১৬. সোড়সমো পৰিচ্ছেদো
অভিঞ্ঞানিদ্দেসৱণ্ণনা
১০৪৩-৭. পৰন্তি ৱিসিট্ঠং কত্ৱা, ৱিসেসতোতি অত্থো. চতুত্থজ্ঝানমত্তেপীতি ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানমত্তেপি, নাৱস্সং অৰূপজ্ঝানেহীতি অধিপ্পাযো. অৰূপাৱচৰজ্ঝানং অপ্পটিলদ্ধোপি হি কতাধিকাৰো ভিক্খু অভিঞ্ঞা সম্পাদেতুং সমত্থো হোতি. এত্থ চতুত্থজ্ঝানগ্গহণেনেৱ হেট্ঠা তীণি ঝানানি গহিতানি. তেসু হি অচিণ্ণৱসী চতুত্থজ্ঝানং উপ্পাদেতুম্পি ন সক্কোতি. অভিঞ্ঞাসু অনুযোগং কাতুং ৱট্টতীতি ৱত্ৱা তত্থ পযোজনং দস্সেতুং ‘‘অভিঞ্ঞা নামা’’তিআদি ৱুত্তং. নিট্ঠঙ্গতাতি অধিগতানিসংসতায চেৱ ভাৱনাসুখতায চ নিট্ঠং নিপ্ফত্তিং গতা. সমাধিভাৱনায হি লোকিযাভিঞ্ঞা উদযফলভাৱেন পাকটা. সো অভিঞ্ঞায চ সমাধিনা চ সমন্নাগতো সুখেনেৱ পঞ্ঞাভাৱনং সম্পাদেস্সতি.
১০৪৮-৯. দিব্বানীতিআদি লোকিযাভিঞ্ঞানং সৰূপতো উদ্দিসনং. দিব্বানি চক্খুসোতানীতি দিব্বচক্খুঞাণং, দিব্বসোতঞাণঞ্চাতি দস্সেতি. ইদ্ধীতি ইদ্ধিৱিধঞাণং. ইমা পন অভিঞ্ঞাযো পত্তুকামেন আদিকম্মিকেন যোগিনা যস্মা ওদাতকসিণপৰিযন্তেসু অট্ঠসু কসিণেসু চতুত্থজ্ঝানং, তব্বসেন চ অৰূপসমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৱা ৱা ন ৱা কসিণানুলোমতাদীহি চুদ্দসহি আকাৰেহি চিত্তং দমেতব্বং. ন হি এৱং অদমেত্ৱা পুব্বে অভাৱিতভাৱনো আদিকম্মিকো যোগাৱচৰো পঞ্চ অভিঞ্ঞাযো নিপ্ফাদেস্সতীতি তস্মা তং চিত্তপৰিদমনং অৱস্সং কাতব্বন্তি দস্সেতুং ‘‘কসিণানুলোমতাদীহী’’তিআদি ৱুত্তং. কসিণানুলোমতাদীহীতি কসিণানুলোমতা কসিণপটিলোমতা কসিণানুলোমপটিলোমতা ঝানানুলোমতা ঝানপটিলোমতা ঝানানুলোমপটিলোমতা ঝানুক্কন্তিকতা কসিণুক্কন্তিকতা ঝানকসিণুক্কন্তিকতা অঙ্গসঙ্কন্তিকতা আৰম্মণসঙ্কন্তিকতা অঙ্গাৰম্মণসঙ্কন্তিকতা অঙ্গৱৱত্থাপনতা আৰম্মণৱৱত্থাপনতাতি ইমেহি চুদ্দসহি আকাৰেহি.
তত্থ অট্ঠসু কসিণেসু পটিপাটিযা সতক্খত্তুং সহস্সক্খত্তুম্পি সমাপজ্জনং, তথেৱ উপ্পটিপাটিযা, পটিপাটিউপ্পটিপাটিৱসেন চ সমাপজ্জনন্তি ইমেসং তিণ্ণং আকাৰানং ৱসেন কসিণানুলোমতাদযো ৱুত্তা. পঠমজ্ঝানতো পট্ঠায যাৱ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং, অযং ঝানানুলোমতা নাম. তেসং পটিলোমতো ঝানপটিলোমতা নাম. অনুলোমপটিলোমতো ঝানঅনুলোমপটিলোমতা নাম.
পথৱীকসিণে পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা তত্থেৱ ততিযং সমাপজ্জতি, ততো তদেৱ উগ্ঘাটেত্ৱা আকাসানঞ্চাযতনং, ততো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনন্তি এৱং কসিণং অনোক্কমিত্ৱা ঝানস্সেৱ একন্তৰিকভাৱেন উক্কমনং ঝানুক্কন্তিকতা নাম. এৱং আপোকসিণাদিমূলিকাপি যোজনা কাতব্বা. পথৱীকসিণে পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা পুন তদেৱ তেজোকসিণে, ততো নীলকসিণে, ততো লোহিতকসিণেতি ঝানং অনুক্কমিত্ৱা কসিণস্সেৱ একন্তৰিকভাৱেন উক্কমনং কসিণুক্কন্তিকতা নাম. পথৱীকসিণে পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা, তেজোকসিণে ততিযং, নীলকসিণং উগ্ঘাটেত্ৱা আকাসানঞ্চাযতনং, লোহিতকসিণতো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনন্তি ইমিনা নযেন ঝানস্স চেৱ কসিণস্স চ উক্কমনং ঝানকসিণুক্কন্তিকতা নাম.
পথৱীকসিণে পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা তত্থেৱ ইতৰেসম্পি সমাপজ্জনং অঙ্গসঙ্কন্তিকতা নাম. সব্বকসিণেসু একেকস্সেৱ সমাপজ্জনং আৰম্মণসঙ্কন্তিকতা নাম. পথৱীকসিণে পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা, আপোকসিণে দুতিযং, তেজোকসিণে ততিযং, ৱাযোকসিণে চতুত্থং, নীলকসিণং উগ্ঘাটেত্ৱা আকাসানঞ্চাযতনং, পীতকসিণতো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং, লোহিতকসিণতো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং, ওদাতকসিণতো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনন্তি এৱং অঙ্গানং, আৰম্মণানঞ্চ সমতিক্কমনং অঙ্গাৰম্মণসঙ্কন্তিকতা নাম.
