২১. একৱীসতিমো পৰিচ্ছেদো

পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিনিদ্দেসৱণ্ণনা

১২৯৮. অট্ঠঞাণৱসেনেৱাতি উদযব্বযঞাণাদীনং অট্ঠন্নং ঞাণানং ৱসেন. ৱিপস্সনাচাৰস্স মত্থকপ্পত্তিযা সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণং সিখাপত্তা ৱিপস্সনা. সিখাপত্তি পনস্সা উদযব্বযঞাণাদীনং অট্ঠঞাণানং ৱসেনাতি আহ ‘‘অট্ঠঞাণৱসেনা’’তি. নৱমন্তি সচ্চানুলোমিকঞাণং. ইতি উদযব্বযাদীনি অট্ঠ, ইদঞ্চ নৱমঞাণং পটিপদাঞাণদস্সনন্তি পৱুচ্চতি. পটিপজ্জতি এতায অৰিযমগ্গোতি পটিপদা, উদযব্বযাদীনং জাননট্ঠেন, পচ্চক্খতো দস্সনট্ঠেন ঞাণদস্সনঞ্চাতি কত্ৱা.

১২৯৯. তানি পন ঞাণানি সৰূপতো দস্সেতুং ‘‘অট্ঠ ঞাণানী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ উদযব্বযানুপস্সনাঞাণং কিঞ্চাপি তীৰণপৰিঞ্ঞায পতিট্ঠং, তথাপি যথাৱুত্তট্ঠেন পটিপদাঞাণদস্সনম্পি হোতিযেৱাতি তম্পি ইধ ৱুত্তং. ইতৰত্থ পন উপ্পন্নমত্তং অপ্পগুণং সন্ধায ৱুত্তং. অপ্পগুণঞ্হি নিচ্চসঞ্ঞাদিপহানসিদ্ধিযা পহানপৰিঞ্ঞায অধিট্ঠানভূতং. যতো তদধিগমেন অট্ঠাৰসসু মহাৱিপস্সনাসু একচ্চা অধিগতাৱ হোন্তি. ন হি উদযব্বযানং পচ্চক্খতো পটিৱেধেন ৱিনা সামঞ্ঞাকাৰানং তীৰণমত্তেন সাতিসযং পটিপক্খপ্পহানং সম্ভৱতি. অসতি চ পটিপক্খপ্পহানে কুতো ঞাণাদীনং ৱজিৰমিৱ অৱিহতৱেগতা তিখিণৱিসদাদিতা ৱা, তস্মা পগুণভাৱপ্পত্তং উদযব্বযঞাণং পহানপৰিঞ্ঞাপক্খিযমেৱ দট্ঠব্বং.

১৩০০-২. ভঙ্গেতি সঙ্খাৰানং ভঙ্গে. যথাভূতদস্সাৱী ভাযতি এতস্মাতি ভযং, তেভূমকধম্মা, তেসু ভযতো উপতিট্ঠন্তেসু ভাযিতব্বাকাৰগ্গাহিঞাণং ভযেঞাণং. তথা হেতং ‘‘ভযতুপট্ঠানঞাণ’’ন্তি ৱুচ্চতি. মুচ্চিতুং ইচ্ছতীতি মুচ্চিতুকম্যং, চিত্তং, পুগ্গলো ৱা, তস্স ভাৱো মুচ্চিতুকম্যতা, তং পন ঞাণমেৱাতি আহ ‘‘ঞাণং মুচ্চিতুকম্যতা’’তি. পুন পটিসঙ্খানাকাৰেন পৱত্তং ঞাণং পটিসঙ্খানুপস্সনাঞাণং. নিৰপেক্খতায সঙ্খাৰানং উপেক্খনৱসেন পৱত্তং ঞাণং সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণং. গাথাবন্ধত্থং পন ৱিসন্ধিনিদ্দেসো. ওড়াৰিকোড়াৰিকস্স সচ্চপটিচ্ছাদকতমস্স ৱিগমনেন সচ্চপটিৱেধানুকূলত্তা সচ্চানুলোমিকং. তং পন ইদন্তি আহ ‘‘সচ্চানুলোমঞাণন্তি, অনুলোমং পৱুচ্চতী’’তি.

