সুত্তন্তিকদুকমাতিকত্থৱণ্ণনা
সুত্তন্তিকদুকেসু ৱেদেতি, ৱিৱিধেন ৱা আকাৰেন জানাতীতি ৱিজ্জা, ৱিপস্সনাঞাণমনোমযিদ্ধিছঅভিঞ্ঞাৱসপ্পৱত্তা পঞ্ঞা, তস্মিং ৱিজ্জাভাগে ৱিজ্জাকোট্ঠাসে ৱিজ্জাসভাৱে ৱত্তন্তীতি ৱিজ্জাভাগিনো. তা এৱ ৱিজ্জা, তং ৱা ৱিজ্জং সম্পযোগৱসেন ভজন্তীতিপি ৱিজ্জাভাগিনো, অট্ঠৱিধৱিজ্জাসম্পযুত্তধম্মা. তাসু যা কাচি একা ৱিজ্জা ৱিজ্জা, সেসা ৱিজ্জাভাগিনোতি এৱং ৱিজ্জাপি ৱিজ্জাসম্পযুত্তধম্মাপি ৱিজ্জাভাগিনোত্ৱেৱ ৱেদিতব্বা, ইধ পন ৱিজ্জাসম্পযুত্তা ধম্মাৱ অধিপ্পেতা. ন ৱিজানাতীতি অৱিজ্জা, চতুসচ্চচ্ছাদকৱসেন চতুব্বিধো মোহো, তস্মিং অৱিজ্জাভাগে অৱিজ্জাকোট্ঠাসে অৱিজ্জাসভাৱে ৱত্তন্তীতি অৱিজ্জাভাগিনো. তা এৱ অৱিজ্জা, তং ৱা অৱিজ্জং সম্পযোগৱসেন ভজন্তীতিপি অৱিজ্জাভাগিনো, অৱিজ্জাসম্পযুত্তধম্মা. এৱং অৱিজ্জাপি অৱিজ্জাসম্পযুত্তধম্মাপি অৱিজ্জাভাগিনোত্ৱেৱ ৱেদিতব্বা, ইধ পন অৱিজ্জাসম্পযুত্তধম্মাৱ অধিপ্পেতা.
তত্থ অৰহত্তমগ্গচিত্তং, পঞ্ঞাৱিৰহিততংসম্পযুত্তা চ ৱিজ্জাভাগিনো চ ঞাণসম্পযুত্তকামাৱচৰজৱনানি, ঞাণৱিৰহিততংসম্পযুত্তা চ ৱিপস্সনাভাৱেন পৱত্তিযং ৱিজ্জাভাগিনো, অঞ্ঞদা ন ৱত্তব্বা. ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানিকজৱনচিত্তানি, পঞ্ঞাৱিৰহিততংসম্পযুত্তা চ মনোমযিদ্ধিভাৱেন চ পঞ্চাভিঞ্ঞাভাৱেন চ পৱত্তিযং ৱিজ্জাভাগিনো, অঞ্ঞদা ন ৱত্তব্বা. তত্থ দ্ৱাদসাকুসলচিত্তানি, অৱিজ্জাৱিৰহিততংসম্পযুত্তা চ অৱিজ্জাভাগিনোৱ, ইধ পন অৱিজ্জা, সেসচিত্তৰূপনিব্বানানি চ ন ৱত্তব্বাৱ. চেতসিকেসু পন মোহঅপ্পমঞ্ঞা ন ৱত্তব্বাৱ, সেসা কুসলাব্যাকতা সিযা ৱিজ্জাভাগিনো, সিযা ন ৱত্তব্বা, তিজাতিকা দ্ৱিধাপি ন ৱত্তব্বা চ. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. পঠমং.
