৩. ততিযো পৰিচ্ছেদো

চেতসিকৱিভাগনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮৯. নামসামঞ্ঞতোযেৱ দ্ৱেপঞ্ঞাসাতি ফস্সাদিনামসামঞ্ঞেন দ্ৱীহি অধিকা পণ্ণাস হোন্তি, সম্পযুত্তধম্মভেদতো পন একূননৱুতিচিত্তসম্পযুত্তো ফস্সো একূননৱুতিৱিধোতি এৱমাদিনা বহুৱিধাপি হোন্তীতি অত্থো.

ননু চ ফস্সাদযো হেট্ঠা পাড়িক্কমেন দস্সিতা, ইধ পন কস্মা ন তথা ৱুত্তাতি? একেকসভাৱৱন্তানং তংতংসামঞ্ঞাপেক্খায একস্মিং ঠানে নিদ্দিসিতুকামত্তা. ফস্সাদযো হি মনক্কাৰাৱসানা তেৰস কুসলাকুসলাব্যাকতসামঞ্ঞতো একতো ৱুত্তা, মজ্ঝত্তাদযো মুদিতাৱসানা পঞ্চৱীসতি কুসলাব্যাকতসামঞ্ঞতো, লোভাদযো পন অনোত্তপ্পাৱসানা অকুসলভাৱসামঞ্ঞতোতি এৱং তংতংসামঞ্ঞাপেক্খায সমানসভাৱা ধম্মা একতো ৱুত্তাতি.

৯০. এৱং ফস্সাদযো ধম্মে উদ্দিসিত্ৱা ইদানি ‘‘এত্তকেসু অযং ধম্মো সমুপলব্ভতী’’তি চিত্তুপ্পাদেসু তেসং পযোগং দস্সেতুং পঠমং তাৱ চিত্তগণনং দস্সেন্তো আহ ‘‘চতুপঞ্ঞাসধা’’তিআদি. কামেতি কামাৱচৰেতি ৱুত্তং হোতি. এৱং ‘‘ৰূপে অৰূপে’’তি এত্থাপি. আসৱৱিসযত্তাভাৱতো ন ৱিজ্জন্তি এতেসু আসৱাতি অনাসৱা.

৯১-২. সমাসতোতি ৱিত্থাৰাপেক্খায ৱুত্তং, ন ইতোপি সমাসস্স অভাৱতো. অতিসঙ্খেপতো পন একূননৱুতি চিত্তুপ্পাদা হোন্তি. এতেসূতি ইমেসু চিত্তুপ্পাদেসু. তেসং ফস্সাদীনং ধম্মানং উপ্পত্তিং একেকং উদ্ধৰিত্ৱা চিত্তচেতসিকেসু ভিক্খূনং পাটৱত্থায পৱক্খামীতি সম্বন্ধো. এককন্তি একেকং, গাথাবন্ধৱসেন এ-কাৰলোপো.

৯৩. চেতসিকৱিভাগং ৱত্তুকামোপি অৱিনিব্ভোগধম্মে দস্সেতুং চিত্তেন সহ একতো কত্ৱা আহ ‘‘ফস্সপঞ্চক’’ন্তি. একতো উপ্পাদো এতেসন্তি একুপ্পাদা, সহ খীযন্তীতি সহক্খযা, একতো উপ্পজ্জিত্ৱা একতো নিৰুজ্ঝনকাতি অত্থো.

৯৪. সব্বেস্ৱেৱ একৱীসসতেসু চিত্তেসু সমুপলব্ভনতো সব্বসাধাৰণা. কিঞ্চাপি অনন্তৰগাথায চিত্তেন সহ একুপ্পাদাদিভাৱকথনেনেৱ ইমেসং সব্বসাধাৰণতা ৱুত্তা, তত্থ পন একুপ্পাদাদিমত্তকথনমেৱ ইচ্ছিতং, ন সব্বসাধাৰণতা. ৱুত্তোপি ৱাযমত্থো তত্থ অপাকটত্তা পুন পাকটং কত্ৱা ইধ ৱুত্তোতি.

