১৩. তেৰসমো পৰিচ্ছেদো

কাৰকপটিৱেধৱণ্ণনা

নিদ্দিট্ঠাতি উদ্দেসনিদ্দেসাদিৱসেন দস্সিতা. কুসলাদযোতি কুসলাকুসলা. এতেসং পন ন নিদ্দিট্ঠোতি সম্বন্ধো. পুব্বে ‘‘কাৰকো’’তি ৱচনং ৱিয ‘‘ৱেদকো’’তি অৱুত্তেপি ‘‘অত্তা কাৰকো ৱেদকো’’তি অত্তনো লদ্ধিতায ‘‘তস্স হি কাৰকস্স ৱেদকস্সা’’তি ৱুত্তং. কুসলাকুসলানমভাৱোপি সিযা, ইতৰথা অহেতুকদোসাপত্তিতোতি অধিপ্পাযো. তেসং কুসলাকুসলানং আযত্তা ৱুত্তি এতেসন্তি তদাযত্তৱুত্তিনো. তেসন্তি কুসলাকুসলাদীনং. তস্মাতি কাৰকাভাৱে কুসলাকুসলানং, তব্বিপাকানঞ্চ অভাৱতো. নিৰত্থিকাতি দেসেত্ৱাপি বোধেতব্বাভাৱতো নিৰত্থিকা. ‘‘নাযং নিৰত্থিকা’’তি ৱত্ৱাপি ‘‘সাত্থিকা’’তি ৱচনং পন পৰস্স দড়্হগ্গাহত্থং. লোকেপি হি এৱং ৱোহাৰং ৱোহৰন্তি, এৱমেৱ ভৱতি, নাঞ্ঞথাতিআদি. তত্থাতি কাৰকাভাৱেপি অত্তা অত্থীতি গহণে. অনুৰোধোতি অনুকূলপক্খপাতোতি অত্থো. ইধাতি কাৰকাভাৱেপি কুসলাদযো অত্থীতি গহণে. ৱিৰোধোতি পটিঘো.

এৱং কাৰকাভাৱেপি কুসলাদীনং সব্ভাৱং যুত্তিতো সাধেত্ৱা ইদানি লোকসিদ্ধেন নিদস্সনেন সাধেতুং ‘‘অথাপী’’তিআদি ৱুত্তং. অথাপীতি কাৰকাভাৱেপি. পথৱি-গ্গহণেন পথৱোজং দস্সেতি. তথা আপ-গ্গহণেন আপোজং. তেজোতি সীতুণ্হৱসেন দুৱিধা তেজোধাতু. উতূতি হেমন্তাদিউতু. আদি-গ্গহণেন বীজাদিকে সঙ্গণ্হাতি. জনকপচ্চযো হেতু, অনুপালনকপচ্চযো পচ্চযো নামাতি আহ ‘‘হেতুপচ্চযসামগ্গিযা’’তি. ‘‘ফলনিব্বত্তকো হেতু, পচ্চযো অনুপালনকো’’তি হি ৱুত্তং.