পুন অনজ্ঝোত্থৰণৱসেন কিলেসন্ধকাৰং ৱিদ্ধংসেতুং অসমত্থতায ৱিজ্জু উপমা এতেসন্তি ৱিজ্জূপমা, আদিতো তীসু মগ্গেসু ঞাণংৱ. নিস্সেসং ৱিদ্ধংসনসমত্থতায ৱজিৰং উপমা এতেসন্তি ৱজিৰূপমা, অৰহত্তমগ্গে ঞাণং. যথা হি মেঘন্ধকাৰে মগ্গপটিপন্নস্স পটিচ্ছাদনঅন্ধকাৰং ৱিধমিত্ৱা ৱিজ্জুযা উপ্পন্নক্খণে চাতুদিসা মগ্গা পাকটা হোন্তি, ৱিজ্জুযা নিৰুদ্ধায পুন অন্ধকাৰো ওত্থৰিত্ৱা মগ্গং পটিচ্ছাদেতি, এৱং ৱিপস্সনাযানিকস্স যথাসকং সচ্চচ্ছাদককিলেসন্ধকাৰং ৱিধমিত্ৱা তীসু মগ্গেসু যথাক্কমং উপ্পন্নেসু চত্তাৰি সচ্চানি পাকটানি হোন্তি, তেসু নিৰুদ্ধেসু পুন অৱসিট্ঠকিলেসন্ধকাৰো চতুসচ্চং পটিচ্ছাদেতি, তস্মা তীসু মগ্গেসু পঞ্ঞা ৱিজ্জূপমা ৱুত্তা. যথা পন ৱজিৰস্স অভেজ্জো পাসাণো নাম নত্থি, তঞ্চ নিস্সেসতো ৱজিৰং খেপেতি, ৱজিৰেন চ গতমগ্গে পাসাণস্স পুন পাকতিকভাৱো নত্থি, এৱং অৰহত্তমগ্গঞাণস্স অৱজ্ঝকিলেসো নাম নত্থি, তঞ্চ নিস্সেসতো অৰহত্তমগ্গঞাণং খেপেতি, তেন চ খেপিতে কিলেসে অৱসিট্ঠকিলেসাভাৱতো তস্স পুন পচ্চুদাৱত্তনং নাম নত্থি, তস্মা চতুত্থমগ্গে পঞ্ঞা ৱজিৰূপমা ৱুত্তা. পঞ্ঞা এৱ হেত্থ সিযা ৱিজ্জূপমা, সিযা ন ৱত্তব্বা চ হোতি. সেসচেতসিকচিত্তৰূপনিব্বানানি পন সব্বানি ন ৱত্তব্বানেৱ. দুতিযং.
বালেসু ঠিতত্তা, যত্থ ঠিতা তদুপচাৰেন বালা, বালকৰত্তা ৱা বালা, দ্ৱাদসাকুসলচিত্তানি. ইধ পন অহিৰিকঞ্চ অনোত্তপ্পঞ্চ বালা নাম. পণ্ডিতেসু ঠিতত্তা পণ্ডিতা, পণ্ডিতকৰত্তা ৱা পণ্ডিতা, একৱীসতি কুসলচিত্তানি. ইধ পন হিৰী চ ওত্তপ্পঞ্চ পণ্ডিতা নাম. সেসচিত্তৰূপনিব্বানানি ন ৱত্তব্বানি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. ততিযং.
কণ্হাতি কাড়কা, চিত্তস্স অপভস্সৰভাৱকৰণা. সুক্কাতি ওদাতা, পভস্সৰভাৱকৰণা. সেসং সব্বং বালদুকসদিসমেৱ. চতুত্থং.
ইধ চেৱ সম্পৰাযে চ তপেন্তীতি তপনীযা. ন তপনীযা অতপনীযা. সেসং বালদুকসদিসমেৱ. পঞ্চমং.
