৭. সমুচ্চযপৰিচ্ছেদৱণ্ণনা
১. সলক্খণা চিন্তনাদিসলক্খণা চিত্তচেতসিকনিপ্ফন্নৰূপনিব্বানৱসেন দ্ৱাসত্ততিপভেদা ৱত্থুধম্মা সভাৱধম্মা ৱুত্তা, ইদানি তেসং যথাযোগং সভাৱধম্মানং একেকসমুচ্চযৱসেন যোগানুৰূপতো অকুসলসঙ্গহাদিভেদং সমুচ্চযং ৰাসিং পৱক্খামীতি যোজনা.
২. অকুসলানমেৱ সভাগধম্মৱসেন সঙ্গহো অকুসলসঙ্গহো. কুসলাদিৱসেন মিস্সকানং সঙ্গহো মিস্সকসঙ্গহো, সচ্চাভিসম্বোধিসঙ্খাতস্স অৰিযমগ্গস্স পক্খে ভৱানং বোধিপক্খিযানং ধম্মানং সতিপট্ঠানাদিভেদানং সভাগৱত্থুৱসেন সঙ্গহো বোধিপক্খিযসঙ্গহো. খন্ধাদিৱসেন সব্বেসং সঙ্গহো সব্বসঙ্গহো.
অকুসলসঙ্গহৱণ্ণনা
৩. পুব্বকোটিযা অপঞ্ঞাযনতো চিৰপাৰিৱাসিযট্ঠেন, ৱণতো ৱা ৱিস্সন্দমানযূসা ৱিয চক্খাদিতো ৱিসযেসু ৱিস্সন্দনতো আসৱা. অথ ৱা ভৱতো আভৱগ্গং ধম্মতো আগোত্ৰভুং সৱন্তি পৱত্তন্তীতি আসৱা. অৱধিঅত্থো চেত্থ আ-কাৰো, অৱধি চ মৰিযাদাভিৱিধিৱসেন দুৱিধো. তত্থ ‘‘আপাটলিপুত্তং ৱুট্ঠো দেৱো’’ত্যাদীসু ৱিয কিৰিযং বহি কত্ৱা পৱত্তো মৰিযাদো. ‘‘আভৱগ্গং সদ্দো অব্ভুগ্গতো’’ত্যাদীসু ৱিয কিৰিযং ব্যাপেত্ৱা পৱত্তো অভিৱিধি. ইধ পন অভিৱিধিম্হি দট্ঠব্বো. তথা হেতে নিব্বত্তিট্ঠানভূতে চ ভৱগ্গে, গোত্ৰভুম্হি চ আৰম্মণভূতে পৱত্তন্তি. ৱিজ্জমানেসু চ অঞ্ঞেসু আভৱগ্গং, আগোত্ৰভুঞ্চ সৱন্তেসু মানাদীসু অত্তত্তনিযগ্গহণৱসেন অভিব্যাপনতো মদকৰণট্ঠেন আসৱসদিসতায চ এতেযেৱ আসৱভাৱেন নিৰুড়্হাতি দট্ঠব্বং. কামোযেৱ আসৱো কামাসৱো, কামৰাগো. ৰূপাৰূপভৱেসু ছন্দৰাগো ভৱাসৱো. ঝাননিকন্তিসস্সতদিট্ঠিসহগতো চ ৰাগো এত্থেৱ সঙ্গয্হতি. তত্থ পঠমো উপপত্তিভৱেসু ৰাগো, দুতিযো কম্মভৱে, ততিযো ভৱদিট্ঠিসহগতো. দ্ৱাসট্ঠিৱিধা দিট্ঠি দিট্ঠাসৱো. দুক্খাদীসু চতূসু সচ্চেসু, পুব্বন্তে, অপৰন্তে, পুব্বাপৰন্তে, পটিচ্চসমুপ্পাদেসু চাতি অট্ঠসু ঠানেসু অঞ্ঞাণং অৱিজ্জাসৱো.
৪. ওত্থৰিত্ৱা হৰণতো, ওহননতো ৱা হেট্ঠা কত্ৱা হননতো ওসীদাপনতো ‘‘ওঘো’’তি ৱুচ্চতি জলপ্পৱাহো, এতে চ সত্তে ওত্থৰিত্ৱা হনন্তা ৱট্টস্মিং সত্তে ওসীদাপেন্তা ৱিয হোন্তীতি ওঘসদিসতায ওঘা, আসৱাযেৱ পনেত্থ যথাৱুত্তট্ঠেন ‘‘ওঘা’’তি চ ৱুচ্চন্তি.
৫. ৱট্টস্মিং, ভৱযন্তকে ৱা সত্তে কম্মৱিপাকেন ভৱন্তৰাদীহি, দুক্খেন ৱা সত্তে যোজেন্তীতি যোগা, হেট্ঠা ৱুত্তধম্মাৱ.
৬. নামকাযেন ৰূপকাযং, পচ্চুপ্পন্নকাযেন ৱা অনাগতকাযং গন্থেন্তি দুপ্পমুঞ্চং ৱেঠেন্তীতি কাযগন্থা. গোসীলাদিনা সীলেন, ৱতেন, তদুভযেন চ সুদ্ধীতি এৱং পৰতো অসভাৱতো আমসনং পৰামাসো. ‘‘ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি অভিনিৱিসনং দড়্হগ্গাহো ইদং সচ্চাভিনিৱেসো.
৭. মণ্ডূকং পন্নগো ৱিয ভুসং দড়্হং আৰম্মণং আদিযন্তীতি উপাদানানি. কামোযেৱ উপাদানং, কামে উপাদিযতীতি ৱা কামুপাদানং. ‘‘ইমিনা মে সীলৱতাদিনা সংসাৰসুদ্ধী’’তি এৱং সীলৱতাদীনং গহণং সীলব্বতুপাদানং. ৱদন্তি এতেনাতি ৱাদো, খন্ধেহি ব্যতিৰিত্তাব্যতিৰিত্তৱসেন ৱীসতি পৰিকপ্পিতস্স অত্তনো ৱাদো অত্তৱাদো. সোযেৱ উপাদানন্তি অত্তৱাদুপাদানং.
