৫. পঞ্চমো পৰিচ্ছেদো
ভূমিপুগ্গলচিত্তুপ্পত্তিনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৮২. ইতো পৰং পৱক্খামি, বুদ্ধিৱুদ্ধিকৰং নযং;
চিত্তানং ভূমিসুপ্পত্তিং, পুগ্গলানং ৱসেন চ.
অহং ইতো পৰং বুদ্ধিৱুদ্ধিকৰং নযং মতিৱদ্ধিকৰং নযং পৱক্খামি দেসেস্সামি. চিত্তানং ভূমিসুপ্পত্তিং পুগ্গলানং ৱসেন চ ভূমীসু চিত্তানং উপ্পত্তিং, পুগ্গলানং ৱসেন ভূমীসু চিত্তানং উপ্পত্তিঞ্চ পৱক্খামি.
১৮৩. দেৱা চেৱ মনুস্সা চ, তিস্সো চ অপাযভূমিযো হোন্তি, গতিযো পঞ্চ তেসং দেৱমনুস্সতিৰচ্ছানপেতনিৰযগতীনং ৱসেন পঞ্চ গতিযো নিদ্দিট্ঠা সত্থুনা দস্সিতা ভগৱতা. তযো ভৱা পন কামৰূপাৰূপভৱৱসেন তযো সত্থুনা নিদ্দিট্ঠা দস্সিতা.
১৮৪-৫. ভূমিযো তত্থ তিংসেৱ, তাসু তিংসেৱ পুগ্গলা তত্থ তেসু তীসু ভৱেসু তিংস এৱ ভূমিযো হোন্তি, তাসু ভূমীসু উপ্পন্না পুগ্গলা তিংস এৱ হোন্তি, এতাসু ভূমীসু উপ্পন্না সব্বে চ পন পুগ্গলা পটিসন্ধিকচিত্তানং ৱসেন একূনৱীসতি হোন্তি. পটিসন্ধি চ নামেসা এসা পটিসন্ধি চ নাম দুৱিধা দ্ৱিপ্পকাৰা সমুদীৰিতা সত্থুনা কথিতা.
১৮৬. অচিত্তকা পটিসন্ধি, সচিত্তকা পটিসন্ধি চ ইতি দুৱিধা পটিসন্ধি হোতি, অসঞ্ঞিব্ৰহ্মানং পটিসন্ধি অচিত্তকা ৰূপপটিসন্ধি হোতি. সেসা ৰূপপটিসন্ধিতো সেসা সচিত্তকা সচিত্তকপটিসন্ধি ঞেয্যা পণ্ডিতেন জানিতব্বা. সা পন সচিত্তকা পটিসন্ধি একূনৱীসতি হোতি.
১৮৭. পটিসন্ধিৱসেনেৱ সচিত্তকপটিসন্ধিৱসেন এৱ ৱীসতি পুগ্গলা হোন্তি. ইধ ইমস্মিং চিত্তাধিকাৰে চিত্তাধিকাৰত্তা অচিত্তকপটিসন্ধি ৰূপপটিসন্ধি ন চ উদ্ধটা ন চ কথিতা মযা.
১৮৮. অহেতুদ্ৱিতিহেতূতি, পুগ্গলা তিৱিধা সিযুং অহেতুকদ্ৱিহেতুকতিহেতুকা ইতি তিৱিধা তিপ্পকাৰা পুগ্গলা সিযুং ভৱেয্যুং. অৰিযা পন পুগ্গলা অট্ঠ ইতি এৱং ইমিনা মযা ৱুত্তপ্পকাৰেন সব্বে পুগ্গলা একাদস ঈৰিতা কথিতা ভগৱতা.
১৮৯. ভূমীসু তিংসভূমীসু চিত্তানং উপ্পত্তিং এতেসং পন সব্বেসং পুগ্গলানং পভেদতো ভূমীসু চিত্তানং উপ্পত্তিঞ্চ গণ্হতো গণ্হন্তস্স মম ৱচনং নিবোধথ, তুম্হে জানাথ সুণাথ.
১৯০. তীসু ভূমীসু কতি চিত্তানি জাযন্তি? মে ময্হং ৱদ তানি চিত্তানি ত্ৱং কথেহি, সব্বাসু ভূমীসু চুদ্দস এৱ চিত্তানি. তং যথা –
ৱোট্ঠব্বং কামপুঞ্ঞঞ্চ, ৱিযুত্তানি চ দিট্ঠিযা;
উদ্ধচ্চসহিতঞ্চেৱ, হোন্তি সব্বত্থ চুদ্দস.
১৯১. সদা ৱীসতি চিত্তানি, কামেযেৱ ভৱে সিযুং ৱীসতি চিত্তানি কামেযেৱ ভৱে সদা সব্বস্মিং কালে সিযুং ভৱেয্যুন্তি. তং যথা –
কামে অট্ঠ মহাপাকা, দোমনস্সদ্ৱযম্পি চ;
তথা ঘানাদিৱিঞ্ঞাণত্তযং পাকা অপুঞ্ঞজা.
