১১. একাদসমো পৰিচ্ছেদো
নিব্বাননিদ্দেসৱণ্ণনা
৭৬৮-৯. আদিতো ৰূপানন্তৰমুদ্দিট্ঠং যং নিব্বানন্তি সম্বন্ধো. তস্স ৱিভাৱনং যথাবলং পৱক্খামীতি সম্বন্ধো.
ভৱাভৱন্তি ভৱতো ভৱং, খুদ্দকং, মহন্তং ৱা ভৱং. ৱিননতোতি সংসিব্বনতো. তণ্হা হি সংসাৰনাযিকভাৱেন ভৱতো ভৱং, সুগতিদুগ্গতিৱসেন খুদ্দকমহন্তং ভৱং ৱা অপৰাপৰভাৱায সংসিব্বতি, তুন্নকৰণং ৱিয কৰোতি. নিক্খন্তত্তাতি ৱিসংযোগৱসেন নিস্সটত্তা. মৰণপটিপক্খতায, অমতসদিসতায ৱা অমতং. সব্বদুক্খনিস্সটত্তা পৰমং সুখং. সব্বেপি সঙ্খাৰা সমন্তি উপসমন্তি অনুপ্পত্তিধম্মতং আপজ্জন্তি এতেনাতি সব্বসঙ্খাৰসমথো. খন্ধূপধিআদযো সব্বেপি উপধী উপদ্দৱা পটিনিস্সজ্জীযন্তি এতেনাতি সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো. যস্মা তং আগম্ম কামতণ্হাদিভেদা তণ্হা সব্বসো খযং গচ্ছতি, ৱিৰজ্জতি, নিৰুজ্ঝতি চ, তস্মা তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধোতি চ ৱুচ্চতি. অপিচ ৰুজ্ঝন্তি এত্থ সত্তা কিলেসনিগড়বন্ধাতি ৰোধো, সংসাৰস্সেতং অধিৱচনং, ততো নিক্খন্তোতি নিৰোধো.
৭৭০. অধিগমাতি তদনুৰূপায পটিপত্তিযা অৰিযমগ্গেন পটিৱিজ্ঝনেন.
ৰাগক্খযাদিভাৱেন সব্বদুক্খসন্তিযা পচ্চযতায, কিলেসসন্তাপাভাৱেন চ সন্তিলক্খণং. অচ্চুতিৰসন্তি সভাৱাপৰিচ্চজনতো অচৱনসম্পত্তিকং. অস্সাসকৰণৰসন্তি অস্সাসকৰণকিচ্চং. তঞ্হি পানভোজনাদিসুঞ্ঞে সভযকন্তাৰে পৰিব্ভমনেন পৰিস্সন্তস্স অদ্ধিকপুৰিসস্স অস্সাসজনকভাৱেন উপট্ঠিতং ৱনন্তোদকং ৱিয সব্বঞ্ঞুবুদ্ধানম্পি ৱচনপথাতিক্কন্তমহাদুক্খভেৰৱে সংসাৰকন্তাৰে পৰিব্ভমনেন পৰিস্সন্তস্স যথানুৰূপং পটিপত্তিমগ্গং পটিপন্নস্স যোগাৱচৰস্স অনাদিমতি সংসাৰে সুপিনন্তেনপি অদিট্ঠপুব্বতায দস্সনসমকালমেৱ পৰমস্সাসং জনেতি. খন্ধনিমিত্তৱিচিত্ততায অৱিগ্গহং হুত্ৱা গয্হতীতি অনিমিত্তপচ্চুপট্ঠানং. সব্বসঙ্খতনিস্সৰণুপাযভাৱতো নিস্সৰণং পচ্চুপট্ঠাপেতীতি নিস্সৰণপচ্চুপট্ঠানং.
