৫. পঞ্চমো পৰিচ্ছেদো

ভূমিপুগ্গলচিত্তুপ্পত্তিনিদ্দেসৱণ্ণনা

১৮২-৮. বুদ্ধিযা ৱুদ্ধিং ৱিৰুড়্হিং কৰোতীতি বুদ্ধিৱুদ্ধিকৰং. যস্স যস্স নযস্স কথনং পটিঞ্ঞাতং, তং তং দস্সেন্তো আহ ‘‘চিত্তানং ভূমীসুপ্পত্তি’’ন্তি. তং ৱত্ৱা ভূমীনং আধাৰৱসেন পসঙ্গাগতং গতিভেদং, ভৱভেদঞ্চ দস্সেতুং ‘‘দেৱা চেৱা’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘চতস্সোপাযভূমিযো’’তি ৱত্ৱা অসুৰগতিযা পেতগতিযংযেৱ সঙ্গহিতত্তা ‘‘গতিযো পঞ্চা’’তি ৱুত্তন্তি ৱদন্তি. মযং পন ‘‘তিস্সোৱাপাযভূমিযো’’তি পাঠেন ভৱিতব্বন্তি মঞ্ঞাম. ন হি এস অনাকুলৱচনো আচৰিযো ঈদিসং পুব্বাপৰৱিৰুদ্ধং ৱিয সম্মোহজনকং ৱচনং ভাসতি. পাড়িযম্পি হি –

‘‘পঞ্চ খো ইমা, সাৰিপুত্ত, গতিযো. কতমা পঞ্চ? নিৰযো তিৰচ্ছানযোনি পেত্তিৱিসযো মনুস্সা দেৱা’’তি (অ. নি. ৯.৬৮) –

এৱং তিণ্ণমেৱ অপাযানং ৱসেন ৱুত্তং. কামৰূপাৰূপৱসেন তযো ভৱা. তত্থাতি তেসু তীসু ভৱেসু. তিংসেৱাতি চতস্সো অপাযভূমিযো, সত্তৱিধা কামসুগতিভূমি, সোড়স ৰূপীব্ৰহ্মলোকা, চতস্সো অৰূপভূমিযোতি একতিংসভূমীনমন্তৰে চিত্তপ্পৱত্তিঅধিকাৰত্তা অসঞ্ঞভূমিং অপনেত্ৱা অৱসেসা তিংসেৱ ভূমিযোতি অত্থো. তাসু তিংসেৱ পুগ্গলাতি তাসু ভূমীসু উপ্পন্না পুগ্গলা ভূমিগণনৱসেন তিংসেৱ হোন্তি. ভূমিৱসেন তিংসৱিধাপি পন পটিসন্ধিচিত্তগণনায একূনৱীসতি হোন্তীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ভূমীস্ৱেতাসূ’’তিআদি.

পটিসন্ধিকচিত্তানন্তি দস কামাৱচৰপটিসন্ধিচিত্তানি, পঞ্চ ৰূপাৱচৰপটিসন্ধিচিত্তানি, চত্তাৰি অৰূপাৱচৰপটিসন্ধিচিত্তানীতি ইমেসং একূনৱীসতিপটিসন্ধিচিত্তানং ৱসেন. অসঞ্ঞীনমচিত্তকাতি অসঞ্ঞসত্তানং অচিত্তকা পটিসন্ধি. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘অসঞ্ঞসত্তা দেৱা অহেতুকা অনাহাৰকা অফস্সকা অৱেদনকা অসঞ্ঞকা অচেতনকা অচিত্তকা পাতুভৱন্তী’’তি.

যদি পটিসন্ধিৱসেন ৱীসতি পুগ্গলা, কথং ভূমিৱসেন তিংসাতি ৱুত্তা. একতিংসাতি হি ৱত্তব্বন্তি আহ ‘‘ইধা’’তিআদি.