ঘানাদিৱিঞ্ঞাণত্তযন্তি কুসলৱিপাকঘানাদিত্তযং. পাকা অপুঞ্ঞজা অকুসলতো জাতা অহেতুকা সত্ত ৱিপাকা. পঞ্চ ৰূপভৱেযেৱ পঞ্চ চিত্তানি ৰূপভৱেযেৱ ভৱন্তি. চত্তাৰেৱ অৰূপিসু চত্তাৰি চিত্তানি অৰূপীসুযেৱ হোন্তি. তং যথা –
ৰূপেৱ ৰূপপাকা ৱাৰুপ্পপাকা অৰূপিসু;
নৱ মহগ্গতা পাকা, ৰূপাৰূপেৱ জাযৰে.
১৯২. কামৰূপভৱেস্ৱেৱ অট্ঠাৰস চিত্তানি ভৱন্তি.
তং যথা –
পুঞ্ঞৰূপানি পঞ্চেৱ, পুঞ্ঞজং সম্পটিচ্ছনং;
চক্খুসোতদ্ৱযং পুঞ্ঞপাকং সন্তীৰণদ্ৱযং.
পুঞ্ঞপাকং হসিতুপ্পাদমনোধাতুক্ৰিযাপি চ;
অট্ঠাৰসাদিমগ্গেন, পঞ্চ ৰূপক্ৰিযাপি চ;
কামৰূপভৱেস্ৱেৱ, এতানেৱ সদা সিযুং.
দ্ৱেচত্তালীস চিত্তানি, হোন্তি তীসু ভৱেসুপি দ্ৱেচত্তালীস চিত্তানি হোন্তি. তং যথা –
পটিঘদ্ৱযৱজ্জিতানি, অপুঞ্ঞানি দসেৱ চ;
মহাপুঞ্ঞানি অট্ঠেৱ, ৱোট্ঠব্বনক্ৰিযানি চ.
পুঞ্ঞাৰুপ্পানি চত্তাৰি, আৰুপ্পকিৰিযানি চ;
কনিট্ঠমগ্গৱজ্জানি, সত্ত লোকুত্তৰানি চ;
দ্ৱেচত্তালীস চিত্তানি, হোন্তি তীসু ভৱেসুপি.
১৯৩. ঠপেত্ৱা পন সব্বেসং, চতস্সোপাযভূমিযো চতস্সো অপাযভূমিযো ঠপেত্ৱা ৱজ্জেত্ৱা অপাযতো সেসানং সব্বেসং পুগ্গলানং ছব্বীসভূমীসু তেৰস এৱ চিত্তানি হোন্তি. তং যথা –
চতুত্থাৰূপাৱচৰং, অনাগামিফলাদযো;
মহাক্ৰিযা চ জাযন্তি, তেৰসাপাযৱজ্জিতা.
অনাগামিফলাদযোতি আদি-সদ্দেন হি অৰহত্তফলানি গহিতানি.
১৯৪. অপৰানি চতস্সোপি, ঠপেত্ৱাৰুপ্পভূমিযো চতস্সো অৰূপভূমিযো ঠপেত্ৱা সেসাসু ছব্বীসভূমীসু অপৰানি ছ চিত্তানি জাযন্তি. তং যথা –
মনোধাতুক্ৰিযঞ্চেৱ, পুঞ্ঞজং সম্পটিচ্ছনং;
চক্খুসোতদ্ৱযং পুঞ্ঞপাকং সন্তীৰণদ্ৱযং;
ছেৱ চিত্তানি জাযন্তি, তথা উপৰিৱজ্জিতে.
১৯৫. সুদ্ধাৱাসিকদেৱানং, ঠপেত্ৱা পঞ্চ ভূমিযো পঞ্চ ভূমিযো ঠপেত্ৱা পঞ্চৱীসতিভূমীসু পঞ্চ চিত্তানি জাযন্তি. তং যথা –
দিট্ঠিযা সম্পযুত্তানং, ৱিচিকিচ্ছাযুতং তথা;
পঞ্চ সব্বত্থ জাযন্তি, সুদ্ধাৱাসৱিৱজ্জিতে.
১৯৬. অপৰানি দুৱে হোন্তি, পঞ্চৱীসতিভূমিসু;
ঠপেত্ৱা নেৱসঞ্ঞঞ্চ, চতস্সোপাযভূমিযো.
চতস্সোপাযভূমিযো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞঞ্চ ঠপেত্ৱাযেৱ পঞ্চৱীসতিভূমীসু অপৰানি দুৱে চিত্তানি হোন্তি. তং যথা –
ঠপেত্ৱা নেৱসঞ্ঞঞ্চ, চতস্সোপাযভূমিযো;
সেসাসু ততিযাৰুপ্পজৱনং জাযতি দ্ৱযং.