‘‘সিৰিৱড্ঢকো ধনৱড্ঢকো’’তিআদযো ৱিয ৱচনমত্তমেৱ অধিকাৰং কত্ৱা পৱত্তা অধিৱচনা নাম. নামধেয্যন্তি তেসং তেসং ধম্মানং নামানি. তানি চতুব্বিধানি সামঞ্ঞনামং গুণনামং কিত্তিমনামং ওপপাতিকনামন্তি. তত্থ পঠমকপ্পিকেসু মহাজনেন সম্মন্নিত্ৱা ঠপিতত্তা ‘‘মহাসম্মতো’’তি ৰঞ্ঞো নামন্তি এৱৰূপং সামঞ্ঞনামং নাম. ‘‘ধম্মকথিকো পংসুকূলিকো কাড়ো ৰস্সো’’তি এৱৰূপং গুণতো আগতং, ‘‘ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তিআদীনিপি তথাগতস্স অনেকানি নামসতানি গুণনামং নাম. যং পন জাতস্স কুমাৰস্স ঞাতকা কপ্পেত্ৱা পকপ্পেত্ৱা ‘‘অযং অসুকো নামা’’তি নামং কৰোন্তি, ইদং কিত্তিমনামং নাম. যা পন পুৰিমপঞ্ঞত্তি অপৰপঞ্ঞত্তিযং নিপততি, সেয্যথিদং – পুৰিমকপ্পেপি চন্দো চন্দো এৱ, এতৰহিপি অনাগতেপি চন্দো এৱ. তথা ‘‘সূৰিযো সমুদ্দো পথৱী ৰূপং ৱেদনা সঞ্ঞা সঙ্খাৰা ৱিঞ্ঞাণং নিব্বান’’ন্তিএৱমাদি ওপপাতিকনামং নাম. তানি পুন ৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি অৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি ৱিজ্জমানেনঅৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি অৱিজ্জমানেনৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি ৱিজ্জমানেনৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি অৱিজ্জমানেনঅৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তীতি এৱং নামপঞ্ঞত্তিৱসেন ছব্বিধানি হোন্তি.
তত্থ পৰমত্থতো উপলব্ভমানা যথাৱুত্তদ্ৱাসত্ততিৱিধা নামৰূপধম্মা ৱিজ্জমানা নাম, তেসং পকাৰেহি ঞাপনতো পঞ্ঞত্তি ৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি নাম, ‘‘চিত্তং ফস্সো পথৱী ৰূপং নিব্বান’’ন্তিআদযো পৰমত্থৱাচকা সদ্দা. উপাদিন্ননামৰূপধম্মে পন উপাদায পঞ্ঞত্তা সত্তপুগ্গলইত্থিপুৰিসদেৱমনুস্সতিৰচ্ছানাদিভেদা, অনুপাদিন্নৰূপধম্মে উপাদায পঞ্ঞত্তা ভূমিপব্বতৰুক্খসকটচন্দসূৰিযনক্খত্তদিসাকালকসিণাদিভেদা চ পৰমত্থতো অনুপলব্ভমানা অৱিজ্জমানা নাম, তেসং পঞ্ঞত্তি অৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি নাম. তথা ‘‘অত্তা ভূমী’’তিআদযো অত্থপঞ্ঞত্তিৱাচকা সদ্দা চ চিত্তসন্ততিৱণ্ণুপগন্তিআদি ৱিজ্জমানত্থৱাচকা সদ্দা ৱিজ্জমানেনঅৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি নাম. ‘‘পুৰিসস্স চিত্তং, মেঘৱণ্ণো’’তিআদীসু অৱিজ্জমানেনৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি নাম. ‘‘চিত্তলহুতা পথৱীগন্ধো’’তিআদি ৱিজ্জমানেনৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি নাম. ‘‘মনুস্সসৰীৰং ৰুক্খসাখা’’তিআদি অৱিজ্জমানেনঅৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তি নাম. এৱং ছব্বিধাপি চেতা অধিপ্পাযং ৱিঞ্ঞাপেতুকামতাচিত্তসমুট্ঠাপিতসৱিঞ্ঞত্তিসদ্দানুসাৰেন ঞাতসঙ্কেতস্স সোতৱিঞ্ঞাণৱীথিঅনন্তৰং উপ্পন্নেহি মনোদ্ৱাৰিকৱিঞ্ঞাণেহি ‘‘ইমস্সেদং নাম’’ন্তি অনেকসদ্দেসু একত্তমাৰোপেত্ৱা ৱৱত্থাপিতা অত্থাভিমুখং নমনতো পকাৰেহি অত্থস্স ঞাপনতো ‘‘নামপঞ্ঞত্তী’’তি ৱুচ্চন্তি, তেসং অধিৱচনানং পথা অত্থা অধিৱচনপথা, সম্মুতিপৰমত্থভেদা সব্বে ধম্মা সদ্দৱচনীযসভাৱা. ছট্ঠং.