৮. ঝানাদিৱসেন উপ্পজ্জনককুসলচিত্তং নিসেধেন্তি তথা তস্স উপ্পজ্জিতুং ন দেন্তীতি নীৱৰণানি, পঞ্ঞাচক্খুনো ৱা আৱৰণট্ঠেন নীৱৰণা. পঞ্চসু কামগুণেসু অধিমত্তৰাগসঙ্খাতো কামোযেৱ ছন্দনট্ঠেন ছন্দো চাতি কামচ্ছন্দো. সোযেৱ নীৱৰণন্তি কামচ্ছন্দনীৱৰণং. ব্যাপজ্জতি ৱিনস্সতি এতেন চিত্তন্তি ব্যাপাদো, ‘‘অনত্থং মে অচৰী’’ত্যাদিনযপ্পৱত্তনৱৱিধআঘাতৱত্থুপদট্ঠানতায নৱৱিধো, অট্ঠানকোপেন সহ দসৱিধো ৱা দোসো, সোযেৱ নীৱৰণন্তি ব্যাপাদনীৱৰণং. থিনমিদ্ধমেৱ নীৱৰণং থিনমিদ্ধনীৱৰণং. তথা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৱৰণং. কস্মা পনেতে ভিন্নধম্মা দ্ৱে দ্ৱে একনীৱৰণভাৱেন ৱুত্তাতি? কিচ্চাহাৰপটিপক্খানং সমানভাৱতো. থিনমিদ্ধানঞ্হি চিত্তুপ্পাদস্স লযাপাদনকিচ্চং সমানং, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চানং অৱূপসন্তভাৱকাৰণং. তথা পুৰিমানং দ্ৱিন্নং তন্দীৱিজম্ভিতা আহাৰো, হেতূত্যত্থো, পচ্ছিমানং ঞাতিব্যসনাদিৱিতক্কনং. পুৰিমানঞ্চ দ্ৱিন্নং ৱীৰিযং পটিপক্খভূতং, পচ্ছিমানং সমথোতি, তেনাহু পোৰাণা –
‘‘কিচ্চাহাৰৱিপক্খানং, একত্তা একমেত্থ হি;
কতমুদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং, থিনমিদ্ধঞ্চ তাদিনা.
‘‘লীনতাসন্ততা কিচ্চং, তন্দী ঞাতিৱিতক্কনং;
হেতু ৱীৰিযসমথা, ইমে তেসং ৱিৰোধিনো’’তি.
৯. অপ্পহীনট্ঠেন অনু অনু সন্তানে সেন্তীতি অনুসযা, অনুৰূপং কাৰণং লভিত্ৱা উপ্পজ্জন্তীত্যত্থো. অপ্পহীনা হি কিলেসা কাৰণলাভে সতি উপজ্জনাৰহা সন্তানে অনু অনু সযিতা ৱিয হোন্তীতি তদৱত্থা ‘‘অনুসযা’’তি ৱুচ্চন্তি. তে পন নিপ্পৰিযাযতো অনাগতা কিলেসা, অতীতপচ্চুপ্পন্নাপি তংসভাৱত্তা তথা ৱুচ্চন্তি. ন হি কালভেদেন ধম্মানং সভাৱভেদো অত্থি, যদি অপ্পহীনট্ঠেন অনুসযা, ননু সব্বেপি কিলেসা অপ্পহীনা অনুসযা ভৱেয্যুন্তি? ন মযং অপ্পহীনতামত্তেন ‘‘অনুসযা’’তি ৱদাম, অথ খো অপ্পহীনট্ঠেন থামগতা কিলেসা অনুসযাতি. থামগমনঞ্চ অনঞ্ঞসাধাৰণো কামৰাগাদীনমেৱ আৱেণিকো সভাৱোতি অলং ৱিৱাদেন. কামৰাগোযেৱ অনুসযো কামৰাগানুসযো.
১০. সংযোজেন্তি বন্ধন্তীতি সংযোজনানি.
১২. চিত্তং কিলিস্সতি উপতপ্পতি, বাধীযতি ৱা এতেহীতি কিলেসা.
১৩. কামভৱনামেনাতি কামভৱসঙ্খাতানং আৰম্মণানং নামেন. তথাপৱত্তন্তি সীলব্বতাদীনং পৰতো আমসনাদিৱসেন পৱত্তং.
১৪. আসৱা চ ওঘা চ যোগা চ গন্থা চ ৱত্থুতো ধম্মতো ৱুত্তনযেন তযো. তথা উপাদানা দুৱে ৱুত্তা তণ্হাদিট্ঠিৱসেন. নীৱৰণা অট্ঠ সিযুং থিনমিদ্ধউদ্ধচ্চকুক্কুচ্চানং ৱিসুং গহণতো. অনুসযা ছড়েৱ হোন্তি কামৰাগভৱৰাগানুসযানং তণ্হাসভাৱেন একতো গহিতত্তা. নৱ সংযোজনা মতা উভযত্থ ৱুত্তানং তণ্হাসভাৱানং, দিট্ঠিসভাৱানঞ্চ একেকং সঙ্গহিতত্তা. কিলেসা পন সুত্তন্তৱসেন, অভিধম্মৱসেনপি দস. ইতি এৱং পাপানং অকুসলানং সঙ্গহো নৱধা ৱুত্তো. এত্থ চ –
নৱাট্ঠসঙ্গহা লোভ-দিট্ঠিযো সত্তসঙ্গহা;
অৱিজ্জা পটিঘো পঞ্চ-সঙ্গহো চতুসঙ্গহা;
কঙ্খা তিসঙ্গহা মানুদ্ধচ্চা থিনং দ্ৱিসঙ্গহং.
কুক্কুচ্চমিদ্ধাহিৰিকা-নোত্তপ্পিস্সা নিগূহনা;
একসঙ্গহিতা পাপা, ইচ্চেৱং নৱসঙ্গহা.
অকুসলসঙ্গহৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
মিস্সকসঙ্গহৱণ্ণনা
১৫. হেতূসু ৱত্তব্বং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ.
১৬. আৰম্মণং উপগন্ত্ৱা চিন্তনসঙ্খাতেন উপনিজ্ঝাযনট্ঠেন যথাৰহং পচ্চনীকধম্মঝাপনট্ঠেন চ ঝানানি চ তানি অঙ্গানি চ সমুদিতানং অৱযৱভাৱেন অঙ্গীযন্তি ঞাযন্তীতি ঝানঙ্গানি. অৱযৱৱিনিমুত্তস্স চ সমুদাযস্স অভাৱেপি সেনঙ্গৰথঙ্গাদযো ৱিয ৱিসুং ৱিসুং অঙ্গভাৱেন ৱুচ্চন্তি একতো হুত্ৱা ঝানভাৱেন. দোমনস্সঞ্চেত্থ অকুসলঝানঙ্গং, সেসানি কুসলাকুসলাব্যাকতঝানঙ্গানি.