১৯৭. দ্ৱেপি চিত্তানি জাযন্তি, চতুৱীসতিভূমিসু চতস্সোপাযভূমিযো আকিঞ্চঞ্ঞঞ্চ নেৱসঞ্ঞঞ্চ ঠপেত্ৱা সেসাসু চতুৱীসতিভূমীসু দ্ৱেপি চিত্তানি জাযন্তি. তং যথা –
চতুত্থততিযাৰুপ্পং, ঠপেত্ৱাপাযভূমিযো;
সেসাসু দুতিযাৰুপ্প-জৱনং জাযতি দ্ৱযং.
১৯৮. অপাযভূমিযো হিত্ৱা চতস্সো অপাযভূমিযো তিস্সো উপৰি অৰূপভূমিযো হিত্ৱা ছড্ডেত্ৱা সেসাসু তেৱীসতিভূমীসু দ্ৱেযেৱ পন চিত্তানি হোন্তি. তং যথা –
অপাযভূমিযো হিত্ৱা, তিস্সোচাৰুপ্পভূমিযো;
সেসাসু পঠমাৰুপ্পং, জৱনদ্ৱযং জাযতি.
১৯৯. অৰূপে চ অপাযে চ অট্ঠ ভূমিযো ঠপেত্ৱা সেসাসু বাৱীসতিভূমীসু একাদসৱিধং চিত্তং হোতি. তং যথা –
সব্বং ৰূপঞ্চ ৱিপাকং, ঠপেত্ৱা সিতমানসং;
একাদসেৱ জাযতি, অপাযাৰূপৱজ্জিতে.
২০০. সুদ্ধাৱাসে অপাযে চ নৱ ভূমিযো ঠপেত্ৱা সেসাসু একৱীসাসু ভূমীসু নিচ্চম্পি চত্তাৰো এৱ মানসা হোন্তি. তং যথা –
সোতাপত্তিফলঞ্চেৱ, সকদাগামিফলম্পি চ;
সকদাগামিমগ্গো চ, ঠপেত্ৱাপাযসুদ্ধকে;
অনাগামিমগ্গো চেৱ, একৱীসাসু হোন্তি হি.
২০১. একং সত্তৰসস্ৱেৱ, চিত্তং জাযতি ভূমিসু সুদ্ধাৱাসঅপাযাৰুপ্পভূমিযো ঠপেত্ৱা অৱসেসাসু সত্তৰসসু ভূমীসু একং চিত্তং জাযতি. তং যথা –
সুদ্ধাৱাসে অপাযে চ, ঠপেত্ৱাৰুপ্পভূমিযো;
আদিমগ্গো একো হোতি, সত্তৰসসু ভূমিসু.
২০২. দ্ৱাদসেৱ তু জাযন্তে, একাদসসু ভূমিসু;
ঠপেত্ৱা পন সব্বাপি, ভূমিযো হি মহগ্গতা. –
একূনৱীসতিভূমিযো ঠপেত্ৱা সেসাসু একাদসসু ভূমীসু দ্ৱাদস চিত্তানি জাযন্তি. তং যথা –
দোমনস্সদ্ৱযাপুঞ্ঞপাকা সত্ত চ পুঞ্ঞজং;
ঘানাদিত্তযং সেসাসু, হিত্ৱা সব্বা মহগ্গতা.
২০৩. কামাৱচৰদেৱানং ৱসেন চ মনুস্সানং ৱসেন চ সত্তসু কামাৱচৰভূমীসু অট্ঠ চিত্তানি সব্বদা জাযন্তি. তং যথা –
কামে দেৱমনুস্সানং, মহাপাকানি জাযৰে;
সদা সত্তসু এতানি, হিত্ৱা তেৱীস ভূমিযো.
২০৪. পঞ্চমজ্ঝানপাকেকো, জাযতে ছসু ভূমিসু একো পঞ্চমজ্ঝানৱিপাকো ৱেহপ্ফলাদীসু ছসু ভূমীসু জাযতি. চত্তাৰি পন ৰূপৱিপাকচিত্তানি তীসু তীসু ভূমীসু জাযন্তি. অযমেত্থাধিপ্পাযো – একো পঠমৰূপৱিপাকো ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জব্ৰহ্মপুৰোহিতমহাব্ৰহ্মানং তীসু ভূমীসু জাযতি, একো দুতিযৰূপৱিপাকো, একো ততিযৰূপৱিপাকো চ পৰিত্তাভাঅপ্পমাণাভাআভস্সৰানং তীসু ভূমীসু জাযতি, একো চতুত্থৰূপৱিপাকো পৰিত্তসুভঅপ্পমাণসুভসুভকিণ্হানং তীসু ভূমীসু জাযতি.
