১৫. পন্নৰসমো পৰিচ্ছেদো

অৰূপাৱচৰসমাধিভাৱনানিদ্দেসৱণ্ণনা

৯৮০. এৱং পথৱীকসিণৱসেন চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানানি দস্সেত্ৱা যস্মা সেসকসিণৱসেন নিদ্দিসিযমানে গন্থগাৰৱো হোতি, তস্মা তং সব্বং ঠপেত্ৱা অৰূপাৱচৰং ৱিভাৱেতুং ‘‘ৰূপাৰূপ’’ন্তিআদি আৰদ্ধং. ৰূপাৰূপমতীতেনাতি ৰূপাৰূপভৱং অতিক্কন্তেন, পুনানূপপত্তিৱসেন ৰূপাৰূপভৱং অতিক্কন্তেন, পগেৱ কামাৱচৰভৱং. ৰূপাৰূপাদিৱেদিনাতি ৰূপাৰূপাদিভূমন্তৰৱেদিনা.

৯৮২-৪. যস্মা অযং অৰূপাৱচৰসমাধি নাম ৰূপৱিৰাগভাৱনা ৰূপৱিৰাগৱসেনেৱ অভিনিপ্ফাদেতব্বাৱ, তস্মা তং উপ্পাদেতুকামস্স ৰূপে ৱিৰজ্জনাকাৰং, ৱিৰত্তমানসেন চ তদত্থায পটিপজ্জনৱিধিং দস্সেতুং ‘‘ৰূপে খো’’তিআদি আৰদ্ধং. দণ্ডনট্ঠেন দণ্ডো, মুগ্গৰাদি, পৰপীড়নাধিপ্পাযেন তস্স আদানং দণ্ডাদানং. আদি-সদ্দেন সত্থাদানকলহৱিগ্গহৱিৱাদতুৱংতুৱংপেসুঞ্ঞাদীনং, অদিন্নাদানাদীনঞ্চ গহণং. চক্খুৰোগাদযোতি আদি-সদ্দেন সোতৰোগাদীনং. ৰূপে আদীনৱং দিস্ৱাতি কৰজৰূপাদিওড়াৰিকৰূপে তন্নিদানং দোসং দিস্ৱা. নিব্বিন্দমানসোতি ৱিৰত্তমানসো. অৰূপন্তি অৰূপাৱচৰভাৱনং. তম্হা কসিণৰূপাতি তম্হা পটিভাগনিমিত্তসঙ্খাতা কসিণৰূপা. ননু চাযং ৰূপে আদীনৱং দিস্ৱা তং সমতিক্কমত্থায পটিপজ্জতি, পটিভাগনিমিত্তঞ্চ অৰূপং পণ্ণত্তিমত্তত্তাতি কথং তস্মা নিব্বিজ্জতীতি অনুযোগং সন্ধায ওপম্মৱসেন তমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সূকৰাভিহতোৱ সা’’তি. যথা হি ৱনে সূকৰেন পহতমত্তো সুনখো ততো ভীতো ৰূপদস্সনৱেলাযং ভত্তপচনউক্খলিং দূৰতো দিস্ৱা সূকৰপটিভাগতায তস্সং সূকৰাসঙ্কং উপ্পাদেত্ৱা উত্ৰস্তো পলাযতেৱ, এৱমেৱ ৰূপে নিব্বিন্দমানসো তং অতিক্কমিতুকামো তপ্পটিভাগে কসিণৰূপেপি নিব্বিজ্জতি, সমতিক্কমিতুকামোতি অধিপ্পাযো.

৯৮৫-৬. চতুত্থে পন ঝানস্মিন্তি ঠপেত্ৱা পৰিচ্ছিন্নাকাসকসিণং নৱসু পথৱীকসিণাদীসু অঞ্ঞতৰস্মিং পটিলদ্ধচতুত্থজ্ঝানে. কেচি পন আলোককসিণম্পি ঠপেত্ৱা অট্ঠসূতি ৱদন্তি. তস্স পন ঠপনে কাৰণং ন দিস্সতি. সুট্ঠু চিণ্ণো চৰিতো অতিপ্পগুণিকতো আৱজ্জনাদিলক্খণো ৱসীভাৱো এতেনাতি সুচিণ্ণৱসী. কৰোতি…পে… যতোতি যস্মা ইদং চতুত্থজ্ঝানচিত্তং মযা নিব্বিন্দকসিণৰূপং আৰম্মণং কৰোতি. আসন্নসোমনস্সঞ্চাতি যতো ততিযজ্ঝানস্স আসন্নতায আসন্নসোমনস্সপচ্চত্থিকঞ্চ. থূলসন্তৱিমোক্খতোতি সন্তৱিমোক্খসঙ্খাতঅৰূপজ্ঝানতো এতং যতো থূলং ওড়াৰিকং. অৰূপজ্ঝানঞ্হি যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে আৰুপ্পন্তিআদীসু ‘‘সন্তৱিমোক্খ’’ন্তি ৱুচ্চতি, সন্ততাসিদ্ধি চস্স অনুস্সতিতো দট্ঠব্বা.