পঠমজ্ঝানং নাম পঞ্চঙ্গিকন্তি ৱৱত্থপেত্ৱা দুতিযং চতুৰঙ্গিকং, ততিযং তিৱঙ্গিকং, চতুত্থং দুৱঙ্গিকং, আকাসানঞ্চাযতনং…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনন্তি এৱং ঝানঙ্গমত্তস্সেৱ ৱৱত্থাপনং অঙ্গৱৱত্থাপনং নাম. তথা ‘‘ইদং পথৱীকসিণং, ইদং আপোকসিণ’’ন্তিআদিনা আৰম্মণমত্তস্সেৱ ৱৱত্থাপনং আৰম্মণৱৱত্থাপনং নাম. অঙ্গাৰম্মণৱৱত্থাপনম্পি একে ইচ্ছন্তীতি. অট্ঠকথাসু পন অনাগতত্তা অদ্ধা তং ভাৱনাসুখং ন হোতি. ইমেহি পন চুদ্দসহি আকাৰেহি চিত্তপৰিদমনং কাতুং অট্ঠসমাপত্তিলাভীনং সতেসু, সহস্সেসু ৱা একোৱ সক্কোতি.
১০৫০-১. দন্তেতি চুদ্দসহি আকাৰেহি দন্তে. সমাহিতেতি চতুত্থজ্ঝানসমাধিনা সমাহিতে. সুদ্ধেতি নীৱৰণদূৰীভাৱেন, পচ্চনীকসমনেপি অব্যাৱটায তত্ৰমজ্ঝত্তুপেক্খায সম্পাদিতসতিপাৰিসুদ্ধিযা সব্ভাৱেন ৱা সুপৰিসুদ্ধে. পৰিযোদাতেতি সুধন্তসুৱণ্ণস্স নিঘংসনেন ৱিয পৰিসুদ্ধত্তাযেৱ পৰিযোদাতে, পভস্সৰেতি ৱুত্তং হোতি. অথ ৱা ৱিতক্কৱিচাৰক্খোভৱিৰহৱসেন পৰিযোদাতেতি ৱুত্তং হোতি. অনঙ্গণেতি ‘‘মাদিসস্স সমাধিসম্পন্নস্স ঈদিসেন ভৱিতব্ব’’ন্তি এৱং ঝানপটিলাভপচ্চযানং ‘‘অহো ৱত মমেৱ সত্থা পটিপুচ্ছিত্ৱা পটিপুচ্ছিত্ৱা ভিক্খূনং ধম্মং দেসেয্যা’’তিআদিনযপ্পৱত্তানং পাপকানং ইচ্ছাৱচৰানং অভাৱেন অনঙ্গণে. অনুপক্কিলেসেতি উপগন্ত্ৱা কিলিস্সনট্ঠেন উপক্কিলেসসঙ্খাতানং ৰাগাদীনং, ‘‘অভিজ্ঝা চিত্তস্স উপক্কিলেসো, ব্যাপাদো, কোধো’’তিআদিনা আগতানং চিত্তুপক্কিলেসানং ৱা ৱিগতত্তা ৱিগতুপক্কিলেসে. মুদুভূতেতি পগুণভাৱাপাদনেন সুভাৱিতত্তা মুদুভূতে, ৱসিভাৱপ্পত্তেতি ৱুত্তং হোতি. ৱসিভাৱপ্পত্তঞ্হি চিত্তং সুপৰিমদ্দিতং ৱিয চম্মং সুপৰিকম্মকতা ৱিয চ লাখা মুদূতি ৱুচ্চতি. কম্মনীযেতি মুদুত্তাযেৱ ইদ্ধিপাদভাৱূপগমনেন কম্মক্খমে, ৱিকুব্বনাদিইদ্ধিকম্মযোগ্যেতি ৱুত্তং হোতি. মুদুজাতঞ্হি চিত্তং কম্মক্খমং হোতি, সুধন্তমিৱ সুৱণ্ণং, উভযম্পি চেতং সুভাৱিতত্তাযেৱ হোতি. যথাহ – ‘‘নাহং, ভিক্খৱে, অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি, যং এৱং ভাৱিতং বহুলীকতং মুদুঞ্চ হোতি কম্মনিযঞ্চ, যথযিদং, ভিক্খৱে, চিত্ত’’ন্তি (অ. নি. ১.৪৭). ঠিতেতি এতেসু পৰিসুদ্ধভাৱাদীসু নিচ্চলং অৱট্ঠিতে, ভাৱনাপাৰিপূৰিযা ৱা পণীতভাৱং সম্মসিত্ৱা ঠিতে. অচলেতি ঠিতত্তাযেৱ অকম্পে, আনেঞ্জপ্পত্তেতি ৱুত্তং হোতি. মুদুকম্মঞ্ঞভাৱেহি ৱা অত্তনো ৱসে ঠিতত্তা ঠিতে, সদ্ধাদীহি পৰিগ্গহিতত্তা অস্সদ্ধিযাদীহি অকম্পনতো অচলে.
অট্ঠঙ্গসম্পন্নেতি ঠিতিঅচলতানং ৱিসুং ৱিসুং অগ্গহণেন সমাহিতেতি ৱিসুং একঙ্গং কত্ৱা. তাসং পন ৱিসুং ৱিসুং গহণে সুৱিসুদ্ধতাদীনং সমাহিতচিত্তস্স অঙ্গভূতত্তা সমাহিতেতি ইমং অঙ্গভাৱেন অগ্গহেত্ৱা সুৱিসুদ্ধতাদীহি অট্ঠহি অঙ্গেহি সম্পন্নতা ৱেদিতব্বা. ইদ্ধিৱিধাযাতি ইদ্ধিকোট্ঠাসত্থায, ইদ্ধিপ্পভেদায ৱা. অত্থতো পন ইদ্ধিৱিধা নাম একস্স বহুভাৱাদিঅনেকৱিধানপচ্চযভূতং অভিঞ্ঞাঞাণং. অভিনীহৰতীতি অভিঞ্ঞাধিগমত্থায পৰিকম্মচিত্তং কসিণাৰম্মণতো অপনেত্ৱা অভিঞ্ঞাভিমুখং পেসেতি. ইদ্ধিৱিকুব্বনন্তি এত্থ ইজ্ঝতীতি ইদ্ধি, নিপ্ফজ্জতি পটিলব্ভতীতি ৱুত্তং হোতি. যঞ্হি নিপ্ফজ্জতি, পটিলব্ভতি চ, তং ইজ্ঝতীতি ৱুচ্চতি. যথাহ –
‘‘কামং কামযমানস্স, তস্স চেতং সমিজ্ঝতী’’তিআদি; (সু. নি. ৭৭২; মহানি. ১; নেত্তি. ৫,৪৪);
ইদ্ধিযেৱ ৱিকুব্বনং পকতিৱণ্ণৱিজহনকিৰিযন্তি ইদ্ধিৱিকুব্বনং, ইদং ইদ্ধীসু ৱিকুব্বনিদ্ধিযা পধানভাৱতো ৱুত্তং, ইদ্ধি চ ৱিকুব্বনঞ্চাতি ৱা ইদ্ধিৱিকুব্বনং. ৱিসুং গহণম্পি ৱুত্তকাৰণেনেৱ দট্ঠব্বং.