এৱং নিব্বানস্স লক্খণাদিকং দস্সেত্ৱা ইদানি ৱিতণ্ডৱাদিপক্খং দস্সেত্ৱা পৰিহৰন্তো আহ ‘‘এত্থাহা’’তিআদি, ন পৰমত্থতো অত্থি অঞ্ঞত্ৰ পঞ্ঞত্তিমত্ততোতি অধিপ্পাযো. কুতো পনাযমভিনিৱেসোতি আহ ‘‘তিত্থিযানং…পে… নীযতো’’তি. যথানুৰূপায পটিপত্তিযাতি সীলসমাধিপঞ্ঞাসঙ্খাতং সম্মাপটিপত্তিযা. যথা হি চেতোঞাণলাভিনো এৱ অৰিযা পৰেসং লোকুত্তৰচিত্তং জানন্তি, তত্থাপি চ অৰহা এৱ সব্বেসং চিত্তং জানাতি, এৱং নিব্বানম্পি সীলাদিসম্মাপটিপত্তিভূতেন উপাযেনেৱ উপলব্ভতীতি ‘‘নত্থী’’তি ন ৱত্তব্বং অৰিযেহি উপলব্ভনীযতো. যথা হি জচ্চন্ধতেমিৰিকাদীনং অদস্সনেন ‘‘সূৰিযাদযো নত্থী’’তি ন ৱত্তব্বা চক্খুমন্তানং গোচৰভাৱেন অত্থেৱাতি সিদ্ধত্তা, এৱমেতম্পি বালপুথুজ্জনস্স অদস্সনমত্তেন ‘‘নত্থী’’তি ন ৱত্তব্বং. অৰিযানং পন পঞ্ঞাচক্খুনো পদেসেনেৱ উপট্ঠানতো একন্তেন সম্পটিচ্ছিতব্বং ‘‘অত্থি নিব্বান’’ন্তি. অযমেত্থ অধিপ্পাযো. অথ ৰাগাদীনং খযমত্তমেৱ নিব্বানন্তি চেতি সম্বন্ধো. আযস্মতা…পে… থেৰেন দস্সিতোতি সম্বন্ধো. ৰাগক্খযাদিদীপকং সুত্তং নেয্যত্থন্তি অধিপ্পাযেন ‘‘তং ন’’ইতি পটিক্খেপং কত্ৱা একংসেন চেতং সম্পটিচ্ছিতব্বং, ইতৰথা যথাৰুতৱসেন পাড়িযা অত্থে গয্হমানে বহুদোসা আপজ্জন্তীতি তে দস্সেতুং ‘‘অৰহত্তস্সাপী’’তিআদি ৱুত্তং. অৰহত্তং পুট্ঠেন তেনেৱাযস্মতা সাৰিপুত্তত্থেৰেনাতি অধিপ্পাযো. তৱ মতেনাতি সাসনযুত্তিং অৱিচাৰেত্ৱা পাড়িদস্সনমত্তেনেৱ ৱিপ্পলপতো তৱজ্ঝাসযেন. ন চ পনেতং যুত্তং, তথাপীতি অধিপ্পাযো. লোকুত্তৰফলচিত্তস্স ৰাগাদীনং খযমত্ততাপজ্জনং ন যুত্তং তস্স অগ্গফলস্স চতুক্খন্ধভাৱেন পাড়িযং আগতত্তা. তস্মাতি যুত্তিং অৱিচাৰেত্ৱা পাড়িদস্সনমত্তেনেৱ ৱোহৰন্তস্স অনিট্ঠপ্পসঙ্গতো. ব্যঞ্জনচ্ছাযাযাতি ৱিমদ্দাসহভূতায সদ্দত্থমত্তচ্ছাযায. উভিন্নন্তি নিব্বানৱসেন, অৰহত্তৱসেন চ আগতানং উভিন্নং সুত্তানং. অত্থোতি অধিপ্পাযত্থো.