৯৮৭-৯১. চতুত্থেতি চতুত্থজ্ঝানে. পঠমাৰুপ্পঞ্চ সন্ততো দিস্ৱাতি সম্বন্ধো, সন্তৱসেন মনসি কৰিত্ৱাতি অত্থো. সন্ততো মনসিকৰণেনেৱ চেত্থ পণীততো, সুখুমতো চ মনসিকাৰো সিদ্ধোৱ হোতীতি ন তে ৱিসুং গহিতা. পত্থৰিত্ৱানাতি পগেৱ ৱড্ঢিতং, তদা ৱড্ঢনৱসেন ৱা পত্থৰিত্ৱা. পুব্বকালৱসেন চেতং ৱুত্তং. তেন নং উগ্ঘাটেত্ৱা পচ্ছা ন ৱড্ঢিতব্বন্তি দস্সেতি. ন হি তং পচ্ছা ৱড্ঢনত্থায ৱাযমিযমানম্পি ৱড্ঢতীতি. তেনাতি কসিণৰূপেন.

ইদানিস্স উগ্ঘাটনাকাৰং দস্সেতুং ‘‘আকাসো ইতি ৱা’’তিআদিং ৱত্ৱা পুন তং সমত্থেতুং ‘‘উগ্ঘাটেন্তো হী’’তিআদি ৱুত্তং. উদযৱসেন, পৰিচ্ছেদফৰণৱসেন চ অন্তাভাৱতো অনন্তো. ন সংৱেল্লেতীতি কটসাৰককিলঞ্জাদযো ৱিয ন পটিসংহৰতি. নাৱজ্জন্তো ন পেক্খন্তোতি অনাৱজ্জন্তো অনপেক্খন্তো. অঞ্ঞদত্থু তেন ফুট্ঠোকাসং ৱুত্তনযেন মনসিকৰোন্তোযেৱাতি অধিপ্পাযো. ইদঞ্হি ৱুত্তং হোতি – ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানস্স আৰম্মণভূতং কসিণৰূপং সব্বেন সব্বং অমনসিকৰোতো, তেন চ ফুট্ঠোকাসং ‘‘আকাসো আকাসো’’তি মনসিকৰোতো যদা তং ভাৱনানুভাৱেন আকাসং হুত্ৱা উপট্ঠাতি, তদা সো কসিণং উগ্ঘাটেতি নামাতি.

৯৯২-৫. এৱং কসিণুগ্ঘাটনৱসেন পটিলদ্ধে আকাসনিমিত্তে পুন পটিপজ্জনৱিধিং, যস্সত্থায যেসং পটিপজ্জতি, তদত্থসিদ্ধঞ্চ দস্সেতুং ‘‘কসিণুগ্ঘাটিমাকাসং নিমিত্ত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. আকাসস্স অনিমিত্তভাৱেপি নিমিত্তেন ফুট্ঠোকাসভাৱতো ‘‘নিমিত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. পঞ্চ…পে… ৱিক্খম্ভন্তীতি ননু ৰূপাৱচৰপঠমজ্ঝানস্স উপচাৰক্খণেযেৱ নীৱৰণানি ৱিক্খম্ভিতানি, ততো পট্ঠায চ ন তেসং পৰিযুট্ঠানং অত্থি. যদি সিযা, ঝানতো পৰিহাযেয্যাতি? সচ্চমেতং, ইমস্স পন ঝানস্স ৱণ্ণভণনৱসেনেতং ৱুত্তং যথা অঞ্ঞত্থাপি হেট্ঠা পহীনানং উপৰি পহানৱচনন্তি. যে পন ‘‘সব্বে কুসলা ধম্মা সব্বেসং অকুসলানং পটিপক্খাতি কত্ৱা এৱং ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি, তেহি দুতিযজ্ঝানূপচাৰাদীসু নীৱৰণৱিক্খম্ভনাৱচনস্স কাৰণং ৱত্তব্বং হোতি. যম্পি চেকে ৱদন্তি ‘‘সন্তেৱ সুখুমানি ৰূপাৱচৰঅৱিক্খম্ভনীযানি, তানি সন্ধাযেতং ৱুত্ত’’ন্তি, তং তেসং মতিমত্তং. ন হি মহগ্গতকুসলেসু লোকুত্তৰকুসলং ৱিয ওধিসো পহানং নাম অত্থি. যো পন ৰূপাৱচৰেহি অৰূপানং উড়াৰফলতাদিৱিসেসো, সো ভাৱনাৱিসেসেন সন্ততৰপ্পণীততৰভাৱেন তেসুযেৱ পুৰিমপুৰিমেহি পচ্ছিমপচ্ছিমানং ৱিযাতি দট্ঠব্বং. ইধাপীতি ন কেৱলং ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানে, ‘‘সেসানি কামাৱচৰানী’’তিআদীসু পন ইধ যং ৱত্তব্বং অৱুত্তং, তং ৰূপাৱচৰজ্ঝাননিদ্দেসে ৱুত্তনযানুসাৰেন ৱেদিতব্বং.