১৩০৩. ননু চ উদযব্বযঞাণস্স পগেৱ সিদ্ধত্তা কিমত্থং পুন তত্থাপি অভিযোগোতি চে? অনিচ্চাদিলক্খণসল্লক্খণত্থং. উদযব্বযঞাণঞ্হি হেট্ঠা দসহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠং হুত্ৱা যাথাৱসৰসতো তিলক্খণং সল্লক্খেতুং নাসক্খি, উপক্কিলেসৱিনিমুত্তং পন সক্কোতি, তস্মা লক্খণসল্লক্খণত্থং পুন তত্থেৱ যোগো কাতব্বো. লক্খণানি চস্স উদযব্বযাদীনং অমনসিকাৰা, সন্ততিইৰিযাপথঘনছন্নতায চ নোপট্ঠহন্তি, তস্মা উদযব্বযং মনসি কত্ৱা সন্ততিং উগ্ঘাটেত্ৱা অনিচ্চলক্খণং, অভিণ্হপীড়নং পৰিগ্গহেত্ৱা ইৰিযাপথং উগ্ঘাটেত্ৱা দুক্খলক্খণং, ধাতুযো ৱিনিব্ভুজিত্ৱা ঘনৱিনিব্ভোগং কত্ৱা অনত্তলক্খণঞ্চ সল্লক্খেত্ৱা ‘‘অনিচ্চা দুক্খা অনত্তা’’তি সঙ্খাৰা পুনপ্পুনং সম্মসিতব্বা. তস্সেৱং তুলযতো তীৰযতো যদা সঙ্খাৰগতং অত্তনো লহুউপট্ঠানেন, ঞাণস্স চ তিক্খতায তিৰোহিতুপ্পাদাদিভেদং ভিজ্জমানমেৱ উপট্ঠাতি, ভঙ্গেযেৱ তস্স ঞাণং সন্তিট্ঠতি, তদা ভঙ্গানুপস্সনা নাম ৱিপস্সনাঞাণং অধিগতং হোতি. তস্স তদেৱ সঙ্খাৰনিৰোধাৰম্মণভঙ্গানুপস্সনং আসেৱন্তস্স যদা সব্বভৱযোনিগতিট্ঠিতিনিৱাসেসু সঙ্খাৰা ভিজ্জনসভাৱতায যক্খৰক্খসাদযো ৱিয মহাভযং হুত্ৱা উপট্ঠহন্তি, তদাস্স ভযতুপট্ঠানঞাণং অধিগতং হোতি. কিং পনিদং ঞাণং ভাযতীতি? ন ভাযতি. তঞ্হি ‘‘অতীতা সঙ্খাৰা নিৰুদ্ধা, পচ্চুপ্পন্না নিৰুজ্ঝন্তি, অনাগতা নিৰুজ্ঝিস্সন্তী’’তি তীৰণমত্তমেৱ হোতি, ব্যসনাপন্নানং পন সব্বসঙ্খাৰানং ভযতো উপট্ঠিতানং গহণেন ভযতুপট্ঠানঞাণন্তি ৱুচ্চতীতি.