ইতো পৰং দ্ৱে দুকা অধিৱচনদুকসদিসাৱ, কেৱলং পদত্থমত্তমেৱ ৱিসেসো. তত্থ অভিসঙ্খৰোন্তীতি সঙ্খাৰাতি এৱং নিদ্ধাৰেত্ৱা সহেতুকং কত্ৱা ৱুচ্চমানা নিৰুত্তি নাম, ‘‘তক্কো ৱিতক্কো সঙ্কপ্পো’’তি এৱং তেন তেন পকাৰেন ঞাপনতো পঞ্ঞত্তি নাম, যথাৱুত্তনামপঞ্ঞত্তিযোৱ. ন হি অধিৱচননিৰুত্তিপঞ্ঞত্তীসু অত্থতো কোচিপি ভেদো অত্থি, নিব্বত্তিনিমিত্তভেদদস্সনত্থং পন নেসং ৱিভাগেন পদত্থো দস্সিতো. ইমেসু চ তীসু দুকেসু পঞ্ঞত্তিসহিতা সব্বে ধম্মা লব্ভন্তি, অনন্তৰে নামৰূপদুকে পঞ্ঞত্তিৰহিতাতি ইমে চত্তাৰো দুকা ইমেসু সুত্তন্তিকদুকেসু নিপ্পদেসা, সেসা পন অট্ঠতিংসাপি সপ্পদেসাতি ৱেদিতব্বা. সত্তমট্ঠমানি.
নামকৰণট্ঠেন, নমনট্ঠেন, নামনট্ঠেন চ নামং, অৰূপক্খন্ধনিব্বানানি. তানি হি সব্বদাপি ৱেদনা সঞ্ঞা সঙ্খাৰা ৱিঞ্ঞাণং নিব্বানন্তি ওপপাতিকনামৱসেন অত্তনো নামং কৰোন্তাৱ পৱত্তন্তি চন্দসূৰিযাদযো ৱিয. ন হি তেসং সামঞ্ঞগুণকিত্তিমৱসেন নামকৰণকিচ্চং অত্থীতি. এৱং নামকৰণট্ঠেন নামং ৱেদিতব্বং. আৰম্মণাভিমুখং পন নমনট্ঠেন, অঞ্ঞমঞ্ঞং তত্থ নামনট্ঠেন চ চত্তাৰো অৰূপক্খন্ধাৱ নামং. নিব্বানং পন আৰম্মণাধিপতিপচ্চযতায অত্তনি অনৱজ্জধম্মানং নামনট্ঠেনেৱ নামং ৱেদিতব্বং. ৰুপ্পনট্ঠেন ৰূপং, ৰূপক্খন্ধো. নৱমং.
অৱিজ্জাতি দুক্খাদিপটিচ্ছাদকো সব্বো মোহো. ভৱতণ্হাতি ভৱপত্থনাৱসেন পৱত্তো লোভো. তথা অপ্পৱত্তো পনেত্থ লোভো, সেসচেতসিকচিত্তৰূপনিব্বানানি চ ন ৱত্তব্বানি. ইতো পৰং পন এৱং নৱত্তব্বৱিভাগং অদস্সেত্ৱা পদত্থসৰূপমত্তমেৱ দস্সযিস্সাম, দস্সিতাৱসেসা ন ৱত্তব্বাতি গহেতব্বা. দসমং.
ভৱো ৱুচ্চতি সস্সতং. ‘‘ভৱিস্সতি অত্তা চ লোকো চা’’তি সস্সতৱসেন উপ্পজ্জনকদিট্ঠি ভৱদিট্ঠি নাম. ৱিভৱো ৱুচ্চতি উচ্ছেদো. ‘‘ন ভৱিস্সতি অত্তা চ লোকো চা’’তি উচ্ছেদৱসেন উপ্পজ্জনকদিট্ঠি ৱিভৱদিট্ঠি নাম. উভযেনাপি মিচ্ছাদিট্ঠি গহিতা. তথা অনন্তৰেসুপি তীসু দুকেসু. একাদসমং.