৯৯৭-১০০১. ‘‘পুন ভাৱেতুকামেনা’’তি ৱুত্তে পঠমমেৱ পঠমাৰুপ্পস্স ভাৱিতত্তা কিং ভাৱেতুকামেনাতি অনুযোগে ‘‘দুতিযাৰুপ্পমানস’’ন্তি ৱুত্তং, ন পন ‘‘দুতিযাৰুপ্পমানসং ভাৱেতুকামেনা’’তি ইমিনা অজ্ঝাসযেন. ন হি পঠমং দুতিযাৰুপ্পং ভাৱিতন্তি. ৰূপাৱচৰজ্ঝানং অনতিক্কমিত্ৱা অনধিগন্তব্বতো তং মনসিকাৰসমুদাচাৰস্স হানভাগিযভাৱাৱহনতো ৰূপাৱচৰজ্ঝানমেতস্স পচ্চত্থিকন্তি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘আসন্ন…পে… পচ্চত্থিকন্তি চা’’তি. ৱীথিপটিপন্নায ভাৱনায উপৰূপৰিৱিসেসাৱহভাৱতো, পণীতভাৱসিদ্ধিতো চ পঠমাৰুপ্পতো দুতিযাৰুপ্পং সন্ততৰসভাৱন্তি আহ ‘‘দুতিযাৰুপ্প…পে… পনা’’তি. ৱক্খতি হি ‘‘সুপণীততৰা হোন্তি, পচ্ছিমা পচ্ছিমা ইধা’’তি (অভিধ. ১০৪০). ৱিঞ্ঞাণমিচ্চেৱং মনসা কাতব্বন্তি ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণং ইচ্চেৱং মনসা কাতব্বং, কেৱলং অনন্তং অনন্তন্তি ন মনসি কাতব্বং. তেনাহ ‘‘অনন্তন্তি…পে… মনসা নিধা’’তি. অনন্তং ৱিঞ্ঞাণং অনন্তং ৱিঞ্ঞাণন্তি পন মনসি কাতুং ৱট্টতি.

১০০২-৬. তস্মিং পন নিমিত্তস্মিন্তি তস্মিং পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণসঙ্খাতে ৱিঞ্ঞাণনিমিত্তে. ৱিচাৰেন্তস্স মানসন্তি ভাৱনাচিত্তং পৱত্তেন্তস্স. আকাসফুটৱিঞ্ঞাণেতি কসিণুগ্ঘাটিমাকাসং ফৰিত্ৱা পৱত্তে পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণে আৰম্মণভূতে. অপ্পেতীতি অপ্পনাৱসেন পৱত্ততি. সভাৱধম্মেপি আৰম্মণসমতিক্কমভাৱনাৱিসেসভাৱতো ইদং অপ্পনাপত্তং হোতি চতুত্থাৰুপ্পং ৱিয. অপ্পনা…পে… নযোৱাতি দুতিযাৰুপ্পজ্ঝানে পুৰিমভাগে তীণি, চত্তাৰি ৱা জৱনানি কামাৱচৰানি উপেক্খাৱেদনাসম্পযুত্তানেৱ হোন্তি. চতুত্থং, পঞ্চমং ৱা আৰুপ্পমানসন্তিআদিনা অপ্পনানযো পঠমাৰুপ্পজ্ঝানে ৱুত্তনযোৱ. ফৰিত্ৱা পৱত্তৱিঞ্ঞাণন্তি পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণঞ্চন্তি ৱুচ্চতীতি ৰুড়্হীসদ্দৱসেন ৱুত্তভাৱমেৱ পকাসেতুং ‘‘ৱিঞ্ঞাণা…পে… সিযা’’তি ৱুত্তং. পুব্বে অনন্তস্স আকাসস্স আৰম্মণকৰণৱসেন অনন্ততায ‘‘ৱিঞ্ঞাণঞ্চ’’ন্তি ৱুত্তন্তি. পুন মনসিকাৰৱসেন ৱা অনন্ততায তথা ৱুত্তন্তি দস্সেতুং ‘‘মনক্কাৰৱসেনাপী’’তিআদি ৱুত্তং. দুতিযাৰুপ্পং ভাৱেন্তো হি পঠমাৰুপ্পং অনন্ততো অনৱসেসতো মনসি কৰোন্তো অনন্তন্তি মনসি কৰোতি.