১৭. সুগতিদুগ্গতীনং, নিব্বানস্স চ অভিমুখং পাপনতো মগ্গা, তেসং পথভূতানি অঙ্গানি, মগ্গস্স ৱা অট্ঠঙ্গিকস্স অঙ্গানি মগ্গঙ্গানি. সম্মা অৱিপৰীততো পস্সতীতি সম্মাদিট্ঠি. সা পন ‘‘অত্থি দিন্ন’’ন্ত্যাদিৱসেন দসৱিধা, পৰিঞ্ঞাদিকিচ্চৱসেন চতুব্বিধা ৱা. সম্মা সঙ্কপ্পেন্তি এতেনাতি সম্মাসঙ্কপ্পো. সো নেক্খম্মসঙ্কপ্পঅব্যাপাদসঙ্কপ্পঅৱিহিংসাসঙ্কপ্পৱসেন তিৱিধো. সম্মাৱাচাদযো হেট্ঠা ৱিভাৱিতাৱ. সম্মা ৱাযমন্তি এতেনাতি সম্মাৱাযামো. সম্মা সৰন্তি এতাযাতি সম্মাসতি. ইমেসং পন ভেদং উপৰি ৱক্খতি. সম্মা সামঞ্চ আধীযতি এতেন চিত্তন্তি সম্মাসমাধি, পঠমজ্ঝানাদিৱসেন পঞ্চৱিধা একগ্গতা. মিচ্ছাদিট্ঠিআদযো দুগ্গতিমগ্গত্তা মগ্গঙ্গানি.
১৮. দস্সনাদীসু চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীহি, যেভুয্যেন তংসহিতসন্তানপ্পৱত্তিযং লিঙ্গাদীহি, জীৱনে জীৱন্তেহি কম্মজৰূপসম্পযুত্তধম্মেহি, মননে জাননে সম্পযুত্তধম্মেহি, সুখিতাদিভাৱে সুখিতাদীহি সহজাতেহি, সদ্দহনাদীসু সদ্দহনাদিৱসপ্পৱত্তেহি তেহেৱ, ‘‘অনঞ্ঞাতং ঞস্সামী’’তি পৱত্তিযং তথাপৱত্তেহি সহজাতেহি, আজাননে অঞ্ঞভাৱিভাৱে চ আজাননাদিৱসপ্পৱত্তেহি সহজাতেহি অত্তানং অনুৱত্তাপেন্তা ধম্মা ইস্সৰট্ঠেন ইন্দ্ৰিযানি নামাতি আহ ‘‘চক্খুন্দ্ৰিয’’ন্ত্যাদি. অট্ঠকথাযং (ৱিভ. অট্ঠ. ২১৯; ৱিসুদ্ধি. ২.৫২৫) পন অপৰেপি ইন্দলিঙ্গট্ঠাদযো ইন্দ্ৰিযট্ঠা ৱুত্তা. জীৱিতিন্দ্ৰিযন্তি ৰূপাৰূপৱসেন দুৱিধং জীৱিতিন্দ্ৰিযং. ‘‘অনমতগ্গে সংসাৰে অনঞ্ঞাতং অমতং পদং, চতুসচ্চধম্মমেৱ ৱা ঞস্সামী’’তি এৱমজ্ঝাসযেন পটিপন্নস্স ইন্দ্ৰিযং অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং. আজানাতি পঠমমগ্গেন দিট্ঠমৰিযাদং অনতিক্কমিত্ৱা জানাতি ইন্দ্ৰিযঞ্চাতি অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. অঞ্ঞাতাৱিনো চত্তাৰি সচ্চানি পটিৱিজ্ঝিত্ৱা ঠিতস্স অৰহতো ইন্দ্ৰিযং অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযং. ধম্মসৰূপৱিভাৱনত্থঞ্চেত্থ পঞ্ঞিন্দ্ৰিযগ্গহণং, পুগ্গলজ্ঝাসযকিচ্চৱিসেসৱিভাৱনত্থং অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযাদীনং গহণং.
এত্থ চ সত্তপঞ্ঞত্তিযা ৱিসেসনিস্সযত্তা অজ্ঝত্তিকাযতনানি আদিতো ৱুত্তানি, মনিন্দ্ৰিযং পন অজ্ঝত্তিকাযতনভাৱসামঞ্ঞেন এত্থেৱ ৱত্তব্বম্পি অৰূপিন্দ্ৰিযেহি সহ একতো দস্সনত্থং জীৱিতিন্দ্ৰিযানন্তৰং ৱুত্তং, সাযং পঞ্ঞত্তি ইমেসং ৱসেন ‘‘ইত্থী পুৰিসো’’তি ৱিভাগং গচ্ছতীতি দস্সনত্থং তদনন্তৰং ভাৱদ্ৱযং, তযিমে উপাদিন্নধম্মা ইমস্স ৱসেন তিট্ঠন্তীতি দস্সনত্থং ততো পৰং জীৱিতিন্দ্ৰিযং, সত্তসঞ্ঞিতো ধম্মপুঞ্জো পবন্ধৱসেন পৱত্তমানো ইমাহি ৱেদনাহি সংকিলিস্সতীতি দস্সনত্থং ততো ৱেদনাপঞ্চকং, তাহি পন ৱিসুদ্ধিকামানং ৱোদানসম্ভাৰদস্সনত্থং ততো সদ্ধাদিপঞ্চকং, সম্ভূতৱোদানসম্ভাৰা চ ইমেহি ৱিসুজ্ঝন্তীতি ৱিসুদ্ধিপ্পত্তা, নিট্ঠিতকিচ্চা চ হোন্তীতি দস্সনত্থং অন্তে তীণি ৱুত্তানি. এত্তাৱতা অধিপ্পেতত্থসিদ্ধীতি অঞ্ঞেসং অগ্গহণন্তি ইদমেতেসং অনুক্কমেন দেসনায কাৰণন্তি অলমতিপ্পপঞ্চেন.