কো পন সো অত্থোতি আহ ‘‘যস্স পনা’’তিআদি. ৰাগাদীনং খযোতি ৰাগাদীনং অনুপ্পাদনিৰোধো. সো ধম্মো অক্খযোপি সমানো ৰাগাদীনং খযস্স উপনিস্সযত্তা খযোপচাৰেন ‘‘ৰাগাদীনং খযো নিব্বান’’ন্তি ৱুত্তো ‘‘তিপুসং জৰো, গুড়ো সেম্হো’’তিআদীসু ফলূপচাৰেন ৱুত্তং ৱিযাতি সম্বন্ধো. কিলেসানং অনুপ্পত্তিনিৰোধক্খযস্স মগ্গস্স আৰম্মণভূতং নিব্বানং অত্থতো ‘‘খযস্স উপনিস্সযো’’তি ৱত্তব্বতং লব্ভতীতি আহ ‘‘খযস্স উপনিস্সযত্তা’’তি. খযোপচাৰেনাতি অত্তনো কাৰিযভূতস্স খযস্স অত্তনি উপচাৰেন তস্স নামৱসেনাতি ৱুত্তং হোতি. জৰকাৰণং তিপুসং জৰোতি ৱুত্তো, সেম্হকাৰণং গুড়ো সেম্হোতি ৱুত্তো. খযন্তেতি ৰাগাদীনং পৰিক্খযাৱসানে. খযোতি ৱা মগ্গো ৱুচ্চতি ‘‘খযে ঞাণ’’ন্তিআদীসু (ধ. স. দুকমাতিকা ১৪২) ৱিয, তস্স অন্তে নিৰোধাৱসানে উপ্পন্নত্তা খযোতি ৱুত্তং ফলূপচাৰেন, সমীপূপচাৰেন ৱা.
সব্বে বালপুথুজ্জনাপীতি সোণসিগালাদযো সব্বেপি বালপুথুজ্জনা সমধিগত…পে… ভৱেয্যুং খণৱসেন ৰাগাদীনং খযস্স তেসম্পি অত্থিতায. তথা চ সতি পটিপত্তিযা নিৰত্থকভাৱো আপজ্জেয্যাতি অধিপ্পাযো. ৰাগাদিক্খযানং বহুভাৱতোতি ৰাগাদীনং ৱিয তেসং খযানম্পি তব্বিকাৰভাৱেন বহুভাৱতো. এৱঞ্হি সতি ৰাগস্স খযো ৰাগক্খযো, ন দোসাদীনং, তথা দোসক্খযোপীতি অঞ্ঞো ৰাগক্খযো, অঞ্ঞো দোসক্খযো, অঞ্ঞো মোহক্খযোতি তিণ্ণং অকুসলমূলানং খযভূতানি তীণি নিব্বানানি, চতুন্নং উপাদানানং খযভূতানি চত্তাৰীতিআদিনা বহূনি নিব্বানানি নাম হোন্তি. ইদানি আদি-সদ্দসঙ্গহিতে দোসে দস্সেতুং ‘‘সঙ্খতলক্খণ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, সঙ্খতস্স সঙ্খতলক্খণানি, উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতী’’তি (অ. নি. ৩.৪৭) ৱচনতো ৱযসঙ্খাতো খযো সঙ্খতলক্খণং হোতীতি ৱুত্তং ‘‘সঙ্খতলক্খণঞ্চ নিব্বানং ভৱেয্যা’’তি. ‘‘জৰামৰণং, ভিক্খৱে, অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্ন’’ন্তি (সং. নি. ২.২০) ৱচনতো আহ ‘‘সঙ্খতপৰিযাপন্ন’’ন্তি. যং পন সঙ্খতপৰিযাপন্নং, তং ইতৰসঙ্খতধম্মো ৱিয অনিচ্চং হোতি পচ্চযাধীনৱুত্তিতোতি আহ ‘‘সঙ্খতপৰিযাপন্নত্তা অনিচ্চ’’ন্তি. ‘‘অনিচ্চা ৱত সঙ্খাৰা’’তি (দী. নি. ২.২২১) হি ৱুত্তং. এত্তাৱতা চ কিং ৱুত্তং হোতি? যদি ভৱতো মনোৰথপৰিপূৰণত্থং খযং নিব্বানন্তি ৱদাম, অসঙ্খতস্স সঙ্খতলক্খণত্তা, সঙ্খতপটিপক্খস্স সঙ্খতপৰিযাপন্নত্তা সব্বকালিকভাৱেন নিচ্চস্স অনিচ্চতা, ততো চ পৰমসুখস্স দুক্খতা চ আপজ্জেয্যাতি ৱুত্তং হোতি.
