অভিধম্মদুকমাতিকত্থৱণ্ণনা
দুকমাতিকায পন হেট্ঠা অনাগতপদত্থৱণ্ণনংযেৱ কৰিস্সাম. হেতুগোচ্ছকে তাৱ হেতূ ধম্মাতি এত্থ হেতুহেতু পচ্চযহেতু উত্তমহেতু সাধাৰণহেতূতি চতুব্বিধা হেতূ. তত্থ অলোভাদযো ছ ধম্মা হেতুহেতূ নাম, উপাদাৰূপাদীনং মহাভূতাদযো পচ্চযহেতূ নাম, ৱিপাকুপ্পত্তিযং কুসলাকুসলং, ইট্ঠানিট্ঠাৰম্মণঞ্চ উত্তমহেতূ নাম, সঙ্খাৰাদীনং অৱিজ্জাদযো সাধাৰণহেতূ নাম. ইধ পন হেতুহেতু অধিপ্পেতো. হেতূ ধম্মাতি মূলট্ঠেন হেতুসঙ্খাতা ধম্মা, ‘‘হেতুধম্মা’’তিপি পাঠো, সোযেৱত্থো. ন হেতূতি তেসঞ্ঞেৱ পটিক্খেপৱচনং.
তত্থ অলোভো অদোসো অমোহোতি কুসলাব্যাকতা তযো, লোভো দোসো মোহোতি অকুসলা তযো চাতি ইমে ছ ধম্মা হেতূ নাম. ইমে ঠপেত্ৱা অৱসেসা চেতসিকা, সব্বানি চ চিত্তানি, ৰূপনিব্বানানি চাতি ইমে ধম্মা ন হেতূ নাম, ইদঞ্চ নিপ্পদেসদুকন্তি ৱেদিতব্বং. হেতুদুকং পঠমং.
সম্পযোগতো পৱত্তেন সহ হেতুনাতি সহেতুকা. তথেৱ পৱত্তো নত্থি এতেসং হেতূতি অহেতুকা.
তত্থ অহেতুকচিত্তৱজ্জিতানি একসত্ততি চিত্তানি সহেতুকা নাম. তেসু দ্ৱে মোহমূলানি মোহেনেৱ সহেতুকানি, অট্ঠ লোভমূলানি লোভমোহেহি দ্ৱীহি, দ্ৱে দোসমূলানি দোসমোহেহি, দ্ৱাদস ঞাণৱিপ্পযুত্তকুসলাব্যাকতানি অলোভাদোসেহি, সেসানি সত্তচত্তালীস অলোভাদীহি তীহিপি সহেতুকানীতি, মোহমূলেসু পন মোহো, দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণং, মনোধাতু, সন্তীৰণত্তযং, ৱোট্ঠব্বনং, হসিতুপ্পাদকানি অট্ঠাৰস চিত্তানি, ৰূপনিব্বানানি চাতি ইমে ধম্মা অহেতুকা নাম. চেতসিকেসু পন লোভদোসা, ৱিচিকিচ্ছা চ মোহেনেৱ সহেতুকা, দিট্ঠিমানো লোভমোহেহি দ্ৱীহি, ইস্সামচ্ছৰিযকুক্কুচ্চানি দোসমোহেহি, মোহো পন সিযা লোভেন, সিযা দোসেনাতি দ্ৱীহি সহেতুকোপি মোহমূলেসু অহেতুকোপি, থিনমিদ্ধানি সিযা লোভমোহেহি, সিযা দোসমোহেহীতি তীহিপি সহেতুকানি, অহিৰিকানোত্তপ্পউদ্ধচ্চানি তথা চ কেৱলমোহেন চ, অমোহো পন অলোভাদোসেহেৱ দ্ৱীহি, অলোভো সিযা অদোসামোহেহি, সিযা অদোসেনাতি দ্ৱীহি, অদোসো সিযা অলোভামোহেহি, সিযা অলোভেনাতি দ্ৱীহি, সেসা পন দ্ৱাৱীসতি কুসলাব্যাকতা সিযা তীহি, সিযা দ্ৱীহিপি হেতূহি সহেতুকা, ছন্দো পন যথাযোগং তীহি, পীতিদোসৱজ্জিতেহি পঞ্চহি সিযা সহেতুকাপি অহেতুকাপি, সেসা একাদস তিজাতিকা ছহি হেতূহি সহেতুকাপি অহেতুকাপি, ৱেদনা চেত্থ দোমনস্সভূতা দ্ৱিহেতুকাৱ, সোমনস্সউপেক্খা যথাযোগং দোসৱজ্জিতেহি পঞ্চহি সহেতুকাপি অহেতুকাপি, সুখদুক্খভূতা অহেতুকাৱ, ইদঞ্চ নিপ্পদেসদুকন্তি. দুতিযং.
একুপ্পাদাদিতায হেতুনা সম্পযুত্তাতি হেতুসম্পযুত্তা. হেতুনা ৱিপ্পযুত্তাতি হেতুৱিপ্পযুত্তা. অযং হেতুসম্পযুত্তদুকো অনন্তৰে ৱুত্তসহেতুকদুকেন অত্থতো নিন্নানাকৰণো. সহেতুকদুকো এৱ হি ভগৱতা দেসনাৱিলাসেন, তথা বুজ্ঝনকপুগ্গলানং ৱা অজ্ঝাসযৱসেন হেতুসম্পযুত্তদুকভাৱেনাপি ৱুত্তো. এৱং উপৰিপি সমানত্থদুকানং ৱচনে কাৰণং ৱেদিতব্বং. ততিযং.
চতুত্থাদযো পন যস্মা পঠমদুকদুতিযততিযদুকেসু পঠমপদেন যোজেত্ৱা দ্ৱে দুকা, পঠমদুকে চ পচ্ছিমপদং দুতিযদুকেন যোজেত্ৱা একং দুকন্তি তযো দুকা দেসিতা, তস্মা তেসং পদত্থো ৱুত্তনযোৱ.