৯৫-১০০. দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণৱজ্জিতচতুচত্তালীসকামাৱচৰচিত্তেসু, লোকিযলোকুত্তৰৱসেন একাদসসু পঠমজ্ঝানিকচিত্তেসু চাতি পঞ্চপঞ্ঞাসচিত্তেসু ৱিতক্কস্স দেসিতত্তা আহ ‘‘ৱিতক্কো…পে… সমুদীৰিতো’’তি. ৱিচাৰো পঞ্চপঞ্ঞাসসৱিতক্কচিত্তেসু চেৱ একাদসসু দুতিযজ্ঝানিকচিত্তেসু চাতি ছসট্ঠিচিত্তেসু উপ্পজ্জতীতি আহ ‘‘চাৰো…পে… জাযতে’’তি.

একপঞ্ঞাসচিত্তেসু পীতীতি কাযৱিঞ্ঞাণৱজ্জিতেসু অট্ঠাৰসসু সোমনস্সসহগতকামাৱচৰচিত্তেসু চেৱ চতুত্থপঞ্চমজ্ঝানৱজ্জিততেত্তিংসৰূপজ্ঝানিকচিত্তেসু চাতি একপঞ্ঞাসচিত্তেসু পীতি জাযতি. তেসট্ঠিযা সুখন্তি একপণ্ণাসসপ্পীতিকচিত্তেসু চেৱ একাদসসু চতুত্থজ্ঝানিকচিত্তেসু, কুসলৱিপাককাযৱিঞ্ঞাণে চাতি তেসট্ঠিযা চিত্তেসু সুখং জাযতি. তেসট্ঠিসুখসহগতচিত্তানি চেৱ তীণি চ দুক্খসহগতানীতি ছসট্ঠিচিত্তে ৱজ্জেত্ৱা অৱসেসপঞ্চপণ্ণাসচিত্তেসু উপেক্খা উপ্পজ্জতীতি আহ ‘‘উপেক্খা পঞ্চপঞ্ঞাসচিত্তেসূ’’তি. দুক্খং তীসূতি দ্ৱীসু পটিঘচিত্তেসু চেৱ অকুসলৱিপাককাযৱিঞ্ঞাণে চাতি তীসু চিত্তেসু দুক্খং জাযতি. হোতি…পে… সোমনস্সিন্দ্ৰিযন্তি তেসট্ঠিযা সুখসহগতচিত্তেসু একমেৱ কাযৱিঞ্ঞাণং অপনেত্ৱা অৱসেসেসু সোমনস্সিন্দ্ৰিযং হোতি. অকুসলৱিপাককাযৱিঞ্ঞাণৱসেন একমেৱ দুক্খিন্দ্ৰিযসহগতং, তথা কুসলৱিপাককাযৱিঞ্ঞাণমেৱ সুখিন্দ্ৰিযসম্পযুত্তন্তি আহ ‘‘দুক্খিন্দ্ৰিযং…পে… সুখিন্দ্ৰিয’’ন্তি.

অহেতুকৱিপাককিৰিযামনোধাতুৱজ্জিতেসু মজ্ঝিমগণনায পঞ্চাধিকসতপৰিমিতেসু কুসলাকুসলৱিপাককিৰিযাচিত্তেসু ৱীৰিযং দেসিতন্তি আহ ‘‘পঞ্চুত্তৰ…পে… আহা’’তি. দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকত্থেসু সত্তে ৱিনেতি, ৱিগতো ৱা নাযকো ইমস্স, ৱিসিট্ঠো ৱা সব্বলোকস্স নাযকো সামি, ৱিসেসেন ৱা ৱিনেয্যসত্তে নিব্বানপুৰং নেতীতি ৱিনাযকো. সমাধিন্দ্ৰিযং ৱিচিকিচ্ছাৱজ্জিতৱীৰিযসহগতচিত্তেসু ৱুত্তন্তি আহ ‘‘চতুত্তৰসতে’’তিআদি.