১৯. অসদ্ধিযকোসজ্জপমাদউদ্ধচ্চঅৱিজ্জাঅহিৰিকঅনোত্তপ্পসঙ্খাতেহি পটিপক্খধম্মেহি অকম্পিযট্ঠেন, সম্পযুত্তধম্মেসু থিৰভাৱেন চ সদ্ধাদীনি সত্ত বলানি, অহিৰিকানোত্তপ্পদ্ৱযং পন সম্পযুত্তধম্মেসু থিৰভাৱেনেৱ.
২০. অত্তাধীনপ্পৱত্তীনং পতিভূতা ধম্মা অধিপতী. ‘‘ছন্দৱতো কিংনাম ন সিজ্ঝতী’’ত্যাদিকং হি পুব্বাভিসঙ্খাৰূপনিস্সযং লভিত্ৱা উপ্পজ্জমানে চিত্তে ছন্দাদযো ধুৰভূতা সযং সম্পযুত্তধম্মে সাধযমানা হুত্ৱা পৱত্তন্তি, তে চ তেসং ৱসেন পৱত্তন্তি, তেন তে অত্তাধীনানং পতিভাৱেন পৱত্তন্তি. অঞ্ঞেসং অধিপতিধম্মানং অধিপতিভাৱনিৱাৰণৱসেন ইস্সৰিযং অধিপতিতা. সন্তেসুপি ইন্দ্ৰিযন্তৰেসু কেৱলং দস্সনাদীসু চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীহি অনুৱত্তাপনমত্তং ইন্দ্ৰিযতাতি অযং অধিপতিইন্দ্ৰিযানং ৱিসেসো.
২১. ওজট্ঠমকৰূপাদযো আহৰন্তীতি আহাৰা. কবড়ীকাৰাহাৰো হি ওজট্ঠমকৰূপং আহৰতি, ফস্সাহাৰো তিস্সো ৱেদনা, মনোসঞ্চেতনাহাৰসঙ্খাতং কুসলাকুসলকম্মং তীসু ভৱেসু পটিসন্ধিং. ৱিঞ্ঞাণাহাৰসঙ্খাতং পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণং সহজাতনামৰূপেআহৰতি, কিঞ্চাপি সকসকপচ্চযুপ্পন্নে আহৰন্তা অঞ্ঞেপি অত্থি. অজ্ঝত্তিকসন্ততিযা পন ৱিসেসপচ্চযত্তা ইমেযেৱ চত্তাৰো ‘‘আহাৰা’’তি ৱুত্তা.
কবড়ীকাৰাহাৰভক্খানঞ্হি সত্তানং ৰূপকাযস্স কবড়ীকাৰাহাৰো ৱিসেসপচ্চযো কম্মাদিজনিতস্সপি তস্স কবড়ীকাৰাহাৰূপত্থম্ভবলেনেৱ দসৱস্সাদিপ্পৱত্তিসম্ভৱতো. তথা হেস ‘‘ধাতি ৱিয কুমাৰস্স, উপত্থম্ভনকযন্তং ৱিয গেহস্সা’’তি ৱুত্তো. ফস্সোপি সুখাদিৱত্থুভূতং আৰম্মণং ফুসন্তোযেৱ সুখাদিৱেদনাপৱত্তনেন সত্তানং ঠিতিযা পচ্চযো হোতি. মনোসঞ্চেতনা কুসলাকুসলকম্মৱসেন আযূহমানাযেৱ ভৱমূলনিপ্ফাদনতো সত্তানং ঠিতিযা পচ্চযো হোতি. ৱিঞ্ঞাণং ৱিজানন্তমেৱ নামৰূপপ্পৱত্তনেন সত্তানং ঠিতিযা পচ্চযো হোতীতি এৱমেতেযেৱ অজ্ঝত্তসন্তানস্স ৱিসেসপচ্চযত্তা ‘‘আহাৰা’’তি ৱুত্তা, ফস্সাদীনং দুতিযাদিভাৱো দেসনাক্কমতো, ন উপ্পত্তিক্কমতো.
২৬. পঞ্চৱিঞ্ঞাণানং ৱিতক্কৱিৰহেন আৰম্মণেসু অভিনিপাতমত্তত্তা তেসু ৱিজ্জমানানিপি উপেক্খাসুখদুক্খানি উপনিজ্ঝানাকাৰস্স অভাৱতো ঝানঙ্গভাৱেন ন উদ্ধটানি. ‘‘ৱিতক্কপচ্ছিমকং হি ঝানঙ্গ’’ন্তি ৱুত্তং. দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণমনোধাতুত্তিকসন্তীৰণত্তিকৱসেন সোড়সচিত্তেসু ৱীৰিযাভাৱতো তত্থ ৱিজ্জমানোপি সমাধি বলভাৱং ন গচ্ছতি. ‘‘ৱীৰিযপচ্ছিমকং বল’’ন্তি হি ৱুত্তং. তথা অট্ঠাৰসাহেতুকেসু হেতুৱিৰহতো মগ্গঙ্গানি ন লব্ভন্তি. ‘‘হেতুপচ্ছিমকং মগ্গঙ্গ’’ন্তি (ধ. স. অট্ঠ. ৪৩৮) হি ৱুত্তন্তি ইমমত্থং মনসি নিধাযাহ ‘‘দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণেসূ’’ত্যাদি. ঝানঙ্গানি ন লব্ভন্তীতি সম্বন্ধো.
২৭. অধিমোক্খৱিৰহতো ৱিচিকিচ্ছাচিত্তে একগ্গতা চিত্তট্ঠিতিমত্তং, ন পন মিচ্ছাসমাধিসমাধিন্দ্ৰিযসমাধিবলৱোহাৰং গচ্ছতীতি আহ ‘‘তথা ৱিচিকিচ্ছাচিত্তে’’ত্যাদি.
