৪. পুগ্গলপঞ্ঞত্তিমাতিকা
এককমাতিকত্থৱণ্ণনা
ইদানি পুগ্গলপঞ্ঞত্তিমাতিকাসংৱণ্ণনানযো হোতি. তত্থ অনুত্তানত্থতো তাৱ ছ পঞ্ঞত্তিযোতি এত্থ ‘‘আচিক্খতি দেসেতি পঞ্ঞপেতি পট্ঠপেতী’’তি (সং. নি. ২.২০) আগতট্ঠানে সন্দস্সনা পকাসনা পঞ্ঞত্তি নাম. ‘‘সুপঞ্ঞত্তং মঞ্চপীঠ’’ন্তি (পাৰা. ২৬৯) আগতট্ঠানে ঠপনা নিক্খিপনা পঞ্ঞত্তি নাম, ইধ উভযম্পি ৱট্টতি. ছ পঞ্ঞত্তিযোতি হি ছ পঞ্ঞাপনা ছ সন্দস্সনা পকাসনাতিপি, ছ ঠপনা নিক্খিপনাতিপি ৱুত্তং হোতি. নামপঞ্ঞত্তিযেৱ হি তে তে ৱিজ্জমানাৱিজ্জমানে ধম্মে সন্দস্সেতীতিপি. তেন তেন কোট্ঠাসেন ঠপেতীতিপি. খন্ধপঞ্ঞত্তীতিআদি পন সঙ্খেপতো তাসং পঞ্ঞত্তীনং সৰূপদস্সনং. তত্থ খন্ধানং ‘‘খন্ধা’’তি পঞ্ঞাপনা সন্দস্সনা পকাসনা চ ঠপনা নিক্খিপনা চ খন্ধপঞ্ঞত্তি নাম…পে… পুগ্গলানং ‘‘পুগ্গলা’’তি পঞ্ঞাপনা সন্দস্সনা পকাসনা চ ঠপনা নিক্খিপনা চ পুগ্গলপঞ্ঞত্তি নাম. ইমা এৱ ছ পঞ্ঞত্তিযো ৱিজ্জন্তি. অঞ্ঞাসম্পি সম্মুতিপৰমত্থকথানং পঞ্ঞত্তীনং অনন্তত্তা, উপলক্খণৱসেন পন পধানভাৱতো চ এতাৱ ৱুত্তা. পাড়িমুত্তকনযেন পন সব্বসঙ্গাহিকা ৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তিআদযো ছ নামপঞ্ঞত্তিযো অট্ঠকথাসু (পু. প. অট্ঠ. মাতিকাৱণ্ণনা ১) আগতা, তা চ হেট্ঠা ৱুত্তাতি ইধ ন ৱুত্তা. তাসু ইধ পুগ্গলপঞ্ঞত্তিপদেন অৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি, সেসেহি ৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি চাতি দ্ৱে এৱ লব্ভন্তি.
অট্ঠকথামুত্তকেন পন আচৰিযনযেন অপৰাপি ছ পঞ্ঞত্তিযো – উপাদাপঞ্ঞত্তি উপনিধাপঞ্ঞত্তি সমোধানপঞ্ঞত্তি উপনিক্খিত্তপঞ্ঞত্তি তজ্জাপঞ্ঞত্তি সন্ততিপঞ্ঞত্তীতি, যা ‘‘অত্থপঞ্ঞত্তী’’তি ৱুচ্চতি. তত্থ যা খন্ধপঞ্চকং উপাদায নিস্সায সম্মতা সত্তাদিকা, অঙ্গানি উপাদায ৰথাদিকা, চন্দাদিপৰিৱত্তাদযো উপাদায কালদিসাদিকা, তংতংভূতনিমিত্তং, ভাৱনাৱিসেসঞ্চ উপাদায কসিণাদিউগ্গহপটিভাগনিমিত্তাদিকাতি অযং এৱৰূপা সভাৱধম্মেহি একত্তেন ৱা সচ্ছিকট্ঠপৰমত্থেন অনুপলব্ভসভাৱা উপাদাপঞ্ঞত্তি নাম. পঞ্ঞাপেতব্বট্ঠেন চেসা পঞ্ঞত্তি ৱুত্তা, ন পন পঞ্ঞাপনট্ঠেন. যা তস্স তস্সত্থস্স পঞ্ঞাপনা, সা অৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তিযেৱ.
যা পন অঞ্ঞং পঠমাদিং উপনিধায অপেক্খিত্ৱা দুতিযং ৰস্সং দীঘং দূৰং সন্তিকন্তিআদিকা তদঞ্ঞাপেক্খূপনিধা, ছত্তপাণীতিআদিকা হত্থগতূপনিধা, কুণ্ডলীতিআদিকা সম্পযুত্তূপনিধা, ধঞ্ঞসকটন্তি আদিকা সমাৰোপিতূপনিধা, ইন্দসালগুহাতিআদিকা অৱিদূৰগতূপনিধা, সুৱণ্ণৱণ্ণোতিআদিকা পটিভাগূপনিধা, ব্ৰাহ্মণগামোতিআদিকা তব্বহুলূপনিধা, মণিকটকন্তিআদিকা তব্বিসিট্ঠূপনিধাতি এৱমাদি অনেকপ্পকাৰা পঞ্ঞাপনা, অযং উপনিধাপঞ্ঞত্তি নাম.
ধঞ্ঞৰাসীতিআদিকা পন সমোধানপঞ্ঞত্তি নাম. পুৰিমস্স পুৰিমস্স উপনিক্খিপিত্ৱা দ্ৱে তীণীতিআদিকা উপনিক্খিত্তপঞ্ঞত্তি নাম. তংতংসভাৱনিস্সিতা পথৱীআদিকা তজ্জাপঞ্ঞত্তি নাম. আসীতিকোতিআদিকা পন সন্ততিপঞ্ঞত্তি নাম.
অট্ঠকথামুত্তকেনেৱ আচৰিযনযেন অপৰাপি ধম্মকথিকাদিকা কিচ্চপঞ্ঞত্তি, কিসথূলাদিকা সণ্ঠানপঞ্ঞত্তি, ইত্থিপুৰিসাদিকা লিঙ্গপঞ্ঞত্তি, কামাৱচৰাদিকা, কোসলকাদিকা চ ভূমিপঞ্ঞত্তি, তিস্সো নাগোতিআদিকা পচ্চত্তপঞ্ঞত্তি, নিৰোধাদিকা অসঙ্খতপঞ্ঞত্তি চাতি ছ পঞ্ঞত্তিযো.