এত্তাৱতা ভঙ্গক্খযস্স নিব্বানদোসং দস্সেত্ৱা ইদানি অনুপ্পাদক্খযস্স তব্ভাৱং নিসেধেতুং ‘‘যদি খযো নিব্বানং ভৱেয্যা’’তিআদি ৱুত্তং. পঠমমগ্গস্স অনন্তৰপচ্চযভূতং ঞাণং গোত্ৰভু নাম. সেসমগ্গপুৰেচৰং ৱোদানং নাম. ফলসমাপত্তিপুৰেচৰং অনুলোমং নাম. তং পন সঙ্খাৰাৰম্মণমেৱাতি ইধ ন গহিতং. ভদ্ৰমুখাতি পৰস্স অনুনযৱচনং. ‘‘খীযন্তী’’তি ৱত্তমাননিদ্দেসেন ইদানি খীযমানতং পুচ্ছতি. এস নযো সেসেসুপি. উপধাৰেত্ৱাতি উপপৰিক্খিত্ৱা. ‘‘গোত্ৰভু…পে… মুখা’’তি পুচ্ছায ‘‘ৰাগাদীনং খযমেৱ ৱদামী’’তি তযা দিন্নপটিৱচনস্স অৱিৰুজ্ঝনৱসেন সতিপুৰেক্খাৰং কথেহীতি অধিপ্পাযো. গোত্ৰভুচিত্তাদীনং গোত্ৰভুৱোদানমগ্গানং. গোত্ৰভুক্খণে কিলেসানং অনুপ্পাদনিৰোধস্স অভাৱতো আহ ‘‘ৰাগাদযো খীযিস্সন্তী’’তি. ফলমেৱাতি কিলেসানং খীণকালে উপ্পজ্জমানং ফলচিত্তমেৱ. আৰম্মণং অপস্সন্তোতি গোত্ৰভুআদীনং ৱত্তব্বাৰম্মণং অপস্সন্তো. অথ ৱা ইতৰেসং আৰম্মণভাৱে সতি গহেতব্বপচ্চযং অপস্সন্তো.
‘‘অপিচা’’তিআদি পৰিযাযন্তৰেনপি অনুপ্পাদনিৰোধস্স নিব্বানভাৱনিসেধনং. ‘‘উপ্পাদীযতীতি অত্থো’’তি পন মগ্গস্স উপ্পত্তিযা কিলেসক্খযোপি উপ্পাদিতো নাম হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং. ন হি ইতৰথা খযস্স উপ্পাদো নাম অত্থি. অথ ৱা ‘‘অদ্ধা সো…পে… নিৰুত্তৰো ভৱিস্সতী’’তি এত্তকেন গন্থেন খণনিৰোধস্স চেৱ অনুপ্পাদনিৰোধস্স চ নিব্বানভাৱে দোসং দস্সেত্ৱা ইদানি ‘‘খযে ঞাণ’’ন্তিআদীসু (ধ. স. দুকমাতিকা ১৪২) ৱিয মগ্গস্সাপি খযপৰিযাযত্তা ‘‘ৰাগক্খযো’’তিআদিৱচনমত্তেযেৱ সমানভাৱেন গহিতে মগ্গস্সাপি নিব্বানভাৱপ্পসঙ্গং, তথা চ সতি অনিট্ঠাপত্তিং সম্ভাৱেন্তো আহ ‘‘অপিচা’’তিআদি. এৱঞ্হি সতি ‘‘উপ্পাদীযতী’’তি মগ্গমেৱ সন্ধায তিট্ঠতি. যদি মগ্গস্স নিব্বানভাৱপ্পসঙ্গো ইধ সম্ভাৱিতো, এৱং সতি গোত্ৰভুস্স মগ্গাৰম্মণতাদিদোসা ৱত্তব্বাতি? সচ্চং ৱত্তব্বা, এত্তকেনাপি পন পৰস্স ৱচনপটিবাহনং সক্কা কাতুন্তি পৰিহাৰন্তৰদস্সনে ব্যাপাৰো কতোতি. যথানুৰূপায পটিপত্তিযাতি ছৱিসুদ্ধিপৰম্পৰাসঙ্খাতায যথানুলোমপটিপত্তিযা.