অট্ঠাৰস অহেতুকচিত্তানি, দ্ৱে একহেতুকচিত্তানি চ ৱজ্জেত্ৱা অৱসেসএকুত্তৰসতে চিত্তে ছন্দো উপ্পজ্জতীতি দস্সেতুং ‘‘সব্বাহেতুকচিত্তানী’’তিআদি ৱুত্তং. দস ৱিঞ্ঞাণেতি কুসলাকুসলৱিপাকৱসেন দ্ৱিগুণিতে চক্খাদিকে পঞ্চৱিঞ্ঞাণে.

১০২-৬. নিযতা ন যেৱাপনকা ৱিয কদাচীতি অত্থো. কথং পনেতে একনৱুতিযা চিত্তেস্ৱেৱ জাযন্তীতি আহ ‘‘অহেতুকেসূ’’তিআদি. একূনাসীতিযাতি দ্ৱাদস ঞাণসম্পযুত্তকামাৱচৰানি, পঞ্চদস ৰূপাৱচৰানি, দ্ৱাদস অৰূপাৱচৰানি, সমচত্তালীস লোকুত্তৰচিত্তানীতি এৱং একূনাসীতিযা তিহেতুকচিত্তেসু. অট্ঠৱীসতিযা চিত্তেতি সোড়সসু কামাৱচৰকুসলমহাকিৰিযাসু, দ্ৱাদসসু চ লোকিযচতুত্থজ্ঝানচিত্তেসু চাতি অট্ঠৱীসতিচিত্তেসু. সাট্ঠকে চত্তালীসৱিধেতি অট্ঠসহিতে চত্তালীসৱিধে, অট্ঠচত্তালীসৱিধেতি ৱুত্তং হোতি. ছ যুগড়ানীতি কাযপস্সদ্ধিচিত্তপস্সদ্ধাদীনি ছ যুগড়ানি. কুসলাব্যাকতা চাতি কুসলচিত্তসম্পযোগতো কুসলা, অব্যাকতচিত্তসম্পযোগতো অব্যাকতাতি কুসলেনপকাসনৱিধানেসু ছেকেন সত্থুনা পকাসিতা দেসিতাতি অত্থো.

১০৮-১১১. সংসযোতি ৱিচিকিচ্ছা. সা হি সংসেতি সমন্ততো সেতি, ‘‘এৱং নু খো, নো নু খো’’তি পৰিসপ্পতীতি সংসযো. মহন্তে সীলক্খন্ধাদিকে এসতি গৱেসতীতি মহেসী. তেন মহেসিনা সম্মাসম্বুদ্ধেন. অট্ঠসূতি অট্ঠলোভসহগতচিত্তেসু. চতূসূতি তেস্ৱেৱ দিট্ঠিসহগতচিত্তেসু. দিট্ঠিৱিযুত্তেসু চতূসূতি সম্বন্ধো. দ্ৱীস্ৱেৱাতি দ্ৱীসু দোসমূলকচিত্তেসু. দ্ৱীসু জাযন্তি নো সহাতি দোসমূলেস্ৱেৱ দ্ৱীসু জাযন্তি, সহ পন ন উপ্পজ্জন্তি, উসূযনকালে ইস্সা, মচ্ছৰণকালে মচ্ছেৰন্তিআদিনা নানা হুত্ৱাৱ উপ্পজ্জন্তি. পঞ্চসূতি পঞ্চসু সসঙ্খাৰিকচিত্তেসু.

১১২. চিত্তস্স চেতসিকত্তাভাৱেপি কুসলাকুসলাব্যাকতধম্মানং গণনট্ঠানতো ‘‘মনো’’তি চিত্তম্পি ৱুত্তং.