ন ৱিজ্জতি হেতু ইমেসন্তি অহেতূ, দুৱে, তীণি চ হেতূ ইমেসন্তি দ্ৱিতিহেতূ, পটিসন্ধিৱসেন অহেতুকা, দুহেতুকা, তিহেতুকা চাতি অত্থো. তত্থ অহেতুকা আপাযিকা চ, একচ্চে ভূমদেৱা, মনুস্সেসু জচ্চন্ধজচ্চবধিৰজচ্চুম্মত্তকনপুংসকউভতোব্যঞ্জনকাদযো চ. ৱুত্তাৱসেসা কামসুগতিৱাসিনোৱ দুহেতুকা. তিহেতুকা পন কামসুগতিৱাসিনোৱ. অৰিযা পন অট্ঠাতি চতুন্নং অৰিযমগ্গসমঙ্গীনং, চতুন্নঞ্চ অৰিযফলসমঙ্গীনং ৱসেন অট্ঠ অৰিযপুগ্গলা. ননু চ অৰিযাপি তিহেতুকাযেৱাতি? সচ্চং, চিত্তুপ্পাদং পন পত্ৱা তেসং ৱিসেসসব্ভাৱতো ৱিসুংযেৱ উদ্ধটাতি দট্ঠব্বং.

১৮৯-৯২. ‘‘ভূমীসুপ্পত্তিং ভণতো মে নিবোধথা’’তি সুত্ৱা চোদকো ‘‘তিংসভূমীসূ’’তিআদিনা সব্বেসং ভূমীনং সাধাৰণচিত্তানি পুচ্ছতি, ইতৰো ‘‘চুদ্দসেৱা’’তি ৱিস্সজ্জেতি. তত্থ অট্ঠ পৰিত্তকুসলানি, চত্তাৰি দিট্ঠিৱিপ্পযুত্তানি, উদ্ধচ্চসহগতং, মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনঞ্চাতি চুদ্দসেৱ, ন ঊনানি নাধিকানি, সব্বাসু তিংসভূমীসু হোন্তি, সব্বভূমীনং সাধাৰণানীতি অত্থো.

সদা…পে… সিযুন্তি দ্ৱে দোসমূলানি, কুসলৱিপাকচক্খুসোতৱিঞ্ঞাণসম্পটিচ্ছনসন্তীৰণদ্ৱযৱজ্জিতানি অট্ঠাৰস কামাৱচৰৱিপাকচিত্তানীতি ৱীসতি চিত্তানি সদা কামেযেৱ ভৱে সিযুং, ন কদাচি অঞ্ঞত্থ উপ্পজ্জন্তীতি অত্থো. ননু চ ব্ৰহ্মূনম্পি অকুসলৱিপাকানি উপ্পজ্জন্তীতি? সচ্চং উপ্পজ্জন্তি, তানি কামভৱে অনিট্ঠৰূপাদযো আৰব্ভ উপ্পজ্জন্তি ব্ৰহ্মলোকে তেসং অভাৱতোতি কামভৱেযেৱ নিযমিতানি. ৰূপাৱচৰৱিপাকচিত্তানি পঞ্চ ৰূপাৱচৰভৱেযেৱ সিযুং, চত্তাৰো চ অৰূপাৱচৰৱিপাকা অৰূপীসূতি আহ ‘‘পঞ্চ ৰূপভৱে’’তিআদি.