এতাসু পন দ্ৱাদসসু তজ্জাপঞ্ঞত্তি, একচ্চা ভূমিপঞ্ঞত্তি, অসঙ্খতপঞ্ঞত্তি চ ৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তিসঙ্খাতা নামপঞ্ঞত্তি, তদঞ্ঞা পৰমত্থাৱসেসা, পন অত্থপঞ্ঞত্তীতি দীপিতা অৱিজ্জমানাদিপঞ্ঞত্তিযো চাতি. অযং তাৱেত্থ অনুত্তানত্থতো সংৱণ্ণনা.
অত্থনিচ্ছযো পনেত্থাপি পাড়িনযেনেৱ সদ্ধিং হোতি, ন ৱিনা পাড়িং তস্স ৱত্তুমসক্কুণেয্যত্তা. পাড়িযঞ্চ যস্মা আদিতো পঞ্চ পঞ্ঞত্তিযো, তদত্থভূতা খন্ধাদযো চ হেট্ঠা ৱিভঙ্গপ্পকৰণে নিপ্পদেসতো কথিতাতি তা ইধ ‘‘কিত্তাৱতা খন্ধানং খন্ধপঞ্ঞত্তি, যাৱতা পঞ্চক্খন্ধা ৰূপক্খন্ধো’’তিআদিনা সঙ্খেপেনেৱ নিদ্দিট্ঠা, তা চেত্থাপি ৱুত্তত্থা. পুগ্গলপঞ্ঞত্তি পন হেট্ঠা ন ৱুত্তাতি ‘‘কিত্তাৱতা পুগ্গলানং পুগ্গলপঞ্ঞত্তি? সমযৱিমুত্তো, অসমযৱিমুত্তো’’তিআদিনা এককাদিভেদেন যাৱ দসকা দসধা মাতিকং ঠপেত্ৱা ৱিত্থাৰেনেৱ ৱিভত্তা, সা চ ঞাতব্বপভেদতো অৱুচ্চমানা দুব্বিঞ্ঞেয্যা, তস্মা পুগ্গলপঞ্ঞত্তিযা এৱ চেত্থ পাড়িনযানুসাৰেন সঙ্খেপতো অত্থনিচ্ছযো হোতি, সো চেত্থ মাতিকাযং ৱুত্তে সব্বপুগ্গলে অনুদ্ধৰিত্ৱা ঞাতব্বানং দুব্বিঞ্ঞেয্যানং পুগ্গলানং এককাদিভেদতোৱ মাতিকং উদ্ধৰিত্ৱা ৱিভজনৱসেন সঙ্খেপতোৱ হোতি. কথং? ‘‘সমযৱিমুত্তো অসমযৱিমুত্তো, কুপ্পধম্মো অকুপ্পধম্মো, চেতনাভব্বো অনুৰক্খণাভব্বো, ভযূপৰতো অভযূপৰতো, ভব্বাগমনো অভব্বাগমনো, নিযতো অনিযতো, পটিপন্নকো ফলে ঠিতো, সমসীসী ঠিতকপ্পী, সোতাপন্নো সত্তক্খত্তুপৰমো কোলংকোলো একবীজী, সকদাগামী, অনাগামী অন্তৰাপৰিনিব্বাযী উপহচ্চপৰিনিব্বাযী অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী, অৰহা’’তি এককমাতিকা.
তত্থ যো অপ্পনং নিব্বত্তেতুং যুত্তপত্তকালে ৰূপাৰূপসমাপত্তিসঙ্খাতেহি অট্ঠহি ৱিমোক্খেহি পচ্চনীকধম্মতো ৱিমুচ্চিত্ৱা তীসু মগ্গেসু যেন কেনচি যথাসকং আসৱে খেপেত্ৱা ৱুট্ঠিতো, অযং সমযৱিমুত্তো নাম. ‘‘একচ্চে আসৱা পৰিক্খীণা’’তিআদিৱচনতো (পু. প. ১) হি অট্ঠসমাপত্তিলাভী পুথুজ্জনো ৱা খীণাসৱো ৱা ইধ ন গহিতো, সমাপত্তিলাভিনো পন ফলট্ঠসেখাৱ গহিতাতি ৱেদিতব্বা. সুক্খৱিপস্সকখীণাসৱো, সব্বেপি চ অৰিযা মগ্গৱিমোক্খং সন্ধায অসমযৱিমুত্তা নাম. বাহিৰানঞ্হি অট্ঠন্নং সমাপত্তীনং সমাপজ্জন্তস্স পৱিৱেকট্ঠানলাভাদিসমযোপি অত্থি, ৱত্তকৰণকালাদিঅসমযোপি অত্থি. মগ্গৱিমোক্খেন ৱিমুচ্চনস্স পন তাদিসো সমযো ৱা অসমযো ৱা নত্থি, যস্স সদ্ধা বলৱতী, ৱিপস্সনা চ আৰদ্ধা, তস্স গচ্ছন্তস্স ৱা ভুঞ্জন্তস্স ৱা মগ্গফলপটিৱেধো নাম ন হোতীতি নত্থি, তস্মা সব্বে অৰিযা অৰিযৱিমোক্খে অসমযৱিমুত্তাতি ৱেদিতব্বা. পুৰিমপদেপি লোকিযসমাপত্তিঞ্ঞেৱ সন্ধায সেখা সমযৱিমুত্তা নাম জাতা.
অৱসিভাৱা অট্ঠসমাপত্তিলাভী পন পুথুজ্জনো, সোতাপন্নসকদাগামিনো দ্ৱে সেখা অট্ঠসমাপত্তিং সন্ধায কুপ্পধম্মো নাম. পৰিহানধম্মোতিপি দুৱিধা এৱ. অনাগামিআদযো সুপ্পহীনসমাধিপাৰিপন্থিকত্তা ৱসিভাৱা সমাপত্তিলাভী পুথুজ্জনো, অৰিযা চ লোকুত্তৰধম্মেপি সন্ধায অকুপ্পধম্মো নাম. অপৰিহানধম্মোতি তে এৱ. চেতনাভব্বোতি চেতনাসঙ্খাতেন ঝানসমাপত্তিৱড়ঞ্জনেন অপৰিহানিং আপজ্জিতুং ভব্বো. যো হি ৰূপাৰূপজ্ঝানেসু আচিণ্ণৱসিতায চেতনাসঙ্খাতায ঝানসমাপত্তিযা নিৰন্তৰং ৱড়ঞ্জমানো তেহি ন পৰিহাযতি, অৱড়ঞ্জমানো চ পৰিহাযতি, অযং ৱড়ঞ্জমানো চেতনাভব্বো নাম. অনুৰক্খণাভব্বোতি ঝানস্স উপকাৰানুপকাৰধম্মে জানিত্ৱা অনুৰক্খণায অৱড়ঞ্জমানোপি অপৰিহানিং আপজ্জিতুং ভব্বো, এসো চ পুৰিমতো বলৱতৰো, আচিণ্ণৱসিনো পঞ্ঞাসম্পদায উপকাৰানুপকাৰধম্মে জানিত্ৱা তদনুৰূপং পটিপজ্জনতোতি ৱেদিতব্বো.