১০১০. পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণাভাৱোতি কসিণং উগ্ঘাটেত্ৱা আকাসো ৱিয আকাসানঞ্চাযতনং পহায তস্স অভাৱো মনসি কাতব্বো. কস্মা পনেত্থ দুতিযাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণাভাৱং অমনসিকত্ৱা পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণাভাৱো মনসি কাতব্বোতি? ৱুচ্চতে – তযিদং আৰম্মণাতিক্কমনৱসেন পত্তব্বং, ন পন অঙ্গাতিক্কমনৱসেন. তথা চ সতি আৰম্মণেযেৱ সাতিসযং দোসদস্সনেন তং সমতিক্কমিতব্বং, আৰম্মণঞ্চ দুতিযাৰুপ্পস্স পঠমাৰুপ্পমেৱ, তস্মা কসিণে আদীনৱং দিস্ৱা তং উগ্ঘাটেত্ৱা তব্বিৱিত্তাকাসস্স ৱিয পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণে আদীনৱং দিস্ৱা তং পহায তদভাৱস্সেৱ মনসিকৰণং যুত্তন্তি. অভযগিৰিৱাসিনো পন ‘‘ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনাভাৱোযেৱ মনসি কাতব্বো’’তি ৱদন্তি, তে পন ইমেসং আৰম্মণাতিক্কমনৱসেন পত্তব্বভাৱং অসল্লক্খেত্ৱা কথেন্তি. যদি সল্লক্খেন্তি, অঞ্ঞত্থ দোসং দিস্ৱা অঞ্ঞস্স সমতিক্কমে অতিপ্পসঙ্গদোসতো ন মুচ্চন্তি.

অথাপি ৱদেয্যুং – ‘‘ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সতো সমাপজ্জতি, সতো সমাপজ্জিত্ৱা সতো ৱুট্ঠাতি, সতো ৱুট্ঠহিত্ৱা তঞ্ঞেৱ ৱিঞ্ঞাণং ভাৱেতী’তি ৱচনতো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনাভাৱোযেৱ মনসি কাতব্বো’’তি, তযিদং পাড়িঅত্থং ৱিৰুজ্ঝিত্ৱা গহণৱসেন চিন্তিতং. ন হেত্থ তঞ্ঞেৱ ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং অধিপ্পেতং. যদি হি তং অধিপ্পেতং সিযা, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনন্তি তস্স পধানভাৱেন নিদ্দিট্ঠত্তা তঞ্ঞেৱাতি ৱচনেনেৱ পৰিযত্তং, কিং ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱচনেন. অথ সৰূপনিদ্দেসত্থং ৱিঞ্ঞাণৱচনং, এৱং সতি তঞ্ঞেৱ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনন্তি ৱুত্তং সিযা, তস্মা ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱচনেন যং আৰব্ভ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং পৱত্তং, তস্সেৱ আকাসানঞ্চাযতনস্স গহণং, ন ইতৰস্সাতি সুট্ঠু ৱুত্তং.