কাম …পে… ভৱন্তীতি ৰূপাৱচৰকুসলকিৰিযচিত্তানি চেৱ কুসলৱিপাকানি চ চক্খুসোতৱিঞ্ঞাণসম্পটিচ্ছনসন্তীৰণানি ৱোট্ঠব্বনৱজ্জানি চ দ্ৱে অহেতুককিৰিযচিত্তানি পঠমমগ্গৱিঞ্ঞাণন্তি অট্ঠাৰস চিত্তানি কামৰূপভৱেযেৱ ভৱন্তি, ন অৰূপভৱে. তত্থ হি সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কন্তত্তা ৰূপাৱচৰকুসলকিৰিযা নুপ্পজ্জন্তি. চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনি ৱত্থুদ্ৱাৰৱিৰহতো, হসিতুপ্পাদো একন্তৱত্থুনিস্সযত্তা, সোতাপত্তিমগ্গো পৰতোঘোসপচ্চযাযেৱ নিব্বত্তনতো ন উপ্পজ্জতি. দ্ৱেচত্তালীসাতি অট্ঠ পৰিত্তকুসলানি, চত্তাৰি অৰূপকুসলানি, পঠমমগ্গৱজ্জানি সত্ত লোকুত্তৰচিত্তানি, পটিঘদ্ৱযৱজ্জিতানি চ দস অকুসলচিত্তানি, পুব্বে ৱুত্তঅহেতুককিৰিযাদ্ৱযৱজ্জিতানি নৱ কামাৱচৰকিৰিযচিত্তানি, চত্তাৰি অৰূপাৱচৰকিৰিযচিত্তানীতি এৱং দ্ৱেচত্তালীস চিত্তানি তীসু ভৱেসু হোন্তি.

১৯৩-২০৪. এৱং ভৱৱসেন চিত্তুপ্পত্তিং দস্সেত্ৱা ইদানি কালৱসেন দস্সেন্তো আহ ‘‘ঠপেত্ৱা পনা’’তিআদি. সব্বাসন্তি নিদ্ধাৰণত্থে সামিৱচনং. অট্ঠ মহাকিৰিযা, অৰহত্তমগ্গফলচিত্তানি, অনাগামিফলং, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনকুসলকিৰিযাতি তেৰসেৱ চিত্তানি অপাযৰহিতাসু ছব্বীসভূমীসু হোন্তি অপাযেসু ৱিপাকাৱৰণসব্ভাৱে এতেসং অনুপ্পজ্জনতো. অপৰানি ছ চিত্তানীতি সম্বন্ধো. তানি পন ৰূপভৱসাধাৰণানং পঞ্চপৰিত্তৱিপাকানং, কিৰিযমনোধাতুযা চ ৱসেন ৱেদিতব্বানি.

পঞ্চ চিত্তানীতি দিট্ঠিসম্পযুত্তৱিচিকিচ্ছাৱসেন পঞ্চ চিত্তানি. তানি হি পঞ্চসু সুদ্ধাৱাসভূমীসু ন লব্ভন্তি. তত্থ অনাগামিখীণাসৱানমেৱ অধিৱুত্থত্তা, তেসঞ্চ পঠমমগ্গেনেৱ ইমেসং পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং অনুপ্পাদধম্মতং আপাদিতত্তা.

অপৰানি দুৱেতি ততিযাৰুপ্পকুসলকিৰিযচিত্তানি. তানি হি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনেসু অতিক্কন্তাৰম্মণত্তা, অপাযেসু চ অহেতুকপটিসন্ধিকত্তা নুপ্পজ্জন্তি. চতুৱীসতীভূমিসু দ্ৱে চাতি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনকুসলকিৰিযাৱসেন দ্ৱে চিত্তানি. তেৱীসভূমিসু দ্ৱেযেৱাতি আকাসানঞ্চাযতনকুসলকিৰিযচিত্তানি.

একাদসৱিধন্তি ৰূপাৱচৰকুসলকিৰিযা হসিতুপ্পাদোতি একাদস. সোতাপত্তিফলং যাৱ অনাগামিমগ্গো চত্তাৰি চ চিত্তানি সুদ্ধাৱাসঅপাযৱজ্জাসু একৱীসতিভূমীসু ভৱন্তি. একং সোতাপত্তিমগ্গচিত্তং সুদ্ধাৱাসঅপাযঅৰূপভূমিৱজ্জেসু সত্তৰসসু ভূমীসু জাযতি. দ্ৱে দোসমূলানি, কুসলৱিপাকঘানজিৱ্হাকাযৱিঞ্ঞাণানি, সত্ত অকুসলৱিপাকাতি দ্ৱাদস চিত্তানি মহগ্গতভূমিৱজ্জাসু একাদসসু কামভূমীসু জাযন্তি. অট্ঠ মহাৱিপাকচিত্তানি কামাৱচৰদেৱমনুস্সৱসেন সত্তভূমীসু জাযন্তি. ছসু ভূমিসূতি ৱেহপ্ফলসুদ্ধাৱাসসঙ্খাতাসু ছসু পঞ্চমজ্ঝানভূমীসু.

