসাৰকালাদীসু দ্ৱাদসৱিধস্স অকুসলস্স আৰম্মণং হোতি, কুসলস্স অভিঞ্ঞামানসস্স চ কিৰিযস্স অভিঞ্ঞামানসস্স চ আৰম্মণং হোতি, একাদসৱিধস্স কামাৱচৰৱিপাকস্স তদাৰম্মণৱসেন আৰম্মণং হোতি. তথা কামক্ৰিযস্সাতি জৱনকিচ্চৱসেন হসনস্স আৱজ্জনকিচ্চৱসেন ৱোট্ঠব্বনস্স জৱনকিচ্চৱসেন মহাকিৰিযস্স আৰম্মণং হোতি, এতেসং ছন্নং ৰাসীনং আৰম্মণং সিযা ভৱেয্য. ৰূপাৱচৰপুঞ্ঞানি পঞ্চ ততো ছৰাসিতো কামৱিপাকং ৱজ্জেত্ৱা পঞ্চন্নং ৰাসীনং আৰম্মণানি হোন্তি. তদা লোভমূলমোহমূলৱসেন অত্তনা পটিলদ্ধঝানানং অনুস্সৰণকালে তস্স দসৱিধস্স অকুসলস্স আৰম্মণং হোতি, তিহেতুকপটিসন্ধিনো সত্তস্স ঝানতো পৰিহীনস্স ঝানং পচ্চৱেক্খতো ঝানাৰম্মণং দোমনস্সযুত্তং হোতি, তদা তস্স পটিঘদ্ৱযস্স আৰম্মণং হোতি. কামক্ৰিযস্সাতি একন্তপৰিত্তাৰম্মণানি কিৰিযামনোধাতুহসনানি ৱজ্জেত্ৱা আৱজ্জনকিচ্চৱসেন ৱোট্ঠব্বনস্স, জৱনকিচ্চৱসেন মহাকিৰিযস্স চ আৰম্মণং হোতি.

৩৪৩. আৰুপ্পকুসলঞ্চাপি, তেভূমকুসলস্স চ মহাকুসলস্স চ অভিঞ্ঞাকিচ্চৱসেন পঞ্চমৰূপকুসলস্স চ দুতিযচতুত্থঅৰূপকুসলস্স চ তেভূমকক্ৰিযস্সাপি ৱোট্ঠব্বনস্স মহাকিৰিযস্স চ অভিঞ্ঞাকিচ্চৱসেন পঞ্চমৰূপকিৰিযস্স চ দুতিযচতুত্থাৰুপ্পকিৰিযস্স চ আৰম্মণং হোতি, দুতিযাৰুপ্পকিৰিযস্স চ পঠমাৰুপ্পকিৰিযায আৰম্মণেন ভৱিতব্বং, চতুত্থাৰুপ্পকিৰিযস্স চ ততিযাৰুপ্পকিৰিযায আৰম্মণেন ভৱিতব্বং, এৱঞ্চ সতি কথং পঠমাৰুপ্পকুসলং দুতিযাৰুপ্পকিৰিযস্স আৰম্মণং হোতি, ততিযাৰুপ্পকুসলঞ্চ চতুত্থাৰুপ্পকিৰিযস্স আৰম্মণং হোতীতি চে ৱত্তব্বং, যদা পুথুজ্জনযোগী ৱা সেক্খো ৱা যোগী ৰূপসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠহিত্ৱা আকাসানঞ্চাযতনসঙ্খাতং পঠমাৰুপ্পসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ৱীতৰাগো হুত্ৱা অত্তনা অধিগতা সমাপত্তিযো গহেত্ৱা পুথুজ্জনসেক্খকালে অত্তনা অনধিগতং দুতিযং অৰূপসমাপত্তিং সমাপজ্জি, তদা খীণাসৱকালে সমাপজ্জিতং দুতিযং অৰূপকিৰিযং পঠমাৰুপ্পকুসলং আৰম্মণং কৰোতি, এৱং পঠমাৰুপ্পকুসলং দুতিযাৰুপ্পকিৰিযস্স আৰম্মণং হোতি.