১০৫২-৪. যথা পন তং নিপ্ফাদেতব্বং, তং ৱিধিং দস্সেতুং ‘‘অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝান’’ন্তিআদি ৱুত্তং. এত্থ চ ‘‘অনুপুব্বেন চত্তাৰি ঝানানি সমাপজ্জিত্ৱা চতুত্থজ্ঝানতো ৱুট্ঠাযা’’তি কেচি, তং অযুত্তং. যদিচ্ছকং সমাপজ্জনত্থঞ্হি চিত্তপৰিদমনং, চতুত্থজ্ঝানমেৱ চ অভিঞ্ঞাপাদকং, ন ইতৰানি. সতং…পে… মানসন্তি সচে সতং ইচ্ছতি, ‘‘সতং হোমি, সতং হোমী’’তি, সচে সহস্সং ইচ্ছতি, ‘‘সহস্সং হোমি, সহস্সং হোমী’’তি এৱং পৰিকম্মমানসং কত্ৱা. ‘‘পৰিকম্মমানস’’ন্তি চ পাদকজ্ঝানতো ৱুট্ঠায ‘‘সতং হোমী’’তিআদিনা পৱত্তিতকামাৱচৰচিত্তং, পাদকজ্ঝানঞ্চ. অভি…পে… পুনাতি এত্থ পুব্বে অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানসমাপজ্জনং পৰিকম্মচিত্তস্স সমাধানত্থং, পুন সমাপজ্জনং অধিট্ঠানচিত্তস্স বলগ্গাহত্থং. অধিট্ঠাতীতি সতং আৱজ্জেত্ৱা ততো পৰং পৱত্তানং তিণ্ণং, চতুন্নং ৱা পুব্বভাগচিত্তানং অনন্তৰা উপ্পন্নেন সন্নিট্ঠাপনৱসেন অধিট্ঠানন্তি লদ্ধনামেন অভিঞ্ঞাঞাণেন সন্নিট্ঠানং কৰোতি, সতং নিপ্ফাদেতীতি অত্থো. ‘‘অধিট্ঠান’’ন্তি হি সব্বত্থ অভিঞ্ঞাঞাণং ৱুচ্চতি.
১০৫৫-৭. নিমিত্তাৰম্মণন্তি পটিভাগনিমিত্তাৰম্মণং. পৰিকম্মমনানেত্থ সতাৰম্মণিকানীতি এত্থ এতেসু পৰিকম্মাধিট্ঠানেসু পৰিকম্মমানসানি ‘‘সতং হোমী’’তি পৱত্তানি কামাৱচৰমানসানি সতাৰম্মণিকানি একেকস্স চিত্তস্স ৱসেন সতাৰম্মণিকানি হোন্তি পচ্চেকং ‘‘সতং হোমী’’তি পৱত্তনতো. সহস্সাৰম্মণাদীসুপি এসেৱ নযো. তদাধিট্ঠানচিত্তম্পীতি তস্স সতাদিকস্স অধিট্ঠানচিত্তম্পি. সতাৰম্মণিকতা চ পন নেসং ৱণ্ণৱসেন, নো সত্তপঞ্ঞত্তিৱসেন. ৰূপঞ্হি সতং ৱা সহস্সং ৱা কত্ৱা দস্সেতব্বং, ন পঞ্ঞত্তি. এত্থ চ যদি নীলৱণ্ণমেৱ সতং অভিনিপ্ফাদেতি, ৱণ্ণস্স তংতংসন্তানৱসেন নানত্তেপি নীলৱসেন একত্তা একমেকং পৰিকম্মচিত্তং সব্বং নীলজাতং আলম্বতি.
যদি পন নানাৱণ্ণনানাকিৰিযপৰিকম্মচিত্তানম্পি বহুভাৱো হোতি, একমেকং একেকৱণ্ণং, একেকৱণ্ণেসু চ নানাকিৰিযং আৰম্মণং কৰোতি. অধিট্ঠানচিত্তং পন ৱণ্ণসামঞ্ঞং গহেত্ৱাপি পৰিকম্মাৰম্মণং নানাৱণ্ণৱন্তং অভিনিপ্ফাদেতি অচিন্তেয্যানুভাৱত্তা ইদ্ধিৱিসযস্স. অপ্পনাচিত্তং ৱিযাতি ৱিয-গ্গহণং অভিঞ্ঞাচিত্তস্স, ঝানচিত্তস্স চ পঠমুপ্পত্তিযং সদিসভাৱতো ৱুত্তং, ন তস্স অপ্পনাভাৱতো. তেনেৱ হি পুব্বে ৱুত্তগ্গহণেন ৱিসেসিতন্তি. চতুত্থজ্ঝানিকন্তি ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানৱন্তং, তেন সম্পযুত্তং. যদি এৱং চতুত্থজ্ঝানস্স, ইমস্স চ কো ৱিসেসোতি আহ ‘‘পৰিকম্মৱিসেসোৱা’’তি. ন হেত্থ পৰিকম্মৱিসেসং ৱিনা অঞ্ঞো ৱিসেসো অত্থি. অপ্পনায পুব্বভাগপ্পৱত্তানিপি তীণি চত্তাৰি জৱনানি গহিতগ্গহণেন, অগ্গহিতগ্গহণেন ৱা পৰিকম্মোপচাৰানুলোমানি সব্বপচ্ছিমং গোত্ৰভুনামকন্তিআদি সেসং সমানমেৱ. তেনাহ ‘‘সেসং পুব্বসমং ইধা’’তি. ইদ্ধিৱিধঞাণৱণ্ণনা.
১০৫৮. দিব্বসোতন্তি দেৱতানং পিত্তসেম্হাদীহি অপলিবুদ্ধেহি দূৰেপি আৰম্মণগ্গহণসমত্থেহি দিব্বসোতপসাদেহি সমানত্তা, দিব্বৱিহাৰৱসেন পটিলদ্ধত্তা, অত্তনা চ দিব্বৱিহাৰসন্নিস্সিতত্তা দিব্বং, সৱনট্ঠেন সোতকিচ্চকৰণতো, তংসদিসতায চ সোতং. ইদন্তি যং উদ্দেসে ‘‘দিব্বানি চক্খুসোতানী’’তি (অভিধ. ১০৪৮) দিব্বসোতং উদ্দিট্ঠং, তং ইদন্তি অত্থো.