২০৫. চত্তাৰি পন চিত্তানি, হোন্তি একেকভূমিসু অৰূপাৱচৰৱিপাকানং ৱসেন চত্তাৰি পন চিত্তানি একেকভূমীসু একেকাসু ভূমীসু হোন্তি, ইতি এৱং ইমিনা মযা ৱুত্তপ্পকাৰেন সব্বাসু ভূমীসু চিত্তুপ্পাদং পৰিদীপযে পণ্ডিতো কথেয্য.
২০৬-৭. কুসলাকুসলা কামে কামে ৱীসতি কুসলাকুসলা, তেসং পাকা অহেতুকা তেসং কুসলাকুসলানং অহেতুকা পঞ্চদস ৱিপাকা আৱজ্জনদ্ৱযঞ্চ ইতি এৱং ইমিনা মযা ৱুত্তপ্পকাৰেন সত্ততিংস মানসা নৰকাদীসু চতূসু অপাযেসুপি জাযৰে. অৱসেসানি দ্ৱিপঞ্ঞাস চিত্তানি কদাচিপি কিস্মিঞ্চি কালেপি নুপ্পজ্জন্তি. তং যথা –
পঞ্চদসানি ৰূপে তু, অৰূপে দ্ৱাদসীৰিতা;
অট্ঠ লোকুত্তৰানেৱ, কামপাকা সহেতুকা.
অট্ঠ মহাক্ৰিযা চেৱ, হসিতুপ্পাদমানসং;
দ্ৱিপঞ্ঞাসানি চিত্তানি, অপাযেসু ন জাযৰে.
২০৮. কামে দেৱমনুস্সানং কামাৱচৰে দেৱমনুস্সানং মহগ্গতা নৱ পাকা নেৱ জাযন্তি, অসীতি হদযা মানসা সদা জাযন্তি. তং যথা –
দ্ৱাদসাকুসলানেৱ, কুসলানেকৱীসতি;
সত্তৱীসতি পাকা চ, মহগ্গতৱিৱজ্জিতা.
কামে দেৱমনুস্সানং, ক্ৰিযচিত্তানি ৱীসতি;
হোন্তি অসীতি চিত্তানি, ৱিঞ্ঞেয্যানি ৱিভাৱিনা.
২০৯-১২. কামে কামাৱচৰে অট্ঠ মহাৱিপাকা দোমনস্সদ্ৱযম্পি চ তথা ঘানাদিৱিঞ্ঞাণত্তযং কুসলৱিপাকং অপুঞ্ঞজা সত্ত পাকা. নত্থি আৰুপ্পপাকা চ, ৰূপাৱচৰভূমিযং অৰূপপাকা চ চত্তাৰো ৰূপাৱচৰভূমিযং নত্থি. অযমেত্থাধিপ্পাযো – ৰূপাৱচৰভূমিযং অট্ঠ মহাৱিপাকা কামসুগতিসত্তানং দ্ৱিন্নং ৱিপাকচিত্তত্তা ন হোন্তি, ঝানেন ৱিক্খম্ভিতত্তা দোমনস্সদ্ৱযম্পি নত্থি, ঘানজিৱ্হাকাযপসাদৱিৰহিতত্তা কুসলৱিপাকং ঘানাদিত্তযং নত্থি, অনিট্ঠাৰম্মণানং অভাৱতো সত্ত অকুসলৱিপাকা চ নত্থি, অৰূপপাকা চ নত্থি. কস্মা? অৰূপানং ৱিপাকচিত্তত্তা. ইমেহি সহ চিত্তেহি ইমেহি চতুৱীসতিচিত্তেহি সহ তযো মগ্গা ফলদ্ৱযং সোতাপত্তিমগ্গো সকদাগামিমগ্গো অনাগামিমগ্গো চ সোতাপত্তিফলসকদাগামিফলানি চ চত্তাৰো দিট্ঠিসংযুত্তা ৱিচিকিচ্ছাসংযুত্তম্পি চ চত্তাৰো হেট্ঠিমা পাকা চ সুদ্ধাৱাসে ন লব্ভৰে ন লব্ভন্তি. অযমেত্থাধিপ্পাযো – পুথুজ্জনসোতাপন্নসকদাগামিপুগ্গলানং অসাধাৰণত্তা সুদ্ধো চ আৱাসো, অথ ৱা ঘোৰাতিক্কমট্ঠিতত্তা অনাগামিপুগ্গলা সুদ্ধা নাম, চতুৰোঘতিণ্ণত্তা খীণাসৱা সুদ্ধা নাম, তেসং সুদ্ধানং দ্ৱিন্নং উত্তমসত্তানং আৱাসোতিপি সুদ্ধাৱাসো, তস্মিং.