যদা যোগী ৰূপসমাপত্তিযো সমাপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠহিত্ৱা পঠমাৰুপ্পকুসলং দুতিযাৰুপ্পকুসলং ততিযাৰুপ্পকুসলঞ্চ সমাপজ্জিত্ৱা খীণাসৱো হুত্ৱা অত্তনা অধিগতা সমাপত্তিযো গহেত্ৱা অত্তনা অনধিগতং চতুত্থং অৰূপসমাপত্তিং সমাপজ্জি, তদা চতুত্থাৰুপ্পকিৰিযা ততিযাৰুপ্পকুসলং আৰম্মণং কৰোতি, এৱং চতুত্থাৰুপ্পকিৰিযস্স ততিযাৰুপ্পকুসলং আৰম্মণং হোতি, পচ্ছা খীণাসৱকালে সমাপজ্জিতা ৰূপাৰূপসমাপত্তিযো হোন্তি. যথা হোতি, তথা এৱ অকুসলস্সপি আৰম্মণং হোতি.

৩৪৪-৭. অৰূপাৱচৰপাকানন্তি জাতিনিদ্ধাৰণং, চতুত্থদুতিযানং অৰূপপাকানম্পি আৰম্মণং হোতি, ‘‘চতুত্থদুতিযান’’ন্তি ৱত্তব্বে তিযানং-সদ্দস্স লোপং কত্ৱা ‘‘চতুত্থদূ’’তি ৱুত্তং, তদা দ্ৱিন্নং অৰূপপাকানং পঠমাৰুপ্পততিযাৰুপ্পজৱনানি আৰম্মণানি হোন্তি, ‘‘যস্স কুসলস্স ঝানস্স যং আৰম্মণং গহেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে পটিসন্ধি হোতী’’তি ৱচনতো সকসককুসলানং আৰম্মণভূতানি আকাসানঞ্চাযতনআকিঞ্চঞ্ঞাযতনানি তেসং দুতিযচতুত্থাৰুপ্পপাকানং আৰম্মণানি হোন্তি, এৱং অৰূপকুসলং ইমেসং অট্ঠৰাসীনং আৰম্মণপচ্চযো হোতি. অপৰিযাপন্নপুঞ্ঞম্পি চতুব্বিধলোকুত্তৰকুসলম্পি কামাৱচৰতো কামাৱচৰৱসেন কুসলস্স ঞাণসম্পযুত্তমহাকুসলস্স চ ক্ৰিযস্স ৱোট্ঠব্বনস্স, ঞাণসম্পযুত্ততো কিৰিযস্স চ ৰূপতো ৰূপাৱচৰৱসেন পঞ্চমস্স ৰূপকুসলস্স চ পঞ্চমস্স ৰূপকিৰিযস্স চাতি চতুন্নং ৰাসীনং আৰম্মণং সদা হোতি, অযমেত্থ অধিপ্পাযো – সেক্খানং ঞাণসম্পযুত্তমহাকুসলস্স, ৱোট্ঠব্বনস্স, পঞ্চমস্স ৰূপকুসলস্স চ তিৱিধং লোকুত্তৰপুঞ্ঞং আৰম্মণং হোতি. খীণাসৱস্স ৱোট্ঠব্বনস্স, ঞাণসম্পযুত্তমহাকিৰিযস্স, পঞ্চমস্স ৰূপকিৰিযস্স চ অৰহত্তপুঞ্ঞং আৰম্মণং হোতি. যথা তথা এৱ সব্বং অকুসলং কামাৱচৰতো কামাৱচৰৱসেন কুসলস্স মহাকুসলস্স, ক্ৰিযস্স হসনৱোট্ঠব্বনমহাকিৰিযস্স চ ৰূপাৱচৰতো পন ৰূপাৱচৰৱসেন পঞ্চমস্স ৰূপকুসলস্স, পঞ্চমস্স ৰূপকিৰিযস্স চ আৰম্মণং হোতি, যথা তথা এৱ সব্বস্স অকুসলস্স চ কামাৱচৰৱিপাকানং তদাৰম্মণকিচ্চৱসেন একাদসন্নঞ্চাতি ছন্নং ৰাসীনং আৰম্মণং ভগৱতা ঈৰিতং.