তস্স তং ভযতুপট্ঠানঞাণং আসেৱন্তস্স যদা সব্বভৱগতেসু সঙ্খাৰেসু তাণং ৱা লেণং ৱা পৰাযণং ৱা ন পঞ্ঞাযতি, উক্খিত্তাসিকো ৱিয পচ্চামিত্তো সাদীনৱা এৱ সঙ্খাৰা উপট্ঠহন্তি, তস্স সঙ্খাৰানং আদীনৱমেৱ পস্সন্তস্স আদীনৱঞাণং নাম উপ্পন্নং হোতি. তস্সেৱং সব্বসঙ্খাৰে আদীনৱতো পস্সন্তস্স যদা তিভৱপৰিযাপন্নেসু নিব্বেদো উপ্পজ্জতি, উক্কণ্ঠা সণ্ঠহন্তি, সব্বসঙ্খাৰৱিসংযুত্তে সন্তিপদে অভিৰতিং পটিলভতি, তদাস্স নিব্বিদানুপস্সনং নাম ঞাণং উপ্পন্নং হোতি. তস্স যদা ইমিনা নিব্বিদাঞাণেন সব্বসঙ্খাৰেসু নিব্বিন্দন্তস্স একসঙ্খাৰেপি চিত্তং ন সজ্জতি, সব্বস্মা সঙ্খাৰতো সপ্পমুখগতস্স ৱিয মণ্ডূকস্স মুচ্চিতুকামতা উপ্পজ্জতি, তদা মুচ্চিতুকম্যতাঞাণং নাম উপ্পন্নং হোতি. তস্সেৱং সব্বসঙ্খাৰেহি মুচ্চিতুকামস্স নিচ্চসুখসুভঅত্তাকাৰেন পন উপট্ঠিতুং অসমত্থতং পাপেত্ৱা মুচ্চনস্স উপাযসম্পাদনত্থং অনিচ্চন্তিকতাদীহি অনিচ্চলক্খণং, অভিণ্হপটিপীড়নতাদীহি দুক্খলক্খণং, অজঞ্ঞকতাদীহি পটিক্কূলতং, তুচ্ছতাদীহি অনত্তলক্খণঞ্চ আৰোপেত্ৱা সব্বসঙ্খাৰগতং পৰিগ্গণ্হন্তস্স পটিসঙ্খানুপস্সনাঞাণং নাম উপ্পন্নং হোতি. তেন পনেৱং পৰিগ্গহিতসঙ্খাৰেন যা সা ‘‘সুঞ্ঞমিদং অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা’’তিআদিনা দ্ৱিকোটিকাদিভেদা সুঞ্ঞতা ৱুত্তা, সা পৰিগ্গহেতব্বা. তস্সেৱং সুঞ্ঞতো দিস্ৱা তিলক্খণং আৰোপেত্ৱা সম্মসন্তস্স যদা ভযঞ্চ নন্দিঞ্চ ৱিপ্পহায ৱিস্সট্ঠভৰিযস্স ৱিয সঙ্খাৰগতেসু উপেক্খা সন্তিট্ঠতি, তীসু ভৱেসু চিত্তং ন সম্পসাৰিযতি, তদাস্স সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণং নাম উপ্পন্নং হোতি. তং পনেতং যাৱ নিব্বানং ন পস্সতি, তাৱ দিসাকাকো ৱিয কূপকযট্ঠিং পুনপ্পুনং সঙ্খাৰমেৱ অনভিমতম্পি নিস্সায সঙ্খাৰৱিচিননেপি মজ্ঝত্তমেৱ হুত্ৱা তিট্ঠতি. তেন ৱুত্তং ‘‘এতেসু পন ঞাণেসূ’’তিআদি.

১৩০৬. ৱিপস্সনা…পে… ৱুট্ঠানগামিনীতি সিখং উত্তমভাৱং পত্তত্তা সিখাপত্তা. ৱুট্ঠানং গচ্ছতীতি ৱুট্ঠানগামিনী. ‘‘ৱুট্ঠান’’ন্তি হি বহিদ্ধা নিমিত্তভূতা অভিনিৱিট্ঠৱত্থুতো চেৱ অজ্ঝত্তপ্পৱত্ততো চ ৱুট্ঠহনতো মগ্গো ৱুচ্চতি, তং গচ্ছতীতি ৱুট্ঠানগামিনী, মগ্গেন সদ্ধিং ঘটীযতীতি অত্থো.

১৩০৭. তন্তি যং সিখাপত্তা ৱিপস্সনা সচ্চানুলোমঞাণন্তি চ ৱুচ্চতি, তং সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণং. আসেৱন্তস্সাতি পুনপ্পুনং সম্মসনৱসেন সেৱন্তস্স ভাৱেন্তস্স বহুলীকৰোন্তস্স. তস্স হি অধিমোক্খসদ্ধা ভাৱনাৱসেন বলৱতৰা নিব্বত্তিস্সতি, ৱীৰিযং সুপগ্গহিতং পটিপক্খৱিধমনসমত্থং হোতি, আৰম্মণাভিমুখভাৱেন সতি সুপতিট্ঠিতা হোতি, পস্সদ্ধিসুখানং সাতিসযতায চিত্তং সুসমাহিতং, ততোৱ অনুলোমঞাণুপ্পত্তিযা পচ্চযো ভৱিতুং সমত্থা তিক্খতমা সঙ্খাৰুপেক্খা উপ্পজ্জতি.

১৩০৮-১২. অনিচ্চা…পে… ৱোতৰতেৱ সাতি অনিচ্চাদীসু একেন আকাৰেন সম্মসন্তী সত্তক্খত্তুং পৱত্তিত্ৱা ভিজ্জন্তী ভৱঙ্গং ওতিণ্ণা নাম হোতি, ততো পৰং ভৱঙ্গৱাৰোতি কত্ৱা. সঙ্খাৰুপেক্খাকতনযেনাতি অনিচ্চাদিনা আৰম্মণকৰণৱসেনেৱ সঙ্খাৰুপেক্খায কতনযেন, ন সম্মসিতনযেন. তেনাহ ‘‘অনিচ্চাদি…পে… কুৰুমান’’ন্তি. ভৱঙ্গাৱট্টনং কত্ৱাতি ভৱঙ্গস্স নিৱত্তনং কত্ৱা চিত্তস্স ভৱঙ্গৱসেন পৱত্তিতুং অদত্ৱা. পৰিকম্মন্তি মগ্গস্স পৰিকম্মত্তা পটিসঙ্খাৰকত্তা. উপচাৰন্তি মগ্গস্স আসন্নত্তা, সমীপচাৰিত্তা ৱা.