তত্থ চ যথেৱ ‘‘হেতূ চেৱ ধম্মা সহেতুকা চ, সহেতুকা চেৱ ধম্মা ন চ হেতূ’’তি অযং দুকো সম্ভৱতি, তথা ‘‘হেতূ চেৱ ধম্মা অহেতুকা চ, অহেতুকা চেৱ ধম্মা ন চ হেতূ’’তি অযম্পি সম্ভৱতি. ইমিনা নযেন হেতুসম্পযুত্তদুকেন যোজনাযপি একো লব্ভতি. যথা চ ‘‘ন হেতূ খো পন ধম্মা সহেতুকাপি, অহেতুকাপী’’তি অযং লব্ভতি, তথা ‘‘হেতূ খো পন ধম্মা সহেতুকাপি, অহেতুকাপী’’তি অযম্পি. যথা চেত্থ সহেতুকদুকে দ্ৱে দুকা, এৱং হেতুসম্পযুত্তদুকেপি ‘‘ন হেতূ খো পন ধম্মা হেতুসম্পযুত্তাপি, হেতুৱিপ্পযুত্তাপী’’তি চ ‘‘হেতূ খো পন ধম্মা হেতুসম্পযুত্তাপি, হেতুৱিপ্পযুত্তাপী’’তি চ দ্ৱে দুকা লব্ভন্তীতি অপৰেপি পঞ্চ দুকা হেতুগোচ্ছকে যোজেতুং সক্কা. তে পন ভগৱতা ৱুত্তানুসাৰেনেৱ সক্কা ঞাতুন্তি ছসু এৱ সঙ্গহিতাতি ৱেদিতব্বা. তত্থ যে তাৱ একস্মিং চিত্তে দ্ৱে তযো হেতূ একতো উপ্পজ্জন্তি, তে হেতূ চেৱ অঞ্ঞোঞ্ঞাপেক্খায সহেতুকা চ নাম. সহেতুকচিত্তেসু পন হেতুং ঠপেত্ৱা সেসা চিত্তচেতসিকা ধম্মা সহেতুকা চেৱ ন চ হেতূ নাম. ইমস্মিং দুকে সব্বে অহেতুকধম্মা ন ৱত্তব্বা. চেতসিকেসু পন হেতুৱজ্জিতা অকুসলা চেৱ কুসলাব্যাকতা চ, ছন্দো চ সহেতুকো চেৱ ন হেতু এৱ, সেসা তিজাতিকা, তথা নৱত্তব্বা চ, মোহো পন হেতু চেৱ সহেতুকো চ নৱত্তব্বো চ. চতুত্থং.
অনন্তৰদুকোপি ইমিনা দুকেন সব্বথাপি সদিসোৱাতি. পঞ্চমং.
সহেতুকচিত্তেসু হেতুৱজ্জিতা চিত্তচেতসিকা ধম্মা নহেতূ সহেতূ নাম, অহেতুকচিত্তৰূপনিব্বানানি নহেতূ অহেতুকা নাম. ইমস্মিং পন দুকে ছ হেতূ ন ৱত্তব্বা. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি. ছট্ঠং.
হেতুগোচ্ছকং নিট্ঠিতং.
সত্তসু চূড়ন্তৰদুকেসু অত্তনো নিপ্ফাদকেন সহ পচ্চযেনাতি সপ্পচ্চযা, চিত্তচেতসিকৰূপানি. নত্থি এতেসং উপ্পাদে ৱা ঠিতিযং ৱা পচ্চযো অহুত্ৱা ভৱনস্সেৱাভাৱাতি অপ্পচ্চযা, নিব্বানমেৱ. দেসনায পনেত্থ পৰমতায সোতপতিতৱসেন বহুৱচননিদ্দেসো কতো. এৱং সনিদস্সনাদীসুপি. ইদঞ্চ ইতো পৰানি ছ চ নিপ্পদেসদুকানীতি ৱেদিতব্বানি. ততো পৰঞ্চ যত্থ ‘‘ইমে ন ৱত্তব্বা’’তি ন ৱক্খাম, তং নিপ্পদেসন্তি গহেতব্বং. সপ্পচ্চযদুকং.
পচ্চযেহি সমাগন্ত্ৱা কতাতি সঙ্খতা. ন সঙ্খতাতি অসঙ্খতা. ইদঞ্চ সব্বথা সপ্পচ্চযদুকসদিসমেৱ. সপ্পচ্চযসঙ্খতউভযদুকং সব্বথা সদিসমেৱ. সঙ্খতদুকং.
ৰূপাযতনং সনিদস্সনং নাম. সেসৰূপচিত্তচেতসিকনিব্বানানি অনিদস্সনা নাম. সনিদস্সনদুকং.
পসাদৱিসযৰূপানি দ্ৱাদস সপ্পটিঘা নাম. সেসৰূপচিত্তচেতসিকনিব্বানানি অপ্পটিঘা নাম. সপ্পটিঘদুকং.
অৱিনিব্ভোগৱসেন ৰূপং এতেসং অত্থীতি ৰূপিনো, ৰুপ্পনলক্খণং ৱা ৰূপং, তং এতেসং অত্থীতি ৰূপিনো, ভূতোপাদাযৰূপমেৱ. ন ৰূপিনো অৰূপিনো, চিত্তচেতসিকনিব্বানানি. ৰূপিদুকং.
লোকো ৱুচ্চতি লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন ৱট্টং, তস্মিং পৰিযাপন্নভাৱেন লোকে নিযুত্তাতি লোকিযা, পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. ততো লোকতো তত্থ অপৰিযাপন্নভাৱেন উত্তিণ্ণাতি লোকুত্তৰা, অৰিযমগ্গফলনিব্বানানি. চেতসিকেসু পনেত্থ যং ৱত্তব্বং, তং অসেখত্তিকে ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বং. লোকিযদুকং.