ভযূপৰতোতি ভযেন পাপতো উপৰতো ৱিৰতো সেখো, কল্যাণপুথুজ্জনো চ. তেসু পচ্ছিমো দুগ্গতিৱট্টকিলেসউপৱাদসঙ্খাতেহি চতূহি ভযেহি পাপতো ওৰমতি, সেখো দুগ্গতিৱজ্জেহি, অপাযেহি মুত্তত্তা. খীণাসৱো পন অভযূপৰতো নাম সমুচ্ছিন্নভযত্তা, উপৱাদতো পন ওৰমিতব্বো.
অভব্বাগমনোতি সম্মত্তনিযামাগমনস্স অভব্বো, যে আনন্তৰিযসঙ্খাতেন কম্মাৱৰণেন, নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিসঙ্খাতেন কিলেসাৱৰণেন, অহেতুকদুহেতুকপটিসন্ধিসঙ্খাতেন ৱিপাকাৱৰণেন চ সমন্নাগতা, বুদ্ধাদীসু চ সদ্ধাৰহিতা, মগ্গভাৱনায চ উত্তৰকুৰুকাদযো ৱিয অচ্ছন্দিকা, পুব্বূপনিস্সযৰহিতা চ, সব্বেতে অভব্বাগমনা নাম. ৱিপৰীতা ভব্বাগমনা নাম. পঞ্চানন্তৰিযনিযতমিচ্ছাদিট্ঠিকা নিৰযগমনে, অট্ঠ অৰিযপুগ্গলা অনুপাদাপৰিনিব্বানাদীসু নিযতা নাম. অৱসেসপুগ্গলা অনিবদ্ধগতিকতায অনিযতা নাম, উত্তৰকুৰুকা পন সুগতিনিযতাপি মিচ্ছত্তসম্মত্তনিযামস্সেৱ ইধাধিপ্পেতত্তা ‘‘নিযতা’’তি ন ৱুত্তা. মগ্গসমঙ্গী পুগ্গলো মগ্গক্খণে ফলত্থায পটিপন্নকো নাম, ফলসমঙ্গী ফলানুপ্পত্তিযম্পি ফলে ঠিতো নাম.
যস্স পন অপুব্বাচৰিমং আসৱপৰিযাদানঞ্চ হোতি জীৱিতপৰিযাদানঞ্চ, অযং সমসীসী নাম. সো চ তিৱিধো হোতি ইৰিযাপথসমসীসী ৰোগসমসীসী জীৱিতসমসীসীতি. তত্থ যো চতূসু ইৰিযাপথেসু একস্মিং ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং পত্ৱা তস্মিঞ্ঞেৱ ইৰিযাপথে পৰিনিব্বাতি, অযং ইৰিযাপথসমসীসী নাম. যো পন একং ৰোগং পত্ৱা অন্তোৰোগে এৱ ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং পত্ৱা তেনেৱ ৰোগেন পৰিনিব্বাতি, অযং ৰোগসমসীসী নাম. যস্স পন কিলেসসীসসঙ্খাতা অৱিজ্জা, অৰহত্তমগ্গেন পৱত্তসীসসঙ্খাতং জীৱিতিন্দ্ৰিযঞ্চ চুতিচিত্তেন সমং পৰিযাদানং গচ্ছতি, অযং জীৱিতসমসীসী নাম. কথমিদং সমং হোতীতি? ৱাৰসমতায. যস্মিং হি ৱাৰে মগ্গেন কিলেসে খেপিতে পচ্চৱেক্খণঞাণানি পৱত্তন্তি, তস্সানন্তৰমেৱ পৰিনিব্বাযতো ইমায ৱাৰসমতায ইদং উভযসীসপৰিযাদানম্পি সমং হোতি নাম, অযমেৱ জীৱিতসমসীসী ইধাধিপ্পেতো.
ঠিতকপ্পীতি ঠিতো কপ্পো ঠিতকপ্পো, স্ৱাস্স অত্থীতি ঠিতকপ্পী, কপ্পম্হি ৱিনস্সমানম্হি কপ্পং ঠপেতুং সমত্থোতি অত্থো.
সচে হি যেসং মগ্গসমঙ্গিক্খণে কপ্পৱিনাসো ভৱেয্য, নেৱ তাৱ কপ্পো ৱিনস্সেয্য, যাৱাযং যথাসকং ফলং ন সচ্ছিকৰোতীতি তে ৱিনস্সমানম্পি কপ্পং ঠপেন্তীতি ঠিতকপ্পিনো নাম জাতাতি. কিঞ্চাপি কপ্পৱিনাসনকালে সাসনং নত্থি, গতকোটিকে হি কালে কপ্পৱিনাসো হোতি, এৱং সন্তেপি মগ্গানন্তৰফলস্স অনন্তৰাযং দীপেতুং ইদং অভূতম্পি কাৰণং আহটং.