২৮. দ্ৱিহেতুকতিহেতুকগ্গহণেন একহেতুকেসু অধিপতীনং অভাৱং দস্সেতি. জৱনেস্ৱেৱাতি অৱধাৰণং লোকিযৱিপাকেসু অধিপতীনং অসম্ভৱদস্সনত্থং. ন হি তে ছন্দাদীনি পুৰক্খত্ৱা পৱত্তন্তি. ৱীমংসাধিপতিনো দ্ৱিহেতুকজৱনেসু অসম্ভৱতো চিত্তাভিসঙ্খাৰূপনিস্সযস্স চ সম্ভৱানুৰূপতো লব্ভমানতং সন্ধাযাহ ‘‘যথাসম্ভৱ’’ন্তি. একোৱ লব্ভতি, ইতৰথা অধিপতিভাৱাযোগতো, তেনেৱ হি ভগৱতা ‘‘হেতূ হেতুসম্পযুত্তকানং ধম্মানং হেতুপচ্চযেন পচ্চযো’’ত্যাদিনা (পট্ঠা. ১.১.১) হেতুপচ্চযনিদ্দেসে ৱিয ‘‘অধিপতী অধিপতিসম্পযুত্তকান’’ন্ত্যাদিনা অৱত্ৱা ‘‘ছন্দাধিপতি ছন্দসম্পযুত্তকান’’ন্ত্যাদিনা (পট্ঠা. ১.১.৩) একেকাধিপতিৱসেনেৱ অধিপতিপচ্চযো উদ্ধটো.
২৯. ৱত্থুতো ধম্মৱসেন হেতুধম্মা ছ, ঝানঙ্গানি পঞ্চ সোমনস্সদোমনস্সুপেক্খানং ৱেদনাৱসেন একতো গহিতত্তা, মগ্গঙ্গা নৱ মিচ্ছাসঙ্কপ্পৱাযামসমাধীনং ৱিতক্কৱীৰিযচিত্তেকগ্গতাসভাৱেন সম্মাসঙ্কপ্পাদীহি একতো গহিতত্তা. ইন্দ্ৰিযধম্মা সোড়স পঞ্চন্নং ৱেদনিন্দ্ৰিযানং ৱেদনাসামঞ্ঞেন, তিণ্ণং লোকুত্তৰিন্দ্ৰিযানং পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স চ ঞাণসামঞ্ঞেন একতো গহিতত্তা, ৰূপাৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযানঞ্চ ৱিসুং গহিতত্তা, বলধম্মা পন যথাৱুত্তনযেনেৱ নৱ ঈৰিতা, অধিপতিধম্মা চত্তাৰো ৱুত্তা, আহাৰা তথা চত্তাৰো ৱুত্তাতি কুসলাদীহি তীহি সমাকিণ্ণো ততোযেৱ মিস্সকসঙ্গহো এৱংনামকো সঙ্গহো সত্তধা ৱুত্তো. এত্থ চ –
পঞ্চসঙ্গহিতা পঞ্ঞা, ৱাযামেকগ্গতা পন;
চতুসঙ্গহিতা চিত্তং, সতি চেৱ তিসঙ্গহা.
সঙ্কপ্পো ৱেদনা সদ্ধা, দুকসঙ্গহিতা মতা;
একেকসঙ্গহা সেসা, অট্ঠৱীসতি ভাসিতা.
মিস্সকসঙ্গহৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
বোধিপক্খিযসঙ্গহৱণ্ণনা
৩০. পট্ঠাতীতি পট্ঠানং, অসুভগ্গহণাদিৱসেন অনুপৱিসিত্ৱা কাযাদিআৰম্মণে পৱত্ততীত্যত্থো, সতিযেৱ পট্ঠানং সতিপট্ঠানং. তং পন কাযৱেদনাচিত্তধম্মেসু অসুভদুক্খানিচ্চানত্তাকাৰগ্গহণৱসেন, সুভসুখনিচ্চঅত্তসঞ্ঞাৱিপল্লাসপ্পহানৱসেন চ চতুব্বিধন্তি ৱুত্তং ‘‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তি. কুচ্ছিতানং কেসাদীনং আযোতি কাযো, সৰীৰং, অস্সাসপস্সাসানং ৱা সমূহো কাযো, তস্স অনুপস্সনা পৰিকম্মৱসেন, ৱিপস্সনাৱসেন চ সৰণং কাযানুপস্সনা. দুক্খদুক্খৱিপৰিণামদুক্খসঙ্খাৰদুক্খভূতানং ৱেদনানং ৱসেন অনুপস্সনা ৱেদনানুপস্সনা. তথা সৰাগমহগ্গতাদিৱসেন সম্পযোগভূমিভেদেন ভিন্নস্সেৱ চিত্তস্স অনুপস্সনা চিত্তানুপস্সনা. সঞ্ঞাসঙ্খাৰানং ধম্মানং ভিন্নলক্খণানমেৱ অনুপস্সনা ধম্মানুপস্সনা.
৩১. সম্মা পদহন্তি এতেনাতি সম্মপ্পধানং, ৱাযামো. সো চ কিচ্চভেদেন চতুব্বিধোতি আহ ‘‘চত্তাৰো সম্মপ্পধানা’’ত্যাদি. অসুভমনসিকাৰকম্মট্ঠানানুযুঞ্জনাদিৱসেন ৱাযমনং ৱাযামো. ভিয্যোভাৱাযাতি অভিৱুদ্ধিযা.
৩২. ইজ্ঝতি অধিট্ঠানাদিকং এতাযাহি ইদ্ধি, ইদ্ধিৱিধঞাণং ইদ্ধিযা পাদো ইদ্ধিপাদো, ছন্দোযেৱ ইদ্ধিপাদো ছন্দিদ্ধিপাদো.
৩৫. বুজ্ঝতীতি বোধি, আৰদ্ধৱিপস্সকতো পট্ঠায যোগাৱচৰো. যায ৱা সো সতিআদিকায ধম্মসামগ্গিযা বুজ্ঝতি সচ্চানি পটিৱিজ্ঝতি, কিলেসনিদ্দাতো ৱা ৱুট্ঠাতি, কিলেসসঙ্কোচাভাৱতো ৱা মগ্গফলপ্পত্তিযা ৱিকসতি, সা ধম্মসামগ্গী বোধি, তস্স বোধিস্স, তস্সা ৱা বোধিযা অঙ্গভূতা কাৰণভূতাতি বোজ্ঝঙ্গা, তে পন ধম্মৱসেন সত্তৱিধাতি আহ ‘‘সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’ত্যাদি. সতিযেৱ সুন্দৰো বোজ্ঝঙ্গো, সুন্দৰস্স ৱা বোধিস্স, সুন্দৰায ৱা বোধিযা অঙ্গোতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো. ধম্মে ৱিচিনাতি উপপৰিক্খতীতি ধম্মৱিচযো, ৱিপস্সনাপঞ্ঞা. উপেক্খাতি ইধ তত্ৰমজ্ঝত্তুপেক্খা.