খন্ধপঞ্চকং ‘‘অত্তা চ লোকো চা’’তি গহেত্ৱা ‘‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চা’’তি পৱত্তা দিট্ঠি সস্সতদিট্ঠি নাম. তথা ‘‘উচ্ছিজ্জিস্সতী’’তি পৱত্তা দিট্ঠি উচ্ছেদদিট্ঠি নাম. ‘‘অন্তৱা’’তি পৱত্তা অন্তৱাদিট্ঠি নাম. ‘‘অনন্তৱা’’তি পৱত্তা অনন্তৱাদিট্ঠি নাম. পুব্বন্তং অনুগতা ব্ৰহ্মজালে ৱুত্তনযেন অতীতকোট্ঠাসং আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্তা অট্ঠাৰসৱিধা পুব্বন্তানুদিট্ঠি নাম. অপৰন্তং অনুগতা তত্থেৱ আগতনযেন অনাগতকোট্ঠাসং আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্তা চতুচত্তালীসৱিধা অপৰন্তানুদিট্ঠি নাম. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ব্ৰহ্মজালে (দী. নি. ১.২৮), তদট্ঠকথায (দী. নি. অট্ঠ. ১.২৮) চ ৱেদিতব্বো. দ্ৱাদসমতেৰসমচুদ্দসমানি.
অহিৰিকদুকং, হিৰিদুকঞ্চ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. পঞ্চদসমসোড়সমানি.
দুক্খং ৱচো এতস্মিং ৱিপ্পটিকূলগাহিম্হি ৱিপচ্চনীকসাতে অনাদৰে পুগ্গলেতি দুব্বচো, সহধম্মিকং দস্সেত্ৱা ওৱদিযমানে অনাদৰকাৰকো পুগ্গলো, তস্স কম্মং দোৱচস্সং, তস্স ভাৱো দোৱচস্সতা, অনাদৰৱসেন পৱত্তা দ্ৱে পটিঘচিত্তা, তংসম্পযুত্তা চ. পাপা অস্সদ্ধাদযো পুগ্গলা এতস্স মিত্তাতি পাপমিত্তো, তস্স ভাৱো পাপমিত্ততা, পাপপুগ্গলেসু দড়্হভত্তিৱসেন, কাযচিত্তেহি তংসেৱনাতন্নিন্নতাৱসেন চ পৱত্তানি অট্ঠ লোভচিত্তানি. সত্তৰসমং.
সোৱচস্সতা, কল্যাণমিত্ততা চ ৱুত্তপটিপক্খৱসেন ৱেদিতব্বা. অত্থতো পন তথাপৱত্তানি সহেতুককামাৱচৰকুসলকিৰিযচিত্তানি. অট্ঠাৰসমং.
পঞ্চসু, সত্তসু ৱা আপত্তীসু কুসলভাৱো আপত্তিকুসলতা, সহ ৱত্থুনা তাসং আপত্তীনং আপজ্জনপৰিচ্ছেদজাননৱসেন পৱত্তা কামাৱচৰজৱনপঞ্ঞা. আপত্তীহি ৱুট্ঠানে কুসলভাৱো আপত্তিৱুট্ঠানকুসলতা, ৱুট্ঠানৱিধানেন সদ্ধিং আপত্তিৱুট্ঠানপৰিচ্ছেদজাননৱসেন পৱত্তা যথাৱুত্তচিত্তসম্পযুত্তপঞ্ঞাৱ. একূনৱীসতিমং.
সমাপজ্জিতব্বতো সমাপত্তি, তাসু লোকিযলোকুত্তৰাসু সৱিতক্কসৱিচাৰাদীসু সমাপত্তীসু কুসলতা সমাপত্তিকুসলতা, সহ পৰিকম্মেন অপ্পনাপৰিচ্ছেদজাননৱসেন পৱত্তা পঞ্ঞা. সমাপত্তীহি ৱুট্ঠানে কুসলভাৱো সমাপত্তিৱুট্ঠানকুসলতা, যথাপৰিচ্ছিন্নকালেযেৱ তাহি ৱুট্ঠানকপঞ্ঞা কামাৱচৰজৱনপঞ্ঞাৱ. ৱীসতিমং.