১১৪-৫. এত্তাৱতা চেতসিকৱিভাগং দস্সেত্ৱা ইদানি একেকস্মিং চিত্তুপ্পাদে লব্ভমানৰাসীসু অঙ্গৱিভাগদস্সনত্থং ‘‘একূনতিংসচিত্তেসূ’’তিআদি ৱুত্তং. ননু চ ফস্সপঞ্চমকৰাসি সব্বপঠমং আগতা, সা কস্মা ন ৱুত্তাতি? সব্বসাধাৰণভাৱতো. ন হি সো চিত্তুপ্পাদো অত্থি, যো ফস্সপঞ্চমকৱিনিমুত্তোতি. একাদস পঠমজ্ঝানিকানি সোমনস্সসহগতানি, দ্ৱাদস সহেতুককামাৱচৰানি, তথা চত্তাৰি অকুসলানি, সুখসন্তীৰণহসিতুপ্পাদানি দ্ৱেতি একূনতিংসচিত্তেসু পঞ্চঙ্গিকং ঝানং পঞ্চকৰাসিসঙ্খাতং মতং. চতু…পে… নিদ্দিসেতি একাদস দুতিযজ্ঝানিকানি, কুসলৱিপাককিৰিযাৱসেন দ্ৱাদস উপেক্খাসহগতসহেতুককামাৱচৰানি, উপেক্খাদোমনস্সসহগতানি অট্ঠ অকুসলানি, দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণৱজ্জিতউপেক্খাসহগতানি ছ অহেতুকচিত্তানি চাতি ইমানি সত্ততিংস চিত্তানি যথাযোগং চতূহি ঝানঙ্গেহি যুত্তানি. এত্থ হি একাদস দুতিযজ্ঝানিকানি ৱিচাৰপীতিসুখসমাধীহি সহগতানি, ইতৰানি যথাযোগং উপেক্খাদোমনস্সেসু একেকেন ৱিতক্কৱিচাৰসমাধীহীতি চতূহি সম্পযুত্তানি.

একাদসৱিধন্তি একাদসৱিধং ততিযজ্ঝানিকচিত্তং পীতিসুখচিত্তেকগ্গতাযোগতো তিৱঙ্গিকমুদীৰিতং. চতুত্তিংস…পে… মুদীৰিতন্তি দ্ৱাদস অৰূপাৱচৰচিত্তানি, দ্ৱাৱীসতি চতুত্থপঞ্চমজ্ঝানিকানি সাসৱানাসৱানীতি চতুত্তিংস চিত্তানি যথাযোগং উপেক্খেকগ্গতাযোগতো, সুখেকগ্গতাযোগতো চ দুৱঙ্গিকমুদীৰিতং. চতুত্থজ্ঝানিকানি হি একাদস সুখেকগ্গতাসহিতানি, সেসানি তেৱীসতি উপেক্খেকগ্গতাসহিতানি.

১১৬. সভাৱেনাৱিতক্কেসূতি দুতিযজ্ঝানাদযো ৱিয ভাৱনাবলেন ৱিনা সভাৱেনেৱ অৱিতক্কেসু দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণেসু. তেসু হি ৱিজ্জমানানিপি সেসঝানঙ্গানি ৱিতক্কৱিৰহেন উপনিজ্ঝানকিচ্চেসু অসমত্থানি. তেনেৱ হি অট্ঠকথাযম্পি ‘‘ৱিতক্কপচ্ছিমকঞ্হি ঝানঙ্গং নামা’’তি ৱুত্তং. ভাৱনায অৱিতক্কভাৱপ্পত্তানি পন ভাৱনাবলেনেৱ উপনিজ্ঝানকিচ্চেসু পটুতৰা, তস্মা সভাৱেনাৱিতক্কেসু ঝানঙ্গানি ন উদ্ধৰেয্য. ‘‘ন উদ্ধটা’’তি ৱা পাঠো, ন উদ্ধটানীতি অত্থো.