৪০. ‘‘সত্তধা তত্থ সঙ্গহো’’তি ৱত্ৱান পুন তং দস্সেতুং ‘‘সঙ্কপ্পপস্সদ্ধি চা’’ত্যাদি ৱুত্তং. তত্থ ৱীৰিযং নৱট্ঠানং সম্মপ্পধানচতুক্কৱীৰিযিদ্ধিপাদৱীৰিযিন্দ্ৰিযৱীৰিযবলসম্বোজ্ঝঙ্গসম্মাৱাযামৱসেন নৱকিচ্চত্তা, সতি অট্ঠট্ঠানা সতিপট্ঠানচতুক্কসতিন্দ্ৰিযসতিবলসতিসম্বোজ্ঝঙ্গসম্মাসতিৱসেন অট্ঠকিচ্চত্তা. সমাধি চতুট্ঠানো সমাধিন্দ্ৰিযসমাধিবলসমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গসম্মাসমাধিৱসেন চতুকিচ্চত্তা, পঞ্ঞা পঞ্চট্ঠানা ৱীমংসিদ্ধিপাদপঞ্ঞিন্দ্ৰিযপঞ্ঞাবলধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গসম্মাদিট্ঠিৱসেন পঞ্চকিচ্চত্তা, সদ্ধা দ্ৱিট্ঠানা সদ্ধিন্দ্ৰিযসদ্ধাবলৱসেন দ্ৱিকিচ্চত্তা. এসো উত্তমানং বোধিপক্খিযভাৱেন ৱিসিট্ঠানং সত্ততিংস ধম্মানং পৱৰো উত্তমো ৱিভাগো.
৪১. লোকুত্তৰে অট্ঠৱিধেপি সব্বে সত্ততিংস ধম্মা হোন্তি, সঙ্কপ্পপীতিযো ন ৱা হোন্তি, দুতিযজ্ঝানিকে সঙ্কপ্পস্স, চতুত্থপঞ্চমজ্ঝানিকে পীতিযা চ অসম্ভৱতো ন হোন্তি ৱা, লোকিযেপি চিত্তে সীলৱিসুদ্ধাদি ছব্বিসুদ্ধিপৱত্তিযং যথাযোগং তংতংকিচ্চস্স অনুৰূপৱসেন কেচি কত্থচি ৱিসুং ৱিসুং হোন্তি, কত্থচি ন ৱা হোন্তি.
বোধিপক্খিযসঙ্গহৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সব্বসঙ্গহৱণ্ণনা
৪২. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নাদিভেদভিন্না তে তে সভাগধম্মা একজ্ঝং ৰাসট্ঠেন খন্ধা. তেনাহ ভগৱা – ‘‘তদেকজ্ঝং অভিসংযূহিত্ৱা অভিসঙ্খিপিত্ৱা অযং ৱুচ্চতি ৰূপক্খন্ধো’’ত্যাদি (ৱিভ. ২), তে পনেতে খন্ধা ভাজনভোজনব্যঞ্জনভত্তকাৰকভুঞ্জকৱিকপ্পৱসেন পঞ্চেৱ ৱুত্তাতি আহ ‘‘ৰূপক্খন্ধো’’ত্যাদি. ৰূপঞ্হি ৱেদনানিস্সযত্তা ভাজনট্ঠানিযং, ৱেদনা ভুঞ্জিতব্বত্তা ভোজনট্ঠানিযা, সঞ্ঞা ৱেদনাস্সাদলাভহেতুত্তা ব্যঞ্জনট্ঠানিযা, সঙ্খাৰা অভিসঙ্খৰণতো ভত্তকাৰকট্ঠানিযা, ৱিঞ্ঞাণং উপভুঞ্জকত্তা ভুঞ্জকট্ঠানিযং. এত্তাৱতা চ অধিপ্পেতত্থসিদ্ধীতি পঞ্চেৱ ৱুত্তা. দেসনাক্কমেপি ইদমেৱ কাৰণং যত্থ ভুঞ্জতি, যঞ্চ ভুঞ্জতি, যেন চ ভুঞ্জতি, যো চ ভোজকো, যো চ ভুঞ্জিতা, তেসং অনুক্কমেন দস্সেতুকামত্তা.
৪৩. উপাদানানং গোচৰা খন্ধা উপাদানক্খন্ধা, তে পন উপাদানৱিসযভাৱেন গহিতা ৰূপাদযো পঞ্চেৱাতি ৱুত্তং ‘‘ৰূপুপাদানক্খন্ধো’’ত্যাদি. সব্বসভাগধম্মসঙ্গহত্থং হি সাসৱা, অনাসৱাপি ধম্মা অৱিসেসতো ‘‘পঞ্চক্খন্ধা’’তি দেসিতা. ৱিপস্সনাভূমিসন্দস্সনত্থং পন সাসৱাৱ ‘‘উপাদানক্খন্ধা’’তি. যথা পনেত্থ ৱেদনাদযো সাসৱা, অনাসৱা চ, ন এৱং ৰূপং, একন্তকামাৱচৰত্তা. সভাগৰাসিৱসেন পন তং খন্ধেসু দেসিতং, উপাদানিযভাৱেন, পন ৰাসিৱসেন চ উপাদানক্খন্ধেসূতি দট্ঠব্বং.
৪৪. আযতন্তি এত্থ তংতংদ্ৱাৰাৰম্মণা চিত্তচেতসিকা তেন তেন কিচ্চেন ঘট্টেন্তি ৱাযমন্তি, আযভূতে ৱা তে ধম্মে এতানি তনোন্তি ৱিত্থাৰেন্তি, আযতং ৱা সংসাৰদুক্খং নযন্তি পৱত্তেন্তি, চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনং কাৰণভূতানীতি ৱা আযতনানি. অপিচ লোকে নিৱাসআকৰসমোসৰণসঞ্জাতিট্ঠানং ‘‘আযতন’’ন্তি ৱুচ্চতি, তস্মা এতেপি তংতংদ্ৱাৰিকানং, তংতদাৰম্মণানঞ্চ চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনং নিৱাসট্ঠানতায, তেসমেৱ আকিণ্ণভাৱেন পৱত্তানং আকৰট্ঠানতায, দ্ৱাৰাৰম্মণতো সমোসৰন্তানং সমোসৰণট্ঠানতায, তত্থেৱ উপ্পজ্জন্তানং সঞ্জাতিট্ঠানতায চ আযতনানি. তানি পন দ্ৱাৰভূতানি অজ্ঝত্তিকাযতনানি ছ, আৰম্মণভূতানি চ বাহিৰাযতনানি ছাতি দ্ৱাদসৱিধানীতি আহ ‘‘চক্খাযতন’’ন্ত্যাদি. চক্খু চ তং আযতনঞ্চাতি চক্খাযতনং. এৱং সেসেসুপি.