চত্তাৰি…পে… ভূমিসূতি চতুত্থজ্ঝানৱিপাকো পৰিত্তসুভঅপ্পমাণসুভসুভকিণ্হৱসেন তীসু ভূমীসু জাযতি, দুতিযজ্ঝানৱিপাকো, ততিযজ্ঝানৱিপাকো চ পৰিত্তাভাঅপ্পমাণাভাআভস্সৰৱসেন তীসু ভূমীসু, পঠমজ্ঝানৱিপাকো ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জব্ৰহ্মপুৰোহিতমহাব্ৰহ্মাৱসেন তীসু ভূমীসু হোতীতি এৱং চত্তাৰি চিত্তানি একেকৱসেন তীসু তীসু ভূমীসু জাযন্তি.

২০৬-৯. এৱং এত্তকানেৱ চিত্তানি এত্তকাসু ভূমীসু উপ্পজ্জন্তীতি চিত্তনিযমৱসেন উপ্পত্তিং দস্সেত্ৱা ইদানি এত্তকাসু এৱ ভূমীসু এত্তকানেৱ চিত্তানি উপ্পজ্জন্তীতি ভূমিনিযমৱসেন দস্সেতুং ‘‘কুসলাকুসলা কামে’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ কামে কুসলাকুসলা ৱীসতি, তেসং পন্নৰস অহেতুকা পাকা, আৱজ্জনদ্ৱযঞ্চাতি সত্ততিংসেৱ মানসা নৰকাদীসু চতূসুপি অপাযেসু জাযৰে. অৱসেসানি পন সত্তৰস কামাৱচৰৱিপাককিৰিযচিত্তানি, পঞ্চতিংস মহগ্গতলোকুত্তৰানীতি দ্ৱেপঞ্ঞাস মানসা কদাচিপি তেসু নুপ্পজ্জন্তি অভূমিভাৱতোতি অত্থো.

অসীতি হদযাতি ৱুত্তাৱসেসানি অসীতি চিত্তানি. ঘানাদিৱিঞ্ঞাণত্তযন্তি কুসলৱিপাকঘানাদিৱিঞ্ঞাণত্তযং. ‘‘অপুঞ্ঞজা পাকা’’তি অকুসলৱিপাকানং সব্বেসমেৱ গহিতত্তা ঘানাদিৱিঞ্ঞাণত্তযং অগ্গহিতৱিসেসম্পি পাৰিসেসঞাযেন কুসলৱিপাকমেৱ ৱিঞ্ঞাযতি.

২১৩. দোমনস্সন্তি দোমনস্সসহগতং. ক্ৰিযা চ দ্ৱেতি ৱোট্ঠব্বনৱজ্জিতা দ্ৱে অহেতুককিৰিযা.

২১৪. ভূমিৱসেনেৱাতি পুগ্গলে অনামসিত্ৱা কেৱলং ভূমিৱসেন. পুগ্গলানং ৱসেন চ ভূমিৱসেন চ চিত্তুপ্পত্তিং ৱিভাৱযেতি সম্বন্ধো.

২১৬-৮. পঞ্চভূমিসূতি চতুৰাপাযমনুস্সৱসেন পঞ্চভূমীসু. অহেতুকানং পটিসন্ধিসদিসতদাৰম্মণৱসেন ‘‘সত্ততিংসেৱা’’তি ৱুত্তং, অঞ্ঞকম্মেন পন দ্ৱিহেতুকতদাৰম্মণস্সাপি সম্ভৱতো একচত্তালীস হোন্তি. আচৰিযজোতিপালত্থেৰস্স অধিপ্পাযেন তিহেতুকৱিপাকেহিপি সদ্ধিং পঞ্চচত্তালীসেৱাতি দট্ঠব্বং. অহেতুকস্স ৱুত্তেহীতি অহেতুকসত্তস্স ৱুত্তেহি সত্ততিংসমানসেহি সহ. নৱ ক্ৰিযাতি অট্ঠ মহাকিৰিযা, হসিতুপ্পাদো চাতি ইমানি অসাধাৰণকিৰিযচিত্তানি নৱ.