সোতাপন্নোতি নিব্বানসমুদ্দনিন্নতায সোতসঙ্খাতস্স মগ্গস্স পঠমসমঙ্গী ৱুচ্চতি, ইধ পন ফলট্ঠো অধিপ্পেতো. তস্সেৱ চ পভেদদস্সনত্থং ‘‘সত্তক্খত্তুপৰমো’’তিআদি ৱুত্তং. সত্তৱাৰা পৰমা অস্স ভৱূপপত্তীতি সত্তক্খত্তুপৰমো, ততো পৰং অট্ঠমং ভৱং নাদিযতীতি অত্থো. সোতাপন্নো হি যো সত্তক্খত্তুং দেৱেসু, মনুস্সেসু চ পটিসন্ধিং গহেত্ৱা সত্তমে ভৱে দুক্খস্সন্তং কৰোতি, অযং সত্তক্খত্তুপৰমো নাম. কুলতো কুলং ভৱতো ভৱং গচ্ছতীতি কোলংকোলো. সো হি দেৱমনুস্সৱসেন দ্ৱে গতিযো ভৱে সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি, অযং কোলংকোলো নাম. কম্মপটিসন্ধিযা একং কম্মং কিলেসবীজং অস্সাতি একবীজী. সো হি একস্মিঞ্ঞেৱ ভৱে খীণাসৱো হোতি. কিং পনস্স ভেদস্স নিযামকন্তি? ৱিপস্সনাভিঞ্ঞাভেদা. সোতাপন্নেসু হি যো ৱিপস্সনায পমত্তো, সো সত্তক্খত্তুপৰমো হোতি. যো কিঞ্চি অপ্পমত্তো, সো কোলংকোলো. যো পন ৱিপস্সনায অতিৱিয অপ্পমত্তো, সো একবীজী হোতি. যে পন অভিৱিয পমত্তা ৱট্টজ্ঝাসযা অনাথপিণ্ডিকৱিসাখাসক্কাদযো, তে পুনপ্পুনং ৱট্টস্মিংযেৱ ৱিচৰন্তা আদিতো পট্ঠায ছ দেৱলোকে ওসাপেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকেসুপি যথাক্কমং নিব্বত্তিত্ৱা অকনিট্ঠে ঠত্ৱা পৰিনিব্বন্তি, ন তে ইধ গহিতা. তে হি মনুস্সগতিং পুনপ্পুনং আদিযন্তি. যে পন মনুস্সগতিযম্পি ভৱং আদিযন্তি, তেসং ৱসেন সত্তক্খত্তুপৰমো কোলংকোলো মানুসিকভৱনিব্বত্তকো এৱ একবীজী গহিতো. তে পন সদ্ধাধুৰেন আগতা তযো, পঞ্ঞাধুৰেন আগতা তযোতি সোতাপন্নো ছব্বিধো হোতীতি ৱেদিতব্বো.
পটিসন্ধিৱসেন পন সকিং ইমং মনুস্সগতিং আগচ্ছতীতি সকদাগামী, দুতিযমগ্গফলসমঙ্গী. ইমিনা পঞ্চসু সকদাগামীসু চত্তাৰো ৱজ্জেত্ৱা একোৱ গহিতো. একচ্চো হি সকদাগামিফলে ঠত্ৱা পুন দুতিযভৱে ইধেৱ পৰিনিব্বাতি, একচ্চো ইধ পত্ৱা দেৱলোকে পৰিনিব্বাতি, একচ্চো দেৱলোকে পত্ৱা দুতিযভৱে তত্থেৱ পৰিনিব্বাতি, একচ্চো দেৱলোকে পত্ৱা ইধূপপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাতি, ইমে চত্তাৰোপি ইধ ন গহিতা. যো পন ইধ পত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা পুন ইধূপপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাতি, অযমেকোৱ ইধ গহিতো. ইমস্স চ দ্ৱে পটিসন্ধিযো, একবীজিস্স পন একাৱাতি ইদং তেসং নানাকৰণন্তি ৱেদিতব্বং.
পটিসন্ধিৱসেন কামভৱং নাগচ্ছতীতি অনাগামী, ততিযমগ্গফলসমঙ্গী. তস্সেৱ পন পভেদদস্সনত্থং ‘‘অন্তৰাপৰিনিব্বাযী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অন্তৰাপৰিনিব্বাযীতি আযুৱেমজ্ঝস্স অন্তৰা এৱ অৰহত্তমগ্গং উপ্পাদেত্ৱা কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বাযনসীলো একো অনাগামী. সো চ উপ্পন্নসমনন্তৰং পৰিনিব্বাযী, আযুৱেমজ্ঝং অপ্পত্ৱা পৰিনিব্বাযী, আযুৱেমজ্ঝং পত্ৱা পৰিনিব্বাযীতি তিৱিধো হোতি. উপহচ্চপৰিনিব্বাযীতি আযুৱেমজ্ঝং উপহচ্চ অতিক্কমিত্ৱা, মৰণসমযং ৱা উপহচ্চ উপগন্ত্ৱা পৰিনিব্বাযী, আযুৱেমজ্ঝং অতিক্কমিত্ৱা যাৱ মৰণসমযা পৰিনিব্বাযীতি অত্থো. অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযীতি অসঙ্খাৰেন অপ্পদুক্খেন অধিমত্তপ্পযোগং অকত্ৱা পৰিনিব্বাযনসীলো. সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযীতি সসঙ্খাৰেন দুক্খেন কসিৰেন অধিমত্তপ্পযোগেন পৰিনিব্বাযনসীলো. উদ্ধংসোতোতি উদ্ধংৱাহিভাৱেন উদ্ধমস্স তণ্হাসোতং ৱট্টসোতঞ্চ, উদ্ধং ৱা গন্ত্ৱা পটিলভিতব্বতো উদ্ধং মগ্গসোতমস্সাতিপি উদ্ধংসোতো. অকনিট্ঠং গচ্ছতীতি অকনিট্ঠগামী. ইমেসং পন অনাগামীনং পভেদদস্সনত্থম্পেত্থ উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামীতিআদি চতুক্কং ৱেদিতব্বং.
তত্থ যো অৱিহতো পট্ঠায চতূসু যথাক্কমং উপ্পজ্জিত্ৱা যাৱতাযুকং ঠত্ৱা চুতো অকনিট্ঠে উপ্পজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাতি, অযং উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী নাম. যো পন অকনিট্ঠং অপ্পত্ৱা অন্তৰা পৰিনিব্বাতি, অযং উদ্ধংসোতো ন অকনিট্ঠগামী নাম. যো মনুস্সলোকো অকনিট্ঠমেৱ গন্ত্ৱা পৰিনিব্বাতি, অযং ন উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী নাম. যো পন হেট্ঠা চতূসু সুদ্ধাৱাসেসু অঞ্ঞতৰস্মিং উপ্পজ্জিত্ৱা তত্থেৱ পৰিনিব্বাতি, অযং ন উদ্ধংসোতো ন অকনিট্ঠগামী নাম. এৱমেতে অনাগামিনো অট্ঠচত্তালীসৱিধা হোন্তি. কথং? অৱিহেসু তাৱ তযো অন্তৰাপৰিনিব্বাযিনো, একো উপহচ্চপৰিনিব্বাযী, একো উদ্ধংসোতোতি পঞ্চ, তে অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযিসসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযিৱসেন দস হোন্তি, এৱং অতপ্পসুদস্সসুদস্সীসূতি চত্তালীসং, অকনিট্ঠে পন উদ্ধংসোতো নত্থি, তস্মা তত্থ তং সসঙ্খাৰাসঙ্খাৰৱসেন দুৱিধং উদ্ধংসোতং ৱজ্জেত্ৱা অট্ঠ চাতি অট্ঠচত্তালীস হোন্তি.
