২২. বাৱীসতিমো পৰিচ্ছেদো
ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৩১৯-২১. ইদানি ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিযা নিদ্দেসে অনুপ্পত্তে সা যস্স ঞাণস্স অনন্তৰং উপ্পজ্জতি, তং তাৱ দস্সেন্তো ‘‘ইতো পৰ’’ন্তিআদিমাহ. ইতো পৰন্তি ইতো অনুলোমঞাণতো উপৰি. আৱজ্জনিযঠানত্তাতি আৱজ্জনকিচ্চং কৰোন্তং কিৰিযমনোধাতু ৱিয মগ্গস্স আৱজ্জনট্ঠানে ঠিতত্তা অব্বোহাৰিকমেৱ উভযৱিসুদ্ধিলক্খণাভাৱতো. কিঞ্চাপি এৱং, তথাপি ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনায পৰিযোসানত্তা ৱিপস্সনাপক্খিযমেৱাতি আহ ‘‘ৱিপস্সনায সোতস্মিং, পতিতত্তা ৱিপস্সনা’’তি. এতেনস্স পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিভজনং দস্সেতি.
১৩২২. পুথুজ্জনেসু ভৱং পোথুজ্জনিকং, তদেৱ গোত্তং অৰিযেহি অসম্মিস্সা পুথুজ্জনসমঞ্ঞাতি পোথুজ্জনিকগোত্তং. একৱংসজানঞ্হি সমানা সমঞ্ঞা ‘‘গোত্ত’’ন্তি ৱুচ্চতি, গং তাযতি বুদ্ধিং, অভিধানঞ্চ একংসিকৱিসযতায ৰক্খতীতি কত্ৱা. ৱা-সদ্দো ৱক্খমানত্থৱিকপ্পনে. অভিভুয্য পৱত্তিতো গোত্ৰভূতি সম্বন্ধো. গোত্তং ৱুচ্চতি নিব্বানং ‘‘অৰিযো’’তি বুদ্ধিযা, অভিধানস্স চ তাযনতো পৱত্তনতোতি অধিপ্পাযো. ততো ভৱতীতি ততো গোত্ততো আৰম্মণপচ্চযতো ভৱতি. ইতি-সদ্দো চেত্থ হেতুত্থো দট্ঠব্বো. তেন যস্মা ততো ভৱতি, তস্মা গোত্ৰভূতি অত্থো.
১৩২৩-৫. ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি এৱ ঞাণদস্সনসুদ্ধিকং. তং সম্পাদেতুং পনিচ্ছতা তেন ভিক্খুনা যং অঞ্ঞং কিঞ্চিপি কাতব্বং, তং নত্থীতি সম্বন্ধো. কস্মা নত্থীতি চে আহ ‘‘যং হী’’তিআদি. ‘‘কতমেৱা’’তি ৱুত্তে ‘‘কথ’’ন্তি অনুযোগস্স উপট্ঠিতত্তা ‘‘অনুলোমাৱসানং হী’’তিআদিনা তং সমত্থেতি.
১৩২৬-৭. এৱং উপ্পন্নঅনুলোমঞাণস্স পনস্স এতেহি তীহিপি অনুলোমঞাণেহি অত্তনো বলানুৰূপেন থূলথূলে সচ্চপটিচ্ছাদকতমম্হি অন্তৰধাপিতে সব্বসঙ্খাৰগতে চিত্তং ন পক্খন্দতি, ন লগ্গতি, পদুমপলাসতো উদকং ৱিয পতিকুটতি পতিৱট্টতি, সব্বং নিমিত্তাৰম্মণম্পি সব্বং পৱত্তাৰম্মণম্পি পলিবোধতো উপট্ঠাতি, অথস্স সব্বস্মিং নিমিত্তপ্পৱত্তাৰম্মণে পলিবোধতো উপট্ঠিতে দুতিযস্স ৱা ততিযস্স ৱা অনুলোমঞাণস্স অনন্তৰং গোত্ৰভুঞাণং উপ্পজ্জতি. তেনাহ ‘‘তস্সা’’তিআদি. পঠমাৱজ্জনঞ্চেৱ পঠমাভোগতাপি চাতি পঠমাৱজ্জনং পঠমাভোগভূতং. সকত্থে হি অযং তা-পচ্চযোতি. তত্থ আৱজ্জনং চিত্তসন্তানস্স পৰিণামনৱসেন, আভোগো অত্তনো আভুজনৱসেন দট্ঠব্বো.