২২০-১. ‘‘চতুপঞ্ঞাস মানসা’’তি ৱত্ৱা তেসং সৰূপতো দস্সনত্থং আহ ‘‘দ্ৱিহেতুকস্সা’’তিআদি. পুন ‘‘চতুপঞ্ঞাসা’’তিআদি পন নিগমনং.

২২৩-৪. পঞ্ঞাসেৱস্স চিত্তানীতি তিহেতুকস্স পুথুজ্জনস্স ৱুত্তচতুপঞ্ঞাসচিত্তেসু দিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাসহগতৱজ্জানি একূনপঞ্ঞাস, সোতাপত্তিফলন্তি ইমানি পঞ্ঞাসেৱ চিত্তানি অস্স কামাৱচৰস্স সোতাপন্নদেহিনো জাযন্তে. নৱতিংসেৱাতি একূনচত্তালীসচিত্তানি. পঠমং ফলন্তি সোতাপত্তিফলং.

২২৫-৮. দুতিযঞ্চ ফলং হিত্ৱাতি সকদাগামিফলং হিত্ৱা. চ-সদ্দেন সোতাপত্তিফলঞ্চ হিত্ৱাতি অত্থো. অত্তনো ফলেন সহ যানি অট্ঠচত্তালীস চিত্তানি, তানি অনাগামিস্স সত্তস্স জাযন্তি. চত্তালীসঞ্চ চত্তাৰীতি তেৱীসতি কামাৱচৰৱিপাকচিত্তানি, ৱীসতি কিৰিযচিত্তানি, অৰহত্তফলঞ্চাতি চতুচত্তালীস চিত্তানি. সকং সকন্তি ‘‘সোতাপন্নস্স সোতাপত্তিমগ্গচিত্তং, সকদাগামিনো সকদাগামিমগ্গচিত্ত’’ন্তিআদিনা অত্তনো অত্তনো মগ্গচিত্তং. কস্মা পন তেসং একেকমেৱ চিত্তং হোতীতি আহ ‘‘একচিত্তক্খণাহি তে’’তি. পঞ্চতিংসেৱাতি সত্তৰস কামৰূপাৰূপকুসলচিত্তানি, পটিঘদ্ৱযৱজ্জানি দস অকুসলানি, ৰূপভৱে লব্ভমানকানি পঞ্চ অহেতুকৱিপাকানি, আৱজ্জনদ্ৱযং, পঠমজ্ঝানৱিপাকো চাতি পঞ্চতিংস চিত্তানি তীসু পঠমজ্ঝানভূমীসু পুথুজ্জনস্স জাযন্তি.

২৩২-৫. হিত্ৱা চাতি এত্থ চ-সদ্দেন পঠমফলস্স গহণং দস্সেতি. তেন অপুঞ্ঞপঞ্চকং হিত্ৱা পঠমং ফলং গহেত্ৱা চাতি অত্থো. অপুঞ্ঞপঞ্চকন্তি দিট্ঠিসম্পযুত্তৱিচিকিচ্ছাসহগতৱসেন পঞ্চ অকুসলচিত্তানি. তত্থাতি তেসু সোতাপন্নস্স ৱুত্তেসু. তত্থেৱাতি সকদাগামিস্স ৱুত্তেসু. পুঞ্ঞজং সম্পটিচ্ছনং সন্তীৰণদ্ৱযঞ্চেৱাতি সম্বন্ধো.