৭৭১. অস্সদ্ধোতি পবুদ্ধসদ্ধো, মগ্গাগতায অচলসদ্ধায সমন্নাগতো, মগ্গাগতসদ্ধায হি সমন্নাগতো আকাসে বুদ্ধৱেসং মাপেত্ৱাপি ‘‘নিচ্চং সুখং অত্তা’’তি ৱদন্তস্স ন সদ্দহতি সেয্যথাপি সূৰম্বট্ঠোতি (অ. নি. ১.২৫৫). অকতঞ্ঞূতি অকতং নিব্বানং জানাতীতি অকতঞ্ঞূ. সন্ধিচ্ছেদোতি ভৱসন্ধানকৰস্স তণ্হাপাপস্স ছিন্দনেন পুন ভৱপটিসন্ধিযাপি ছিন্নতায পটিসন্ধিং খেপেত্ৱা ঠিতো. হতাৱকাসোতি খীণপটিসন্ধিকত্তাযেৱ আযতিং কত্থচি ওকাসলোকে অদিস্সমানত্তা ৱিহতাৱকাসো. ৱন্তাসোতি কত্থচি অভিসঙ্গাভাৱতো ছড্ডিততণ্হোতি অত্থো. উত্তমপোৰিসোতি সদেৱলোকে অগ্গদক্খিণেয্যতায ৱিসিট্ঠো পোৰিসো.
দুপ্পটিৱিদ্ধাতি পটিৱিজ্ঝিতুং, পটিলভিতুঞ্চ দুক্কৰা. কামাদীনং নিস্সৰণীযতায নিস্সৰণীযা, যদিদং নেক্খম্মং, এতং কামানং নিস্সৰণন্তি সম্বন্ধো. তত্থ কামানং নিস্সৰণন্তি কামেহি নিগ্গমনং, অথ ৱা নিস্সৰন্তি নিগ্গচ্ছন্তি এত্থ এতেনাতি ৱা নিস্সৰণং, কামানং নিস্সৰণট্ঠানং, নিস্সৰণুপাযন্তি অত্থো. নেক্খম্মন্তি পঠমজ্ঝানং. তঞ্হি কামেহি নিক্খন্তন্তি ‘‘নেক্খম্ম’’ন্তি ইধ গহিতং, অঞ্ঞত্থ পন পব্বজ্জাদযোপি ‘‘নেক্খম্ম’’ন্তি পৱুচ্চন্তি. ৱুত্তঞ্হি –
‘‘পব্বজ্জা পঠমং ঝানং, নিব্বানঞ্চ ৱিপস্সনা;
সব্বেপি কুসলা ধম্মা, ‘নেক্খম্ম’ন্তি পৱুচ্চৰে’’তি. (ইতিৱু. অট্ঠ. ১০৯; দী. নি. টী. ২.৩৬০; অ. নি. টী. ২.৩.৬৬; ৱিসুদ্ধি. মহা. ১.৫৬; নেত্তি. টী. ৭৬ মিস্সকহাৰসম্পাতৱণ্ণনা);
অৰূপং আকাসানঞ্চাযতনং. ভূতন্তি ৱিজ্জমানং, খন্ধপঞ্চকন্তি অত্থো. ‘‘ভূতমিদন্তি, সাৰিপুত্ত, সমনুপস্সামী’’তিআদীসু খন্ধপঞ্চকং ‘‘ভূত’’ন্তি ৱুচ্চতি. অত্তনো কাৰণং পটিচ্চ সমং, সম্মা চ উপ্পন্নন্তি পটিচ্চসমুপ্পন্নং. পঠম…পে… ভৱেয্যাতি সঙ্খতনিস্সৰণভাৱেন ৱুত্তস্স নিব্বানস্স অভাৱপ্পত্তিযা চ তদেকযোগনিদ্দিট্ঠানং যথাক্কমং কামৰূপনিস্সৰণানং পঠমজ্ঝানাকাসানঞ্চাযতনানম্পি অভাৱোযেৱ আপজ্জেয্য. ইদানি যথাধিপ্পেতমত্থং আগমেন দস্সেতুং ‘‘ন তু খযো’’তিআদি ৱুত্তং.