১৩২৮-৩৩. অনন্তৰাদীহীতি অনন্তৰসমনন্তৰআসেৱনউপনিস্সযনত্থিৱিগতৱসেন ছহি পচ্চযেহি. মুদ্ধন্তি মুদ্ধভূতং. একন্তিকতায একৱাৰমেৱ চ উপ্পজ্জনতো পুনৰাৱত্তাভাৱেন পন অনাৱত্তং. অনাৱজ্জনম্পি চাতি অনাৱজ্জনম্পিসমানং. সঞ্ঞং দত্ৱা ৱিযাতি ‘‘এৱং উপ্পজ্জাহী’’তি সঞ্ঞং দত্ৱা ৱিয. অনিব্বিদ্ধপুব্বন্তি অপদালিতপুব্বং. ৱিদ্ধংসেন্তোৱাতি ৱিনাসেন্তো এৱ. জাযতীতি নিব্বত্ততি. এত্থ চ ইমং উপমং আহৰন্তি – একো কিৰ ইস্সাসো অট্ঠউসভমত্তে পদেসে ফলকসতং ঠপাপেত্ৱা ৱত্থেন মুখং ৱেঠেত্ৱা সৰং সন্নয্হিত্ৱা চক্কযন্তে অট্ঠাসি, অঞ্ঞো পুৰিসো চক্কযন্তং আৱিজ্ঝিত্ৱা যদা ইস্সাসস্স ফলকং অভিমুখং হোতি, তদা তত্থ দণ্ডকেন সঞ্ঞং দেতি. ইস্সাসো দণ্ডকসঞ্ঞং অমুঞ্চিত্ৱাৱ সৰং খিপিত্ৱা ফলকসতনিব্বিজ্ঝতি. তত্থ দণ্ডকসঞ্ঞং দেন্তো ৱিয গোত্ৰভুঞাণং, ইস্সাসো ৱিয মগ্গঞাণং, দণ্ডকসঞ্ঞং অমুঞ্চিত্ৱাৱ ফলকসতং নিব্বিজ্ঝনং ৱিয মগ্গঞাণস্স গোত্ৰভুঞাণেন দিন্নসঞ্ঞং অমুঞ্চিত্ৱাৱ নিব্বানং আৰম্মণং কত্ৱা অনিব্বিদ্ধপুব্বানং অপদালিতপুব্বানং লোভদোসমোহক্খন্ধানং নিব্বিজ্ঝনন্তি.
১৩৩৫-৮. অনামতগ্গ…পে… মহোদধিন্তি অট্ঠমভৱতো পট্ঠায নিব্বত্তকং অঞ্ঞাতকোটিং সংসাৰৱট্টদুক্খমহাসমুদ্দং. পাণাতিপাতাদিপঞ্চৱেৰানি চেৱ পঞ্চৱীসতি মহাভযানি চাতি সব্বৱেৰভযানি. অনেকেপি আনিসংসেতি ৰতনত্তযে নিৱিট্ঠসদ্ধাদিকে আনিসংসে. আদিমগ্গেনাতি সোতাপত্তিমগ্গসঙ্খাতেন পঠমমগ্গেন. পঠমমগ্গঞাণৱণ্ণনা.
১৩৩৯. তস্সেৱানন্তৰন্তি তস্স অনন্তৰংযেৱ. দ্ৱেপি তীণি ৱাতি নাতিতিক্খপঞ্ঞস্স দ্ৱে, তিক্খপঞ্ঞস্স তীণি ফলচিত্তানি.
১৩৪০-৩. ‘‘অজানিত্ৱা ৱদন্তি তে’’তি ৱত্ৱা তত্থ কাৰণং দস্সেতুং ‘‘একস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. পঞ্চমং মগ্গচিত্তন্তি ইমিনাৱ ছট্ঠস্স অভাৱদীপনেন ‘‘একং ফলচিত্ত’’ন্তি ৱদতো গোদত্তত্থেৰস্স ৱাদোপি পটিক্খিত্তো.
১৩৪৪. ‘‘এত্তাৱতা’’তি পঠমমগ্গস্স উপ্পত্তিঅনন্তৰং ফলস্স উপ্পত্তিমত্তেন. সোতাপন্নোতি ৱুচ্চতীতি সোতাপন্নো নাম দুতিযো অৰিযপুগ্গলোতি ৱুচ্চতি. সো দেৱৰজ্জচক্কৱত্তিৰজ্জাদিপমাদট্ঠানং আগম্ম ভুসং পমত্তোপি হুত্ৱা কামসুগতিযং সত্তক্খত্তুমেৱ সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তকৰণসমত্থো হোতি. যথাহ –
‘‘কিঞ্চাপি তে হোন্তি ভুসং পমত্তা,
ন তে ভৱং অট্ঠমমাদিযন্তী’’তি. (খু. পা. ৬.৯; সু. নি. ২৩২; নেত্তি. ১১৫);
ৰূপাৰূপলোকেসু পন ন তথা নিযমোতি আচৰিযা.