২৩৭. এৱং পঠমজ্ঝানভূমিযং পুথুজ্জনসোতাপন্নাদিৱসেন চিত্তসম্ভৱং দস্সেত্ৱা ইদানি তেসমেৱ ৱসেন দুতিযজ্ঝানভূমিযং দস্সেতুং ‘‘পুথুজ্জনস্সা’’তিআদি আৰদ্ধং. দুতিযজ্ঝানততিযজ্ঝানৱিপাকানং একসত্তস্সেৱ অসম্ভৱেপি দুতিযজ্ঝানতলে নিব্বত্তে পুথুজ্জনাদযো পুথুজ্জনাদিভাৱসামঞ্ঞেন একতো গহেত্ৱা ‘‘দুতিযজ্ঝানততিযজ্ঝানপাকতো’’তি ৱুত্তং.

২৪২. পৰিত্তসুভাদিতো পট্ঠায যাৱ অকনিট্ঠা ততিযচতুত্থজ্ঝানভূমীসু পঠমজ্ঝানভূমিযং ৱুত্তগণনায চিত্তপ্পৱত্তি ৱেদিতব্বা. তেনাহ ‘‘পৰিত্তকসুভাদীন’’ন্তিআদি.

২৪৭. চতুৱীসতি চিত্তানীতি অট্ঠপৰিত্তকুসলানি, চত্তাৰি অৰূপকুসলানি, পটিঘদ্ৱযৱজ্জিতানি দস অকুসলচিত্তানি, পঠমাৰুপ্পৱিপাকো, মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনঞ্চাতি চতুৱীসতি চিত্তানি পঠমাৰুপ্পভূমিযং পুথুজ্জনস্স জাযন্তি.

২৫০-৩. দস পঞ্চাতি অট্ঠ মহাকিৰিযা, চতস্সো অৰূপকিৰিযা, মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনং, পঠমাৰুপ্পৱিপাকো, অৰহত্তফলঞ্চাতি পন্নৰস চিত্তানি পঠমাৰুপ্পভূমিযং অৰহতো হোন্তি.

তেৱীসাতি পঠমাৰুপ্পভূমিযং পুথুজ্জনস্স ৱুত্তেসু চতুৱীসতিচিত্তেসু আকাসানঞ্চাযতনকুসলৱিপাকৱজ্জা বাৱীসতি চ দুতিযাৰুপ্পৱিপাকো চাতি তেৱীসতি দুতিযাৰুপ্পভূমিযং পুথুজ্জনস্স হোন্তি. তত্থেৱ তিণ্ণং ফলট্ঠসেখানং পুথুজ্জনস্স ৱুত্তেসু অকুসলপঞ্চকৱজ্জানি অট্ঠাৰস, তংতংফলঞ্চাতি একূনৱীসতি চিত্তানি হোন্তি.

ক্ৰিযা দ্ৱাদসাতি অট্ঠ মহাকিৰিযা, আকাসানঞ্চাযতনৱজ্জিতা তিস্সো অৰূপকিৰিযা, মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনন্তি দ্ৱাদস কিৰিযচিত্তানি. পাকেকোতি একো অৰূপৱিপাকো.

দুতিযাৰুপ্পভূমিযং পুথুজ্জনস্স ৱুত্তেসু ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনকুসলৱিপাকৱজ্জানি একৱীসতি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনৱিপাকো চাতি বাৱীসতি চিত্তানি ততিযাৰুপ্পভূমিযং পুথুজ্জনস্স উপ্পজ্জন্তি.