এৱং কাৰকাভাৱেপি কুসলাকুসলপ্পৱত্তিং সাধেত্ৱা ইদানি পৰপৰিকপ্পিতং অত্তানমেৱ তাৱ পটিক্খিপিতুং ‘‘অথাপি চেত্থা’’তিআদি আৰদ্ধং. কামং পঞ্ঞাপৰিবাহিৰদিট্ঠিযা এৱ অত্তা পৰিকপ্পীযতি, পৰো পন ‘‘পঞ্ঞায পৰিকপ্পেমী’’তি মঞ্ঞতীতি তস্স লদ্ধিৱসেন ‘‘পঞ্ঞায পৰিকপ্পিতো’’তি ৱুত্তং. তং উপপৰিক্খিস্সাম তাৱাতি তিট্ঠতু তাৱ চেসা কাৰকাভাৱেপি কুসলাদীনং ভাৱাভাৱৱিচাৰণা পঠমং তমেৱ অত্তানং উপপৰিক্খিস্সামাতি অত্থো. দোসমেত্থ ৱত্তুকামো পুচ্ছতীতি অধিপ্পাযেন পটিঞ্ঞং অদত্ৱাৱ পুচ্ছন্তো আহ ‘‘কিঞ্চেত্থা’’তি. সচেতনো ৱা উদাহু অচেতনো ৱাতি এত্থ কো দোসোতি অত্থো. ইতৰো উভযথাপি দোসোযেৱ. যঞ্হি অচেতনং অত্তানং, ন তং কাৰকং, ৱেদকঞ্চ, যথা তং পাকাৰতৰুআদযো. ‘‘অচেতনোৱাযং অত্তা’’তি অনুমানেন কাৰকৱেদকত্তাভাৱসিদ্ধিতোতি দস্সেতুং ‘‘যদি অচেতনো’’তিআদি ৱুত্তং. অনঞ্ঞোতি অৱিনিব্ভোগৱসেন অনঞ্ঞো. ইতৰথা ‘‘সচেতনো’’তি ৱচনমেৱ ন উপপজ্জেয্য. সহভাৱী নাম অঞ্ঞো ন হোতীতি. অত্তনোপি নাসো সিযাতি অৱিনিব্ভোগৱুত্তিৰূপেসু একস্স নাসে ইতৰস্সাপি ৱিনাসো ৱিয. চেতনাযপি নাসো ন ভৱতি অৱিনিব্ভোগৰূপেসু একস্স অৱিনাসে ইতৰস্সাপি অৱিনাসো ৱিযাতি অধিপ্পাযো.

‘‘চেতনায অনঞ্ঞত্তা’’তি কাৰণং ৱত্ৱা তমেৱ সমত্থেতুং ‘‘চেতনত্তান’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ‘‘অত্তনো অনাসে সতি চেতনাযপি ৱিনাসো ন ভৱতী’’তি সুত্ৱাপি পৰস্স নিৰুত্তৰভাৱো, চেতনায নাসে ৱিসেসকাৰণাভাৱতোতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘অথ চেতনাযযেৱা’’তিআদি. অত্তাৱ নস্সতু, তিট্ঠতু চেতনা. কো হি ৱিসেসকাৰণাভাৱে অত্তনি অনুৰোধো, চেতনায ৱিৰোধোতি অধিপ্পাযো. পটিঞ্ঞা হীনাতি পুব্বে দিন্নপটিঞ্ঞা পৰিহীনা. অথ ন ভৱতি, ‘‘পটিঞ্ঞা হীনা’’তি যদি অত্তনো ৱিনাসে চেতনায অৱিনাসো ন ভৱতি. চেতনত্তানং অনঞ্ঞভাৱেন চেতনায নাসে অত্তনোপি ৱিনাসপ্পসঙ্গতো অত্তা ন নস্সতীতি তৱ পটিঞ্ঞা হীনা. ৱুত্তপ্পকাৰতো ৱিপৰীতং ৱাতি যথাৱুত্তপ্পকাৰতো ৱিপৰীতং. চেতনায ৱিনাসেপি অত্তা ন নস্সতি, অত্তনো পন অৱিনাসেপি চেতনা নস্সতীতি এৱং ৱা তৱ অধিপ্পাযো সিযাতি অত্থো. অত্তা নস্সতু, চেতনা তিট্ঠতু অঞ্ঞভাৱে উভিন্নং সমানযোগক্খমতায ভৱিতব্বতোতি অধিপ্পাযো. পটিঞ্ঞাহীনো ভৱসীতি চেতনাযেৱ নস্সতি, অত্তা ন নস্সতি পটিঞ্ঞায হীনো ভৱসি.

ইধাতি অঞ্ঞত্থ পক্খে. লক্খণকতন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞৱিসদিসেহি ভিন্নলক্খণেহি কতং. দেসন্তৰকতন্তি ভিন্নদেসকতং. জাতো ৱেদীযতি ঞাযতীতি জাতৱেদো, অগ্গিস্সেতং অধিৱচনং. ডয্হমানেতি উদ্ধনে পক্খিপিত্ৱা পচ্চমানে. একো পৱত্তিপদেসো ইমেসন্তি একদেসা, তেসং ভাৱোতি একদেসত্তং.