১০৫৯-৬৪. পঠমং ওড়াৰিকসদ্দং আৱজ্জেত্ৱা পচ্ছা সুখুমসদ্দস্স আৱজ্জিতব্বতো আহ ‘‘মহন্তো সুখুমোপি চা’’তি. পৰিচযকৰণত্থঞ্হি পঠমং অৰঞ্ঞে সীহাদীনং সদ্দে আদিং কত্ৱা সব্বে ওড়াৰিকতো পট্ঠায যথানুক্কমেন সুখুমসদ্দা আৱজ্জিতব্বা, তথা পুৰত্থিমাদীসু দিসাসু ওড়াৰিকানম্পি সুখুমানম্পি সদ্দানং সদ্দনিমিত্তং মনসি কাতব্বং. তস্স তে সদ্দা পকতিচিত্তস্সপি পাকটা হোন্তি, পৰিকম্মচিত্তস্স পন অতিৱিয পাকটা. তস্সাতি তস্স যোগিনো. সদ্দস্স নিমিত্তন্তি ওড়াৰিকস্স, সুখুমস্স ৱা সদ্দস্স যথাৱুত্তং উপাদাযুপাদায লব্ভমানওড়াৰিকসুখুমাকাৰং. মনসি কুব্বতোতি ‘‘ইমিস্সা দিসায অযং সদ্দো ওড়াৰিকো, সুখুমো ৱা’’তি এৱং পৰিকম্মচিত্তেন মনসি কৰোন্তস্স. সদ্দেসূতি যে পৰিকম্মচিত্তস্স ৱিসযভূতা ওড়াৰিকা, সুখুমা ৱা সদ্দা, তেসু. অঞ্ঞতৰন্তি যত্থ পৰিকম্মকৰণৱসেন অভিণ্হং মনসিকাৰো পৱত্তো, তং একং সদ্দং. যদি অভিঞ্ঞাচিত্তম্পি পৰিকম্মেন গহিতমেৱ আৰম্মণং কৰোতি, কো পন তস্স, ইমস্স ৱা ৱিসেসোতি? ৱুচ্চতে – পৰিকম্মচিত্তং অসুতস্স গহণতো সদ্দমত্তং গণ্হাতি, অভিঞ্ঞাচিত্তং পন অসুতম্পি গণ্হন্তং সৱনাকাৰেন গহণতো অত্থাৱবোধস্স পচ্চযভাৱেনেৱ গণ্হাতীতি অযমেতেসং ৱিসেসো. সুতকোৱিদাতি পৰিযত্তিযং ছেকা.
১০৬৫-৬. থামজাতন্তি জাতথামং, দড়্হভাৱপ্পত্তন্তি অত্থো. ৱড্ঢেতব্বং পাদকজ্ঝানাৰম্মণং কিত্তকন্তি আহ ‘‘এত্থন্তৰগত’’ন্তিআদি. পাদকজ্ঝানস্স হি আৰম্মণভূতং কসিণনিমিত্তং ‘‘এত্তকং ঠানং ফৰতূ’’তি মনসি কৰিত্ৱা পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জন্তস্স কসিণনিমিত্তং তত্তকং ঠানং ফৰিত্ৱা তিট্ঠতি. সো সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায পুন পাদকজ্ঝানং অসমাপজ্জিত্ৱাপি অনেকপ্পভেদেপি সদ্দে আৱজ্জতি সুভাৱিতভাৱনত্তা. তত্থ অঞ্ঞতৰং সদ্দং আৰব্ভ উপ্পন্নাৱজ্জনানন্তৰং চত্তাৰি, পঞ্চ ৱা জৱনানি উপ্পজ্জন্তি, তেসু পচ্ছিমং ইদ্ধিচিত্তং হোতি. এৱং যত্তকং সদ্দং ইচ্ছতি, তত্তকং তত্থ গতং আৱজ্জিত্ৱা অভিঞ্ঞাঞাণেন জানাতি. যেন পন এৱং কসিণনিমিত্তং অৱড্ঢিতং, তেন পুনপি পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিতব্বমেৱ. সো হি তং ঠানগতসদ্দং পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱাৱ ততো ৱুট্ঠায অভিঞ্ঞাচিত্তেন সুণাতি. ততো এৱ হি ‘‘পাদকাৰম্মণেন…পে… সুণাতীতি সাসঙ্কং ৱদতী’’তি (ৱিসুদ্ধি. মহা. ২.৪০০) ৱুত্তং. ইদ্ধিৱিধলাভী পন সেসাভিঞ্ঞলাভিনো ৱিয ৱিজ্জমানসদ্দাদিআৰম্মণমত্তমেৱ অকত্ৱা আগন্তুকৰূপনিম্মাপনতো সব্বথাপি দ্ৱিক্খত্তুং পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱাৱ তং নিপ্ফাদেতি. একঙ্গুলদ্ৱঙ্গুল-গ্গহণঞ্চেত্থ সুখুমসদ্দাপেক্খায কতং.
১০৬৮. সুণন্তোতি এৱং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা সৱনেন ৱসিকতাভিঞ্ঞো হুত্ৱা যথাৱজ্জিতে সুণন্তো. পাটিযেক্কম্পীতি একজ্ঝং পৱত্তমানেপি যাৱ ব্ৰহ্মলোকা এককোলাহলং কত্ৱা উট্ঠিতে সঙ্খভেৰীপণৱাদিসদ্দে পচ্চেকং ৱত্থুভেদেন ৱৱত্থাপেতুকামতায সতি ‘‘অযং সঙ্খসদ্দো, অযং ভেৰীসদ্দো, অযং পণৱসদ্দো’’তিআদিনা পচ্চেকংযেৱ ৱৱত্থাপেতুং সক্কোতিযেৱাতি. দিব্বসোতঞাণৱণ্ণনা.