অযমেত্থাধিপ্পাযো – সুদ্ধাৱাসে পন সোতাপত্তিমগ্গসোতাপত্তিফলসকদাগামিমগ্গসকদাগামিফলঅনাগামিমগ্গা ন ৱিজ্জন্তি. কস্মাতি চে? অনাগামিফলট্ঠানংযেৱ তস্মিং উপ্পজ্জনতো চত্তাৰো দিট্ঠিসংযুত্তা চ ৱিচিকিচ্ছাযুত্তঞ্চ পঞ্চ অকুসলচিত্তানং সোতাপন্নেন ৱিনাসিতত্তা, ইতি তস্মা কাৰণা ন জাযন্তি. চত্তাৰো হেট্ঠিমৱিপাকা হেট্ঠিমানং ৰূপব্ৰহ্মানং ৱিপাকচিত্তত্তা নত্থি. সেসানি একপঞ্ঞাস চিত্তানি সুদ্ধাৱাসে পন লব্ভন্তি. তং যথা –
দিট্ঠিযা ৱিপ্পযুত্তানি, উদ্ধচ্চসহগতং তথা;
কামপুঞ্ঞানি অট্ঠ চ, ৰূপপুঞ্ঞানি পঞ্চ ৱা.
অৰূপকুসলানেৱ, মগ্গো খীণাসৱস্স চ;
চক্খুসোতমনোধাতু, পুঞ্ঞজা তীৰণা দুৱে.
পঞ্চমজ্ঝানপাকো চ, অনাগামিফলাদযো;
সুদ্ধাৱাসেসু লব্ভন্তি, ক্ৰিযচিত্তানি ৱীসতি.
ৰূপাৱচৰিকা সব্বে সব্বানি ৰূপাৱচৰানি পঞ্চদস চিত্তানি, কামধাতুযা সব্বে তেৱীসতি ৱিপাকা.
২১৩. দোমনস্সাদিমগ্গো চ দোমনস্সদ্ৱযঞ্চ আদিমগ্গো চ সোতাপত্তিমগ্গো চ, ক্ৰিযা চ দ্ৱে অহেতুকা পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জনহসিতুপ্পাদানি কিৰিযানি চাতি তেচত্তালীস চিত্তানি অৰূপভূমিযং নত্থি. পঞ্চ ৰূপাৱচৰৱিপাকা ৰূপীনং ৱিপাকচিত্তত্তা নত্থি. ৰূপজৱনানি হেট্ঠিমঝানানং ৱিৰত্তত্তা নত্থি. চক্খুসোতৱিঞ্ঞাণানি পুঞ্ঞজানি পসাদৰহিতত্তা নত্থি. ঘানাদিৱিঞ্ঞাণানি পকতিযাযেৱ নত্থি. কুসলৱিপাকা মনোধাতু চক্খাদিগ্গহিতপঞ্চাৰম্মণত্তা অৰূপানং ধম্মাৰম্মণত্তা নত্থি, অসতি চক্খাদিৱিঞ্ঞাণে সা চ পুঞ্ঞজা মনোধাতু তায চ অসতিযা চক্খাদিৱিঞ্ঞাণম্পি নত্থিযেৱ. কিৰিযামনোধাতুপি পঞ্চাৰম্মণত্তাযেৱ নত্থি, হসিতুপ্পাদোপি ৰূপকাযাভাৱা সিতস্সাভাৱা নত্থি, পুব্বেৱ দিট্ঠসচ্চা অৰিযা ৰূপভূমিকা, তস্মা আদিমগ্গোপি নত্থি.
২১৪. এৱং ভূমিৱসেনেৱ, চিত্তুপ্পত্তিং ৱিভাৱযে এৱং ইমিনা মযা ৱুত্তপ্পকাৰেন ভূমিৱসেন চিত্তুপ্পত্তিং ৱিভাৱযে ধীৰো কথেয্য. তথা এৱং একাদসন্নং পুগ্গলানং ৱসেন চিত্তুপ্পত্তিং ধীৰো ৱিভাৱযে কথেয্য.
২১৫. কুসলাকুসলা কামে,
তেসং পাকা অহেতুকা;
আৱজ্জনদ্ৱযঞ্চাতি,
সত্ততিংসেৱ মানসাতি. –
অযং ৱুত্তত্থা.
২১৬. এৱং চতূস্ৱপাযভূমীসু মনুস্সভূমিযঞ্চাতি পঞ্চভূমীসু অহেতুকস্স সত্তস্স জাযন্তে উপ্পজ্জন্তি. দ্ৱেপঞ্ঞাসাৱসেসানি, ন জাযন্তি কদাচিপি অৱসেসানি দ্ৱেপঞ্ঞাস চিত্তানি কদাচিপি ন জাযন্তি ন উপ্পজ্জন্তি, তানি সৰূপতো ৱুত্তানেৱ.