অট্ঠাৰসসু ধাতূসু কুসলভাৱো ধাতুকুসলতা, সৱনধাৰণপটিৱেধপচ্চৱেক্খণপঞ্ঞা. তাসঞ্ঞেৱ ধাতূনং মনসিকাৰে কুসলভাৱো মনসিকাৰকুসলতা, তাসং সম্মসনপটিৱেধপচ্চৱেক্খণপঞ্ঞা. এস নযো আযতনকুসলতাযপি. তত্থ হি সৱনধাৰণপচ্চৱেক্খণা কামাৱচৰাৱ, পটিৱেধো লোকুত্তৰোৱ, সম্মসনং কামাৱচৰলোকুত্তৰং. অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিচ্চ সহিতং ফলং উপ্পাদেতীতি পটিচ্চসমুপ্পাদো, অৱিজ্জাদীহি নিদ্দিট্ঠো পচ্চযসমূহো, তস্মিং দ্ৱাদসঙ্গে অনুলোমপটিচ্চসমুপ্পাদে কুসলভাৱো পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলতা, ‘‘ইমিনা পচ্চযেন ইদং হোতী’’তি জাননৱসেন পৱত্তা লোকিযজৱনপঞ্ঞাৱ. একৱীসতিমদ্ৱাৱীসতিমানি.
তিট্ঠতি এত্থ ফলং তদাযত্তৱুত্তিতাযাতি ঠানং, কাৰণং, তস্মিং ঠানে কুসলতা ঠানকুসলতা. ন ঠানে কুসলতা অট্ঠানকুসলতা. তেৱীসতিমং.
উজুভাৱো অজ্জৱো. মুদুভাৱো মদ্দৱো. কাযচিত্তুজুকতামুদুকতাদ্ৱযং. চতুৱীসতিমং.
অধিৱাসনসঙ্খাতা খমনং খন্তি, তথাপৱত্তকামাৱচৰজৱনানি. পাপতো সুট্ঠু ওৰতো ৱিৰতোতি সোৰতো, তস্স ভাৱো সোৰচ্চং. কাযৱচীমনোসংৱৰসীলসঙ্খাতানি লোকিযলোকুত্তৰজৱনানি. পঞ্চৱীসতিমং.
সম্মোদকপিযৱাদিতাসঙ্খাতো সখিলভাৱো সাখল্যং, যথা পৰেহি সদ্ধিং অত্তনো ছিদ্দং ৱিৱৰং ন হোতি, এৱং ধম্মামিসেহি পটিসন্থৰণং পটিচ্ছাদনং পটিসন্থাৰো. আগন্তুকস্স হি পচ্চুগ্গমনপত্তচীৱৰপটিগ্গহণআসনদানবীজনপাদধোৱনমক্খনাদিনা, পানীযেন আপুচ্ছনেন, কালে আগতস্স যাগুআদীনং, ৱিকালে পানকাদীনঞ্চ দানেন, পুনদিৱসে পিণ্ডায চৰণট্ঠানদস্সনপৱেসননিক্খমনকালাৰোচনাদিনা চ পব্বজিতা, গহট্ঠানঞ্চ ৱিনযে আগতনযেন যথানুৰূপং আমিসপটিসন্থাৰো কাতব্বো. আগন্তুকং পন উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘তুম্হে কতৰভাণকা’’তি অপুচ্ছিত্ৱা ‘‘আচৰিযুপজ্ঝাযা ৱো কতৰং গন্থং ৱড়ঞ্জেন্তী’’তি পুচ্ছিত্ৱা তস্স ৱিসযে পঞ্হপুচ্ছনেন সচে ন সক্কোতি, সযং কথেত্ৱা দানেন, ধম্মকথনপঞ্হৱিস্সজ্জনকম্মট্ঠানকথনকুক্কুচ্চদিট্ঠিৱিনোদনাদিনা, পৰিৱাসাদিৱিনযকম্মকৰণেন, পব্বাজনউপসম্পদাদিনা চ ধম্মপটিসন্থাৰো কাতব্বো. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰতো পনাযং সদ্ধিং আনিসংসদীপকৱত্থূহি অট্ঠসালিনিযং (ধ. স. অট্ঠ. ১৩৫১) ঞাতব্বো. এতস্মিং দুৱিধে পটিসন্থাৰে কুসলভাৱো পটিসন্থাৰকুসলতা, তথাপৱত্তকামাৱচৰজৱনানি এৱ. ছব্বীসতিমং.