১০১১-২. পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণাভাৱোমনসিকাতব্বোতি ৱত্ৱা মনসিকাৰৱিধিং দস্সেতুং ‘‘তং পনা’’তিআদি ৱুত্তং. অকত্ৱা মনসাতি মনসা আৰম্মণং অকত্ৱা সব্বেন সব্বং তং অচিন্তেত্ৱা. ‘‘আকাসং আকাস’’ন্তি মনসি কৰোন্তস্স কসিণৱিৱিত্তাকাসং ৱিয ‘‘নত্থি নত্থী’’তি, ‘‘সুঞ্ঞং সুঞ্ঞ’’ন্তি ৱা মনসি কৰোন্তস্স ৱিঞ্ঞাণৱিৱিত্তং অভাৱমত্তমেৱ উপট্ঠাতীতি আহ ‘‘নত্থী’’তিআদি. ৱা-সদ্দো অনিযমত্থো, তেন দ্ৱীসু পকাৰেসু একেনপি অত্থসিদ্ধি হোতীতি দস্সেতি. অৱুত্তৱিকপ্পনত্থো ৱা ৱা-সদ্দো, তেন ‘‘ৱিৱিত্তং ৱিৱিত্ত’’ন্তি ইমস্সপি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. অনিযমো পনেত্থ তিণ্ণম্পি ৱিসুং ৱিসুং পৰিযাযভাৱতোৱ সিদ্ধো. পৰিযাযসদ্দা হি ৱিসুং ৱিসুংযেৱ অত্থং সাধেন্তা পৰিযাযাতি লোকে নিৰুড়্হা. যথাহু –

‘‘পৰিযাযেনেৱ তে যস্মা, ৱদন্তত্থং ন সংহতা;

পৰিযাযত্থং ততো সব্বং, পৰিযাযেসু ৱৱত্থিত’’ন্তি.

১০১৩-৬. তস্মিং নিমিত্তেতি পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণস্স অভাৱসঙ্খাতে ঝানুপ্পত্তিকাৰণভূতে নিমিত্তে. সতি সন্তিট্ঠতীতি অভাৱনিমিত্তাৰম্মণা সতি সম্মা সুপ্পতিট্ঠিতা হুত্ৱা তিট্ঠতি. সতিসীসেন চেত্থ উপচাৰজ্ঝানানুগুণানং সদ্ধাপঞ্চমানং ইন্দ্ৰিযানং সকিচ্চযোগং দস্সেতি. উপচাৰজ্ঝানং পন ‘‘ভিয্যোপি সমাধিযতি মানস’’ন্তি ইমিনা ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. কসিণুগ্ঘাটিমা…পে… অভাৱকেতি এৱং পৱত্তৱিঞ্ঞাণস্স নত্থিভাৱসঙ্খাতে ৱিনাসাভাৱকে ন পুৰে অভাৱাদিকে. অপ্পনানযো পনেত্থ পথৱীকসিণে ৱুত্তনযানুসাৰেন ৱেদিতব্বোতি আহ ‘‘অপ্পনায নযো’’তিআদি.

১০১৭-৯. এৱং যং তত্থ অৱসিট্ঠং, তং অতিদিসিত্ৱা ইদানি ৱিসেসং দস্সেতুং ‘‘আকাসগতৱিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. পৰিকম্মমনক্কাৰে তস্মিং অন্তৰহিতেতি ‘‘নত্থি নত্থী’’তি পৱত্তপৰিকম্মমনসিকাৰে অমনসিকৰণেন অস্মিং পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণে অন্তৰহিতে, ন পন খণভঙ্গৱসেন, ঝানপৰিহানিৱসেন ৱা অন্তৰহিতে. খণভঙ্গৱসেন হি অন্তৰধানং খণে খণে উপলব্ভতি. পৰিহানিৱসেন চ অন্তৰধানে পুন তং অনুপ্পাদেত্ৱা উত্তৰি ঞাণাধিগমোযেৱ নত্থীতি. তস্সাপগমমত্তংৱ পস্সন্তো ৱসতীতি তস্স পঠমাৰুপ্পস্স অভাৱমত্তং পস্সন্তো সো যোগাৱচৰো ৱিহৰতি. যথা কথং ৱিযাতি আহ ‘‘সন্নিপাত’’ন্তিআদি. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা নাম কোচি পুৰিসো মণ্ডলমাড়াদীসু কত্থচি কেনচিদেৱ কৰণীযেন সন্নিপতিতং ভিক্খুসঙ্ঘং দিস্ৱা কত্থচি গন্ত্ৱা সন্নিপাতকিচ্চাৱসানে উট্ঠায পক্কন্তেসু ভিক্খূসু পুন তং ঠানং গন্ত্ৱা ওলোকেন্তো সুঞ্ঞমেৱ পস্সতি, এৱংসম্পদমিদং দট্ঠব্বন্তি. তত্ৰিদং ওপম্মসংসন্দনং – যথা সো পুৰিসো সন্নিপতিতং ভিক্খুসঙ্ঘং দিস্ৱা গতো, ততো সব্বেসু ভিক্খূসু অপগতেসু তং ঠানং তেহি সুঞ্ঞমেৱ পস্সতি, ন পন তেসং কুতোচি অপগতকাৰণং, এৱমযং যোগাৱচৰো পুব্বে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনজ্ঝানচক্খুনা পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণং দিস্ৱা নত্থীতি মনসিকাৰেন তস্মিং অপগতে ততিযাৰুপ্পচক্খুনা তস্স নত্থিভাৱমেৱ পস্সতি, ন তস্স অপগতকাৰণং ৱীমংসতি ঝানস্স তাদিসাভোগাভাৱতোতি.