অৱিনিব্ভোগতোতি লক্খণতো ভেদেপি ঠানৱসেন অৱিনিব্ভুজ্জনতো অৱিসংসট্ঠত্তা ‘‘একদেসত্তে’’তিইমস্সেৱ ৱেৱচনৱসেন ‘‘অৱিনিব্ভোগভাৱেপী’’তি ৱুত্তং. তং অযুত্তন্তি তং ‘‘উভিন্নং একদেসতা নত্থী’’তি ইমিনা সহ ন যুজ্জতি. পটিঞ্ঞা হীনাতি যদি পুব্বপটিঞ্ঞা পমাণং, অযং পটিঞ্ঞা হীনা. যদি ৱা পন অযং পমাণং, ইতৰা হীনাতি অত্থো. অথ ৱা চেতনায অত্তনো পদেসৱসেন নানত্তে অত্তনো অচেতনত্তভাৱপ্পত্তিতো ‘‘সচেতনো অত্তা’’তি হেট্ঠা তযা দিন্নপটিঞ্ঞা পৰিহীনাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

অচেতনো অত্তাতি অত্তা অচেতনোতি কত্ৱা. পুব্বে ৱুত্তদোসতোতি ‘‘যদি অচেতনো সিযা’’তিআদিনা আদিতো ৱুত্তদোসতো. তস্মাতি যস্মা এৱং উপপৰিক্খিযমানে ৱিমদ্দনসহো হোতি, তস্মা.

৭৭৯. যদি এৱন্তি যদি পৰমত্থতো কুসলাকুসলানং কাৰকো, তব্বিপাকানঞ্চ ৱেদকো নত্থি, এৱং সন্তে অথ কস্মা ভগৱতা ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো.

সন্ধাৱতীতি সংসৰতি. অত্তনা কতকুসলাকুসলকম্মপচ্চযত্তা ৱিপাকভূতং সুখদুক্খম্পি অত্তনা কতমেৱ নাম হোতীতি ৱুত্তং ‘‘সুখদুক্খং সযংকত’’ন্তি.

৭৮০. সংসাৰমাপন্নোতি –

‘‘খন্ধানঞ্চ পটিপাটি, ধাতুআযতনান চ;

অব্বোচ্ছিন্নং ৱত্তমানা, ‘সংসাৰো’তি পৱুচ্চতী’’তি. (ধ. স. অট্ঠ. নিদানকথা; ৱিসুদ্ধি. ২.৬১৯) –

এৱং ৱুত্তখন্ধপটিপাটিআদিৱসপ্পৱত্তং সংসাৰং পুনপ্পুনং পৱত্তিৱসেন পটিপন্নো. দুক্খমস্স মহব্ভযন্তি অস্স সংসাৰাপন্নস্স সত্তস্স জাতিআদিদুক্খং মহব্ভযং মহাভযসংৱত্তনকন্তি অত্থো. ওপপাতিকোতি উপ্পজ্জমানো.

৭৮১. ভাৰা হৱে পঞ্চক্খন্ধাতি ৰূপাদযো পঞ্চক্খন্ধা ভাৰভূতা, সীসে নিক্খিত্তভাৰসদিসাতি ৱুত্তং হোতি. ভাৰহাৰো চ পুগ্গলো তস্স পঞ্চক্খন্ধভাৰস্স হাৰকো. ভাৰাদানন্তি পটিসন্ধিৱসেন পঞ্চক্খন্ধভাৰগ্গহণং. ভাৰনিক্খেপনন্তি পুন অগ্গহেতব্বতাপাদনেন অনুপাদাপৰিনিব্বানৱসেন ভাৰস্স নিক্খিপনং.

৭৮২. যন্তি কুসলাকুসলকম্মং. সকন্তি আযত্তং.

৭৮৩. একস্স পুগ্গলস্সাতি সম্বন্ধো. একেন কপ্পেনাতি একস্মিং কপ্পে.

৭৮৪. অস্সদ্ধোতিআদি হেট্ঠা ৱুত্তত্থং.

‘‘তঞ্চ খো সম্মুতিৱসেন, ন পৰমত্থতো’’তি ৱত্ৱা তদেৱ পতিট্ঠাপেতুং ‘‘ননু ভগৱতা’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘কিং নু সত্তো’’তি গাথা ৱজিৰায থেৰিযা ৱুত্তাপি ভগৱতো অধিপ্পাযৱসেনেৱ ৱুত্তত্তা ভগৱতা ৱুত্তা নাম হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘ভগৱতা ইদম্পি ৱুত্ত’’ন্তি.