কেনচি ৱিঞ্ঞেয্যাতি চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীসু কেনচি একেন চক্খুৱিঞ্ঞাণেন ৱা সোতৱিঞ্ঞাণাদিনা ৱা ৱিজানিতব্বা. কেনচি ন ৱিঞ্ঞেয্যাতি তেনেৱ চক্খুৱিঞ্ঞাণেন ৱা সোতৱিঞ্ঞাণাদিনা ৱা ন কেনচি ৱিজানিতব্বানি. এৱং হি সতি দ্ৱিন্নম্পি পদানং অত্থনানত্ততো দুকো হোতি. পদভাজনীযস্মিম্পি ‘‘যে তে ধম্মা চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা, ন তে ধম্মা সোতৱিঞ্ঞেয্যা’’তি (ধ. স. ১১০১) এত্তকং একদুকন্তি অগ্গহেত্ৱা ‘‘যে তে ধম্মা চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা, ন তে ধম্মা সোতৱিঞ্ঞেয্যা, যে ৱা পন তে ধম্মা সোতৱিঞ্ঞেয্যা, ন তে ধম্মা চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা’’তি (ধ. স. ১১০১) অযমেকো দুকোতি ৱেদিতব্বো. তস্স পন ৰূপং চক্খুৱিঞ্ঞেয্যং, সদ্দো ন চক্খুৱিঞ্ঞেয্যোতি অযমত্থো. এৱং সেসেসুপি দুকপৰিচ্ছেদো ঞাতব্বো. তত্থ ৰূপাযতনং চক্খুনা ৱা চক্খুৱিঞ্ঞাণেন ৱা ৱিঞ্ঞেয্যং নাম. সেসৰূপাৰূপধম্মা তেনেৱ চক্খুনা ৱা চক্খুৱিঞ্ঞাণেন ৱা কেনচি নৱিঞ্ঞেয্যা. এৱং সোতঘানজিৱ্হাকাযতব্বিঞ্ঞাণমূলিকাসুপি চতূসু যোজনাসু ৱিভাগো যথানুৰূপং ঞাতব্বো. ৰূপাদযো পন পঞ্চৱিসযা মনোধাতুত্তযেন কেনচি ৱিঞ্ঞেয্যা. সেসৰূপাৰূপধম্মা তেনেৱ মনোধাতুত্তযেন কেনচি নৱিঞ্ঞেয্যা. কিঞ্চাপি সামঞ্ঞতো মনোৱিঞ্ঞাণেন অৱিঞ্ঞেয্যস্স অভাৱতো পাড়িযং মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞেয্যৱসেন দুকো ন ৱুত্তো, তথাপি ৱিসেসতো ৱত্তব্বোৱ. তথা হি ছব্বিধাপি কামাৱচৰধম্মা কামাৱচৰৱিপাকাদিনা মনোৱিঞ্ঞাণেন কেনচি ৱিঞ্ঞেয্যা, ৰূপাৰূপাৱচৰলোকুত্তৰপঞ্ঞত্তিযো তেনেৱ কেনচি নৱিঞ্ঞেয্যা. তথা কামৰূপাৰূপাৱচৰপঞ্ঞত্তিযো অকুসলাদিনা কেনচি ৱিঞ্ঞেয্যা, লোকুত্তৰা তেনেৱ কেনচি নৱিঞ্ঞেয্যা. তথা নিব্বানং লোকুত্তৰেন কেনচি ৱিঞ্ঞেয্যং, সেসলোকিযলোকুত্তৰা তেনেৱ কেনচি নৱিঞ্ঞেয্যাতি ইমিনা নযেন ৰূপাৰূপাৱচৰাদিভেদেন মনোৱিঞ্ঞাণেন কেনচি ৱিঞ্ঞেয্যাৱিঞ্ঞেয্যধম্মা যথাযোগং যোজেতব্বা. এৱং সব্বে ধম্মা কেনচি ৱিঞ্ঞেয্যা, কেনচি ন ৱিঞ্ঞেয্যা নাম. ইমস্মিঞ্চ দুকে পঞ্ঞত্তিযোপি লব্ভন্তীতি ৱেদিতব্বাতি. কেনচিৱিঞ্ঞেয্যদুকং.
চূড়ন্তৰদুকা নিট্ঠিতা.
আসৱগোচ্ছকে আসমন্ততো সৱন্তীতি আসৱা, চক্খুতোপি…পে… মনতোপি সৱন্তি, পৱত্তন্তীতি ৱুত্তং হোতি. ধম্মতো যাৱগোত্ৰভুং, ওকাসতো যাৱভৱগ্গা সৱন্তীতি ৱা আসৱা, এতে ধম্মে, এতঞ্চ ওকাসং অন্তোকৰিত্ৱা পৱত্তন্তীতি অত্থো. অন্তোকৰণত্থো হি অযং আ-কাৰো. চিৰপাৰিৱাসিযট্ঠেন মদিৰাদিআসৱা ৱিযাতিপি আসৱা. যদি চ চিৰপাৰিৱাসিযট্ঠেন আসৱা, এতে এৱ ভৱিতুং অৰহন্তি. অনাদিত্তা আযতং ৱা সংসাৰদুক্খং সৱন্তি পসৱন্তীতিপি আসৱা. ততো অঞ্ঞে নো আসৱা নাম.