১০৬৯-৭৩. চেতোপৰিযমানসন্তি পৰিযাতীতি পৰিযং, সৰাগাদিৱসেন পৰিচ্ছিজ্জ জানাতীতি অত্থো. যেসঞ্হি ধাতূনং গতি অত্থো, বুদ্ধিপি তেসং অত্থো হোতীতি. চেতসো পৰিযং চেতোপৰিযং, মনসি ভৱন্তি মানসং, ঞাণং, চেতোপৰিযঞ্চ তং মানসঞ্চাতি চেতোপৰিযমানসং. দিব্বচক্খুৱসেনেৱাতি দিব্বচক্খুউপনিস্সযেনেৱ. তঞ্হি এতস্স উপ্পাদনে পৰিকম্মং. তস্মাতি যস্মা ইদং দিব্বচক্খুৱসেনেৱ পৱত্ততি, তস্মা. দিব্বেন চক্খুনাতি দিব্বসদিসতাদীহি ‘‘দিব্বচক্খূ’’তি লদ্ধৱোহাৰেন দিব্বচক্খুঞাণেন দিস্ৱাতি সম্বন্ধো. হদযন্তি ন হদযৱত্থু, অথ খো হদযমংসপেসি. যং বহি কমলমকুড়সণ্ঠানং অন্তো কোসাতকীফলসদিসন্তি ৱুচ্চতি. তঞ্হি নিস্সায ইদানি ৱুচ্চমানং লোহিতং তিট্ঠতি. হদযৱত্থু পন ইমং লোহিতং নিস্সায পৱত্ততি. লোহিতং দিস্ৱাতি লোহিতস্স ৱণ্ণং দিস্ৱা. দিব্বচক্খুনোপি হি ৱণ্ণমেৱ দিস্সতি. তেনেৱ হি তং চক্খুসদিসত্তা ‘‘চক্খূ’’তি ৱুচ্চতি. পৰস্সাতি অঞ্ঞস্স. যথা হি যো পৰো ন হোতি, সো অত্তা, এৱং যো অত্তা ন হোতি, সো পৰো. কথং পন দিব্বচক্খুনা লোহিতস্স ৱণ্ণদস্সনেন পৰচিত্তং ৱিঞ্ঞেয্যন্তি আহ ‘‘সোমনস্সযুতে’’তিআদি. লোহিতন্তি ৰত্তং নিগ্ৰোধফলসমানৱণ্ণং. কাড়কন্তি জম্বুসদিসৱণ্ণং. তিলতেলূপমন্তি অনেন পসন্নভাৱমাহ.
কথং পন চিত্তে সোমনস্স সহগতাদিম্হি সতি কম্মজস্স লোহিতস্স ৱিৱিধৱণ্ণভাৱাপত্তীতি? কিঞ্চাপি হদযৱত্থুসন্নিস্সিতভূতানি কম্মজানেৱ, তং পন লোহিতং কম্মজমেৱাতি নত্থি চতুসন্ততিৰূপস্সপি তত্থ লব্ভমানত্তা. তেনেৱ হি অট্ঠকথাযং ‘‘ইদং ৰূপং সোমনস্সিন্দ্ৰিযসমুট্ঠানং, ইদং দোমনস্সিন্দ্ৰিযসমুট্ঠানং, ইদং উপেক্খিন্দ্ৰিযসমুট্ঠানন্তি পৰস্স হদযলোহিতৱণ্ণং পস্সিত্ৱা’’তি (ৱিসুদ্ধি. ২.৪০১) ৱুত্তং. এৱম্পি যং তত্থ অচিত্তজং, তস্স যথাৱুত্তৱণ্ণভেদেন ন ভৱিতব্বন্তি? ভৱিতব্বং সেসসন্ততিৰূপানং তদনুৱত্তনতো. যথা হি গমনাদীসু চিত্তজৰূপানি উতুজকম্মজাহাৰজৰূপেহি অনুৱত্তীযন্তি, অঞ্ঞথা কাযস্স দেসন্তৰপ্পত্তিযেৱ ন সিযাতি, এৱমিধাপি চিত্তজৰূপং সেসসন্ততিৰূপেহি অনুৱত্তীযতি, পসাদকোধৱেলাসু চ চক্খুস্স ৱণ্ণভেদাপত্তিযেৱ তস্সত্থস্স নিদস্সনং দট্ঠব্বং, তস্মা সোমনস্সাদিযুত্তচিত্তানুৰূপং উপ্পন্নচিত্তসমুট্ঠানৰূপৱসেন সেসতিসমুট্ঠানৰূপানম্পি নানাৱণ্ণতা হোতিযেৱাতি সুট্ঠু ৱুত্তং ‘‘লোহিতং লোহিতং সিযা’’তিআদি. দিস্ৱা হদযলোহিতন্তি পঠমং তাৱ অনুমানঞাণেন লোহিতং দিস্ৱা. কাতব্বং থামতং গতন্তি উপ্পাদেত্ৱা থামভাৱং গতং কাতব্বং.
চেতোপৰিযঞাণঞ্হি উপ্পাদেতুকামেন যোগিনা দিব্বচক্খুলাভিনা এৱ সতা হেট্ঠা ৱুত্তনযেন ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানং অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং অভিনীহাৰক্খমং কত্ৱা আলোকং ৱড্ঢেত্ৱা দিব্বেন চক্খুনা পৰস্স হদযমংসপেসিং নিস্সায ৱত্তমানস্স লোহিতস্স ৱণ্ণদস্সনেন ইদানি ইমস্স চিত্তং ‘‘সোমনস্সসহগত’’ন্তি ৱা ‘‘দোমনস্সসহগত’’ন্তি ৱা ‘‘উপেক্খাসহগত’’ন্তি ৱা নযগ্গাহৱসেন ৱৱত্থাপেত্ৱা পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায ‘‘ইমস্স চিত্তং জানামী’’তি পৰিকম্মং কাতব্বং. কালসতম্পি কালসহস্সম্পি পুনপ্পুনং পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায তথেৱ পটিপজ্জিতব্বং. তস্সেৱং দিব্বেন চক্খুনা হদযলোহিতৱণ্ণদস্সনাদিৱিধিনা পটিপজ্জন্তস্স ‘‘ইদানি চেতোপৰিযঞাণং উপ্পজ্জিস্সতী’’তি যং তদা পৱত্ততীতি ৱৱত্থাপিতং চিত্তং, তং আৰম্মণং কত্ৱা মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনং তীণি চত্তাৰি ৱা জৱনানি কামাৱচৰানি জৱন্তি. চতুত্থং, পঞ্চমং ৱা অভিঞ্ঞাচিত্তং ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানিকং. তত্থ যং তেন অপ্পনাচিত্তেন সম্পযুত্তং ঞাণং, ইদং চেতোপৰিযঞাণং. তঞ্হি যত্থ অনেন পৰিকম্মং কতং, তং পৰস্স চিত্তং পচ্চক্খতো পটিৱিজ্ঝন্তং ৱিভাৱেন্তমেৱ হুত্ৱা পৱত্ততি, ৰূপং ৱিয চ দিব্বচক্খুঞাণং, সদ্দং ৱিয চ দিব্বসোতঞাণং. ততো পৰং পন কামাৱচৰচিত্তেহি সৰাগাদিৱৱত্থাপনং হোতি নীলাদিৱৱত্থাপনং ৱিয.