২৫৪-৬০. পুথুজ্জনস্স ৱুত্তেসু অপুঞ্ঞপঞ্চকৱজ্জানি সত্তৰস, পঠমফলঞ্চাতি অট্ঠাৰস ততিযাৰুপ্পভূমিযং সোতাপন্নস্স উপ্পজ্জন্তি. তানীতি তানেৱ অট্ঠাৰস চিত্তানি. ‘‘ঠপেত্ৱা পঠমং ফল’’ন্তি হি ৱচনতো দুতিযফলং পক্খিপিত্ৱাতি অযমত্থো অৱুত্তসিদ্ধো. ন হি সকদাগামিনো সকদাগামিফলঞ্চ নুপ্পজ্জতি. এৱঞ্চ কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘ঠপেত্ৱা দুতিযং ফল’’ন্তি. এত্থাপি অনাগামিফলং পকৰণসিদ্ধমেৱাতি দট্ঠব্বং. অট্ঠ মহাকিৰিযা, দ্ৱে ততিযচতুত্থাৰুপ্পকিৰিযা, মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনং, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনৱিপাকো, অৰহত্তফলন্তি তেৰস চিত্তানি ততিযাৰুপ্পভূমিযং খীণাসৱস্স জাযন্তি. ততিযাৰুপ্পভূমিযং পুথুজ্জনস্স ৱুত্তেসু দ্ৱাৱীসতিচিত্তেসু আকিঞ্চঞ্ঞাযতনকুসলৱিপাকৱজ্জাতি ৱীসতি, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনৱিপাকোতি একৱীসতি চিত্তানি চতুত্থাৰুপ্পভূমিযং পুথুজ্জনস্স জাযন্তি. পুথুজ্জনস্স ৱুত্তেসু অপুঞ্ঞপঞ্চকৱজ্জানি সোড়স, সোতাপত্তিফলঞ্চাতি সত্তৰস তত্থেৱ সোতাপন্নস্স হোন্তি. অট্ঠ মহাকিৰিযা, দ্ৱে চ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনৱিপাককিৰিযা, মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনং, অৰহত্তফলঞ্চাতি দ্ৱাদস চিত্তানি তত্থেৱ অৰহতো উপ্পজ্জন্তি.

২৬১-৩. অৰূপকুসলা চেৱ কিৰিযাপি চ উপ্পজ্জন্তি, ন পন ৱিপাকাতি অধিপ্পাযো. উদ্ধমুদ্ধমৰূপীনন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনাদীসু অৰূপীনং. হেট্ঠিমাতি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনিকানং আকাসানঞ্চাযতনকুসলৱিপাকা নুপ্পজ্জন্তি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনিকানং আকাসানঞ্চাযতনৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনকুসলৱিপাকাতি এৱমাদিনা হেট্ঠিমা হেট্ঠিমা অৰূপা নুপ্পজ্জন্তি. কস্মাতি আহ ‘‘দিট্ঠাদীনৱতো কিৰা’’তি. কিৰাতি অনুস্সুতিযং. দিট্ঠাদীনৱতোতি আৰম্মণে, ঝানে চ দিট্ঠদোসত্তা. কুসলানুত্তৰাতি লোকুত্তৰকুসলা.

২৬৬. সব্বো ৰূপো মহগ্গতোতি সব্বো ৰূপাৱচৰমহগ্গতচিত্তুপ্পাদো. মনোধাতূতি কিৰিযামনোধাতুৱিপাকমনোধাতূনং কামৱিপাক-গ্গহণেন গহিতত্তা.

২৬৯-৭৩. এৱং…পে… হেট্ঠিমন্তি দুতিযাৰুপ্পভূমিযং ৱুত্তেসু দুতিযাৰুপ্পত্তযং ঠপেত্ৱা অত্তনো পাকেন সহ ততিযাৰুপ্পভূমিযং একূনচত্তালীস চিত্তানি তত্থৱুত্তেসু ততিযাৰুপ্পত্তযং ঠপেত্ৱা অত্তনো পাকেন সহ সত্ততিংসাতি এৱং সেসদ্ৱযেপি হেট্ঠিমহেট্ঠিমং হিত্ৱা চিত্তগণনা ঞেয্যা. অত্তনো অত্তনোতি পঠমাৰুপ্পভূমিযং পঠমাৰুপ্পৱিপাকো, দুতিযাৰুপ্পভূমিযং দুতিযাৰুপ্পৱিপাকোতি এৱং অত্তনো অত্তনো ৱিপাকা চত্তাৰো চ অনাসৱা লোকুত্তৰৱিপাকাতি এৱং চতূসু অৰূপভূমীসু একেকায ভূমিযা পঞ্চ পঞ্চ ৱিপাকা জাযন্তি. যা কিৰিযা তেৰসেৱ সিযুং, তা সব্বপঠমাৰুপ্পভূমিযং খীণাসৱস্স জাযন্তেতি সম্বন্ধো. দুতিযাৰুপ্পভূমিযং খীণাসৱস্স পঠমাৰুপ্পকিৰিযচিত্তং ৱজ্জেত্ৱা দ্ৱাদসেৱ ক্ৰিযা হোন্তি. ততিযাৰুপ্পভূমিযং দুতিযাৰুপ্পকিৰিযচিত্তং ৱজ্জেত্ৱা একাদস. চতুত্থাৰুপ্পভূমিযং ততিযাৰুপ্পকিৰিযচিত্তং ৱজ্জেত্ৱা দসেৱ ৱিঞ্ঞেয্যা.