১৩৪৭. ফলাদীনন্তি আদি-সদ্দেন পহীনকিলেসাদিকে সঙ্গণ্হাতি. তথা চ ‘‘ইমিনা ৱতাহং মগ্গেন আগতো’’তি পঠমং মগ্গং পচ্চৱেক্খতি, ততো ‘‘অযং মে আনিসংসো লদ্ধো’’তি ফলং পচ্চৱেক্খতি, ততো ‘‘ইমে নাম মে কিলেসা পহীনা’’তি পহীনকিলেসে পচ্চৱেক্খতি, ততো ‘‘ইমে নাম মে কিলেসা অৱসিট্ঠা’’তি উপৰিমগ্গত্তযৱজ্ঝে কিলেসে পচ্চৱেক্খতি, অৱসানে ‘‘অযং মে ধম্মো আৰম্মণতো পটিৱিদ্ধো’’তি অমতং নিব্বানং পচ্চৱেক্খতি. ইতি সোতাপন্নস্স পঞ্চ পচ্চৱেক্খণঞাণানি হোন্তি. যথা চ সোতাপন্নস্স, এৱং সকদাগামিঅনাগামীনম্পি. অৰহতো পন অৱসিট্ঠকিলেসপচ্চৱেক্খণং নাম নত্থি. এৱং সব্বানিপি একূনৱীসতি পচ্চৱেক্খণঞাণানি. তেনাহ ‘‘পচ্চৱেক্খণঞাণানি, ভৱন্তেকূনৱীসতী’’তি.
১৩৪৮-৫০. যাসং পচ্চৱেক্খণৱসেন ইমানি ঞাণানি পৱত্তন্তি, তা দস্সেতুং ‘‘মগ্গো ফলঞ্চা’’তিআদিমাহ. উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদোযেৱ চেসো. পহীনাৱসিট্ঠকিলেসপচ্চৱেক্খণঞ্হি সেখানম্পি হোতি ৱা ন ৱা. ন হি সব্বেৱ তত্থ সমত্থা হোন্তি. তেনেৱ হি মহানামো ভগৱন্তং পুচ্ছি ‘‘কো সু নাম মে ধম্মো অজ্ঝত্তং অপ্পহীনো, যেন মে একদা লোভধম্মাপি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠন্তী’’তিআদি (ম. নি. ১.১৭৫). যোগমাৰভতেতি তস্মিংযেৱ ৱা আসনে নিসিন্নো, অপৰেন ৱা সমযেন কামৰাগব্যাপাদানং তনুভাৱকৰায সকদাগামিমগ্গসঙ্খাতায দুতিযায ভূমিযা অধিগমত্থায ৱিপস্সনাযোগং কৰোতি, দুতিযভাৱো চস্স দেসনাৱসেন, উপ্পত্তিৱসেন চ ৱেদিতব্বো. সম্পযুত্তানং পন নিস্সযভাৱেন তে ধম্মা ভৱন্তি এত্থাতি ভূমি, যস্মা ৱা সমানেপি লোকুত্তৰভাৱে সযম্পি ভৱতি, ন নিব্বানং ৱিয অপাতুভূতং, তস্মাপি ‘‘ভূমী’’তি ৱুচ্চতি. ঞাণেন পৰিমজ্জতীতি তেন তেনাকাৰেন ইন্দ্ৰিযানং তিক্খতৰতং সম্পাদেত্ৱা, বলবোজ্ঝঙ্গানঞ্চ পটুতৰভাৱং সাধেত্ৱা লক্খণত্তযং তীৰণৱসেন পৰিমজ্জতি.
১৩৫১-২. তত্থ অপৰাপৰং ঞাণং চাৰেন্তো পৰিৱত্তেতি. তেনাহ ‘‘ৱিপস্সনাৱীথিং ওগাহতী’’তি. হেট্ঠা ৱুত্তনযেনাতি উদযব্বযঞাণাদীনং উপ্পাদনে ৱুত্তনযেনেৱ. গোত্ৰভুস্স অনন্তৰন্তি এত্থ গোত্ৰভু ৱিয গোত্ৰভু. পঠমমগ্গপুৰেচাৰিকঞাণঞ্হি পুথুজ্জনগোত্তাভিভৱনতো, অৰিযগোত্তভৱনতো চ নিপ্পৰিযাযতো ‘‘গোত্ৰভূ’’তি ৱুচ্চতি, ইদং পন তংসদিসতায পৰিযাযতো গোত্ৰভু. একচ্চসংকিলেসৱিসুদ্ধিযা, পন অচ্চন্তৱিসুদ্ধিযা আৰম্মণকৰণতো চ ‘‘ৱোদান’’ন্তি ৱুচ্চতি. তেনাহ পট্ঠানে ‘‘অনুলোমং ৱোদানস্স অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ১.১.৪১৭). যস্মা পন পটিসম্ভিদামগ্গে ‘‘উপ্পাদাদিঅভিভৱনট্ঠং উপাদায অট্ঠ গোত্ৰভুধম্মা সমাধিৱসেন উপ্পজ্জন্তি, দস গোত্ৰভুধম্মা ৱিপস্সনাৱসেন উপ্পজ্জন্তী’’তিআদীসু (পটি. ম. ১.৬০) গোত্ৰভুনামৱসেনেৱ আগতং, তস্মা ইধাপি ‘‘গোত্ৰভুস্স অনন্তৰ’’ন্তি ৱুত্তং গোত্তসঙ্খাতনিব্বানতো ভূতন্তি কত্ৱা. দুতিযমগ্গঞাণৱণ্ণনা.