২১৭. অহেতুকস্স সত্তস্স উপ্পজ্জন্তেহি সত্ততিংসচিত্তেহি সহ দুহেতুকা, চতুমহাৱিপাকা চাতি চত্তালীস চিত্তানি তথা এককং দুহেতুকস্স সত্তস্স জাযন্তি.
২১৮-২৩. সব্বে মহগ্গতা চেৱ সব্বে সত্তৱীসতিৱিধা মহগ্গতা চেৱ সব্বেপি চ অনাসৱা সব্বে অট্ঠ লোকুত্তৰা চেৱ চত্তাৰো তিহেতুকৱিপাকা চ কামে হসিতুপ্পাদো সহেতুকমহাকিৰিযা চাতি নৱ ক্ৰিযাপি চেতি চত্তালীসং তথা অট্ঠ চ দুহেতুনো সত্তস্স ন জাযন্তি.
অযমেত্থাধিপ্পাযো – দুহেতুনো ৰূপাৰূপসমাপত্তিযা অসমত্থতায সত্তৱীস মহগ্গতা ন জাযন্তি, মগ্গফলং অধিগন্তুং অসমত্থতায অট্ঠ লোকুত্তৰা ন জাযন্তি, তিহেতুকৱিপাকা তিহেতুকানং সত্তানং ৱিপাকচিত্তত্তা ন জাযন্তি, নৱ কিৰিযানি খীণাসৱানংযেৱ উপ্পজ্জমানত্তা ন জাযন্তীতি. কামাৱচৰসত্তস্স, তিহেতুপটিসন্ধিনো পুথুজ্জনস্স চতুপঞ্ঞাস মানসা জাযন্তি. কতমানি তানি? দুহেতুকস্স ৱুত্তানি চত্তালীস চিত্তানি তথা একঞ্চ কামধাতুযং চত্তাৰো ঞাণসম্পযুত্তৱিপাকা ৰূপাৰূপেসু নৱ পুঞ্ঞানি চাতি চতুপঞ্ঞাস মানসা জাযন্তি. পুথুজ্জনস্স তিহেতুনো কামসত্তস্স পঞ্চতিংস চিত্তানি ন জাযৰে ন জাযন্তি. তং যথা –
আৱজ্জনদ্ৱযং হিত্ৱা, অট্ঠাৰস ক্ৰিযাপি চ;
নৱ মহগ্গতা পাকা, অট্ঠ লোকুত্তৰানি চ.
কামপুথুজ্জনস্সেৱ, তিহেতুপটিসন্ধিনো;
পঞ্চতিংসেৱ চিত্তানি, ন জাযন্তি কদাচিপি.
ছদেৱেসু মনুস্সেসু চাতি সত্তসু ভূমীসু জাতস্স সোতাপন্নস্স দেহিনো সত্তস্স পঞ্ঞাস চিত্তানি জাযন্তি. ইতি ৱচনং ধীৰো নিদ্দিসে কথেয্য. তং যথা –
দিট্ঠিযা ৱিপ্পযুত্তানি, দোমনস্সদ্ৱযম্পি চ;
উদ্ধচ্চসহিতঞ্চেৱ, কামপুঞ্ঞানি অট্ঠ চ.
নৱ মহগ্গতপুঞ্ঞানি, আৱজ্জনদ্ৱযম্পি চ;
সব্বে কামৱিপাকা চ, সোতাপত্তিফলম্পি চ.
অস্স সোতাপন্নস্স নৱতিংসেৱ চিত্তানি ন উপ্পজ্জন্তি. ইতি ৱচনং ধীৰো দীপযে দেসেয্য. তং যথা –
আৱজ্জনদ্ৱযং হিত্ৱা, অট্ঠাৰস ক্ৰিযাপি চ;
নৱ মহগ্গতা পাকা, সত্ত লোকুত্তৰানি চ.
দিট্ঠিযা সম্পযুত্তানি, ৱিচিকিচ্ছাযুতং তথা;
নৱতিংস ন জাযন্তি, সোতাপন্নস্স দেহিনো.
২২৪. পঠমং ফলং ঠপেত্ৱা সোতাপন্নস্স পুগ্গলস্স ৱুত্তানি চিত্তানি অত্তনো সকদাগামিনো ফলেন সকদাগামিফলেন সহ সকদাগামিপুগ্গলস্স সিযুং.
২২৫. সোতাপন্নস্স ৱুত্তানি, ঠপেত্ৱা পটিঘদ্ৱযং দুতিযঞ্চ ফলং সকদাগামিফলঞ্চ হিত্ৱা অত্তনো অনাগামিফলেন সহ সোতাপন্নস্স সত্তস্স ৱুত্তানি যানি অট্ঠচত্তালীস চিত্তানি অত্থি, তানি অনাগামিস্স সত্তস্স জাযন্তি. ইতি ৱচনং ধীৰো ৱিনিদ্দিসে.