ইন্দ্ৰিযেসু মনচ্ছট্ঠেসু আপাথগতৰূপাদীসু আৰম্মণেসু নিমিত্তগহণাদিনা ইন্দ্ৰিযসংৱৰভেদসঙ্খাতো অগুত্তদ্ৱাৰভাৱো ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰতা. পটিগ্গহণপৰিভোগৱসেন ভোজনে মত্তং অজাননভাৱো ভোজনে অমত্তঞ্ঞুতা, তথাপৱত্তঅকুসলচিত্তানি. সত্তৱীসতিমং.
অনন্তৰদুকেপি ৱুত্তপটিপক্খৱসেন কামাৱচৰসহেতুককুসলকিৰিযচিত্তানি ৱেদিতব্বানি. অট্ঠৱীসতিমং.
সতিৱিপ্পৱাসসঙ্খাতো মুট্ঠসতিভাৱো মুট্ঠস্সচ্চং, সব্বে অকুসলা ধম্মা, অসম্পজাননভাৱো অসম্পজঞ্ঞং, মোহো. একূনতিংসতিমং.
অনন্তৰদুকে চতুভূমিকা সতিপঞ্ঞাৱ ৱুত্তা. তিংসতিমং.
অপ্পটিসঙ্খানে অপ্পটিৱানসঙ্খাতে অকম্পিযট্ঠেন যোনিসোদস্সনসঙ্খাতং পটিসঙ্খানমেৱ বলন্তি পটিসঙ্খানবলং, কামাৱচৰপঞ্ঞাৱ. সত্তবোজ্ঝঙ্গাদিভাৱনাৱসেন পৱত্তা চতুভূমকধম্মা ভাৱনাবলং. একতিংসতিমং.
পচ্চনীকধম্মে সমেতীতি সমথো, সো তিৱিধো চিত্তসমথো অধিকৰণসমথো সব্বসঙ্খাৰসমথোতি. তত্থ চ পুব্বভাগাসু অট্ঠসমাপত্তীসু একগ্গতা চিত্তসমথো নাম, সম্মুখাৱিনযাদি সত্তৱিধো অধিকৰণসমথো নাম, নিব্বানং সব্বসঙ্খাৰসমথো নাম. ইধ পন চতুভূমকো সমাধি অধিপ্পেতো. অনিচ্চাদিৱসেন ৱিৱিধেনাকাৰেন পস্সতীতি ৱিপস্সনা, লোকিযলোকুত্তৰা ৱিপস্সনাপঞ্ঞাৱ. বাত্তিংসতিমং.
সমথোৱ তং আকাৰং গহেত্ৱা পুন পৱত্তেতব্বস্স সমথস্স নিমিত্তন্তি সমথনিমিত্তং. পগ্গাহনিমিত্তেপি এসেৱ নযো. চতুভূমকসমাধিৱীৰিযানি এৱ. তেত্তিংসতিমং.
অনন্তৰদুকেপি ৱীৰিযসমাধী এৱ ৱুত্তা. চতুত্তিংসতিমং.
সীলৱিনাসিকা অসংৱৰসঙ্খাতা সীলস্স ৱিপত্তীতি সীলৱিপত্তি, তথাপৱত্তা অকুসলধম্মা. সম্মাদিট্ঠিযা ৱিপত্তি দিট্ঠিৱিপত্তি, মিচ্ছাদিট্ঠি এৱ. পঞ্চতিংসতিমং.
সোৰচ্চমেৱ সীলস্স সম্পাদনতো সীলপৰিপূৰণতো সীলস্স সম্পদাতি সীলসম্পদা. দিট্ঠিপাৰিপূৰিভূতং ঞাণমেৱ দিট্ঠিযা সম্পদাতি দিট্ঠিসম্পদা. চতুভূমকা সীলপঞ্ঞাৱ. তথা অনন্তৰদুকেপি. ছত্তিংসতিমং.