১০২০-৪. চতুত্থা…পে… ন চ সন্তন্তি যথা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনচিত্তং সঙ্খাৰাৱসেসসুখুমভাৱপ্পত্তিযা সৱিসেসং সন্তং, এৱমযং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি ন চ সন্তা তদভাৱতোতি অধিপ্পাযো. চ-সদ্দো পনেত্থ অৱুত্তসমুচ্চযত্থো. তেন ‘‘সঞ্ঞা ৰোগো, সঞ্ঞা গণ্ডো, সঞ্ঞা সল্লং, এতং সন্তং, এতং পণীতং, যদিদং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতন’’ন্তি ইমস্সপি সঙ্গহো ৱেদিতব্বো. চতুত্থং সন্ততোতি সঙ্খাৰাৱসেসসুখুমভাৱেনেৱ সৱিসেসং সন্ততায, অসন্তভাৱকৰৰোগাদিসৰিক্খকসঞ্ঞাৱিৰহতো চ সন্ততো দিস্ৱা. ‘‘সন্তং সন্তমিদং চিত্ত’’ন্তি ইমিনা ভাৱনাকাৰং দস্সেতি. ৱিভঙ্গেপি হি তংযেৱ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সন্ততো মনসি কৰোতীতি অযমেৱ ভাৱনাকাৰো গহিতো. অপৰে পন ‘‘পাড়িযং ইমস্স ভাৱনাকাৰো ন গহিতো’’তি ৱত্ৱা তত্থ কাৰণং ৱদন্তি, তত্থ ৱত্তব্বং ৱিসুদ্ধিমগ্গসংৱণ্ণনাদিতো গহেতব্বং.

১০২৭. ততিযাৰুপ্পসঙ্খাতক্খন্ধেসু চ চতূসুপি আৰম্মণভূতেসূতি অধিপ্পাযো.

১০২৯-৩১. অভাৱমত্তম্পীতি সুঞ্ঞতমত্তম্পি এৱং সুখুমম্পীতি অধিপ্পাযো. সন্তাৰম্মণতাযাতি সন্তং আৰম্মণং এতস্সাতি সন্তাৰম্মণা, তব্ভাৱো সন্তাৰম্মণতা, তায, ন ঝানসন্ততায. ন হি ততিযাৰুপ্পসমাপত্তি চতুত্থাৰুপ্পতো সন্ততৰা. চোদকো যং সন্ততো মনসি কৰোতি, ন তত্থ আদীনৱদস্সনং ভৱেয্য. অসতি চ আদীনৱদস্সনে ন সমতিক্কমো এৱ সিযাতি ‘‘সন্ততো চে মনক্কাৰো কথঞ্চ সমতিক্কমো’’তি আহ. ইতৰো ‘‘অনাপজ্জিতুকামত্তা’’তিআদিনা পৰিহাৰমাহ. তেন আদীনৱদস্সনম্পি অত্থেৱাতি দস্সেতি. যস্মিঞ্হি ঝানে অভিৰতি, তত্থ আৱজ্জনসমাপজ্জনাদিপটিপত্তিযা ভৱিতব্বং. সা পনস্স ততিযাৰুপ্পে সব্বসোৱ নত্থি, কেৱলং সুঞ্ঞভাৱতো আৰম্মণকৰণমত্তমেৱ. তথা হেস কিঞ্চাপি তং সন্ততো মনসি কৰোতি, অথ খ্ৱস্স ‘‘অহমেতং আৱজ্জিস্সামি, সমাপজ্জিস্সামী’’তি আভোগো সমন্নাহাৰো ন হোতি. কস্মা? আকিঞ্চঞ্ঞাযতনতো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা পণীততৰতায. যথা হি ৰাজা মহতা ৰাজানুভাৱেন নগৰৱীথিযং চৰন্তো দন্তকাৰাদযো কম্মকাৰে ছেকে অনেকানি দন্তৱিকতিআদীনি সিপ্পানি কৰোন্তে দিস্ৱা ‘‘অহো ৱত ৰে ছেকা আচৰিযা, ঈদিসানি সিপ্পানি কৰিস্সন্তী’’তি এৱং তেসং ছেকতায তুস্সতি, ন চস্স এৱং হোতি ‘‘অহো ৱতাহম্পি ৰজ্জং পহায এৱৰূপো সিপ্পিকো ভৱেয্য’’ন্তি. তং কিস্স হেতু? ৰজ্জসিৰিযা মহানিসংসতায, সো তেসং জীৱিতং তিণাযপি অমঞ্ঞমানো তে সমতিক্কমিত্ৱা গচ্ছতি, এৱংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং.