যদি এৱং কস্মা দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণেসু সৰূপেনেৱ চিত্তেকগ্গতা ৱুত্তা, ননু তস্সা ৱিতক্কৱিৰহেন ঝানঙ্গকিচ্চে অসমত্থতায ৰাসিভজনাভাৱতো যেৱাপনকৱসেন ৱচনং যুত্তন্তি? ৱুচ্চতে – কুসলাকুসলেসু অৱিজ্জমানধম্মস্স ৱিপাকেসুপি অনুপলব্ভনতো ঝানঙ্গকিচ্চস্স অকৰণেপি কুসলাকুসলেসু দেসিতনিযামেনেৱ সৰূপেন ইধাপি ৱুত্তা. হোতু তাৱ এতং, ঝানৰাসিযং ৱেদনা কস্মা ৱুত্তা. সা হি সব্বচিত্তসাধাৰণভাৱতো ফস্সপঞ্চকৰাসিম্হি চেৱ, উপেক্খাদিইন্দ্ৰিযভাৱতো ইন্দ্ৰিযৰাসিম্হিযেৱ ৱত্তব্বা, ন ইতৰত্থ তদভাৱতোতি? সচ্চং, ৱেদনা পন সব্বৱেদনানং সামঞ্ঞসভাৱেন ফস্সপঞ্চকে আগতৱেদনা চ অপৰেন ৱিসেসৱচনেন তত্থ নিদ্দিট্ঠা, ন তত্থ অন্তোকৰণত্থং. তেনেৱ হি ধম্মসঙ্গণিযং দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণেসু সঙ্গহৱাৰে ঝানঙ্গৰাসি ন উদ্ধটাতি ৰূপধাতুযং তিণ্ণং মহাভূতানং অপ্পটিঘভাৱেপি কামধাতুযং সপ্পটিঘমহাভূতেহি সমানভাৱতো তত্থাপি সপ্পটিঘভাৱো ৱিয দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণেসু ৱেদনাচিত্তেকগ্গতানং ৱিতক্কৱিযোগেন ঝানকিচ্চাকৰণেপি সৱিতক্কচিত্তেসু ঝানচিত্তসমঙ্গীৱেদনাদীহি সমানত্তা ঝানঙ্গভাৱেন ৱচনং নাম যুত্তং. তেনেৱ চ নামৰূপসমাসে ‘‘ফস্সপঞ্চকৰাসিঝানদুকৰাসিইন্দ্ৰিযত্তিকৰাসী’’তি ৱুত্তন্তি. অথ ৱা কিং এতায যুত্তিচিন্তায, ধম্মসভাৱৱেদিনা তথাগতেন ধম্মসভাৱং অৱিৰজ্ঝিত্ৱা দেসিতন্তি ন এত্থ অনুযোগো কাতব্বোতি. অহেতুকচিত্তানং আৰম্মণে সুপ্পতিট্ঠিততাভাৱেন অনিয্যানিকত্তা ৱুত্তং ‘‘সব্বা…পে… ন উদ্ধৰে’’তি. ৱুত্তঞ্হেতং অট্ঠকথাযম্পি ‘‘হেতুপচ্ছিমকো মগ্গো’’তি.

১১৭. তীণি সোড়সচিত্তেসূতি পন্নৰসসু অহেতুকৱিপাকচিত্তেসু চেৱ কিৰিযামনোধাতুম্হি চাতি সোড়সসু চিত্তেসু. মনিন্দ্ৰিযং জীৱিতিন্দ্ৰিযং ৱেদনিন্দ্ৰিযেসু লব্ভমানমেকন্তি তীণিন্দ্ৰিযানি হোন্তি. ইমেসুপি কুসলৱিপাককাযৱিঞ্ঞাণধাতুযং মনিন্দ্ৰিযসুখিন্দ্ৰিযজীৱিতিন্দ্ৰিযৱসেন তীণিন্দ্ৰিযানি, অকুসলৱিপাককাযৱিঞ্ঞাণধাতুযং দুক্খিন্দ্ৰিযেন সহ তীণি, সুখসন্তীৰণে সোমনস্সিন্দ্ৰিযেন সহ তীণি, অৱসেসতেৰসচিত্তেসু উপেক্খিন্দ্ৰিযেন সহ তীণীতি. এত্থ চিত্তন্তি সসম্পযুত্তধম্মস্স চিত্তুপ্পাদস্স অধিপ্পেতত্তা মনিন্দ্ৰিযস্সাপি আধাৰভাৱো যুজ্জেয্য. ইতৰথা হি মনিন্দ্ৰিযন্তি চিত্তস্সেৱ গহণে তস্স অত্তনো চ আধাৰভাৱো ন যুজ্জতীতি. একস্মিং পন চত্তাৰীতি একস্মিং ৱিচিকিচ্ছাসহগতে ৱীৰিযিন্দ্ৰিযমনিন্দ্ৰিযজীৱিতিন্দ্ৰিযউপেক্খিন্দ্ৰিযৱসেন চত্তাৰি. পঞ্চ তেৰসসূতি ঠপেত্ৱা ৱিচিকিচ্ছাসহগতং অৱসেসানি একাদস অকুসলচিত্তানি, কিৰিযাহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতুদ্ৱযন্তি তেৰসসু চিত্তেসু ৱীৰিযিন্দ্ৰিযাদীনি তীণি, সমাধিন্দ্ৰিযং, ৱেদনিন্দ্ৰিযেসু লব্ভমানং একন্তি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. এত্থ হি দ্ৱীসু দোসমূলেসু ৱীৰিযিন্দ্ৰিযসমাধিন্দ্ৰিযমনিন্দ্ৰিযজীৱিতিন্দ্ৰিযদোমনস্সিন্দ্ৰিযৱসেন পঞ্চ, পঞ্চসু সোমনস্সসহগতেসু পুৰিমানি চত্তাৰি সোমনস্সিন্দ্ৰিযেন সদ্ধিং পঞ্চ, সেসেসু উপেক্খিন্দ্ৰিযেন সদ্ধিং পঞ্চ হোন্তি.