ৱিসুদ্ধিভাৱং সম্পত্তা সীলসঙ্খাতা সীলস্স ৱিসুদ্ধি সীলৱিসুদ্ধি. নিব্বানসঙ্খাতং ৱিসুদ্ধিং পাপেতুং সমত্থা দস্সনসঙ্খাতা দিট্ঠিযা ৱিসুদ্ধি দিট্ঠিৱিসুদ্ধি. সত্তত্তিংসতিমং.
কম্মস্সকতাসচ্চানুলোমিকমগ্গফলসম্পযুত্তপঞ্ঞা দিট্ঠি ৱিসুদ্ধি নাম. যথাদিট্ঠিস্স তদনুৰূপং পধানং যথাদিট্ঠিস্স চ পধানং নাম. অট্ঠতিংসতিমং.
সংৱেগজনকানি জাতিজৰাব্যাধিমৰণসঙ্খাতানি কাৰণানি সংৱেজনীযট্ঠানানি নাম, তেসু জাতিআদিপটিচ্চসমুপ্পন্নভযসঙ্খাতং সংৱিজনং সংৱেগো নাম, তথাপৱত্তকুসলাদি এৱ. এৱং সংৱেগজাতস্স যোনিসো উপাযেন পধানং সংৱিগ্গস্স যোনিসো পধানং, লোকিযলোকুত্তৰৱীৰিযমেৱ. একূনচত্তালীসতিমং.
কুসলধম্মপূৰণে অসন্তুট্ঠিভাৱো অসন্তুট্ঠিতা. যো পন দানং দত্ৱা ততো তেন অসন্তুট্ঠো হুত্ৱা সৰণগমনং আকঙ্খতি, ততো পঞ্চসীলাদিং, পব্বজ্জং, বুদ্ধৱচনানং উগ্গণ্হনং, সমথৱিপস্সনং, ততো তেনাপি অসন্তুট্ঠো অনুক্কমেন অৰহত্তং গণ্হাতি, অযং অসন্তুট্ঠিতা কুসলেসু ধম্মেসু. অধিকুসলধম্মানং ভাৱনায উক্কণ্ঠমানো পধানং পটিৱাপেতি নিৱত্তাপেতীতি পটিৱানি, ন পটিৱানি অপ্পটিৱানি, তস্স ভৱো অপ্পটিৱানিতা. অৰহত্তং অপ্পত্ৱা পধানস্মিং অনিৱত্তনতা অনোসক্কনতা, তথাপৱত্তলোকিযলোকুত্তৰকুসলা ধম্মা. চত্তালীসতিমং.
ৱিজাননতো ৱিজ্জা, পুব্বেনিৱাসচুতূপপাতআসৱক্খযঞাণানি. ৱিমুচ্চনতো ৱিমুত্তি, অট্ঠ সমাপত্তিযো, নিব্বানঞ্চ. অট্ঠ সমাপত্তিযো হি আৰম্মণে অধিমুচ্চনতো, সযং ৱিক্খম্ভিতকিলেসেহি ৱিমুচ্চনট্ঠেন চ ৱিমুত্তীতি ৱুত্তা, নিব্বানং পন সব্বকিলেসেহি অচ্চন্তৱিমুচ্চনট্ঠেন. একচত্তালীসতিমং.
কিলেসক্খযকৰেসু চতূসু অৰিযমগ্গেসু ঞাণং খযে ঞাণং নাম. পটিসন্ধিৱসেন অনুপ্পাদভূতে তংতংমগ্গৱজ্ঝকিলেসানং অনুপ্পাদপৰিযোসানে উপ্পন্নঅৰিযফলে ঞাণং অনুপ্পাদে ঞাণং নাম. সেসং সব্বত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. দ্ৱাচত্তালীসতিমং.
সুত্তন্তিকদুকমাতিকত্থৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
মোহৱিচ্ছেদনিযা অভিধম্মমাতিকত্থৱণ্ণনায
ধম্মসঙ্গণীমাতিকত্থৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.