তত্থ কামাসৱো ভৱাসৱো দিট্ঠাসৱো অৱিজ্জাসৱোতি ইমে চত্তাৰো আসৱা নাম. তত্থ অট্ঠসু লোভসহগতচিত্তেসু উপ্পন্নো সব্বোপি লোভো কামাসৱো নাম. অট্ঠসালিনিযং পন ‘‘পঞ্চকামগুণিকো ৰাগো কামাসৱো’’তি (ধ. স. অট্ঠ. ১১০২) চ, ‘‘দিট্ঠিসহজাতো ৰাগো কামাসৱো ন হোতি, দিট্ঠিৰাগো নাম হোতী’’তি (ধ. স. অট্ঠ. ১১০৫) চ, ‘‘যো ব্ৰহ্মানং ৱিমানকপ্পৰুক্খাভৰণেসু ছন্দৰাগো উপ্পজ্জতি, সো কামাসৱো ন হোতি পঞ্চকামগুণিকস্স ৰাগস্স ইধেৱ পহীনত্তা’’তি চ ৱুত্তং. পাড়িযং পন ‘‘কামাসৱো অট্ঠসু লোভসহগতেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতী’’তি (ধ. স. ১৪৬৫) চ, ‘‘কামাসৱং পটিচ্চ দিট্ঠাসৱো অৱিজ্জাসৱো’’তি (পট্ঠা. ৩.৩.১) চ ৱুত্তত্তা ভৱাসৱং ঠপেত্ৱা অৱসেসো সব্বোপি লোভো কামাসৱোতি পঞ্ঞাযতি দিট্ঠিসম্পযুত্তৰাগস্স, ব্ৰহ্মানং ৱত্থাভৰণাদীসু ৰাগস্স চ ভৱাসৱত্তাভাৱা. দিট্ঠিৱিপ্পযুত্তৰাগো এৱ হি ৰূপাৰূপভৱপত্থনাৱসেন পৱত্তিযং ভৱাসৱো হোতি ‘‘ৰূপধাতুযা অৰূপধাতুযা এত্থ ভৱৰাগানুসযো অনুসেতী’’তিআদিৱচনতো (যম. ২.অনুসযযমক.২), ন চ কামাসৱভৱাসৱৱিনিমুত্তো লোভো অত্থি. যদি সিযা, ‘‘লোভো সিযা আসৱো, সিযা নো আসৱো’’তি পাড়িযং ৱত্তব্বো ভৱেয্য, ‘‘দিট্ঠিৱিপ্পযুত্তলোভেন সম্পযুত্তো অৱিজ্জাসৱো সিযা আসৱসম্পযুত্তো, সিযা আসৱৱিপ্পযুত্তো’’তি চ ৱত্তব্বো সিযা. পদভাজনীযে চ কামাসৱনিদ্দেসে আগতস্স ‘‘কামেসু কামচ্ছন্দো’’তি (ধ. স. ১১০৩) ইমস্স পদস্স অট্ঠসালিনিযং ‘‘পঞ্চকামগুণেসু কামচ্ছন্দো’’তি (ধ. স. অ. ১১০৩) অত্থো ৱুত্তো, তস্স পন পদস্স ৱত্থুকামেসু কিলেসকামোতিপি অত্থযোজনা সক্কা কাতুং তেভুমকস্স ধম্মস্স ৱত্থুকামত্তা, তত্থ সব্বত্থ ৰাগস্স চ কিলেসকামত্তা. ৱুত্তং হেতং ধম্মসেনাপতিনা মহানিদ্দেসে –
‘‘কতমে ৱত্থুকামা? মনাপিকা ৰূপা…পে… সব্বেপি কামাৱচৰা ধম্মা, সব্বেপি ৰূপাৱচৰা ধম্মা, সব্বেপি অৰূপাৱচৰা ধম্মা…পে… ইমে ৱুচ্চন্তি ৱত্থুকামা.
‘‘কতমে কিলেসকামা? ছন্দো কামো ৰাগো কামো…পে… যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামৰাগো কামনন্দী কামতণ্হা কামস্নেহো কামপৰিড়াহো কামমুচ্ছা কামজ্ঝোসানং কামোঘো কামযোগো কামুপাদানং কামচ্ছন্দনীৱৰণং…পে… ইমে ৱুচ্চন্তি কিলেসকামা’’তি (মহানি. ১).
অপিচেত্থ ‘‘কামোঘো কামযোগো’’তিআদিনা কিলেসকামস্স কামোঘাদিভাৱং ৱদতা ধম্মসেনাপতিনা ৱত্থুকামত্তৱিসযস্স ৰাগস্স আসৱাদিভাৱো অনুঞ্ঞাতো, ন পঞ্চকআমগুণিকস্সেৱ ৰাগস্স. ন চ ওঘাসৱেসু কোচি ৱিসেসো অত্থি. অট্ঠসালিনিযম্পি হি উপাদানগোচ্ছকস্স পদভাজনীযে ‘‘কামেসু কামচ্ছন্দো’’তি (ধ. স. ১২২০) ইমস্স ‘‘ৱত্থুকামেসু কামচ্ছন্দো’’তি (ধ. স. অ. ১২২০) অযমেৱত্থো ৱুত্তো. ততো অঞ্ঞেসু হেতুগন্থকিলেসগোচ্ছকেসু লোভস্সেৱ অনৱসেসপৰিযাদানং ৱুত্তং, ন ইতৰগোচ্ছকেসু. তেসু চ লোভস্স পাড়িঅনুসাৰতো ওলোকিযমানে কিলেসকামমত্তকো. অনৱসেসলোভপৰিযাদানং পঞ্ঞাযতি. ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং.
চতূসু পন দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তচিত্তেসু উপ্পন্নো ৰূপাৰূপভৱেসু ছন্দৰাগভাৱেন, কামজ্ঝোসাননিকন্তিভাৱেন চ পৱত্তো লোভো ভৱাসৱো নাম. অট্ঠসালিনিযং পন ‘‘সস্সতদিট্ঠিসহজাতো ৰাগো ভৱাসৱো’’তি (ধ. স. অট্ঠ. ১১০২) ৱুত্তং. পাড়িযং পন ‘‘ভৱাসৱো চতূসু দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তলোভসহগতেসূ’’তি (ধ. স. ১৪৬৫) নিযমিতত্তা ন সক্কা গহেতুং, অধিপ্পাযো পন গৱেসিতব্বো. দ্ৱাসট্ঠিপভেদা সব্বাপি দিট্ঠি দিট্ঠাসৱো নাম. অট্ঠৱত্থুকো সব্বোপি মোহো অৱিজ্জাসৱো নাম. তেসু দিট্ঠাসৱো পঠমেন মগ্গেন পহীযতি, কামাসৱো চতূহিপীতি ৱত্তুং যুত্তং, ‘‘ততিযেনা’’তি পন ৱুত্তং. ভৱাসৱো, অৱিজ্জাসৱো চ চতুত্থেন পহীযতি. ইমেসঞ্চ কামাসৱভৱাসৱানং লোভসভাৱত্তা সভাৱতো তযো ধম্মা ৱিভাগতো চত্তাৰো আসৱা নাম জাতা. ইমে ঠপেত্ৱা সেসা লোকিযলোকুত্তৰা সব্বে ধম্মা নো আসৱা নাম. আসৱদুকং পঠমং.