১১৮. সত্ত দ্ৱাদসচিত্তেসূতি দ্ৱাদসসু ঞাণৱিপ্পযুত্তচিত্তেসু সদ্ধাসতিসমাধিৱীৰিযজীৱিতমনিন্দ্ৰিযানি চ ৱেদনিন্দ্ৰিযেসু লব্ভমানমেকন্তি সত্ত ইন্দ্ৰিযানি. তত্থ হি ছসু সোমনস্সসহগতেসু সদ্ধিন্দ্ৰিযাদীনি ছ সোমনস্সিন্দ্ৰিযেন সদ্ধিং সত্ত, ইতৰেসু ছসু উপেক্খিন্দ্ৰিযেন সদ্ধিং সত্ত হোন্তি. একেনূনেসু…পে… মনেসু চাতি দ্ৱাদস ঞাণসম্পযুত্তানি কামাৱচৰানি, সত্তৱীসতি লোকিযজ্ঝানচিত্তানি চাতি একূনচত্তালীসৱিধেসু লোকিযচিত্তেসু পুৰিমানি সত্ত, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযঞ্চাতি অট্ঠেৱ ইন্দ্ৰিযানি. এত্থ হি সোমনস্সসহগতেসু ছসু কামাৱচৰেসু, দ্ৱাদসসু ৰূপাৱচৰচতুক্কজ্ঝানেসু চাতি অট্ঠাৰসচিত্তেসু সোমনস্সিন্দ্ৰিযেন, সেসেসু চ উপেক্খিন্দ্ৰিযেন সদ্ধিং যোজেত্ৱা অট্ঠিন্দ্ৰিযানি ৱেদিতব্বানি.

১১৯. চত্তালীসায চিত্তেসু নৱকন্তি সমচত্তালীসৱিধেসু লোকুত্তৰচিত্তেসু পুৰিমানি অট্ঠইন্দ্ৰিযানি, অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযন্তি ইমেসু লব্ভমানমেকন্তি ইন্দ্ৰিযানং নৱকা. সোতাপত্তিমগ্গেসু হি অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং লব্ভতি. সোতাপত্তিফলতো পট্ঠায অৰহত্তমগ্গপৰিযোসানেসু তং ন লব্ভতি. তস্স ঠানে অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. অৰহত্তফলে তম্পি ন লব্ভতি. তস্স ঠানে অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযং তিট্ঠতীতি. এৱন্তি ছহি ইন্দ্ৰিযেহি সম্পযুত্তস্স অভাৱতো কত্থচি তীণি, কত্থচি চত্তাৰি, কত্থচি পঞ্চ, কত্থচি সত্ত, কত্থচি অট্ঠ, কত্থচি নৱিন্দ্ৰিযানীতি এৱং ছহি আকাৰেহি ইন্দ্ৰিযযোগোপি, ন কেৱলং ঝানঙ্গযোগোৱ, অথ খো ইন্দ্ৰিযেহি সহ চিত্তুপ্পাদানং সম্পযোগোপি ৱেদিতব্বোতি.