অৰহাতি কিলেসাৰীনং হতত্তাদিনা খীণাসৱো অৰহা নাম. সো সুঞ্ঞতাদিৱিমোক্খত্তযৱসেন তিৱিধো হুত্ৱা পুন পচ্চেকং পটিপদাচতুক্কৱসেন দ্ৱাদসৱিধা হোন্তি. যথা চ অৰহা দ্ৱাদসৱিধো, এৱং দ্ৱাদসেৱ সকদাগামিনো, চতুৱীসতি সোতাপন্না অট্ঠচত্তালীস অনাগামিনোৱ পচ্চেকন্তি ৱেদিতব্বং. ইমে চ সব্বে অৰিযা ইমস্মিং সাসনে এৱ উপ্পজ্জন্তি, নো বহিদ্ধাতি. এককনযো.
দুকাদিমাতিকত্থৱণ্ণনা
দুকাদীসু ‘‘দ্ৱে পুগ্গলা – কোধনো চ উপনাহী চ মক্খী চ পড়াসী চা’’তিআদিনা দুকঞ্চ, ‘‘তযো পুগ্গলা – নিৰাসো আসংসো ৱিগতাসো’’তিআদিনা তিকঞ্চ, ‘‘চত্তাৰো পুগ্গলা – অসপ্পুৰিসো, অসপ্পুৰিসেনঅসপ্পুৰিসতৰো, সপ্পুৰিসো, সপ্পুৰিসেনসপ্পুৰিসতৰো’’তিআদিনা চতুক্কঞ্চ, ‘‘পঞ্চ পুগ্গলা – অত্থেকচ্চো পুগ্গলো আৰভতি চ ৱিপ্পটিসাৰী চ হোতি, তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং যথাভূতং নপ্পজানাতি. যত্থস্স তে উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি, অত্থেকচ্চো পুগ্গলো আৰভতি ন ৱিপ্পটিসাৰী চ হোতি…পে… অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি, অত্থেকচ্চো পুগ্গলো নাৰভতি ৱিপ্পটিসাৰী চ হোতি…পে… অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তি. অত্থেকচ্চো পুগ্গলো নাৰভতি ন ৱিপ্পটিসাৰী হোতি…পে… অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তী’’তিআদিনা পঞ্চকঞ্চ ৱিত্থাৰতো মাতিকং নিক্খিপিত্ৱা সব্বেপি তে পুগ্গলা নিদ্দিট্ঠা, ইধ পন তে গন্থৱিত্থাৰভযেন সব্বে ন উদ্দিট্ঠা, পাড়িযা এৱ ঞাতব্বাতি.
তত্থ তিকে নিৰাসোতি অৰহত্তাসায ৱিৰহিতো দুস্সীলো. তস্স হি অত্তনো অভব্বতায ভব্বসহাযকস্স সীলৱতো অৰহত্তপ্পত্তিং সুত্ৱা, চণ্ডালপুত্তস্স ৱিয কস্সচি ৰাজপুত্তস্স ৰজ্জাভিসেকং সুত্ৱা অভিসেকপ্পত্তিযং, ‘‘কুদাস্সু নামাহম্পি অৰহত্তং পাপুণেয্য’’ন্তি অৰহত্তপ্পত্তিযং পত্থনাপি ন উপ্পজ্জতি. আসংসোতি অৰহত্তং আসীসমানো পত্থযমানো সীলৱা. তস্স হি অৰহত্তপত্থনায সীলসম্পত্তিযা ঠিতত্তা কস্সচি অৰহত্তপ্পত্তিং সুত্ৱা, উভতোসুজাতস্স ৰাজকুমাৰস্স ৱিয তাদিসস্স কস্সচি ৰজ্জাভিসেকং সুত্ৱা অভিসেকপ্পত্তিযং, অৰহত্তপ্পত্তিযং পত্থনা উপ্পজ্জতি. ৱিগতাসোতি অৰহা. সো হি পত্তঅৰহত্ততায তত্থ ৱিগতাসো হোতি পত্তাভিসেকো ৱিয খত্তিযো অভিসেকপ্পত্তিযন্তি ৱেদিতব্বং.
চতুক্কে পন পাণাতিপাতাদিঅকুসলকম্মপথসমন্নাগতো অসপ্পুৰিসো নাম. যো পন সযম্পি পাণাতিপাতাদীনি কত্ৱা পৰঞ্চ তত্থ সমাদপেতি, অযং অসপ্পুৰিসেনঅসপ্পুৰিসতৰো, অসপ্পুৰিসতোপি অসপ্পুৰিসতৰোতি অত্থো. ৱুত্তপটিপক্খকুসলৱসেন সপ্পুৰিসো, সপ্পুৰিসেনসপ্পুৰিসতৰো চ ৱেদিতব্বো.
পঞ্চকে আৰভতি চ ৱিপ্পটিসাৰী চ হোতীতি এত্থ আৰম্ভ-সদ্দো আপত্তিৱীতিক্কমে ৱত্ততি, তস্মা আপত্তিৱীতিক্কমৱসেন আৰভতি চেৱ তপ্পচ্চযা চ ৱিপ্পটিসাৰী হোতীতি অত্থো. চেতোৱিমুত্তিন্তি ফলসম্পযুত্তসমাধিং. পঞ্ঞাৱিমুত্তিন্তি ফলসম্পযুত্তঞাণং. যথাভূতং নপ্পজানাতীতি অনধিগতত্তা যথাসভাৱতো নপ্পজানাতি. যত্থস্সাতি যস্মিং অৰহত্তফলসঙ্খাতে ঝানে অধিগতে অস্স পুগ্গলস্স সব্বে পাপকা অকুসলা ধম্মা নিৰৱসেসা নিৰুজ্ঝন্তি, তে নপ্পজানাতীতি সম্বন্ধো. কিঞ্চাপি তে মগ্গক্খণে এৱ নিৰুজ্ঝন্তি নাম, ফলক্খণে পন নিৰুদ্ধা নাম হোন্তি, ইধ পন মগ্গকিচ্চৱসেন ‘‘ফলক্খণে নিৰুজ্ঝন্তী’’তি ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা.