‘‘অত্থি…পে… সুফুসিতন্তি চা’’তি নত্থি নিস্সৰণং লোকে, কিং ৱিৱেকেন কামাপীতি এৱং মাৰেন পটিবাহিতে. ‘‘অত্থি…পে… সুফুসিত’’ন্তি নিব্বানং পতিট্ঠপেন্তেন আড়ৱকত্থেৰেন ৱুত্তং. সুফুসিতন্তি সুট্ঠু ফুসিতং, সচ্ছিকতন্তি ৱুত্তং হোতি. অজাতন্তিআদীনি চত্তাৰি পদানি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানি. অথ ৱা ৱেদনাদযো ৱিয হেতুপচ্চযসমৱাযসঙ্খাতায কাৰণসামগ্গিযা ন জাতং ন নিব্বত্তন্তি অজাতং. কাৰণেন ৱিনা সযমেৱ চ ন ভূতং ন পাতুভূতং ন উপ্পন্নন্তি অভূতং. এৱং অজাতত্তা অভূতত্তা যেন কেনচি কাৰণেন ন কতন্তি অকতং. জাতভূতকতভাৱো চ নাম ৰূপাদীনং সঙ্খতধম্মানং হোতি, ন অসঙ্খতসভাৱস্স নিব্বানস্সাতি দস্সনত্থং অসঙ্খতন্তি ৱুত্তং. পটিলোমতো ৱা সমেচ্চ সম্ভূয পচ্চযেহি কতন্তি সঙ্খতং, ন তথা সঙ্খতং, সঙ্খতলক্খণৰহিতন্তি চ অসঙ্খতন্তি. এৱং অনেকেহি কাৰণেহি নিব্বত্তিতভাৱে পটিসিদ্ধে পকতিৱাদীনং পকতি ৱিয সিযা নু খো, একেনেৱ কাৰণেন এতং কতন্তি আসঙ্কায ন কেনচি কতন্তি দস্সনত্থং ‘‘অকত’’ন্তি ৱুত্তং. এৱং অপচ্চযম্পি সমানং সযমেৱ নু খো ইদং ভূতং পাতুভূতন্তি আসঙ্কায তন্নিৱত্তনত্থং ‘‘অভূত’’ন্তি ৱুত্তং. অযঞ্চেতস্স অসঙ্খতাকতাভূতভাৱো সব্বেন সব্বং অজাতধম্মত্তাতি দস্সেতুং ‘‘অজাত’’ন্তি ৱুত্তং.
অসঙ্খতন্তীতি ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তেন –
‘‘নো চেতং, ভিক্খৱে, অভৱিস্স অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খতং. নযিধ জাতস্স ভূতস্স কতস্স সঙ্খতস্স নিস্সৰণং পঞ্ঞাযেথ. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খতং, তস্মা জাতস্স ভূতস্স কতস্স সঙ্খতস্স নিস্সৰণং পঞ্ঞাযতী’’তি (উদা. ৭৩) –
এৱমাদিসুত্তপদং সঙ্গণ্হাতি. তেনাহ ‘‘অনেকেসু সুত্তন্তেসূ’’তি. ধম্মেন সদেৱকস্স লোকস্স সামী, ধম্মস্স ৱা যথিচ্ছিতং দেসনতো সামী ইস্সৰোতি ধম্মসামী. তথাগত-সদ্দস্স অত্থো হেট্ঠা কথিতোৱ. সম্মা সামং সব্বধম্মে অভিসম্বুদ্ধো, সম্মা সযমেৱ সম্মোহনিদ্দাৱিগমেন পটিবুদ্ধো, বুদ্ধিযা ৱিকসিতৱাতি ৱা সম্মাসম্বুদ্ধো.
পৰিত্তত্তিকেতি ‘‘পৰিত্তা ধম্মা, মহগ্গতা ধম্মা, অপ্পমাণা ধম্মা’’তি (ধ. স. তিকমাতিকা ১২) এৱং পৰিত্তাদিধম্মৱসেন আগতে পৰিত্তত্তিকে.