১২০-৩. ইদানি মগ্গঙ্গসম্পযোগং দস্সেন্তো পঠমং তাৱ যেসু চিত্তেসু মগ্গঙ্গানি ন লব্ভন্তি, তানি দস্সেত্ৱা পচ্ছা মগ্গঙ্গযোগচিত্তুপ্পাদে দস্সেতুং ‘‘অমগ্গঙ্গানী’’তিআদিমাহ. এত্থাতি এতস্মিং একৱীসসতপ্পভেদে চিত্তস্মিং, ইমস্মিং মগ্গঙ্গাধিকাৰে ৱা. ৱিঞ্ঞাণেসু দ্ৱিপঞ্চসূতি সভাৱাৱিতক্কেসু চক্খাদীসু দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণেসু. কিঞ্চাপি হেট্ঠা দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণেসু ঝানঙ্গাভাৱো, অহেতুকেসু চ মগ্গঙ্গাভাৱো ৱুত্তোৱ, অঝানঙ্গানি পন তত্থ অধিকাৰৱসেন ৱুত্তানি, ইধ পসঙ্গাগতৱসেন. অমগ্গঙ্গানি তত্থ পসঙ্গাগতৱসেন, ইধ অধিকাৰৱসেনাতি ন কোচি পুনৰুত্তিদোসো.

একন্তি ৱিচিকিচ্ছাসম্পযুত্তং চিত্তং. তঞ্হি মিচ্ছাসঙ্কপ্পমিচ্ছাৱাযামযোগতো দ্ৱে মগ্গঙ্গানি এত্থাতি দুমগ্গঙ্গং. তিমগ্গঙ্গানি সত্তসূতি চত্তাৰি দিট্ঠিৱিপ্পযুত্তানি, দ্ৱে দোসমূলানি, উদ্ধচ্চসহগতচিত্তন্তি সত্তসু মিচ্ছাসঙ্কপ্পমিচ্ছাৱাযামমিচ্ছাসমাধিযোগতো তিমগ্গঙ্গানি. চত্তালীস…পে… চতুৰঙ্গিকোতি দ্ৱাদস ঞাণৱিপ্পযুত্তানি, চত্তাৰি দিট্ঠিসম্পযুত্তানি, পঠমজ্ঝানিকৱজ্জানি চতুৱীসতি মহগ্গতচিত্তানীতি চত্তালীসচিত্তেসু যো মগ্গো লব্ভতি, সো যথাযোগং সম্মাসঙ্কপ্পসম্মাৱাযামসম্মাসতিসম্মাসমাধিযোগতো, মিচ্ছাদিট্ঠিমিচ্ছাসঙ্কপ্পমিচ্ছাৱাযামমিচ্ছাসমাধিযোগতো, সম্মাদিট্ঠিসম্মাৱাযামসম্মাসতিসম্মাসমাধিযোগতো চ চতুৰঙ্গিকো মতো. তত্থ ঞাণৱিপ্পযুত্তেসু দ্ৱাদসসু পঠমানি চত্তাৰি, দিট্ঠিসম্পযুত্তেসু মজ্ঝিমানি, সেসেসু পচ্ছিমানি লব্ভন্তি.

পঞ্চদ্দসসু…পে… পঞ্চঙ্গিকোতি দ্ৱাদসসু ঞাণসম্পযুত্তকামাৱচৰেসু চেৱ তীসু লোকিযপঠমজ্ঝানিকেসু চাতি পন্নৰসসু চিত্তেসু সম্মাদিট্ঠিসম্মাসঙ্কপ্পসম্মাৱাযামসম্মাসতিসম্মাসমাধিৱসেন পঞ্চঙ্গিকো মগ্গো. ননু চ সম্মাৱাচাদযো কামাৱচৰেসু লব্ভন্তীতি? সচ্চং লব্ভন্তি, পাঠে পন অনাগতত্তা ইধ পৰিচ্চত্তাতি. দ্ৱত্তিংসচিত্তেসূতি পঠমজ্ঝানিকৱজ্জেসু দ্ৱত্তিংসলোকুত্তৰচিত্তেসু. সত্তঙ্গিকোতি অৱিতক্কত্তা সম্মাসঙ্কপ্পো ন লব্ভতীতি তং পৰিচ্চজিত্ৱা অৱসেসসত্তমগ্গঙ্গৱসেন সত্তঙ্গিকো ৱুত্তো.