আৰভতি ন ৱিপ্পটিসাৰী চ হোতীতি আপত্তিং আপজ্জতি, তং পন দেসেতুং সভাগপুগ্গলং পৰিযেসতি, ৱুট্ঠাপেতি ৱা, তস্মা ন ৱিপ্পটিসাৰী হোতি. নাৰভতি ৱিপ্পটিসাৰী চ হোতীতি আপত্তিং নাপজ্জতি, ৱিনযপঞ্ঞত্তিযং পন অকোৱিদত্তা অনাপত্তিযা আপত্তিসঞ্ঞিতায ৱুট্ঠিতাযপি তং আপত্তিযা ৱিপ্পটিসাৰং ৱিনোদেতুং অসক্কুণেয্যতায ৱিপ্পটিসাৰী হোতি. নাৰভতি ন ৱিপ্পটিসাৰী হোতীতি নাৰভতি নেৱ আপত্তিং আপজ্জতি, ন ৱিপ্পটিসাৰী হোতি. অৰহত্তঞ্চ ন পাপুণাতি. কতৰো পনেস পুগ্গলোতি? সীলৱা ওস্সট্ঠৱীৰিযো পুগ্গলো. সো হি ‘‘কিং মে ইমস্মিং বুদ্ধকালে পৰিনিব্বানেন, অনাগতে মেত্তেয্যসম্মাসম্বুদ্ধকালে পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি ৱিসুদ্ধসীলোপি পটিপত্তিং ন পূৰেতি. ইমে চত্তাৰোপি পুগ্গলা তথা তথা ওৱদিত্ৱা আসৱক্খযে পতিট্ঠাপেতব্বা. এৱং হি তেপি য্ৱাযং পঞ্চমো পুগ্গলো নাৰভতি ন ৱিপ্পটিসাৰী আৰদ্ধৱীৰিযো অৰহত্তং পাপুণাতি, তেন সমসমাৱ ভৱিস্সন্তীতি.
ছক্কাদীসু –
‘‘ছ পুগ্গলা – অত্থেকচ্চো পুগ্গলো পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামং সচ্চানি অভিসম্বুজ্ঝতি, তত্থ চ সব্বঞ্ঞুতং পাপুণাতি বলেসু চ ৱসীভাৱং. অত্থেকচ্চো পুগ্গলো…পে… অভিসম্বুজ্ঝতি, ন চ তত্থ সব্বঞ্ঞুতং পাপুণাতি, ন চ বলেসু ৱসিভাৱং. অত্থেকচ্চো পুগ্গলো…পে… অনভিসম্বুজ্ঝতি, দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খস্সন্তকৰো হোতি, সাৱকপাৰমিঞ্চ পাপুণাতি. অত্থেকচ্চো পুগ্গলো…পে… দুক্খস্সন্তকৰো হোতি, ন চ সাৱকপাৰমিং পাপুণাতি. অত্থেকচ্চো পুগ্গলো…পে… অনভিসম্বুজ্ঝতি, ন চ দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খস্সন্তকৰো হোতি, অনাগামী হোতি অনাগন্তা ইত্থত্তং. অত্থেকচ্চো পুগ্গলো…পে… অনভিসম্বুজ্ঝতি, ন চ দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খস্সন্তকৰো হোতি, আগামী হোতি আগন্তা ইত্থত্ত’’ন্তি –
ছক্কং, ‘‘সত্ত পুগ্গলা – সত্ত উদকূপমা পুগ্গলা সকিং নিমুগ্গো নিমুগ্গোৱ হোতি, উম্মুজ্জিত্ৱা নিমুজ্জতি, উম্মুজ্জিত্ৱা ঠিতো হোতি, উম্মুজ্জিত্ৱা ৱিপস্সতি ৱিলোকেতি, উম্মুজ্জিত্ৱা পতৰতি, উম্মুজ্জিত্ৱা পটিগাধপ্পত্তো হোতি, উম্মুজ্জিত্ৱা তিণ্ণো হোতি পাৰঙ্গতো, থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণো’’তিআদিনা সত্তকং, ‘‘অট্ঠ পুগ্গলা – চত্তাৰো মগ্গসমঙ্গিনো, চত্তাৰো ফলসমঙ্গিনো পুগ্গলা’’তি অট্ঠকং, ‘‘নৱ পুগ্গলা – সম্মাসম্বুদ্ধো পচ্চেকসম্বুদ্ধো উভতোভাগৱিমুত্তো পঞ্ঞাৱিমুত্তো কাযসক্খী দিট্ঠিপ্পত্তো সদ্ধাৱিমুত্তো ধম্মানুসাৰী সদ্ধানুসাৰী’’তি নৱকং, ‘‘দস পুগ্গলা – পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা, পঞ্চন্নং ইধ ৱিহায নিট্ঠা’’তি দসকঞ্চ মাতিকং নিক্খিপিত্ৱা পাড়িযং নিদ্দেসো কতো. তত্থ ছক্কে পঠমেন পদেন সম্মাসম্বুদ্ধো দট্ঠব্বো. সো হি অনাচৰিযকো অত্তনা উপ্পাদিতেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপদট্ঠানেন অৰহত্তমগ্গঞাণেন সব্বাকাৰতো সচ্চানি অভিসম্বুজ্ঝিত্ৱা সব্বঞ্ঞুতং পাপুণি, দসঞাণবলেসু চ ৱসিভাৱন্তি. দুতিযেন পন পচ্চেকসম্বুদ্ধো দট্ঠব্বো. ততিযেন অগ্গসাৱকো, চতুত্থেন অৱসেসা অৰহন্তো, পঞ্চমেন অনাগামী, ছট্ঠেন সোতাপন্নসকদাগামিনো দট্ঠব্বা. তে হি ‘‘আগন্তা ইত্থত্ত’’ন্তি ৱুত্তাতি.