১৩৫৫-৭. যন্তি যস্মা. সকিদেৱাতি একৱাৰমেৱ. ইমং লোকং আগন্ত্ৱাতি ইমিনা পঞ্চসু সকদাগামীসু চত্তাৰো ৱজ্জেত্ৱা একোৱ গহিতো. একচ্চো হি ইধ সকদাগামিফলং পত্ৱা ইধেৱ পৰিনিব্বাযতি, একচ্চো ইধ পত্ৱা দেৱলোকে পৰিনিব্বাযতি, একচ্চো দেৱলোকে পত্ৱা তত্থেৱ পৰিনিব্বাযতি, একচ্চো দেৱলোকে পত্ৱা ইধূপপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাযতীতি ইমে চত্তাৰোপি ইধ ন গহিতা. যো পন ইধ পত্ৱা দেৱলোকে যাৱতাযুকং ৱসিত্ৱা ইধূপপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাযতি, অযমেকোৱ ইধ গহিতোতি. অন্তকৰো ভৱেতি দুক্খস্সন্তকৰো ভৱেয্য, ভৱে ৱা অন্তকৰো ভৱস্স অন্তকৰোতি অত্থো. ততিযায ভূমিযা পত্তিযাতি সম্বন্ধো. ব্যাপাদকামৰাগানং পহানাযাতি তেসংযেৱ সকদাগামিমগ্গেন তনুকৰানং সংযোজনানং নিৰৱসেসপ্পহানায. ততিযমগ্গঞাণৱণ্ণনা.
১৩৬৩-৭. পটিসন্ধিৱসেন কামভৱস্স অনাগমনতো অনাগামী. তেনাহ ‘‘তত্থেৱ পৰিনিব্বাযী’’তি. তত্থেৱাতি সুদ্ধাৱাসে ৱা অঞ্ঞত্থ ৱা যত্থ উপ্পন্নো, তত্থেৱ পৰিনিব্বাযি. অনাৱত্তিসভাৱোতি তস্মা লোকা ইধ পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন ইমং লোকং পুনৰাগমনাভাৱতো অনাৱত্তনসভাৱো, বুদ্ধদস্সনথেৰদস্সনধম্মস্সৱনানং পনত্থায আগমনং হোতিযেৱ. ৰূপৰাগাদিপহানাযাতি ৰূপৰাগঅৰূপৰাগমানউদ্ধচ্চঅৱিজ্জাসঙ্খাতানং পঞ্চন্নং উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনানং নিৰৱসেসপ্পহানায. ৱিদ্ধংসাযাতি ৱিনাসায. চতুত্থমগ্গঞাণৱণ্ণনা.
১৩৭১-৪. মহাখীণাসৱোতি মহানুভাৱতো নিবদ্ধপূজাৱচনমেতং, ন উপাদাযৱচনং ‘‘যথা মহামোগ্গল্লানো’’তি. ন হি চূড়খীণাসৱো নাম অত্থি. অনুপ্পত্তো সদত্থো সকত্থো, পূজত্থো ৱা এতেনাতি অনুপ্পত্তসদত্থো, সদত্থোতি চ অৰহত্তং ৱেদিতব্বং. তঞ্হি অত্তুপনিবন্ধনট্ঠেন, অত্তানং অৱিজহনট্ঠেন, অত্তনো পৰমত্থট্ঠেন চ অত্তনো অত্থত্তা ‘‘সদত্থো’’তি ৱুচ্চতি. খীণানি দসপি ভৱসংযোজনানি এতস্সাতি খীণসংযোজনো. দক্খিণং অৰহতীতি দক্খিণেয্যো. চতস্সোপীতি সোতাপত্তিমগ্গো সকদাগামিমগ্গো অনাগামিমগ্গো অৰহত্তমগ্গোতি চতস্সোপি. ৱিসুদ্ধিকামেনাতি অত্তনো ৱিসুদ্ধিং ইচ্ছন্তেন. তপোযেৱ ধনমস্সাতি তপোধনো, তেন.
ইতি অভিধম্মত্থৱিকাসিনিযা নাম
অভিধম্মাৱতাৰসংৱণ্ণনায
ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.