যত্থ পন সম্মাসঙ্কপ্পো লব্ভতি, তত্থ তেন সহ অট্ঠঙ্গিকোতি আহ ‘‘মগ্গো অট্ঠসূ’’তিআদি. তত্থ অট্ঠসু চিত্তেসূতি পঠমজ্ঝানিকেসু অট্ঠসু লোকুত্তৰচিত্তেসু. এৱন্তি ছহি মগ্গঙ্গেহি সম্পযুত্তস্স অভাৱতো কত্থচি দ্ৱে মগ্গঙ্গানি, কত্থচি তীণি, কত্থচি চত্তাৰি, কত্থচি পঞ্চ, কত্থচি সত্ত, কত্থচি অট্ঠাতি এৱং ছহি পকাৰেহি.

১২৪-৬. ইদানি বলসম্পযোগং দস্সেন্তো আহ ‘‘বলানি দ্ৱে’’তিআদি. তত্থ ৱীৰিযবলসমাধিবলৱসেন দ্ৱে বলানি কিৰিযাহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতুদ্ৱযে ৱিভঙ্গৱাৰে আগতানি ৱীৰিযবলসমাধিবলানি পচ্চেকং লব্ভন্তীতি ‘‘দ্ৱে দ্ৱিচিত্তেসূ’’তি ৱুত্তং. একস্মিং তীণীতি একস্মিং ৱিচিকিচ্ছাসহগতে ৱীৰিযবলঅহিৰিকবলঅনোত্তপ্পবলৱসেন তীণি বলানি. একাদসসু চত্তাৰীতি ৱিচিকিচ্ছাসহগতৱজ্জেসু একাদসসু অকুসলচিত্তেসু সমাধিবলঞ্চেৱ পুব্বে ৱুত্তানি তীণীতি চত্তাৰিবলানি. ছ দ্ৱাদসসূতি দ্ৱাদসসু ঞাণৱিপ্পযুত্তচিত্তেসু সদ্ধাৱীৰিযসতিসমাধিহিৰিওত্তপ্পৱসেন ছ বলানি.

একূনাসীতিযা সত্তাতি দ্ৱাদসসু ঞাণসম্পযুত্তকামাৱচৰচিত্তেসু চেৱ সত্তৱীসতিমহগ্গতচিত্তেসু চ চত্তালীসায লোকুত্তৰচিত্তেসু চাতি একূনাসীতিৱিধেসু চিত্তেসু সদ্ধাৱীৰিযসতিসমাধিপঞ্ঞাহিৰিওত্তপ্পৱসেন সত্ত বলানি. সোড়সেৱাবলানীতি পঞ্চদস অহেতুকৱিপাকানি, কিৰিযামনোধাতুআৱজ্জনঞ্চাতি সোড়স বলৱিপ্পযোগতো অবলচিত্তানি. এৱন্তি পঞ্চহি বলেহি সম্পযুত্তস্স অভাৱতো কত্থচি দ্ৱে, কত্থচি তীণি, কত্থচি চত্তাৰি, কত্থচি ছ, কত্থচি সত্তাতি পঞ্চহি আকাৰেহি সবলং, ইমেসু একস্সাপি অভাৱতো অবলম্পি চ ৱিঞ্ঞেয্যং, ৱিজানিতব্বন্তি অত্থো. হেতুৰাসিআদযো ৱিনিচ্ছযভাৱতো ন ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বং. যেসু চিত্তেসু যানি ঝানঙ্গমগ্গঙ্গবলিন্দ্ৰিযানি জাযন্তীতি সম্বন্ধো. গাথাবন্ধসুখত্থং ইন্দ্ৰিযানং ওসানকৰণং.

ইতি অভিধম্মত্থৱিকাসিনিযা নাম

অভিধম্মাৱতাৰসংৱণ্ণনায

চেতসিকৱিভাগনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.