সত্তকে পঠমেন পদেন সাসনে অনিৱিট্ঠসদ্ধো নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিধম্মেহি একন্তকাড়কেহি সমন্নাগতো গহিতো. সো হি সমুদ্দে উদকভীৰুকপুৰিসো ৱিয সংসাৰে অপাযে নিমুগ্গো নিমুগ্গোৱ হোতি, ন পুন ভৱতো ৱুট্ঠাতি, অনন্তম্পি কালং ভৱে এৱ ৱিচৰতি সাসনসমাযোগাভাৱা. দুতিযেন পদেন সাসনে পটিলদ্ধসদ্ধোপি দেৱদত্তাদযো ৱিয সদ্ধাদিপৰিহানিযং ঠিতো দুস্সীলো গহিতো. সো হি সমুদ্দে কেনচি কাৰণেন উম্মুজ্জিত্ৱা পুন নিমুগ্গো ৱিয সাসনসদ্ধায উম্মুজ্জিত্ৱাপি অপাযে নিমুজ্জতি এৱ, অযং পন চিৰকালাতিক্কমেন বুদ্ধাদীহি, অত্তনা এৱ ৱা পচ্চেকবোধিঞাণেন ভৱতো উদ্ধৰণীযো হোতি সাসনে সকিং উপ্পন্নাযপি সদ্ধায মোক্খভাৱেন নিযমেন নিব্বানাৱহত্তা. অযমেৱ হিস্স পুৰিমপুগ্গলতো ৱিসেসো, ইতৰথা তস্স ৱিসুং গহণে পযোজনমেৱ ন সিযাতি গহেতব্বং. ততিযেন সাসনে উপ্পন্নসদ্ধো ঠিতিভাগিযেহি সীলাদিগুণেহি সমন্নাগতো গহিতো. সো হি উম্মুজ্জিত্ৱা তীৰং অদিস্ৱাৱ সমুদ্দমজ্ঝে নাৱাদিআগমনং ওলোকেন্তো পুন অনিমুজ্জিত্ৱা উণ্ণতপ্পদেসে ঠিতো ৱিয সাসনসদ্ধায উম্মুজ্জিত্ৱা নিব্বানং অদিস্ৱাৱ বুদ্ধাদিং ওলোকযমানো সগ্গে, সীলাদিম্হি ঠিতো হোতি. চতুত্থেন পন সোতাপন্নো গহিতো. সো হি উম্মুজ্জিত্ৱা ঠিতো তীৰং দিস্ৱা উত্তৰণূপাযং ৱিলোকযমানো ৱিয লোকুত্তৰসদ্ধায উম্মুজ্জিত্ৱা নিব্বানতীৰং দিস্ৱা উত্তৰণোপাযং ৱিলোকেতি. পঞ্চমেন সকদাগামী গহিতো. সো হি সমুদ্দে তীৰং দিস্ৱা তদভিমুখং পতৰমানো ৱিয পঠমমগ্গেন নিব্বানতীৰং দিস্ৱা তদভিমুখং দুতিযমগ্গেন পতৰতি নাম. ছট্ঠেন অনাগামী গহিতো. সো হি পতৰিত্ৱা তীৰং উপগ্গম্ম কটিপ্পমাণে উদকে ঠিতো ৱিয অৰহত্তসমীপে সতিকৱাটপতিত্থে অনাৱত্তিধম্মতায ততিযমগ্গেন তিট্ঠতি. সত্তমেন পন অৰহা গহিতো, সো হি তৰিত্ৱা পাৰং পত্ৱা ঠিতপুৰিসো ৱিয চত্তাৰো ওঘে তৰিত্ৱা নিব্বানত্থলে ঠিতো খীণাসৱব্ৰাহ্মণো নাম হোতীতি.
নৱকে উভতোভাগৱিমুত্তোতি ৰূপাৰূপসমাপত্তিযা ৱিক্খম্ভনৱিমোক্খেন, অৰিযমগ্গেন সমুচ্ছেদৱিমোক্খেন কিলেসতো ৱিমুত্তো, অৰূপসমাপত্তিযা ৱা ৰূপকাযতো, মগ্গেন চ নামকাযতোতি ইমেহি উভতোভাগেহি ৱিমুত্তোতিপি উভতোভাগৱিমুত্তো, সো চতুন্নং অৰূপসমাপত্তীনং একেকতো ৱুট্ঠায সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা অৰহত্তপ্পত্তানং চতুন্নং, নিৰোধা ৱুট্ঠায অৰহত্তপ্পত্তঅনাগামিনো চ ৱসেন পঞ্চৱিধো, তেসু পচ্ছিমোৱ নিপ্পৰিযাযতো উভতোভাগৱিমুত্তো নাম, সেসা পৰিযাযেন. এত্থ চ ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানং কিলেসকাযতো ৱিমুত্তম্পি ৰূপকাযতো অৱিমুত্তং, অৰূপাৱচৰং পন তদভযতোপি ৱিমুত্তং, তস্মা তদেৱ পাদকং কত্ৱা অৰহত্তপ্পত্তোৱ উভতোভাগৱিমুত্তো হোতি, ন ৰূপাৱচৰন্তি ৱেদিতব্বং. পঞ্ঞাৱিমুত্তোতি অৰহত্তমগ্গপঞ্ঞায আসৱেহি ৱিমুত্তো. সো হি সুক্খৱিপস্সকো, চতূহি ৰূপাৱচৰজ্ঝানেহি ৱুট্ঠায অৰহত্তপ্পত্তা চত্তাৰো চাতি পঞ্চৱিধো. অৰূপাৱচৰজ্ঝানেসু হি একস্মিম্পি সতি উভতোভাগৱিমুত্তোৱ নাম হোতি.
কাযসক্খীতি ৰূপাৰূপজ্ঝানলাভী অৰিযো. সো হি সোতাপত্তিমগ্গট্ঠৱজ্জিতানং ছন্নং সেখানং ৱসেন ছব্বিধো. তেনেৱ হিস্স ‘‘একচ্চে আসৱা পৰিক্খীণা’’তি নিদ্দেসে ৱুত্তং. সোতাপত্তিমগ্গট্ঠস্স চ ন কেচিপি আসৱা পৰিক্খীণাতি ৱত্তব্বা, পৰিক্খীযিস্সন্তীতি পন ৱত্তব্বা, অৰহতো পন সব্বেপি আসৱা পৰিক্খীণা, ন একচ্চেতি. সো হি ফুট্ঠন্তং সচ্ছিকৰোতীতি কাযসক্খী, ফুট্ঠানং পটিলদ্ধানং ঝানানং অনন্তৰং নামকাযেন নিৰোধং সচ্ছিকৰোতীতিপি কাযসক্খী, কাযেনাতি চেত্থ ‘‘নামকাযেন চেৱ পৰমত্থসচ্চং সচ্ছিকৰোতি, পঞ্ঞায চ অতিৱিজ্ঝ পস্সতী’’তি ৱচনতো অৰহত্তফলং ঠপেত্ৱা সেসমগ্গফলানমেতং অধিৱচনং, তেন কাযেন পঠমজ্ঝানানন্তৰং নিব্বানস্স সচ্ছিকৰণতোপি কাযসক্খীতি কেচি. দিট্ঠিপ্পত্তোতি সুক্খৱিপস্সকো, ৰূপজ্ঝানলাভী চ যথাৱুত্তো ছব্বিধো সেখো চ, অযং দিট্ঠন্তপ্পত্তোতি দিট্ঠিপ্পত্তো. দস্সনং দিট্ঠি, পঠমমগ্গো, তস্স অনন্তৰং নিৰোধপ্পত্তোতি অত্থো. দিট্ঠপ্পত্তোতিপি পাঠো, তস্স পঠমমগ্গেন দিট্ঠং নিব্বানং পুন পত্তোতি অত্থো.