১৩১৩-৬. অনুলোমত্তং সযমেৱ ৱদতি ‘‘পুৰিমান’’ন্তিআদিনা. ইদঞ্হি অনিচ্চলক্খণাদিৱসেন সঙ্খাৰে আৰব্ভ পৱত্তত্তা, ‘‘উদযব্বযৱন্তানংযেৱ ৱত ধম্মানং উদযব্বযঞাণং উপ্পাদৱযে অদ্দসা’’তি চ ‘‘ভঙ্গৱন্তানংযেৱ ৱত ভঙ্গানুপস্সনং ভঙ্গমদ্দসা’’তি চ ‘‘সভযংযেৱ ৱত ভযতুপট্ঠানস্স ভযতো উপট্ঠিত’’ন্তি চ ‘‘সাদীনৱেযেৱ ৱত আদীনৱানুপস্সনং আদীনৱমদ্দসা’’তি চ ‘‘নিব্বিন্দিতব্বেযেৱ ৱত নিব্বিদাঞাণং নিব্বিন্দ’’ন্তি চ ‘‘মুচ্চিতব্বম্হিযেৱ ৱত মুচ্চিতুকম্যতাঞাণং মুচ্চিতুকামং জাত’’ন্তি চ ‘‘পটিসঙ্খাতব্বমেৱ ৱত পটিসঙ্খাঞাণেন পটিসঙ্খাত’’ন্তি চ ‘‘উপেক্খিতব্বংযেৱ ৱত সঙ্খাৰুপেক্খায উপেক্খিত’’ন্তি চ অত্থতো ৱদমানং ৱিয ইমেসঞ্চ অট্ঠন্নং ঞাণানং কতকিচ্চতায অনুলোমেতি সব্বাসংযেৱ ৱিপস্সনানং লক্খণত্তযসম্মসনকিচ্চত্তা, তথা উপৰি চ অৰিযমগ্গে সত্ততিংসায বোধিপক্খিযধম্মানং তায পটিপদায পত্তব্বতায. ন হি অনুলোমঞাণে থূলথূলসচ্চপটিচ্ছাদকসংকিলেসৱিক্খম্ভনৱসেন অপ্পৱত্তন্তে গোত্ৰভুঞাণং উপ্পজ্জতি, গোত্ৰভুঞাণে চ অনুপ্পন্নে মগ্গঞাণং ন উপ্পজ্জতি, তস্মা পুৰিমপচ্ছিমানং ভাগানং অনুলোমত্তা ‘‘অনুলোমন্তি সঞ্ঞিত’’ন্তি. তেনেৱাতি হেট্ঠিমঞাণানং অনুলোমমুখেন, উপৰি বোধিপক্খিযানং অনুলোমনতো চ. সচ্চানুলোমঞাণন্তি পৱুচ্চতি মগ্গসচ্চস্স অনুলোমিকত্তা. ৱুট্ঠানগামিনিযাতি সঙ্খাৰাৰম্মণায ৱুট্ঠানগামিনিযা ৱিপস্সনায. পৰিযোসানন্তি পুৰিমা কোটি. সঙ্খাৰাৰম্মণৱিপস্সনাসু হি অযং ৱিসেসতো ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনাতি. অসঙ্খতাৰম্মণং পন সব্বেন সব্বং অৰিযমগ্গসঙ্খাতং ৱুট্ঠানং গচ্ছতি উপেতীতি. ততোপি হি ৱিসেসতো ‘‘ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনা’’তি ৱত্তব্বতং লভতীতি আহ ‘‘ঞেয্যং সব্বপ্পকাৰেনা’’তিআদি.

১৩১৭-৮. কিত্তিতাতি থোমিতা, অৰিযমগ্গাধিট্ঠানতায মহন্তানং সীলক্খন্ধাদীনং এসনতো গৱেসনতো মহেসিনা সম্মাসম্বুদ্ধেন. সন্তকিলেসতায সন্তা. যোগন্তি ভাৱনং, ভাৱনাভিযোগং ৱা.

ইতি অভিধম্মত্থৱিকাসিনিযা নাম

অভিধম্মাৱতাৰসংৱণ্ণনায

পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.