১০৩২. সুখুমং পৰন্তি উক্কংসতো সুখুমং, পঠমজ্ঝানূপচাৰতো পট্ঠায হি তচ্ছেন্তিযা ৱিয পৱত্তমানায ভাৱনায অনুক্কমেন সঙ্খাৰা তত্থ অন্তিমকোট্ঠাসতং পাপিতাতি. যদি এৱং কথং ভাৱনা অত্তনো কিচ্চং সাধেতি, ননু চেসা তদৱত্থং পাপিতা আৰম্মণং ন সম্মা উপনিজ্ঝাযতীতি? নযিদমেৱ দট্ঠব্বং. ভাৱনাবলেন সুখুমভাৱং পাপিতাপি চেসা অত্তনো কিচ্চে দুব্বলত্তং ন পাপিতা, অথ খো ৱিপ্ফাৰিকতাভাৱং গমিতা, তেন তথা সুখুমাপি অত্তনো কিচ্চে ন দুব্বলা এৱাতি ন তত্থ তস্সা অসামত্থিযং হোতি.

১০৩৩-৪. যায সঞ্ঞাযাতি যাদিসায সঞ্ঞায সদ্দপ্পৱত্তিহেতুভূতায. সো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমঙ্গী পুগ্গলো. নেৱসঞ্ঞী চ নাসঞ্ঞী হোতি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাসমঙ্গী হোতি. ন কেৱলং তু সঞ্ঞাৱ এদিসী সুখুমা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞা হোতি, অথ খো পন ৱেদনাদযোপি সুখুমা, ৱেদনাপি নেৱৱেদনানাৱেদনা, চিত্তম্পি নেৱচিত্তংনাচিত্তং, ফস্সোপি নেৱফস্সোনাফস্সো. এস নযো সেসসম্পযুত্তধম্মেসু. সঞ্ঞাসীসেন পন ‘‘নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতন’’ন্তি ৱুত্তং ‘‘নানত্তকাযা নানত্তসঞ্ঞিনো’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩৩২, ৩৪১, ৩৫৭, ৩৫৯; অ. নি. ৭.৪৪; ৯.২৪) ৱিয. ননু চেত্থ যদি সঞ্ঞা অত্থি, কথং নেৱসঞ্ঞাতি ৱত্তুং ৱট্টতি. যদি নত্থি, কথং নাসঞ্ঞাতি অনুযোগং সন্ধায ইমমত্থং উপমাহি সাধেতুং ‘‘পত্তমক্খনতেলেনা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ পত্তমক্খণতেলেনাতি অন্তোৱুত্থতায যাগুযা সদ্ধিং অকপ্পিযট্ঠেন তেলং অত্থীতি, নাড়িপূৰাদীনং ৱসেন নত্থীতি চ ৱত্তব্বেন পত্তে মক্খিততেলেন. মগ্গস্মিং উদকেন চাতি উপাহনতেমনমত্তট্ঠেন উদকং অত্থীতি, নহানৱসেন নত্থীতি চ ৱত্তব্বেন মগ্গস্মিং উদকেন.