১০৭৪-৫. এৱমধিগতস্স পন চেতোপৰিযঞাণস্স থামগমনৱিধানম্পি অধিগমৱিধানসদিসমেৱ, তদেৱেত্থ আচৰিযেন দস্সিতং. এৱং থামগতেতিআদি থামগমনানিসংসদস্সনং. সব্বমেৱাতি ইদং ‘‘কামাৱচৰচিত্তং, ৰূপাৰূপেসু মানস’’ন্তি উভযপদেনপি সম্বন্ধিতব্বং, চতুপণ্ণাসৱিধং কামাৱচৰচিত্তং, পঞ্চদসৰূপাৱচৰচিত্তং, দ্ৱাদসঅৰূপাৱচৰচিত্তন্তি সব্বমেৱ, পচ্চেকং সৰাগাদিপ্পভেদকং ৱিজানাতীতি অত্থো. পুথুজ্জনস্স ৱসেনাযং অভিঞ্ঞাকথাতি লোকুত্তৰচিত্তং ইধ অনুদ্ধটং. তম্পি হি উপৰিমো, সদিসো ৱা অৰিযো হেট্ঠিমস্স, সদিসস্স চ চিত্তং জানাতি, হেট্ঠিমো পন উপৰিমস্স চিত্তং ন জানাতি. যথা চেতং, এৱং অৰূপাৱচৰজ্ঝানে অকতাভিনিৱেসো পুথুজ্জনো, সেখোপি ৱা অৰূপাৱচৰচিত্তং ন জানাতি. অট্ঠসমাপত্তিকস্স পন ৱসেন ইধাৰূপাৱচৰচিত্তস্সাপি জাননং ৱুত্তং. অৰহা পন আৰুপ্পে অকতাভিনিৱেসোপি তপ্পটিচ্ছাদকঅৱিজ্জায ৱিহতত্তা তম্পি জানাতিযেৱ. চেতোপৰিযঞাণৱণ্ণনা.
১০৭৬-৭. পুব্বে অতীতজাতীসু নিৱাসা নিৱুত্থা অত্তনো সন্তানে পৱত্তা, সপৰৱিঞ্ঞাণেহি গোচৰাসেৱনায আসেৱিতা চ খন্ধা পুব্বেনিৱাসা. পৰৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতাপি হি পুব্বে নিৱসিংসু এত্থাতি পুব্বেনিৱাসাতি ৱুচ্চন্তি, তে পন ছিন্নৱটুমকানুস্সৰণাদীসু বুদ্ধানংযেৱ ৱিসযা, পুব্বে নিৱাসেসু সৰূপৱিভাৱকং ঞাণং পুব্বেনিৱাসঞাণং. তেন. তদনুস্সতীতি তেসং পুব্বেনিৱাসানং অনুস্সতি. হেট্ঠা তীসু ঝানেসু যথাৰহং পীতিসুখেহি কাযচিত্তানং সম্পীণনায চত্তাৰি ঝানানি সমাপজ্জিতব্বানীতি আহ ‘‘ঝানানি পনা’’তিআদি. অঞ্ঞথা পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱাযেৱাতি ৱুত্তং সিযা. যায নিসজ্জায নিসিন্নস্স অনুস্সৰণাৰম্ভো, সা ইধ সব্বপচ্ছিমা নিসজ্জা.
১০৭৮-৮০. ততো পভুতি…পে… ক্কমাতি তস্মিং ভৱে পুৰিমভৱাদীসু কতং সব্বম্পি সঙ্গহেত্ৱা সব্বমাৱজ্জিতব্বন্তিআদিনা ৱিসুং ৱিসুং ৰত্তিন্দিৱাদিৱসেন দস্সেতি. দিৱসে ৰত্তিযং কতন্তি সব্বপচ্ছিমনিসজ্জাতো পট্ঠায আসনপঞ্ঞাপনং সেনাসনপ্পৱেসনন্তি পটিলোমেন সকলং ৰত্তিন্দিৱং কতকিচ্চং আৱজ্জিতব্বং. কতমাৱজ্জিতব্বন্তি যং এত্থন্তৰে কতকিচ্চং, সব্বং তং পটিলোমক্কমেনেৱ আৱজ্জিতব্বন্তি অত্থো. এত্তকং পন পকতিচিত্তস্সপি পাকটং, পৰিকম্মচিত্তস্স পন অতিপাকটমেৱ. সচে পনেত্থ কিঞ্চি ন পাকটং হোতি, পুন পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায আৱজ্জিতব্বং, এত্তকেন দীপে জলিতে ৱিয পাকটং হোতি. পাদকজ্ঝানসমাপজ্জনঞ্হি সত্থকস্স ৱিয নিসানসিলা সতিপঞ্ঞানং নিসিতভাৱাৱহং, তস্মা তা তংসমাপজ্জনেন পৰমনেপক্কপ্পত্তা হোন্তি. পুৰিমস্মিং ভৱেতি ইমম্হা ভৱা অনন্তৰে পুৰিমস্মিং ভৱে.
১০৮১. নিব্বত্তং নামৰূপঞ্চাতি অত্তনো পচ্চযেহি নিব্বত্তনামৰূপং. সাধুকন্তি সুট্ঠু অপৰিহাপেত্ৱা আৱজ্জিতব্বং. পহোতি হি ইমিস্সা অভিঞ্ঞায কতাধিকাৰো ভিক্খু পঠমৱাৰেনেৱ পটিসন্ধিং উগ্ঘাটেত্ৱা চুতিক্খণে নামৰূপং আৰম্মণং কাতুং, তথা অসক্কোন্তেনাপি ধুৰনিক্খেপং অকত্ৱা পাদকজ্ঝানমেৱ পুনপ্পুনং সমাপজ্জিতব্বং, ততো চ ৱুট্ঠায পুনপ্পুনং আৱজ্জিতব্বং. আৱজ্জন্তেন চ পন পঠমং ৰূপং আৱজ্জিত্ৱা পচ্ছা নামং আৱজ্জিতব্বন্তি আচৰিযা. অপৰে পন ৱিপৰিযাযেন ৱদন্তি.
তত্থ পচ্ছিমনিসজ্জাতো পভুতি যাৱ পটিসন্ধিতো আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্তঞাণং অতীতজাতীসু নিৱুত্থধম্মাৰম্মণাভাৱতো পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণং নাম ন হোতি, তং পন পৰিকম্মঞাণমেৱ. যদা পনস্স পটিসন্ধিং অতিক্কম্ম চুতিক্খণে উপ্পন্নং নামৰূপং আৰম্মণং কত্ৱা মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনং উপ্পজ্জতি, তস্মিং নিৰুদ্ধে ৱুত্তনযেন অপ্পনাচিত্তং উপ্পজ্জতি, তেন সম্পযুত্তং ঞাণং পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণং নাম. তেনাহ ‘‘যদা পনা’’তিআদি.