এত্থ অজ্ঝত্তিকাযতনেসু সনিদস্সনসপ্পটিঘাৰম্মণত্তা চক্খাযতনং ৱিভূতন্তি তং পঠমং ৱুত্তং, তদনন্তৰং অনিদস্সনসপ্পটিঘাৰম্মণানি ইতৰানি, তত্থাপি অসম্পত্তগ্গাহকসামঞ্ঞেন চক্খাযতনানন্তৰং সোতাযতনং ৱুত্তং, ইতৰেসু সীঘতৰং আৰম্মণগ্গহণসমত্থত্তা ঘানাযতনং পঠমং ৱুত্তং. পুৰতো ঠপিতমত্তস্স হি ভোজনাদিকস্স গন্ধো ৱাতানুসাৰেন ঘানে পটিহঞ্ঞতি, তদনন্তৰং পন পদেসৱুত্তিসামঞ্ঞেন জিৱ্হাযতনং ৱুত্তং, ততো সব্বট্ঠানিকং কাযাযতনং, ততো পঞ্চন্নম্পি গোচৰগ্গহণসমত্থং মনাযতনং, যথাৱুত্তানং পন অনুক্কমেন তেসং তেসং আৰম্মণানি ৰূপাযতনাদীনি ৱুত্তানি.
৪৫. অত্তনো সভাৱং ধাৰেন্তীতি ধাতুযো. অথ ৱা যথাসম্ভৱং অনেকপ্পকাৰং সংসাৰদুক্খং ৱিদহন্তি, ভাৰহাৰেহি ৱিয চ ভাৰো সত্তেহি ধীযন্তি ধাৰিযন্তি, অৱসৱত্তনতো দুক্খৱিধানমত্তমেৱ চেতা, সত্তেহি চ সংসাৰদুক্খং অনুৱিধীযতি এতাহি, তথাৱিহিতঞ্চ এতাস্ৱেৱ মীযতি ঠপিযতি, ৰসসোণিতাদিসৰীৰাৱযৱধাতুযো ৱিয, হৰিতালমনোসিলাদিসেলাৱযৱধাতুযো ৱিয চ ঞেয্যাৱযৱভূতা চাতি ধাতুযো. যথাহু –
‘‘ৱিদহতি ৱিধানঞ্চ, ধীযতে চ ৱিধীযতে;
এতায ধীযতে এত্থ, ইতি ৱা ধাতুসম্মতা;
সৰীৰসেলাৱযৱ-ধাতুযো ৱিয ধাতুযো’’তি.
তা পন মনাযতনং সত্তৱিঞ্ঞাণধাতুৱসেন সত্তধা ভিন্দিত্ৱা অৱসেসেহি একাদসাযতনেহি সহ অট্ঠাৰসধাতূ ৱুত্তাতি আহ ‘‘চক্খুধাতূ’’ত্যাদি. কমকাৰণং ৱুত্তনযেন দট্ঠব্বং.
৪৬. অৰিযকৰত্তা অৰিযানি, তচ্ছভাৱতো সচ্চানীতি অৰিযসচ্চানি. ইমানি হি চত্তাৰো পটিপন্নকে, চত্তাৰো ফলট্ঠেতি অট্ঠঅৰিযপুগ্গলে সাধেন্তি অসতি সচ্চপ্পটিৱেধে তেসং অৰিযভাৱানুপগমনতো, সতি চ তস্মিং একন্তেন তব্ভাৱূপগমনতো চ. দুক্খসমুদযনিৰোধমগ্গানমেৱ পন যথাক্কমং বাধকত্তং পভৱত্তং নিস্সৰণত্তং নিয্যানিকত্তং, নাঞ্ঞেসং, বাধকাদিভাৱোযেৱ চ দুক্খাদীনং, ন অবাধকাদিভাৱো, তস্মা অঞ্ঞত্থাভাৱতত্থব্যাপিতাসঙ্খাতেন লক্খণেন এতানি তচ্ছানি. তেনাহু পোৰাণা –
‘‘বোধানুৰূপং চত্তাৰো, ছিন্দন্তে চতুৰো মলে;
খীণদোসে চ চত্তাৰো, সাধেন্তাৰিযপুগ্গলে.
‘‘অঞ্ঞত্থ বাধকত্তাদি, ন হি এতেহি লব্ভতি;
নাবাধকত্তমেতেসং, তচ্ছানেতানিৱেততো’’তি.
অৰিযানং ৱা সচ্চানি তেহি পটিৱিজ্ঝিতব্বত্তা, অৰিযস্স ৱা সম্মাসম্বুদ্ধস্স সচ্চানি তেন দেসিতত্তাতি অৰিযসচ্চানি. তানি পন সংকিলিট্ঠাসংকিলিট্ঠফলহেতুৱসেন চতুব্বিধানীতি আহ ‘‘চত্তাৰি অৰিযসচ্চানী’’ত্যাদি. তত্থ কুচ্ছিতত্তা, তুচ্ছত্তা চ দুক্খং. কম্মাদিপচ্চযসন্নিট্ঠানে দুক্খুপ্পত্তিনিমিত্ততায সমুদযো সমুদেতি এতস্মা দুক্খন্তি কত্ৱা, দুক্খস্স সমুদযো দুক্খসমুদযো. দুক্খস্স অনুপ্পাদনিৰোধো এত্থ, এতেনাতি ৱা দুক্খনিৰোধো. দুক্খনিৰোধং গচ্ছতি, পটিপজ্জন্তি চ তং এতাযাতি দুক্খনিৰোধগামিনিপটিপদা.