৭৮৫. কিং নু সত্তোতি পচ্চেসীতি ৰূপৱেদনাদীসু কিং নাম সত্তো পুগ্গলোতি গণ্হাসি.

৭৮৬. অঙ্গসম্ভাৰাতি চক্কাদিঅৱযৱসম্ভাৰেসু, চক্কাদিঅৱযৱানং সমোধানেৱাতি অত্থো. সদ্দোতি ৱোহাৰো.

তস্মাতি যস্মা এৱং পৰমত্থতো সত্তস্স অভাৱো ভগৱতা ৱুত্তো, তস্মা. ন ৱচনমত্তমেৱ আলম্বিতব্বং অধিপ্পাযং পহাযাতি অত্থো. দড়্হমূড়্হোৱ হুত্ৱা গণ্হাতীতি দড়্হমূড়্হগ্গাহী, কাৰণে দস্সিতেপি অপৰিচ্চজনৱসেন গহণং দড়্হগ্গহণং. কাৰণস্সেৱ দট্ঠুমসমত্থতাৱসেন গহণং মূড়্হগ্গহণং. তাদিসেন ন ভৱিতব্বন্তি আহ ‘‘ন চ…পে… ভৱিতব্ব’’ন্তি. সুত্তপদানন্তি নেয্যত্থনীতত্থৱসেন উভযথা ঠিতানং সুত্তন্তানং.

দ্ৱে সচ্চানি ৱুত্তানি তথা তথা ৱিনেতব্বানং পুগ্গলানং ৱসেনাতি অধিপ্পাযো. যেসঞ্হি সম্মুতিদেসনায ৱিসেসাধিগমো হোতি, তেসং সম্মুতিসচ্চৱসেন দেসেতি. যেসঞ্চ পৰমত্থদেসনায, তেসং পৰমত্থৱসেন দেসেতি. দেসভাসাকুসলো ৱিয আচৰিযো তংতংদেসৱাসিমাণৱানং তায তায ভাসায. সম্মুতিসচ্চং পৰমত্থসচ্চঞ্চাতি এত্থ ‘‘পুগ্গলো সত্তো ইত্থী পুৰিসো খত্তিযো ব্ৰাহ্মণো দেৱো’’তিএৱমাদি পৰমত্থতো অৱিজ্জমানম্পি লোকে কতসঙ্কেতৱসেন তথত্তা সম্মুতিসচ্চং. খন্ধধাতুআযতনানি সতিপট্ঠানাতিএৱমাদি পৰমত্থৱসেনেৱ তথত্থা পৰমত্থসচ্চং. তেনাহু অট্ঠকথাচৰিযা –

‘‘সঙ্কেতৱচনং সচ্চং, লোকসম্মুতিকাৰণং;

পৰমত্থৱচনং সচ্চং, ধম্মানং ভূতকাৰণং. (দী. নি. অট্ঠ. ১.৪৩৯-৪৪৩);

‘‘তস্মা ৱোহাৰকুসলস্স, লোকনাথস্স সত্থুনো;

সম্মুতিং ৱোহৰন্তস্স, মুসাৱাদো ন জাযতী’’তি.

৭৮৭-৮. যো সো ইমং গন্থং অচ্চন্তং সততম্পি চিন্তেতি, তস্স ততো সিদ্ধা পৰমা পঞ্ঞা ৱেপুল্লভাৱং গচ্ছতি. অধিং চিত্তসন্তাপং নীহৰতি অপনেতীতি অধিনীহৰং. ৱিমতিযা ৱিচিকিচ্ছায, মোহস্স ৱা ৱিনাসং কৰোতি উপনিস্সযভাৱতোতি ৱিমতিৱিনাসকৰং. অত্থব্যঞ্জনসম্পদায মনৱড্ঢনতো পিযকৰং. ৱিকসতীতি দিব্বতি. ইধাতি ইমস্মিং সাসনে, অভিধম্মে ৱা.

ইতি অভিধম্মত্থৱিকাসিনিযা নাম

অভিধম্মাৱতাৰসংৱণ্ণনায

কাৰকপটিৱেধৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.