এত্থাহ – কিং একেনেৱ অভিঞ্ঞাচিত্তেন চুতিক্খণে পৱত্তনামৰূপং সব্বম্পি আৰম্মণং কৰোতি, উদাহু অঞ্ঞেন অঞ্ঞেনাতি. কিঞ্চেত্থ যদি একেনেৱ, দূৰতো চিত্তপটং পেক্খন্তস্স ৱিয অনিৰূপিতৰূপেন ৱৱত্থানং হোতি. যদি চ অঞ্ঞেন অঞ্ঞেন, ৱিসুং ৱিসুং পাদকজ্ঝানসমাপজ্জনাদিনা ভৱিতব্বন্তি? উভযথাপি ন দোসো. ইদ্ধিৱিসযস্স হি অচিন্তেয্যত্তা একেনপি অভিঞ্ঞাচিত্তেন নামৰূপে পস্সন্তো নিৰূপিতৰূপেনেৱ পস্সতি, ন অনিৰূপিতৰূপেনেৱ পস্সতি, অঞ্ঞেনপি ৱা পঠমমেৱ পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায সমাহিতচিত্তেন কতপৰিকম্মস্স পৱত্তিতত্তা পুন সমাপজ্জনং ৱিনা আৱজ্জিত্ৱা আৰম্মণং কৰোতিযেৱাতি. পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণৱণ্ণনা.
১০৮৬-৮. দিব্বচক্খুনাতি দিব্বসদিসত্তা, দিব্বৱিহাৰৱসেন পটিলভিতব্বত্তা, অত্তনা চ দিব্বৱিহাৰসন্নিস্সিতত্তা মহাজুতিকতাদীহি ৱা দিব্বং, ৰূপদস্সনট্ঠেন চক্খুমিৱাতি চক্খু. যথা হি মংসচক্খু ৱিঞ্ঞাণাধিট্ঠিতং সমৱিসমং আচিক্খন্তং ৱিয পৱত্ততি, ইদং পন ততো সাতিসযং চক্খুকিচ্চকাৰীতি দিব্বঞ্চ তং চক্খু চাতি দিব্বচক্খু, তেন দিব্বচক্খুনা. কসিণাৰম্মণন্তি অট্ঠন্নম্পি কসিণানং ৱসেন কসিণাৰম্মণং. অভিনীহাৰক্খমং কত্ৱাতি চুদ্দসৱিধেন চিত্তপৰিদমনেন অট্ঠঙ্গসম্পন্নতাকৰণেন অভিনীহাৰক্খমং দিব্বচক্খুঞাণাভিমুখং পেসনাৰহং পেসনযোগ্যং কত্ৱা. ‘‘তেজো…পে… কসিণম্পি ৱা আসন্নং কাতব্ব’’ন্তি পাঠসেসো. আসন্নং কাতব্বন্তি দিব্বচক্খুঞাণুপ্পত্তিযা সমীপভূতং কাৰণভূতং কাতব্বং, তত্থ উপচাৰজ্ঝানং পগুণতৰং কত্ৱা তং ৱড্ঢেত্ৱা ইচ্ছিতক্খণে উপট্ঠানযোগ্যং কত্ৱা ঠপেতব্বন্তি ৱুত্তং হোতি. এত্থাতি ইমস্মিং দিব্বচক্খুনা ৰূপদস্সনৱিসযে. সেট্ঠন্তি পৰিদীপিতন্তি আলোককসিণস্সেৱ পভাৱিস্সজ্জনসভাৱেন আলোককৰণেন ইতৰেহি ৱিসিট্ঠত্তা ৱিসিট্ঠন্তি পৰিদীপিতং.
১০৮৯-৯০. উপ্পাদেত্ৱাতি পঠমজ্ঝাননিদ্দেসে ৱুত্তনযেন উপচাৰজ্ঝানুপ্পাদনেন উপ্পাদেত্ৱা. উপচাৰজ্ঝানুপ্পত্তিযা হি সদ্ধিং পটিভাগনিমিত্তুপ্পত্তি. যস্মা পাদকজ্ঝানং ৱিজ্জমানেযেৱ আলোকে অপ্পনাৱসেন পৱত্তিমত্তং ৱিনা অত্তনো বলেন আলোকং ফৰিতুং ন সক্কোতি, নাপি যথাপত্থটং থাৱৰং কাতুং, পৰিকম্মং পন তদুভযম্পি কাতুং সমত্থং, তস্মা উপচাৰভূমিযংযেৱ তং ৱড্ঢেতব্বন্তি আহ ‘‘উপচাৰভূমিয’’ন্তিআদি. উপচাৰভূমীতি চেত্থ আলোকস্স থাৱৰকৰণৱসপ্পৱত্তং পৰিকম্মচিত্তমেৱাতি দট্ঠব্বং. অপ্পনন্তি ঝানৱসেন অপ্পনং. ন হি অকতপৰিকম্মস্স অভিঞ্ঞাৱসেন অপ্পনা সিজ্ঝতি. তেনাহ ‘‘পাদকজ্ঝাননিস্সিত’’ন্তি. পাদকজ্ঝাননিস্সিতন্তি পাদকজ্ঝানাৰম্মণং হোতি, ন দিব্বচক্খুস্স পৰিকম্মনিস্সিতং পৰিকম্মাৰম্মণং হোতি, তথা চ সতি আলোকৱড্ঢনাভাৱতো ৰূপদস্সনং ন সিযাতি অধিপ্পাযো.
১০৯১-৩. অন্তো…পে… ভৱেতি অন্তোগতমেৱ ৰূপগতং পস্সিতব্বং ভৱে, ন বহিদ্ধা ৱিক্খেপুপ্পত্তিহেতুভাৱতো পস্সিতব্বং দিব্বচক্খুনাতি অধিপ্পাযো. ন হি আলোকে ফৰিতেপি মংসচক্খুস্স আপাথং হোতি. পৰিকম্মস্স ৱাৰো হি অতিক্কমতি তাৱদেতি ইধ পৰিকম্মং নাম যথাৱুত্তকসিণাৰম্মণং উপচাৰজ্ঝানং, তং ৰূপগতং পস্সতো ন পৱত্ততি, কসিণালোকৱসেন চ ৰূপগতদস্সনং কসিণালোকো চ পৰিকম্মৱসেনাতি তদুভযম্পি পৰিকম্মস্স অপ্পৱত্তিযা ন হোতি. তেনাহ ‘‘আলোকোপী’’তিআদি. তস্মিং অন্তৰহিতে ৰূপগতম্পি ন চ দিস্সতি, ৰূপগতং পস্সতো পৰিকম্মস্স ৱাৰো অতিক্কমতি, পৰিকম্মপসুতস্স কসিণাৰম্মণঞাণং হোতীতি ৰূপগতং দিস্সতি, কথং পটিপজ্জিতব্বন্তি আহ ‘‘তেনা’’তিআদি.