১০৩৫-৭. অযং অত্থোতি কিঞ্চি ৱিসেসং উপাদায সভাৱতো অত্থীতি ৱত্তব্বস্সেৱ ধম্মস্স কিঞ্চি ৱিসেসং উপাদায নত্থীতি ৱত্তব্বতাসঙ্খাতো অযমত্থো. পটুসঞ্ঞাকিচ্চং কাতুং অসমত্থতায হি নেৱসঞ্ঞতা, সঙ্খাৰাৱসেসসুখুমভাৱেন নাসঞ্ঞতা চ হোতি. তেনাহ ‘‘পটুসঞ্ঞায কিচ্চস্সা’’তিআদি. আৰম্মণসঞ্জাননঞ্চেৱ ৱিপস্সনায ৱিসযভাৱং উপগন্ত্ৱা নিব্বিদাজননঞ্চ পটুসঞ্ঞাকিচ্চং কথমযং সঞ্ঞাৱ সমানা সঞ্ঞাকিচ্চং কাতুং ন সক্কোতীতি আহ ‘‘যথা দহনকিচ্চ’’ন্তিআদি. ন্হাতুকামস্স উণ্হসীতভাৱং অকত্ৱা সুখজননতায সুখোদকং, তস্মিং. তেজোধাতু যথা দহনকিচ্চং কাতুং ন সক্কোতি, এৱমেসা অতিসন্তাৰম্মণে পৱত্তত্তা আৰম্মণসঞ্জাননং কাতুং ন সক্কোতি, পৰমসুখুমত্তং গতাৱ. তেনেৱ হেসা অকতাভিনিৱেসস্স ৱিপস্সনাঞাণেন সুখগ্গয্হা ন হোতীতি সেসসমাপত্তীসু সঞ্ঞা ৱিয ৱিপস্সনায ৱিসযভাৱং উপগন্ত্ৱা নিব্বিদাজননম্পি কাতুং ন সক্কোতি, অঞ্ঞেসু হি খন্ধেসু অকতৱিপস্সনাভিনিৱেসো ভিক্খু নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনক্খন্ধে সম্মসিত্ৱা নিব্বিদং পত্তুং সমত্থো নাম নত্থি, অপি আযস্মা সাৰিপুত্তো. পকতিৱিপস্সকো পন সাৰিপুত্তসদিসো ভিক্খু খন্ধাদিমুখেন ৱিপস্সনং অভিনিৱিসিত্ৱা দ্ৱাৰাৰম্মণেহি সদ্ধিং দ্ৱাৰপ্পৱত্তধম্মানং ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা ঠিতো সক্কুণেয্য তব্বিসযং উদযব্বযঞাণং উপ্পাদেতুং, সোপি কলাপসম্মসনৱসেনেৱ, নো অনুপদধম্মৱিপস্সনাৱসেন. ন হি সাৰিপুত্তসদিসো ভিক্খু চতুত্থাৰুপ্পপৰিযাপন্নেসু ফস্সাদিধম্মেসু ৱিনিব্ভুজিত্ৱা ৱিসুং ৱিসুং সৰূপতো গহেত্ৱা অনিচ্চাদিৱসেন সম্মসিতুং সক্কোতি. কেৱলং পন অৱিনিব্ভুজ্জ একতো গহেত্ৱা কলাপতো সমূহতোযেৱ সম্মসিতুং সমত্থো হোতি, এৱং সুখুমত্তেনেসা ৱিজ্জতি.

১০৩৮-৪০. ৰূপন্তি কসিণৰূপসঙ্খাতং পটিভাগনিমিত্তং. আকাসন্তি কসিণুগ্ঘাটিমাকাসং. ৱিঞ্ঞাণন্তি আকাসে পৱত্তৱিঞ্ঞাণং. তদভাৱকন্তি তস্স আকাসে পৱত্তৱিঞ্ঞাণস্স অভাৱকং. কমতোতি পঠমাৰুপ্পং সমতিক্কমিত্ৱা হোতীতিআদিনা অনুক্কমতো. অত্তনা ৱুত্তমত্থং অট্ঠকথাৱচনং আহৰিত্ৱা সাধেন্তো ‘‘আহ চা’’তিআদিমাহ. ইধাতি ইমাসু চতূসু অৰূপসমাপত্তীসু. পচ্ছিমা পচ্ছিমা সমাপত্তিযো হি পুৰিমাপুৰিমাহি সমাপত্তীহি সুপণীততৰা সুট্ঠু পণীততৰা, সুন্দৰপণীততৰাতি ৱা অত্থো. পাসাদতলসাটিকাতি চতুভূমকপাসাদস্স হেট্ঠিমহেট্ঠিমতো উপৰূপৰি সৱিসেসা পঞ্চ কামগুণা, চত্তাৰো পাসাদতলা চ থূলসণ্হসণ্হতৰসণ্হতমসুত্তেহি ৱিহিতা আযামৱিত্থাৰতো সমপ্পমাণা সাটিকা চ.

১০৪২. ৰূপাৰূপভৱং অভিভুয্য নিব্বানং যাতি, অথ ৱা নীৱৰণে অভিভুয্য ৰূপাৰূপভৱং যাতীতি অত্থো.

ইতি অভিধম্মত্থৱিকাসিনিযা নাম

অভিধম্মাৱতাৰসংৱণ্ণনায

অৰূপাৱচৰসমাধিভাৱনানিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.