নৱত্তব্বাৰম্মণত্তাতি নৱত্তব্বাৰম্মণত্তপ্পসঙ্গতো. তেনাহ ‘‘নৱত্তব্বাৰম্মণপক্খং ভজেয্যু’’ন্তি. ৰূপাৱচৰত্তিকচতুক্কজ্ঝানাতি চতুক্কনযেন তিকজ্ঝানা, পঞ্চকনযেন চতুক্কজ্ঝানা. কুসলকিৰিযানং অভিঞ্ঞাভাৱপ্পত্তিযা পৰিত্তাদিকেপি আৰব্ভ পৱত্তনতো ‘‘চতুত্থস্স ঝানস্স ৱিপাকো’’তি আহ. তস্মাতি যথাৱুত্তযুত্তিতো চেৱ পাড়িতো চ. কিঞ্চ ভিয্যো – সঙ্খতধম্মাৰম্মণং ৱিপস্সনাঞাণং, অপিচ অনুলোমভাৱপ্পত্তং কিলেসে তদঙ্গৱসেন পজহতি, সমুচ্ছেদৱসেন পজহিতুং ন সক্কোতি, তথা সম্মুতিসচ্চাৰম্মণং পঠমজ্ঝানাদিকুসলঞাণং ৱিক্খম্ভনৱসেনেৱ কিলেসে পজহতি, ন সমুচ্ছেদৱসেন. ইতি সঙ্খতধম্মাৰম্মণস্স, সম্মুতিসচ্চাৰম্মণস্স চ ঞাণস্স কিলেসানং সমুচ্ছেদপ্পহানে অসমত্থভাৱতো তেসং সমুচ্ছেদপ্পহানকৰস্স অৰিযমগ্গঞাণস্স তদুভযৱিপৰীতভাৱেন আৰম্মণেন ভৱিতব্বং, তঞ্চ নিব্বানমেৱ. তেনাহু পোৰাণা –
‘‘ঞাণং যং সঙ্খতালম্বং, পঞ্ঞত্তালম্বমেৱ ৱা;
পাপে হন্তি ন তং ৱত্থুং, তদঞ্ঞং সম্পটিচ্ছিয’’ন্তি.
ৰূপসভাৱাভাৱতোতি এতেন যথা ৰূপধম্মানং ৰুপ্পনসভাৱো, পটিঘাতৱন্ততা কলাপতো ৱুত্তিযা পদেসসম্বন্ধো সভাৱো, এৱং নিব্বানস্স কত্থচি পটিঘাতো, সপ্পদেসতা চ নত্থীতি দস্সেতি. ন হি নিব্বানং ‘‘অসুকদিসায, অসুকপদেসে’’তি ৱা নিদ্দিসীযতি. পপঞ্চাভাৱতোতি তণ্হামানদিট্ঠিপপঞ্চেহি সহ অৱট্ঠানৱসেন অভাৱতো, তেসং অভাৱপচ্চযতায চ. তণ্হাদিট্ঠিমানা হি সংসাৰে সত্তে পপঞ্চেন্তীতি পপঞ্চা নাম.
৭৭২-৫. এৱং নিব্বানং যুত্তিতো, সুত্ততো চ সাধেত্ৱা ইদানি তস্স পৰিযাযসন্দস্সনত্থং ‘‘অচ্চন্তমনন্ত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সংসাৰপ্পৱত্তিযা পৰিযোসানভূতত্তা অন্তং. ইমিনা অনুপাদিসেসনিব্বানধাতু কথিতাতি ৱদন্তি, সোপাদিসেসনিব্বানধাতুপি ৱট্টতি, অকতন্তিপি পঠন্তি. সো হেট্ঠা ৱুত্তত্থোৱ. সউপ্পাদৱযন্তাভাৱেন অনন্তং. কিলেসপৰিড়াহাভাৱেন, কিলেসক্খোভাভাৱেন চ সন্তং. পলোকিতাভাৱেন অপলোকিতং. অতিত্তিকৰভাৱেন পণীতং. সব্বদুক্খহননতো সৰণং. কিলেসচোৰেহি অনুপদ্দুতত্তা নিব্ভযতায খেমং. সব্বুপদ্দৱনিৱাৰণতো তাণং. জাতিআদিদুক্খেহি অনুবন্ধস্স অল্লীযিতুং যুত্তট্ঠানতায লেণং. যথাপটিপন্নস্স সন্তিদাযকত্তেন পৰং পতিট্ঠাভাৱতো পৰাযণং.