সদ্ধাৱিমুত্তোতি সুক্খৱিপস্সকো, ৰূপজ্ঝানলাভী চ যথাৱুত্তো ছব্বিধো সেখো চ. অযং হি সদ্দহন্তো ৱিমুত্তোতি সদ্ধাৱিমুত্তো. কথং পনেতস্স দিট্ঠিপ্পত্ততো নানত্তন্তি? আগমনীযপটিপদায. দিট্ঠিপ্পত্তো হি পঞ্ঞাসম্পদায পুব্বভাগে ৱিপস্সনায কিলেসে অপ্পদুক্খেন ৱিক্খম্ভেন্তো আগতো, সদ্ধাৱিমুত্তো পন সদ্ধাবহুলতায কিলেসে দুক্খেন ৱিক্খম্ভেন্তো আগতো. এতমেৱ হি ভেদং সন্ধায নিদ্দেসে ‘‘একচ্চে আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি, নো চ খো যথাদিট্ঠিপ্পত্তস্সা’’তি ৱুত্তং.
ধম্মানুসাৰীতি যস্স সোতাপত্তিমগ্গক্খণে পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অধিমত্তং হোতি, অযং পঞ্ঞাসঙ্খাতেন ধম্মেন সৰতি অনুস্সৰতীতি ধম্মানুসাৰী, সোতাপত্তিমগ্গট্ঠস্সেতং নামং. ফলে পন পত্তে দিট্ঠিপ্পত্তো নাম হোতি. সদ্ধানুসাৰীতি যস্স সোতাপত্তিমগ্গক্খণে সদ্ধিন্দ্ৰিযং অধিমত্তং হোতি, অযং সদ্ধায সৰতি অনুস্সৰতীতি সদ্ধানুসাৰী, সোতাপত্তিমগ্গট্ঠস্সেতং নামং. ফলে পন পত্তে সদ্ধাৱিমুত্তো নাম হোতি.
লোকুত্তৰধম্মং হি নিব্বত্তেন্তানং দ্ৱে ধুৰানি নাম, দ্ৱে অভিনিৱেসা নাম, দ্ৱে সীসানি নাম. তত্থ সদ্ধাধুৰং পঞ্ঞাধুৰন্তি দ্ৱে ধুৰানি নাম. একো পন সমথাভিনিৱেসো, একো ৱিপস্সনাভিনিৱেসোতি দ্ৱে অভিনিৱেসা. একো চ অৰহত্তং মত্থকং পাপুণন্তো উভতোভাগৱিমুত্তো হোতি, একো পঞ্ঞাৱিমুত্তোতি ইমানি দ্ৱে সীসানি নাম. যে হি কেচি লোকুত্তৰং ধম্মং নিব্বত্তেন্তি, সব্বে তে দ্ৱে ইমে ধম্মে ধুৰং কত্ৱা ইমেসু দ্ৱীসু ঠানেসু অভিনিৱিসিত্ৱা ইমেহি দ্ৱীহি ঠানেহি ৱিমুচ্চন্তি. তেসু যো ভিক্খু অট্ঠসমাপত্তিলাভী পঞ্ঞং ধুৰং কত্ৱা সমথৱসেন অভিনিৱিট্ঠো অঞ্ঞতৰং অৰূপসমাপত্তিং পদট্ঠানং কত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি, অযং সোতাপত্তিমগ্গক্খণে ধম্মানুসাৰী নাম. পৰতো পন ছসু ঠানেসু কাযসক্খী নাম. অৰহত্তফলং পত্তে উভতোভাগৱিমুত্তো নাম.
অপৰো পঞ্ঞমেৱ ধুৰং কত্ৱা ৱিপস্সনাৱসেন অভিনিৱিট্ঠো সুদ্ধসঙ্খাৰে ৱা ৰূপাৱচৰজ্ঝানেসু ৱা অঞ্ঞতৰং সম্মসিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি, অযম্পি সোতাপত্তিমগ্গক্খণে ধম্মানুসাৰী নাম. পৰতো পন ছসু ঠানেসু দিট্ঠিপ্পত্তো নাম, অৰহত্তং পত্তে পঞ্ঞাৱিমুত্তো নাম.
অপৰো পন অট্ঠসমাপত্তিলাভী সদ্ধং ধুৰং কত্ৱা সমাধিৱসেন অভিনিৱিট্ঠো অঞ্ঞতৰং অৰূপসমাপত্তিং পদট্ঠানং কত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি, অযং সোতাপত্তিমগ্গক্খণে সদ্ধানুসাৰী নাম, পৰতো ছসু ঠানেসু কাযসক্খীযেৱ নাম. অৰহত্তং পত্তে উভতোভাগৱিমুত্তোযেৱ নাম. অপৰো সদ্ধমেৱ ধুৰং কত্ৱা ৱিপস্সনাৱসেন অভিনিৱিট্ঠো সুদ্ধসঙ্খাৰে ৱা ৰূপাৱচৰজ্ঝানেসু ৱা অঞ্ঞতৰং সম্মসিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি, অযম্পি সোতাপত্তিমগ্গক্খণে সদ্ধানুসাৰী নাম, পৰতো ছসু ঠানেসু সদ্ধাৱিমুত্তো নাম. অৰহত্তপ্পত্তে পঞ্ঞাৱিমুত্তো নাম. ইমে সত্ত পুগ্গলা সম্মাসম্বুদ্ধপচ্চেকসম্বুদ্ধেহি সদ্ধিং নৱ লোকে অগ্গদক্খিণেয্যা নামাতি.
দসকে পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠাতি সত্তক্খত্তুপৰমো, কোলংকোলো, একবীজী, সকদাগামী কামাৱচৰপটিসন্ধিকো, অৰহা চাতি ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ কামাৱচৰভূমিযঞ্ঞেৱ অনুপাদিসেসনিব্বানসঙ্খাতা নিট্ঠাতি অত্থো. কামাৱচৰত্তভাৱে এৱ হি এতে পৰিনিব্বাযন্তি, নাঞ্ঞস্মিং. পঞ্চন্নং ইধ ৱিহায নিট্ঠাতি অন্তৰাপৰিনিব্বাযী উপহচ্চপৰিনিব্বাযী অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী চাতি ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ কামাৱচৰে অত্তভাৱং ৱিহায ৱিজহিত্ৱা ব্ৰহ্মত্তভাৱে ঠিতানঞ্ঞেৱ নিট্ঠাতি অত্থো. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱাতি. অযমেত্থ সঙ্খেপতো পাড়িনযেন সদ্ধিং অত্থনিচ্ছযো, ৱিত্থাৰো পন পুগ্গলপঞ্ঞত্তিপাড়িঅট্ঠকথাসু (পু. প. মাতিকা ১ আদযো; পু. প. অট্ঠ. মাতিকাৱণ্ণনা ১) গহেতব্বোতি.
মোহৱিচ্ছেদনিযা অভিধম্মমাতিকত্থৱণ্ণনায
পুগ্গলপঞ্ঞত্তিমাতিকত্থৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.