২২৬. কতি চিত্তানি জাযন্তি, কামে অৰহতো পন কামে সত্তসু কামভূমীসু জাতস্স অৰহতো খীণাসৱস্স কতি চিত্তানি জাযন্তি? চত্তাৰি চ চত্তাৰীসঞ্চ চিত্তানি কামে সত্তসু কামভূমীসু জাতস্স অৰহতো সিযুং ভৱেয্যুং. তং যথা –
তেৱীস কামপাকানি, ক্ৰিযচিত্তানি ৱীসতি;
অৰহত্তফলেনেৱ, কামে অৰহতো সিযুং.
২২৭. মগ্গট্ঠানং চতুন্নম্পি তেসং পুগ্গলানং সকং সকং মগ্গচিত্তং সিযা ভৱেয্য. একচিত্তক্খণা হি তে হি সচ্চং তং মযা ৱুত্তং ৱচনং. তে মগ্গা একচিত্তক্খণা.
২২৮. পুথুজ্জনস্স তীস্ৱেৱ, পঠমজ্ঝানভূমিসু তীসু এৱ পঠমজ্ঝানভূমীসু জাতস্স পুথুজ্জনস্স ব্ৰহ্মুনো পঞ্চতিংস এৱ চিত্তানি জাযন্তি. ইতি ৱচনং ধীৰো ৱিনিদ্দিসে উচ্চাৰেয্য. তং যথা –
দোমনস্সদ্ৱযং হিত্ৱা, অপুঞ্ঞানি দসেৱ চ;
কামপুঞ্ঞানি অট্ঠেৱ, নৱ পুঞ্ঞা মহগ্গতা.
চক্খুসোতদ্ৱযং পুঞ্ঞপাকং সন্তীৰণদ্ৱযং;
আৱজ্জনদ্ৱযঞ্চেৱ, পুঞ্ঞজং সম্পটিচ্ছনং;
পঠমজ্ঝানপাকো চ, পঞ্চতিংসেৱ জাযৰে.
২২৯-২৩৪. ঘানাদীসু পসাদেসু পৱত্তং কুসলৱিপাকং ৱিঞ্ঞাণত্তযং সত্ত অপুঞ্ঞজা পাকা অট্ঠ মহাপাকা তথা উপৰিঝানভূমীসু জাতা পাকা আৰুপ্পা চত্তাৰো ৱিপাকাপি চ দোমনস্সদ্ৱযম্পি চ আৱজ্জনদ্ৱযৱজ্জা অট্ঠাৰস ক্ৰিযা চেৱ অট্ঠ লোকুত্তৰানি চ এতানি চতুপঞ্ঞাস চিত্তানি পঠমজ্ঝানভূমীসু তীসু নিব্বত্তস্স পুথুজ্জনস্স দেহিনো সত্তস্স ন চ লব্ভৰে ন লব্ভন্তি. তাসু তীসু ভূমীসু নিব্বত্তস্স পুথুজ্জনস্স ব্ৰহ্মুনো ৱুত্তেসু চিত্তেসু অপুঞ্ঞপঞ্চকং হিত্ৱা তত্থ তীসু পঠমজ্ঝানভূমীসু নিব্বত্তস্স সোতাপন্নস্স ব্ৰহ্মুনো পঠমফলেন সহ একতিংস চিত্তানি জাযৰে জাযন্তি. সকদাগামিনো তত্থ তীসু পঠমজ্ঝানভূমীসু জাতস্স সকদাগামিনো ব্ৰহ্মুনো তেসু চিত্তেসু পঠমং ফলং ঠপেত্ৱা সকদাগামিফলং পক্খিপিত্ৱা একতিংসেৱ চিত্তানি জাযৰে. অনাগামিস্স তত্থেৱ তীসু পঠমজ্ঝানভূমীসু এৱ জাতস্স অনাগামিস্স দুতিযং ফলং ঠপেত্ৱা অত্তনো ফলচিত্তেন সহ একতিংসেৱ চিত্তানি জাযন্তি.
২৩৫. ৱিঞ্ঞাণং চক্খুসোতানং, পুঞ্ঞজং সম্পটিচ্ছনং;
সন্তীৰণদ্ৱযঞ্চেৱ, ক্ৰিযচিত্তানি ৱীসতি.
২৩৬-৭. অৰহত্তফলং পঠমজ্ঝানতো সম্ভৱো পাকো সত্তৱীসতি চিত্তানি অৰহন্তস্স খীণাসৱস্স জাযৰে. পুথুজ্জনস্স তীস্ৱেৱ তীসু এৱ দুতিযজ্ঝানভূমীসু জাতস্স পুথুজ্জনস্স ব্ৰহ্মুনো দুতিযজ্ঝানততিযজ্ঝানপাকেন সহ ছত্তিংস চিত্তানি জাযন্তি. তং যথা –
দোমনস্সদ্ৱযং হিত্ৱা, অপুঞ্ঞানি দসেৱ চ;
কামপুঞ্ঞানি অট্ঠেৱ, নৱ পুঞ্ঞমহগ্গতা.