২৭৪-৫. ইদানি কেৱলং পুগ্গলৱসেন তেসমেৱ পুগ্গলানং আৱেণিকচিত্তং দস্সেতুং ‘‘অৰহতো পনা’’তিআদিনা অৰহতোযেৱ উপ্পজ্জনকচিত্তং দস্সেত্ৱা অনাগামিআদীনং পাটিপুগ্গলিকং সকসকফলচিত্তং পাকটমেৱাতি সংখিত্তং. অৰহতোতি খীণাসৱস্স. অৰহতো ভাৱো অৰহত্তং, অৰহত্তফলন্তি অত্থো. তঞ্হি ‘‘অৰীনং হতত্তা অৰহা’’তিআদিনা অৰহন্ত-সদ্দস্স পৱত্তিনিমিত্তভাৱেন ‘‘অৰহত্ত’’ন্তি ৱুচ্চতি. ইদানি তেসং তেসং পুগ্গলানং সাধাৰণচিত্তানি দস্সেতুং ‘‘চতুন্নঞ্চ ফলট্ঠান’’ন্তিআদি ৱুত্তং.

২৯০. সুসাৰন্তি অত্থব্যঞ্জনৱসেন পৰিচ্চজিতব্বস্স ফেগ্গুস্স অভাৱতো সুট্ঠু সাৰং, সব্বসো সাৰন্তি অত্থো. পৰন্তি সুসাৰত্তা এৱ পৰং. সত্তানং ইধলোকপৰলোকহিতপটিচ্ছাদকস্স অৱিজ্জন্ধকাৰস্স ৱিধমনতো মোহন্ধকাৰপ্পদীপং. চিন্তেতীতি অত্থৱসেন চিন্তেতি. ৱাচেতীতি ব্যঞ্জনৱসেন সজ্ঝাযতি. ৰাগদোসানং মোহেন সহ অৱিনাভাৱতো তস্স অনুপগমনং অত্থসিদ্ধমেৱাতি ‘‘মোহন্ধকাৰপ্পদীপ’’ন্তি ৱত্ৱাপি ‘‘নৰং…পে… নোপযন্তী’’তি ৰাগদোসানুপগমনমেৱ ৱুত্তং. ‘‘মোহন্ধকাৰপ্পদীপ’’ন্তি ৱা ৱচনেনেৱ মোহস্স অনুপগমো ৱুত্তো হোতীতি ৰাগদোসানমেৱ অনুপগমনং ৱুত্তং. মূলভূতানং পন তিণ্ণং অনুপগমনৱচনেন সেসকিলেসানম্পি অনুপগমনং ৱুত্তমেৱাতি দট্ঠব্বং.

ইতি অভিধম্মত্থৱিকাসিনিযা নাম

অভিধম্মাৱতাৰসংৱণ্ণনায

ভূমিপুগ্গলচিত্তুপ্পত্তিনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঠমো ভাগো নিট্ঠিতো.

নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স

অভিধম্মাৱতাৰ-অভিনৱটীকা

(দুতিযো ভাগো)