৩৪৮-৩৫২. ৱিপাকাৰম্মণং কামে সব্বং ৱিপাকাৰম্মণং কামাৱচৰতোপি কামাৱচৰৱসেনপি কুসলস্স মহাকুসলস্স, ক্ৰিযস্স হসনৱোট্ঠব্বনমহাকিৰিযস্স চ ৰূপাৱচৰতো চেৱ ৰূপাৱচৰৱসেন চ এৱ পঞ্চমস্স ৰূপকুসলস্স, পঞ্চমস্স ৰূপকিৰিযস্স চ কামাৱচৰপাকানং কামাৱচৰৱিপাকানং একাদসন্নঞ্চ তথেৱ অকুসলস্স চ ছন্নং ৰাসীনং আৰম্মণং হোতি. ৰূপে ৱিপাকাৰম্মণং কামাৱচৰতোপি চ কামাৱচৰৱসেনপি চ কুসলস্স মহাকুসলস্স, ক্ৰিযস্স চ ৱোট্ঠব্বনমহাকিৰিযস্স চ ৰূপাৱচৰতো চেৱ ৰূপাৱচৰৱসেন চ এৱ কুসলস্স চ অপুঞ্ঞস্স চাতি পঞ্চন্নং ৰাসীনং গোচৰো হোতি, অৰূপাৱচৰপাকেসু অযং নযো ভগৱতা মতো. ৱট্টে ন পৰিযাপন্না নপ্পৱিট্ঠাতি অপৰিযাপন্না, তেসং পুগ্গলানং পাকাপি কামতো কামাৱচৰৱসেন কুসলস্স ঞাণসম্পযুত্তমহাকুসলস্স, ক্ৰিযস্স চ ৱোট্ঠব্বনঞাণসম্পযুত্তমহাকিৰিযস্স চ ৰূপতোপি ৰূপাৱচৰৱসেনপি কুসলস্স পঞ্চমস্স ৰূপকুসলস্স, ক্ৰিযস্স চ পঞ্চমস্স ৰূপকিৰিযস্স চ এৱং আৰম্মণং হোতীতি. এত্থাযমধিপ্পাযো অপৰিযাপন্নপুঞ্ঞে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

৩৫৩-৬. কামে ইদং সব্বকিৰিযচিত্তং কামাৱচৰতোপি চ কামাৱচৰৱসেনপি চ কুসলস্স মহাকুসলস্স, ক্ৰিযস্স চ হসনৱোট্ঠব্বনমহাকিৰিযস্স চ ৰূপাৱচৰতো চেৱ ৰূপাৱচৰৱসেন চ এৱ কুসলস্স পঞ্চমস্স ৰূপকুসলস্স, ক্ৰিযস্স চ পঞ্চমস্স ৰূপকিৰিযস্স চ একাদসকামাৱচৰপাকস্স চ তথেৱ অকুসলস্স চ এতেসং ছন্নং ৰাসীনং আৰম্মণং হোতি. যং ক্ৰিযামানসং ৰূপে ৰূপাৱচৰে যং কিৰিযামানসং, কামপাকং ততো ৱিনা ততো ৰাসিতো কামপাকং ৱিনা ৱজ্জেত্ৱা পঞ্চন্নং পন ৰাসীনং আৰম্মণং হোতি. কামাৱচৰতো কামাৱচৰৱসেন কিৰিযস্স ৱোট্ঠব্বনমহাকিৰিযস্স আৰম্মণং হোতি, হসনং একন্তপৰিত্তাৰম্মণত্তা ৰূপকিৰিযং আৰম্মণং ন কৰোতি. ক্ৰিযাচিত্তং পনাৰুপ্পে অৰূপকিৰিযাচিত্তং পন তেসং পঞ্চন্নং এৱ চ ৰাসীনং আৰুপ্পক্ৰিযস্সাপি পঠমাৰুপ্পকিৰিযং দুতিযাৰুপ্পকিৰিযস্স আৰম্মণং হোতি, ততিযাৰুপ্পকিৰিযং চতুত্থাৰুপ্পকিৰিযস্স আৰম্মণং হোতি. ইতি ছন্নং ৰাসীনং গোচৰো হোতিযেৱ.