অত্তানং আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্তেহি সহ আসৱেহীতি সাসৱা, সব্বে লোকিযধম্মা. এৱং পৱত্তমানা নত্থি এতেসং আসৱাতি অনাসৱা, নৱ লোকুত্তৰধম্মাৱ. চেতসিকা পনেত্থ লোকিযদুকে ৱুত্তসদিসাৱ. সাসৱদুকং দুতিযং.
ততিযাদীনং চতুন্নং দুকানং পদত্থো ৱুত্তনযোৱ. সেসমেত্থ হেতুগোচ্ছকে ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বং. অযং পন ৱিসেসো – যথা তত্থ ‘‘ন হেতূ খো পন ধম্মা সহেতুকাপি, অহেতুকাপী’’তি অযং ওসানদুকো পঠমদুকে দুতিযপদং দুতিযদুকেন যোজেত্ৱা ৱুত্তো, এৱমিধ ‘‘নো আসৱা খো পন ধম্মা সাসৱাপি, অনাসৱাপী’’তি ন ৱুত্তো. অযঞ্চ তত্থ তত্থ ৱুত্তনযেন ইহ সঙ্গহিতোতি ৱেদিতব্বো. যথা চেত্থ, এৱং সঞ্ঞোজনগোচ্ছকাদীসুপি যথানুৰূপং ঞাতব্বং.
তত্থ দ্ৱাদস অকুসলচিত্তুপ্পাদা আসৱসম্পযুত্তা নাম. দোসমোহমূলচিত্তেসু মোহো, কুসলাব্যাকতচিত্তৰূপনিব্বানানি চ আসৱৱিপ্পযুত্তা নাম. চেতসিকেসু পন মোহং ঠপেত্ৱা সেসা অকুসলা আসৱসম্পযুত্তাৱ, মোহো পন তিজাতিকো চ দ্ৱিধাপি হোতি, সেসা আসৱৱিপ্পযুত্তা এৱাতি. ততিযং.
চত্তাৰো আসৱা আসৱা চেৱ সাসৱা চ নাম. তদৱসেসা লোকিযধম্মা সাসৱা চেৱ নো চ আসৱা নাম. ইধ পন লোকুত্তৰা ন ৱত্তব্বা. চেতসিকেসু পন আসৱাতি ৱুত্তেহি সেসা অকুসলা, কৰুণামুদিতা চ সাসৱা চেৱ নো চ আসৱা এৱ, সেসা তথা চ ন ৱত্তব্বা চ. চতুত্থং.
যে পন লোভমূলেসু লোভমোহা, লোভদিট্ঠিমোহো চাতি দ্ৱে তযো একতো কত্ৱা উপ্পজ্জন্তি, তে আসৱা চেৱ আসৱসম্পযুত্তা চ নাম. দ্ৱাদস অকুসলচিত্তানি চেৱ আসৱৱজ্জিতা তংসম্পযুত্তা চ আসৱসম্পযুত্তা চেৱ নো চ আসৱা নাম. ইধ পন আসৱৱিপ্পযুত্তা ন ৱত্তব্বা. চেতসিকেসু পন আসৱৱজ্জিতা অকুসলা আসৱসম্পযুত্তা চেৱ নো চ আসৱা এৱ, মোহো সিযা আসৱো চেৱ আসৱসম্পযুত্তো চ, সিযা ন ৱত্তব্বো, তিজাতিকা সিযা আসৱসম্পযুত্তা চেৱ নো চ আসৱা, সিযা ন ৱত্তব্বা, কুসলাব্যাকতা ন ৱত্তব্বাৱ. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. পঞ্চমং.
লোকুত্তৰৱজ্জিতা আসৱৱিপ্পযুত্তা সাসৱা নাম. লোকুত্তৰা আসৱৱিপ্পযুত্তা অনাসৱা নাম. ইধ পন আসৱসম্পযুত্তা ন ৱত্তব্বাৱ. চেতসিকেসু পন কৰুণামুদিতা আসৱৱিপ্পযুত্তা সাসৱা এৱ, মোহো তথা চ ন ৱত্তব্বো চ, সেসকুসলাব্যাকতা দ্ৱিধাপি হোন্তি, তিজাতিকা দ্ৱিধাপি ন ৱত্তব্বাৱ, মোহৱজ্জিতা পন অকুসলা ন ৱত্তব্বাৱ. ছট্ঠং.
আসৱগোচ্ছকং নিট্ঠিতং.
সংযোজনগোচ্ছকে যস্স সংৱিজ্জন্তি, তং পুগ্গলং ৱট্টস্মিং সংযোজেন্তি বন্ধন্তীতি সংযোজনা. ততো অঞ্ঞে নো সংযোজনা.
তত্থ কামৰাগসংযোজনং ভৱৰাগপটিঘমানদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাসীলব্বতপৰামাসইস্সামচ্ছৰিযঅৱিজ্জাসংযোজনন্তি ইমে দস ধম্মা সংযোজনা নাম. তেসু কামভৱদিট্ঠিঅৱিজ্জাসংযোজনানি আসৱগোচ্ছকে ৱুত্তনযানেৱ. ‘‘অনত্থং মে অচৰি, চৰতি, চৰিস্সতি, পিযস্স মে অনত্থং অচৰি, চৰতি, চৰিস্সতি, অপ্পিযস্স মে অত্থং অচৰি, চৰতি, চৰিস্সতী’’তি (ধ. স. ১০৬৬) এৱং ৱুত্তেহি নৱহি আকাৰেহি সত্তেসু, অট্ঠানকোপৱসেন সঙ্খাৰেসু চ উপ্পজ্জমানো সব্বোপি দোসো পটিঘসংযোজনং নাম.