চক্খুসোতদ্ৱযং পুঞ্ঞপাকং সন্তীৰণদ্ৱযং;
আৱজ্জনদ্ৱযঞ্চেৱ, পুঞ্ঞজং সম্পটিচ্ছনং.
দুতিযজ্ঝানপাকেন, ততিযজ্ঝানপাকতো;
ছত্তিংসেৱ চ চিত্তানি, দুতিযজ্ঝানদেহিনো.
২৩৮-২৪১. পুথুজ্জনস্স ৱুত্তেসু, হিত্ৱা ৱাপুঞ্ঞপঞ্চকং অত্তনো ফলেন সহ বাত্তিংস চিত্তানি সোতাপন্নস্স জাযন্তি. সোতাপন্নস্স ৱুত্তেসু, ঠপেত্ৱা পঠমং ফলং সোতাপন্নস্স ৱুত্তেসু পঠমং ফলং ঠপেত্ৱা অত্তনো ফলচিত্তেন সহ বাত্তিংস চিত্তানি, সকদাগামিস্স ৱুত্তেসু দুতিযং ফলং ঠপেত্ৱা অনাগামিফলেন সহ বাত্তিংসেৱ চিত্তানি অস্স অনাগামিনো ভৱন্তি. অৰহন্তস্স তীস্ৱেৱ, অট্ঠৱীসতি অত্তনো তীসু এৱ দুতিযজ্ঝানভূমীসু জাতস্স অৰহতো অত্তনো ফলেন দুতিযজ্ঝানততিযজ্ঝানপাকতো পাকেহি সহ অট্ঠৱীসতি চিত্তানি হোন্তি. তং যথা –
ৱিঞ্ঞাণং চক্খুসোতানং, পুঞ্ঞজং সম্পটিচ্ছনং;
সন্তীৰণদ্ৱযঞ্চেৱ, ক্ৰিযচিত্তানি ৱীসতি.
অৰহত্তফলং পাকো, দুতিযজ্ঝানসম্ভৱো;
ততিযজ্ঝানপাকো চ, অট্ঠৱীসতি মানসা.
২৪২-৬. পৰিত্তকসুভাদীনং, দেৱানং তীসু ভূমীসু চতুত্থজ্ঝানৱিপাকেন সহ পঞ্চতিংসেৱ চিত্তানি জাযন্তি. সোতাপন্নস্স তত্থেক-তিংস চিত্তানি জাযৰেতত্থ তাসু তীসু পৰিত্তকসুভাদীনং ভূমীসু সোতাপন্নস্স চ একতিংস চিত্তানি জাযৰে. যথা এৱং সকদাগামিনো একতিংস চিত্তানি জাযৰে. তথা অনাগামিনো একতিংস জাযৰে. তত্থেৱ তাসু তীসু ভূমীসু এৱ জাতস্স খীণাসৱস্স সত্তৱীসতি মানসা হোন্তি, তথা এৱং ৱেহপ্ফলে ৱেহপ্ফলভূমিযং জাতানং পুথুজ্জনসেক্খানং পঞ্চন্নং সব্বেসং পুগ্গলানং মানসা হোন্তি. পঞ্চসু সুদ্ধাৱাসিকভূমীসু জাতস্স অনাগামিনো সত্তস্স একতিংসেৱ চিত্তানি হোন্তি. ইতি ৱচনং ধীৰো পৰিদীপযে দেসেয্য. তত্থেৱ তাসু সুদ্ধাৱাসভূমীসু এৱ জাতস্স অৰহতো সত্তৱীসতি মানসা হোন্তি. এৱং ইমিনা মযা ৱুত্তপ্পকাৰেন ৰূপীসু পঞ্চদসসু ৰূপিভূমীসু জাতানং সব্বেসং পুগ্গলানং চিত্তানি ৱিভাৱিনা ধীৰেন ৱিঞ্ঞেয্যানি জানিতব্বানি.
২৪৭. চতুৱীসতি চিত্তানি, পঠমাৰুপ্পভূমিযং পঠমআৰুপ্পভূমিযং জাতস্স পুথুজ্জনস্স চতুৱীসতি চিত্তানি জাযন্তি. ইতি ৱচনং ধীৰো ৱিনিদ্দিসে. তং যথা –
দোমনস্সদ্ৱযং হিত্ৱা, অপুঞ্ঞানি দসেৱ চ;
কামপুঞ্ঞানি অট্ঠেৱ, আৰুপ্পকুসলানি চ;