১০৯৪-৯. এৱং অনুক্কমেনাতি পুনপ্পুনং পাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠায অভিণ্হং আলোকফৰণেন. আলোকো থামৱাতি আলোকগতো চিৰট্ঠাযী সিযা, তথা চ সতি তত্থ সুচিৰম্পি ৰূপগতং পস্সতেৱ. তেন ৱুত্তং ‘‘আলোকো এত্থা’’তিআদি. স্ৱাযমত্থো তিণুক্কূপমায ৱিভাৱেতব্বোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তিণুক্কাযা’’তিআদি. একো কিৰ ৰত্তিযং তিণুক্কায মগ্গং পটিপজ্জি, তস্স সা তিণুক্কা ৱিজ্ঝাযি, অথস্স সমৱিসমানি ন পঞ্ঞাযিংসু, সো তং তিণুক্কং ভূমিযং ঘংসিত্ৱা পুন উজ্জালেসি, সা পজ্জলিত্ৱা পুৰিমালোকতো মহন্তৰমালোকং অকাসি, এৱং পুনপ্পুনং ৱিজ্ঝাতং উজ্জালযতো কমেন সূৰিযো উট্ঠাসি, সূৰিযে উট্ঠিতে ‘‘উক্কায কম্মং নত্থী’’তি তং ছড্ডেত্ৱা দিৱসম্পি অগমাসি. তত্থ উক্কালোকো ৱিয পৰিকম্মকালে কসিণালোকো, উক্কায ৱিজ্ঝাতায সমৱিসমানং অদস্সনং ৱিয ৰূপগতং পস্সতো পৰিকম্মস্স ৱাৰাতিক্কমেন আলোকে অন্তৰহিতে ৰূপগতানং অদস্সনং, উক্কায ঘংসনং ৱিয পুনপ্পুনং পাদকজ্ঝানসমাপজ্জনং, উক্কায পুৰিমালোকতো মহন্ততৰালোককৰণং ৱিয পুন পৰিকম্মং কৰোতো বলৱতৰালোকফৰণং, সূৰিযুট্ঠানং ৱিয থামগতালোকস্স যথাৱড্ঢিতপৰিচ্ছেদং ফৰিত্ৱা অৱট্ঠানং, তিণুক্কং ছড্ডেত্ৱা দিৱসম্পি গমনং ৱিয পদিত্তালোকং ৱড্ঢেত্ৱা থামগতেনালোকেন দিৱসম্পি ৰূপদস্সনং. এত্তাৱতা চ দিব্বচক্খুস্স নানাৱজ্জনপৰিকম্মঞ্চেৱ দিব্বচক্খুঞাণঞ্চ দস্সিতং, ন তস্স উপ্পত্তিক্কমোতি তং দস্সেতুং ‘‘উপ্পাদনক্কমোপী’’তিআদি ৱুত্তং. তং হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. তানি চত্তাৰি পঞ্চ ৱাতি পোত্থকেসু লিখন্তি. ‘‘তীণি চত্তাৰি ৱা পনা’’তি পাঠো.
১১০০. তত্থ অত্থসাধকচিত্তন্তি যদত্থাযেস পটিপন্নো, তস্স তদত্থসাধনতো অত্থসাধকভূতং চিত্তং. তস্মিঞ্হি উপ্পন্নে মংসচক্খুস্স অনাপাথযোগ্যং অন্তোকুচ্ছিগতং হদযৱত্থুনিস্সিতং হেট্ঠাপথৱীতলনিস্সিতং তিৰোকুট্টপব্বতপাকাৰগতং পৰচক্কৱাড়গতন্তি ইদং ৰূপং আপাথং আগচ্ছতি, মংসচক্খুনা দিস্সমানং ৱিয হোতি. তদেৱ চেত্থ ৰূপং সৰূপতো ৱিভাৱনসমত্থং চক্খুৱিঞ্ঞাণং ৱিয. ন পন আৱজ্জনপৰিকম্মৱসেন পৱত্তানি পুব্বভাগচিত্তানি. তানি হি আৰম্মণং কৰোন্তানিপি ন যাথাৱতো তং ৱিভাৱেত্ৱা পৱত্তন্তি আৱজ্জনসম্পটিচ্ছনাদিচিত্তানি ৱিযাতি.
১১০১-২. ননু চ অনাগতংসঞাণং যথাকম্মূপগঞাণন্তি দ্ৱে অভিঞ্ঞাঞাণানি অত্থি, কস্মা তানি ইধ ন দস্সিতানীতি আহ ‘‘অনাগতংসঞাণস্সা’’তিআদি. ইজ্ঝন্তি দিব্বচক্খুনাতি ৱিসুং পৰিকম্মস্স অভাৱতো দিব্বচক্খুঞাণপটিলাভেনেৱ তস্স পৰিৱাৰানি হুত্ৱা পটিলদ্ধানি হোন্তি. ততোযেৱ হি তানি তস্স পৰিভণ্ডঞাণানীতি ৱুচ্চন্তি. যথা হি সিনেৰুস্স পৰিৱাৰট্ঠানিযানি তংসিদ্ধিযা সিদ্ধানি মেখলট্ঠানানি পৰিভণ্ডানীতি ৱুচ্চন্তি, এৱং ইমানিপি দিব্বচক্খুসিদ্ধিযা সিদ্ধানি তস্স পৰিভণ্ডানীতি ৱেদিতব্বানি.
হোতু তাৱ এৱমেতং, চুতূপপাতঞাণং পন কিং ন দস্সিতন্তি আহ ‘‘চুতূপপাতঞাণম্পী’’তিআদি. দিব্বচক্খুঞাণমেৱ হি চুতিযং, উপপত্তিযঞ্চ ৰূপং ৱিভাৱেন্তং চুতূপপাতে পৱত্তত্তা ‘‘চুতূপপাতঞাণ’’ন্তি ৱুচ্চতি, অৱসেসৰূপৱিভাৱনকালে ‘‘দিব্বচক্খূ’’তি ৱুচ্চতি, তস্মা পৰমত্থতো নামদ্ৱযেন আগতং একমেৱ ঞাণং, দিব্বচক্খুঞাণং চুতূপপাতঞাণন্তি পন ব্যঞ্জনতোযেৱ নানন্তি. কত্থচি মনোমযঞাণন্তিপি ৱিসুং অভিঞ্ঞাঞাণং আগতং, তং অত্থতো ইদ্ধিৱিধঞাণমেৱ. দিব্বচক্খুঞাণৱণ্ণনা.
১১০৩. ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. অনেন তৰেনাতি অনেন অভিধম্মাৱতাৰনামকেন তৰেন.
ইতি অভিধম্মত্থৱিকাসিনিযা নাম
অভিধম্মাৱতাৰসংৱণ্ণনায
অভিঞ্ঞানিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.