‘‘সেয্যোহমস্মি, সদিসোহমস্মি, হীনোহমস্মী’’তি এৱং তীহি আকাৰেহি পৱত্তো সব্বো মানো মানসংযোজনং নাম. তত্থ সেয্যস্সেৱ সতো পুগ্গলস্স ‘‘সেয্যোহমস্মি, সদিসো, হীনো’’তি চ তিধা মানো উপ্পজ্জতি, তথা সদিসহীনানম্পি. তত্থ সেয্যস্স সেয্যমানোৱ যাথাৱমানো. তথা সদিসস্স সদিসমানো, হীনস্স হীনমানো চ. তিণ্ণম্পি ইতৰে দ্ৱে দ্ৱে মানা অযাথাৱমানাতি ঞাতব্বা.
সত্থুধম্মসঙ্ঘসিক্খাসু, পুব্বন্তাপৰন্ততদুভযপটিচ্চসমুপ্পন্নেসু চ কঙ্খতাৱসেন পৱত্তা সব্বাপি ৱিচিকিচ্ছা ৱিচিকিচ্ছাসংযোজনং নাম.
গোসীলগোৱতাদীহি সুদ্ধীতি গহণাকাৰপ্পৱত্তা দিট্ঠি এৱ সীলব্বতপৰামাসসংযোজনং নাম.
তদৱসেসা দিট্ঠি দিট্ঠিসংযোজনন্তি গহেতব্বং.
পৰলাভসক্কাৰগৰুকাৰমাননৱন্দনপূজনাদীসু অসহনাকাৰেন পৱত্তা ইস্সা ইস্সাসংযোজনং নাম. আৱাসমচ্ছৰিযং কুললাভৱণ্ণধম্মমচ্ছৰিযন্তি পঞ্চৱিধং মচ্ছৰিযং মচ্ছৰিযসংযোজনং নাম. সকলাৰামেপি হি পৰিৱেণোৱৰকাদীসু ৱা ৱসন্তো তত্থ অঞ্ঞস্স ৱত্তসম্পন্নস্স পেসলস্স ভিক্খুনো আগমনং ন ইচ্ছতি, আগতস্সাপি খিপ্পং গমনঞ্ঞেৱ ইচ্ছতি, ইদং আৱাসমচ্ছৰিযং নাম. ভণ্ডনকাৰকাদীনং পন তত্থ ৱাসং অনিচ্ছতো আৱাসমচ্ছৰিযং নাম ন হোতি.
অত্তনো পন উপট্ঠাককুলে ৱা ঞাতিকুলে ৱা অঞ্ঞস্স পেসলস্স উপসঙ্কমনং অনিচ্ছতো কুলমচ্ছৰিযং হোতি, পাপপুগ্গলস্স অনিচ্ছতো পন ন হোতি. সো হি তেসং পসাদভেদায পটিপজ্জতীতি.
অত্তনা লভনট্ঠানে চতুপচ্চযং লভন্তে সীলৱন্তে দিস্ৱা ‘‘মা লভন্তূ’’তি চিন্তেন্তস্স লাভমচ্ছৰিযং হোতি. যো পন সদ্ধাদেয্যং ৱিনিপাতেতি, পূতিভাৱম্পি গচ্ছন্তং অঞ্ঞস্স ন দেতি, তং লভন্তং দিস্ৱা ‘‘সচে ইমং অঞ্ঞো সীলৱা লভেয্য, পৰিভোগং গচ্ছেয্যা’’তি চিন্তেন্তস্স মচ্ছৰিযং নাম নত্থি.
ৱণ্ণো নাম অত্তনা সদিসো সৰীৰৱণ্ণোপি গুণৱণ্ণোপি. তত্থ ‘‘ৰূপৱা পাসাদিকো’’তি পৰস্স সৰীৰৱণ্ণং, ‘‘সীলৱা, ধুতৱা’’তিআদিনা গুণৱণ্ণঞ্চ অত্তনো ৱণ্ণভণনট্ঠানে ৱুচ্চমানং অসহন্তস্স দুৱিধং ৱণ্ণমচ্ছৰিযং নাম হোতি, অপেসলং পন ৱিপন্নং পসংসিত্ৱা পৰিসাসু উপত্থম্ভেন্তং দিস্ৱা পাপগৰহিতায অসহন্তস্স ন হোতি.
ধম্মোতি পৰিযত্তিযেৱ, ন পটিৱেধো অৰিযানং তত্থ মচ্ছৰিযাভাৱা. পৰিযত্তিং পন গুড়্হগন্থং অঞ্ঞেসং অকথেতুকামস্স ধম্মমচ্ছৰিযং নাম হোতি, ধম্মানুগ্গহেন পন লোলস্স, কালেন সমণো, কালেন নিগণ্ঠাদি চ হুত্ৱা ৱিচৰন্তস্স পৱেণিআগতং তন্তিং ‘‘সণ্হসুখুমং ধম্মন্তৰং ভিন্দিত্ৱা আলুড়িস্সতি, অম্হাকং সমযং ভিন্দিস্সতী’’তি চ ন দেন্তস্স, পুগ্গলানুগ্গহেন ৱা পকতিযা সঠস্স মাযাৱিনো ‘‘সণ্হসুখুমধম্মং উগ্গণ্হিত্ৱা অঞ্ঞং ব্যাকৰিত্ৱা নস্সিস্সতী’’তি ন দেন্তস্স চ ধম্মমচ্ছৰিযং ন হোতি. যথা চ ভিক্খূনং, এৱং গহট্ঠানম্পি পঞ্চৱিধং মচ্ছৰিযং যথানুৰূপং ঞাতব্বং. সঙ্খেপতো পন গহট্ঠপব্বজিতানং অত্তসম্পত্তিনিগূহনলক্খণং মচ্ছৰিযং নামাতি গহেতব্বং.