৪৭. চেতসিকানং, সোড়সসুখুমৰূপানং, নিব্বানস্স চ ৱসেন একূনসত্ততি ধম্মা আযতনেসু ধম্মাযতনং, ধাতূসু ধম্মধাতূতি চ সঙ্খং গচ্ছন্তি.
৪৯. সেসা চেতসিকাতি ৱেদনাসঞ্ঞাহি সেসা পঞ্ঞাস চেতসিকা. কস্মা পন ৱেদনাসঞ্ঞা ৱিসুং কতাতি? ৱট্টধম্মেসু অস্সাদতদুপকৰণভাৱতো. তেভূমকধম্মেসু হি অস্সাদৱসপ্পৱত্তা ৱেদনা, অসুভে সুভাদিসঞ্ঞাৱিপল্লাসৱসেন চ তস্সা তদাকাৰপ্পৱত্তীতি তদুপকৰণভূতা সঞ্ঞা, তস্মা সংসাৰস্স পধানহেতুতায এতা ৱিনিভুজ্জিত্ৱা দেসিতাতি. ৱুত্তঞ্হেতং আচৰিযেন –
‘‘ৱট্টধম্মেসু অস্সাদং, তদস্সাদুপসেৱনং;
ৱিনিভুজ্জ নিদস্সেতুং, খন্ধদ্ৱযমুদাহট’’ন্তি. (নাম. পৰি. ৬৪৯);
৫০. ননু চ আযতনধাতূসু নিব্বানং সঙ্গহিতং, খন্ধেসু কস্মা ন সঙ্গহিতন্তি আহ ‘‘ভেদাভাৱেনা’’ত্যাদি. অতীতাদিভেদভিন্নানঞ্হি ৰাসট্ঠেন খন্ধৱোহাৰোতি নিব্বানং ভেদাভাৱতো খন্ধসঙ্গহতো নিস্সটং, ৱিনিমুত্তন্ত্যত্থো.
৫১. ছন্নং দ্ৱাৰানং, ছন্নং আৰম্মণানঞ্চ ভেদেন আযতনানি দ্ৱাদস ভৱন্তি, ছন্নং দ্ৱাৰানং ছন্নং আৰম্মণানং তদুভযং নিস্সায উপ্পন্নানং তত্তকানমেৱ ৱিঞ্ঞাণানং পৰিযাযেন কমেন ধাতুযো অট্ঠাৰস ভৱন্তি.
৫২. তিস্সো ভূমিযো ইমস্সাতি তিভূমং, তিভূমংযেৱ তেভূমকং. ৱত্ততি এত্থ কম্মং, তব্বিপাকো চাতি ৱট্টং. তণ্হাতি কামতণ্হাদিৱসেন তিৱিধা, পুন ছড়াৰম্মণৱসেন অট্ঠাৰসৱিধা, অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নৱসেন চতুপঞ্ঞাসৱিধা, অজ্ঝত্তিকবাহিৰৱসেন অট্ঠসতপ্পভেদা তণ্হা. কস্মা পন অঞ্ঞেসুপি দুক্খহেতূসু সন্তেসু তণ্হাযেৱ সমুদযোতি ৱুত্তাতি? পধানকাৰণত্তা. কম্মৱিচিত্ততাহেতুভাৱেন, হি কম্মসহাযভাৱূপগমনেন চ দুক্খৱিচিত্ততাকাৰণত্তা তণ্হা দুক্খস্স ৱিসেসকাৰণন্তি. মগ্গো দুক্খনিৰোধগামিনিপটিপদানামেন ৱুত্তো মগ্গো লোকুত্তৰো মতোতি মগ্গোতি পুন মগ্গগ্গহণং যোজেতব্বং.
৫৩. মগ্গযুত্তা অট্ঠঙ্গিকৱিনিমুত্তা সেসা মগ্গসম্পযুত্তা ফস্সাদযো ফলঞ্চেৱ সসম্পযুত্তন্তি এতে চতূহি সচ্চেহি ৱিনিস্সটা ৱিনিগ্গতা নিপ্পৰিযাযতো, পৰিযাযতো পন অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযনিদ্দেসেপি ‘‘মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্ন’’ন্তি (ধ. স. ৫৫৫) ৱুত্তত্তা ফলধম্মেসু সম্মাদিট্ঠাদীনং মগ্গসচ্চে, ইতৰেসঞ্চ মগ্গফলসম্পযুত্তানং সঙ্খাৰদুক্খসামঞ্ঞেন দুক্খসচ্চে সঙ্গহো সক্কা কাতুং. এৱঞ্হি সতি সচ্চদেসনাযপি সব্বসঙ্গাহিকতা উপপন্না হোতি. কস্মা পনেতে খন্ধাদযো বহূ ধম্মা ৱুত্তাতি? ভগৱতাপি তথেৱ দেসিতত্তা. ভগৱতাপি কস্মা তথা দেসিতাতি? তিৱিধসত্তানুগ্গহস্স অধিপ্পেতত্তা. নামৰূপতদুভযসম্মুড়্হৱসেন হি তিক্খনাভিতিক্খমুদিন্দ্ৰিযৱসেন, সঙ্খিত্তমজ্ঝিমৱিত্থাৰৰুচিৱসেন চ তিৱিধা সত্তা. তেসু নামসম্মুড়্হানং খন্ধগ্গহণং নামস্স তত্থ চতুধা ৱিভত্তত্তা, ৰূপসম্মুড়্হানং আযতনগ্গহণং ৰূপস্স তত্থ অড্ঢেকাদসধা ৱিভত্তত্তা, উভযমুড়্হানং ধাতুগ্গহণং উভযেসম্পি তত্থ ৱিত্থাৰতো ৱিভত্তত্তা, তথা তিক্খিন্দ্ৰিযানং, সঙ্খিত্তৰুচিকানঞ্চ খন্ধাগ্গহণন্ত্যাদি যোজেতব্বং. তং পনেতং তিৱিধম্পি পৱত্তিনিৱত্তিতদুভযহেতুৱসেন দিট্ঠমেৱ উপকাৰাৱহং. নো অঞ্ঞথাতি সচ্চগ্গহণন্তি দট্ঠব্বং.
সব্বসঙ্গহৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইতি অভিধম্মত্থৱিভাৱিনিযা নাম অভিধম্মত্থসঙ্গহৱণ্ণনায
সমুচ্চযপৰিচ্ছেদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.