৩৫৭-৮. ৰূপং চতুসমুট্ঠানং, ৰূপাৰম্মণসঞ্ঞিতং;

কামাৱচৰপুঞ্ঞস্স, তথেৱ কুসলস্স চ;

অভিঞ্ঞাদ্ৱযচিত্তস্স, কামপাকক্ৰিযস্স চ.

দ্ৱিচক্খুৱিঞ্ঞাণমনোধাতুদ্ৱযসন্তীৰণত্তযমহাপাকস্স চ কামকিৰিযস্স চাতি একাদসৱিধস্স কামকিৰিযস্স চ ছন্নং এতেসং ৰাসীনং আৰম্মণপচ্চযো হোতি.

৩৫৯-৩৬০. নিব্বানাৰম্মণং কামৰূপাৱচৰতো কামৰূপাৱচৰৱসেন সেক্খানং ঞাণসম্পযুত্তমহাকুসলস্স, ৰূপাৱচৰৱসেন পঞ্চমস্স ৰূপকুসলস্স চ কামৰূপকিৰিযস্স চ খীণাসৱানং ৱোট্ঠব্বনঞাণসম্পযুত্তমহাকিৰিযস্স চ পঞ্চমৰূপকিৰিযস্স চ উভযস্সাপি চিত্তস্স আৰম্মণং হোতি. অপৰিযাপন্নতো চেৱ লোকুত্তৰৱসেন চ এৱ ফলস্স, কুসলস্স চ এতেসং ছন্নং ৰাসীনং আৰম্মণপচ্চযো হোতি.

৩৬১-২. নানপ্পকাৰকং সব্বং, পঞ্ঞত্তাৰম্মণং পন তেভূমকস্স পুঞ্ঞস্স মহাকুসলস্স, সুদ্ধঝানস্স পঞ্চৱিধস্স ৰূপকুসলস্স, পঠমাৰুপ্পততিযাৰুপ্পকুসলস্স চ তথেৱ অকুসলস্স চ ৰূপাৰূপৱিপাকস্স সব্বস্স ৰূপৱিপাকস্স, পঠমাৰুপ্পততিযাৰুপ্পৱিপাকস্স চ তেভূমকক্ৰিযস্স চ হসনৱোট্ঠব্বনমহাকিৰিযস্স সব্বস্স ৰূপকিৰিযস্স, পঠমাৰুপ্পততিযাৰুপ্পকিৰিযস্স চাতি নৱন্নং পন ৰাসীনং আৰম্মণপচ্চযো হোতি.

৩৬৩-৪. ৰূপাৰম্মণিকা দ্ৱে তু দ্ৱে চিত্তুপ্পাদা ৰূপাৰম্মণিকা, দ্ৱে দ্ৱে সদ্দাদিগোচৰা দ্ৱে দ্ৱে চিত্তুপ্পাদা সদ্দাৰম্মণাদিগোচৰা, তযো মনোধাতুসঙ্খাতা চিত্তুপ্পাদা পঞ্চাৰম্মণিকা নাম মতা ভগৱতা. ইধ ইমস্মিং কামাৱচৰাধিকাৰে একচত্তালীসেৱ চিত্তুপ্পাদা ছড়াৰম্মণিকা মতা. অযং কামাৱচৰচিত্তানং আৰম্মণক্কমো.