ইমেসু চ সংযোজনেসু দিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাসীলব্বতপৰামাসইস্সামচ্ছৰিযানি সোতাপত্তিমগ্গেন পহীযন্তি, পটিঘো অনাগামিমগ্গেন, কামৰাগো চতূহিপীতি ৱত্তব্বং, ‘‘ততিযেনা’’তি পন ৱুত্তং. মানভৱৰাগঅৱিজ্জা অৰহত্তমগ্গেন. তত্থ চ অযাথাৱমানো পঠমমগ্গেন পহীযতীতি দট্ঠব্বো, ইমেসং কামৰাগভৱৰাগানং লোভসভাৱত্তা দিট্ঠিসীলব্বতপৰামাসানং মিচ্ছাদিট্ঠিসভাৱত্তা সভাৱতো অট্ঠেৱ ধম্মা দস সংযোজনা নাম জাতা. ইমে দস ঠপেত্ৱা সেসা লোকিযলোকুত্তৰধম্মা নো সংযোজনা নাম. সেসং আসৱদুকসদিসং. সংযোজনদুকং পঠমং.
আৰম্মণভাৱং উপগন্ত্ৱা সংযোজনসংৱড্ঢনেন সংযোজনানং হিতাতি সংযোজনিযা, সাসৱধম্মা এৱ. তথা নীৱৰণিযাতি এত্থাপি. ন সংযোজনিযা অসংযোজনিযা, অনাসৱা. সেসং সাসৱদুকসদিসমেৱ. দুতিযং.
ততিযাদযোপি আসৱগোচ্ছকে ততিযাদিসদিসা এৱ, ৱিসেসমত্তমেৱেত্থ ৱক্খাম. তত্থ হি দ্ৱাদসাকুসলচিত্তানি সংযোজনসম্পযুত্তা নাম, উদ্ধচ্চসহগতো মোহো, সেসচিত্তৰূপনিব্বানানি সংযোজনৱিপ্পযুত্তা নাম. সেসং সমমেৱ. ততিযং.
দস সংযোজনানি সংযোজনা চেৱ সংযোজনিযা চ নাম. তদৱসেসলোকিযধম্মা সংযোজনিযা চেৱ নো চ সংযোজনা নাম. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. চতুত্থং.
যে পন উদ্ধচ্চৱিৰহিতেসু একাদসসু অকুসলচিত্তেসু ৱিচিকিচ্ছামোহা দোসমোহা দোসইস্সামোহা দোসমচ্ছৰিযমোহা লোভমানমোহা লোভদিট্ঠিমোহা চাতি দ্ৱে তযো একতো উপ্পজ্জন্তি, তে সংযোজনা চেৱ সংযোজনসম্পযুত্তা চ নাম. দ্ৱাদসাকুসলচিত্তানি চেৱ সংযোজনৱজ্জিততংসম্পযুত্তা চ সংযোজনসম্পযুত্তা চেৱ নো চ সংযোজনা নাম. সেসমিধ অনন্তৰদুকঞ্চ আসৱগোচ্ছকে পঞ্চমছট্ঠদুকসদিসমেৱ. কেৱলং আসৱপদট্ঠানে সংযোজনপদমেৱ ৱিসেসো. পঞ্চমছট্ঠদুকানি.
সংযোজনগোচ্ছকং নিট্ঠিতং.
গন্থগোচ্ছকে যস্স সংৱিজ্জন্তি, তং চুতিপটিসন্ধিৱসেন ৱট্টস্মিং গন্থেন্তি ঘটেন্তীতি গন্থা. ততো অঞ্ঞে নো গন্থা.
তত্থ অভিজ্ঝাকাযগন্থো, ব্যাপাদো, সীলব্বতপৰামাসো, ইদংসচ্চাভিনিৱেসো কাযগন্থোতি ইমে চত্তাৰো ধম্মা গন্থা নাম. তত্থ অভিজ্ঝা এৱ নামকাযং ৱুত্তনযেন গন্থেতীতি অভিজ্ঝাকাযগন্থো. এৱং সেসেসুপি. সব্বঞ্ঞুভাসিতম্পি পটিক্খিপিত্ৱা ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ইমিনা আকাৰেন অভিনিৱিসনতো সীলব্বতপৰামাসৱিৰহিতা সব্বাপি দিট্ঠি ইদংসচ্চাভিনিৱেসো নাম. সেসা ৱুত্তত্থাৱ. ইমেসু চ পচ্ছিমা দ্ৱে গন্থা পঠমেন মগ্গেন পহীযন্তি, ব্যাপাদো ততিযেন, অভিজ্ঝা চতূহিপি. ইমে চ সভাৱতো তযো ধম্মা চত্তাৰো গন্থা নাম জাতা. ইমে পন ঠপেত্ৱা সেসা সব্বে ধম্মা নো গন্থা নাম. গন্থদুকং পঠমং.
আৰম্মণকৰণৱসেন গন্থেহি গন্থিতব্বাতি গন্থনিযা. ন গন্থনিযা অগন্থনিযা. সেসং সাসৱদুকসদিসমেৱ. দুতিযং.
মোহমূলৱজ্জিতানি দস অকুসলচিত্তানি, দিট্ঠিৱিপ্পযুত্তচিত্তেসু লোভং, দোসমূলেসু চ দোসং ঠপেত্ৱা তংসম্পযুত্তা চ গন্থসম্পযুত্তা নাম. যথাৱুত্তো লোভো, দোসো, মোহমূলানি, কুসলাব্যাকতানি চিত্তানি, ৰূপনিব্বানানি চ গন্থৱিপ্পযুত্তা নাম. চেতসিকেসু পন দিট্ঠিমানইস্সামচ্ছৰিযকুক্কুচ্চথিনমিদ্ধানি গন্থসম্পযুত্তা এৱ. দোসৱিচিকিচ্ছা, কুসলাব্যাকতা চ গন্থৱিপ্পযুত্তা এৱ, সেসা দ্ৱিধাপি হোন্তি. ততিযং.