সব্বপীড়াৱিমুত্ততায সিৱং. উপনিস্সযহীনানং সব্বঞ্ঞুমুখতো সুত্ৱাপি ঠপেত্ৱা গুণৱসেন সভাৱতো পটিৱিজ্ঝিতুং দুক্কৰতায নিপুণং. অৱিপৰীততায সচ্চং. সব্বদুক্খপৰিক্খযকৰত্তা দুক্খক্খযং. তেজুস্সদতায সন্তত্তঅযোগুড়ে মক্খিকাহি ৱিয চতূহি আসৱেহি আৰম্মণকৰণৱসেন পৱত্তিতুং অসক্কুণেয্যতায অনাসৱং. মহাকাৰুণিকস্সাপি ধম্মদেসনায অপ্পোস্সুক্কভাৱাপাদনেন পটিৱিজ্ঝিতুং দুক্কৰতায সুদুদ্দসং. লোকুত্তৰধম্মেসুপি অসঙ্খতগুণেন ৱিসিট্ঠতায পৰং. সংসাৰমহাসমুদ্দস্স তীৰভূতত্তা পাৰং. মংসচক্খুনো, দিব্বচক্খুনো ৱা অগোচৰতায অনিদস্সনং. নিদস্সনসঙ্খাতায উপমায অভাৱতো ৱা অনিদস্সনং.
অৱিপৰিণামধম্মত্তা ধুৱং. ততোযেৱ পৰমপতিট্ঠাভাৱতো দীপং. ৰোগাদিপীড়াভাৱতো অব্যাপজ্ঝং. ততোযেৱ অনীতিকং. তণ্হালযাভাৱতো অনালযং. সঙ্খতাসঙ্খতেসু অসঙ্খতকোট্ঠাসভূতত্তা, পৰমপতিট্ঠাভাৱতো ৱা পদং. অৱিনাসভাৱেন অচ্চুতং. অক্খৰণতো অৱিনস্সনতো অক্খৰং.
সঙ্খতনিস্সটত্তা ৱিমুত্তি. ভৱবন্ধনৱিমুত্তিহেতুতায মোক্খং.
৭৭৬-৭. এৱন্তি যথাৱুত্তনযেন. ৱিঞ্ঞাযাতি উগ্গহপৰিপুচ্ছাৱসেন জানিত্ৱা. অধিগমূপাযোতি পটিৱিজ্ঝনূপাযভূতা তিস্সো সিক্খা. কাতব্বোতি পটিপজ্জিতব্বো.
সদ্ধং, বুদ্ধিঞ্চ কৰোতি ৱড্ঢেতীতি সদ্ধাবুদ্ধিকৰং. তথাগতমতেতি তিপিটকবুদ্ধৱচনে, চতূসু সচ্চেসু ৱা. পঞ্ঞায সম্ভূতং, পঞ্ঞায ৱা সম্ভৱো এতস্সাতি পঞ্ঞাসম্ভৱং, তদেৱ সম্পসাদনং বুদ্ধাদীসু অধিমুচ্চনং, তং কৰোতীতি পঞ্ঞাসম্ভৱসম্পসাদনকৰং. অত্থব্যঞ্জনসালিনন্তি অতিমধুৰেহি অত্থব্যঞ্জনেহি সমন্নাগতং, অত্থব্যঞ্জনসাৰৱন্তন্তি ৱা অত্থো ৰ-কাৰস্স ল-কাৰং কত্ৱা. সাৰং জানন্তীতি সাৰঞ্ঞূ, তে ৱিম্হাপেতীতি সাৰঞ্ঞুৱিম্হাপনং. নিট্ঠন্তি পৰিযোসানং, সুতমযমূলকং অনুপাদাপৰিনিব্বানন্তি অধিপ্পাযো.
ইতি অভিধম্মত্থৱিকাসিনিযা নাম
অভিধম্মাৱতাৰসংৱণ্ণনায
নিব্বাননিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.