৩৬৫-৯. পঞ্চাভিঞ্ঞা ৱিৱজ্জেত্ৱা, ৰূপাৰূপা অনাসৱা ইমে সব্বে চিত্তুপ্পাদা ধম্মাৰম্মণগোচৰা হোন্তি. পঠমাৰুপ্পকুসলং দুতিযাৰুপ্পচেতসো কুসলস্স আৰম্মণং হোতি, দুতিযাৰুপ্পচেতসো ৱিপাকস্স চ আৰম্মণং হোতি, দুতিযাৰুপ্পচেতসো কিৰিযস্স চ আৰম্মণং হোতি. দুতিযাৰুপ্পচেতসো কিৰিযস্স পঠমাৰুপ্পকুসলাৰম্মণভাৱে কাৰণং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. পঠমাৰুপ্পপাকোযং, দুতিযাৰুপ্পচেতসো কুসলস্স চ দুতিযাৰুপ্পচেতসো ৱিপাকস্স চ দুতিযাৰুপ্পচেতসো কিৰিযস্স চ আৰম্মণং ন হোতি. হি কস্মা? তেসং দুতিযাৰুপ্পকুসলৱিপাককিৰিযানং পঠমাৰুপ্পকুসলাৰম্মণত্তা. পঠমং তু ক্ৰিযাচিত্তং পঠমং কিৰিযাচিত্তং পন দুতিযাৰুপ্পচেতসো পুঞ্ঞস্স আৰম্মণং ন হোতি. দুতিযাৰুপ্পচেতসো ৱিপাকস্স আৰম্মণং ন হোতি. ৰূপাৰূপভৱেসু হি খীণাসৱা ৱিপাকচিত্তানি চুতিৱসেন সকসককুসলানং আৰম্মণং কৰোন্তি. পঠমং তু ক্ৰিযাচিত্তং পন দুতিযাৰুপ্পচেতসো কিৰিযস্স আৰম্মণং হোতি. ইতি এৱং ইমিনা মযা ৱুত্তপ্পকাৰেন চিত্তানং আৰম্মণুপ্পত্তি ৱিভাৱিনা ধীৰেন ঞেয্যা.

৩৭০-৩. পুথুজ্জনস্স সেক্খস্স, অৰূপাৰম্মণং দ্ৱিধা দ্ৱিপ্পকাৰং কুসলং কুসলস্স দুতিযাৰুপ্পকুসলস্স আৰম্মণং হোতি, তং পঠমাৰুপ্পকুসলং দুতিযাৰুপ্পৱিপাকস্স আৰম্মণং সিযা ভৱেয্য. খীণাসৱস্স ভিক্খুস্স, পঠমাৰুপ্পমানসং আৰম্মণং তিধা তিপ্পকাৰং হোতি. ইতি ৱচনং মহেসিনা ৱুত্তং. ক্ৰিযস্সাপি দুতিযাৰুপ্পকিৰিযস্সাপি পঠমাৰুপ্পকিৰিযা আৰম্মণং হোতি. কুসলম্পি পঠমাৰুপ্পকুসলম্পি দুতিযাৰুপ্পকিৰিযস্স চ আৰম্মণং হোতি. কুসলং পঠমাৰুপ্পকুসলং দুতিযাৰুপ্পৱিপাকস্স আৰম্মণং হোতি. এৱং ইমিনা মযা ৱুত্তপ্পকাৰেন পঠমাৰুপ্পমানসং আৰম্মণং তিধা হোতি. ততিযাৰুপ্পচিত্তম্পি চতুত্থাৰুপ্পচেতসো কুসলস্স আৰম্মণং হোতি, চতুত্থাৰুপ্পচেতসো ৱিপাকস্স চ তং আৰম্মণং হোতি. এৱমেৱ যথা পঠমাৰুপ্পমানসং আৰম্মণং দ্ৱিধা হোতি, এৱমেৱ তথা ততিযাৰুপ্পচিত্তং আৰম্মণং দ্ৱিধা হোতি. যথা পঠমাৰুপ্পমানসং আৰম্মণং তিধা হোতি, এৱমেৱ তথা ততিযাৰুপ্পচিত্তং আৰম্মণং তিধা সিযা.

৩৭৪. যং যং পন ইধাৰব্ভ ইধ ইমস্মিং অধিকাৰে যং যং গোচৰং আৰব্ভ পটিচ্চ যে যে চিত্তুপ্পাদা জাযন্তি, সো সো গোচৰো তেসঞ্চ তেসঞ্চ চিত্তুপ্পাদানং আৰম্মণপচ্চযো হোতি.

৩৭৫. যো পন নৰো ইমস্স অভিধম্মাৱতাৰস্স কিৰ পাৰং দুত্তৰং ইধ ইমস্মিং লোকে উত্তৰতি, সো নৰো অভিধম্মমহণ্ণৱে পাৰং দুত্তৰং উত্তৰং উত্তৰতি এৱ.

ইতি অভিধম্মাৱতাৰটীকায

আৰম্মণৱিভাগৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ছট্ঠো পৰিচ্ছেদো.