চত্তাৰো গন্থা গন্থা চেৱ গন্থনিযা চ নাম. তদৱসেসা লোকিযা গন্থনিযা চেৱ নো চ গন্থা নাম. তথা চেতসিকেসু গন্থৱজ্জিতা অকুসলা, অপ্পমঞ্ঞা চ, সেসা চেতসিকা পন তথা চ ন ৱত্তব্বা চ, ইধ পন লোকুত্তৰা ন ৱত্তব্বা. চতুত্থং.
দিট্ঠি গন্থাচেৱ গন্থসম্পযুত্তা চ নাম. লোভো তথা চ ন ৱত্তব্বো চ, গন্থসম্পযুত্তেসু গন্থে ঠপেত্ৱা সেসা গন্থসম্পযুত্তা চেৱ নো চ গন্থা নাম. ইধ পন গন্থৱিপ্পযুত্তা ন ৱত্তব্বা. চেতসিকেসু পন মানইস্সামচ্ছৰিযকুক্কুচ্চথিনমিদ্ধানি গন্থসম্পযুত্তা চেৱ নো চ গন্থা এৱ, মোহাহিৰিকানোত্তপ্পউদ্ধচ্চানি তিজাতিকা চ সিযা, তথা নৱত্তব্বা চ, সেসা ন ৱত্তব্বা. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. পঞ্চমং.
লোকুত্তৰৱজ্জিতা গন্থৱিপ্পযুত্তা গন্থনিযা নাম. লোকুত্তৰা পন গন্থৱিপ্পযুত্তা অগন্থনিযা নাম. ইধ পন গন্থসম্পযুত্তা ন ৱত্তব্বা. চেতসিকেসু পন দোসো ৱিচিকিচ্ছা কৰুণা মুদিতা গন্থৱিপ্পযুত্তা গন্থনিযা এৱ, মোহাহিৰিকানোত্তপ্পউদ্ধচ্চলোভা তথা ন ৱত্তব্বা চ, সেসা কুসলাব্যাকতা দ্ৱিধাপি হোন্তি, তিজাতিকা পন দ্ৱিধাপি ন ৱত্তব্বা চ, সেসা অকুসলাপি ন ৱত্তব্বা চ. ছট্ঠং.
গন্থগোচ্ছকং নিট্ঠিতং.
ওঘযোগগোচ্ছকানি সব্বথা আসৱগোচ্ছকসদিসানি. পদত্থমত্তমেৱ, হেত্থ নামমত্তঞ্চ ৱিসেসো. তত্থ যস্স সংৱিজ্জন্তি, তং ৱট্টস্মিং ওহনন্তি ওসীদাপেন্তীতি ওঘা. আৰম্মণং কত্ৱা অতিক্কমনীযতো ওঘেহি অতিক্কমিতব্বাতি ওঘনিযা. তথা যোগনিযাতি এত্থাপি. ৱট্টস্মিং যোজেন্তীতি যোগা. সেসং তাদিসমেৱ.
ওঘযোগগোচ্ছকানি নিট্ঠিতানি.
নীৱৰণগোচ্ছকে চিত্তং নীৱৰন্তি পৰিযোনন্ধন্তীতি নীৱৰণা. তত্থ কামচ্ছন্দনীৱৰণং ব্যাপাদনীৱৰণং থিনমিদ্ধনীৱৰণং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৱৰণং ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণং অৱিজ্জানীৱৰণন্তি ইমে ছ নীৱৰণা নাম. তত্থ থিনন্তি সপ্পিপিণ্ডো ৱিয অৱিপ্ফাৰিকতায চিত্তস্স ঘনভাৱো, থদ্ধতাতি অত্থো. মেধতীতি মিদ্ধং, অকম্মঞ্ঞভাৱো, পচলাযিকভাৱকৰোতি অত্থো. ইদঞ্চ সেখপুথুজ্জনানং নিদ্দায পুব্বভাগে, অপৰভাগে চ পচলাযনহেতুকং উপ্পজ্জতি, ন নিদ্দোক্কমনকালে. খীণাসৱানম্পি হি কৰজকাযস্স দুব্বলভাৱেন অসম্মিস্সভৱঙ্গসন্ততিৱসেন নিদ্দোক্কমনং হোতি, তং পন তেসং থিনমিদ্ধহেতুকং ন হোতি, ইতৰেসমেৱ হোতি.
কেচি পন ৰূপমেৱ ‘‘মিদ্ধ’’ন্তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং, ‘‘থিনমিদ্ধনীৱৰণং অৱিজ্জানীৱৰণেন নীৱৰণঞ্চেৱ নীৱৰণসম্পযুত্তঞ্চা’’তি অৰূপধম্মেহি সম্পযোগৱচনতো অৰূপমেৱ. অকুসলঞ্চ ‘‘থিনমিদ্ধনীৱৰণস্স পহীনত্তা’’তিআদিপহানৱচনতো. অকুসলা এৱ হি পহাতব্বা, তস্মা আৰুপ্পেপি চেতং উপ্পজ্জতি. ‘‘নীৱৰণং ধম্মং পটিচ্চ নীৱৰণো ধম্মো উপ্পজ্জতি ন পুৰেজাতপচ্চযা’’তি (পট্ঠা. ৩.৮.৮) এতস্স ৱিভঙ্গে ‘‘আৰুপ্পে কামচ্ছন্দনীৱৰণং পটিচ্চ থিনমিদ্ধউদ্ধচ্চঅৱিজ্জানীৱৰণ’’ন্তি (পট্ঠা. ৩.৮.৮) সব্বং ৱিত্থাৰেতব্বং. ‘‘সোপ্পং পচলাযিকা’’তি (ধ. স. ১১৬৩) পদভাজনীযে পনস্স ফলূপচাৰেন ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. থিনং মিদ্ধঞ্চাতি ইদং দ্ৱযং নীৱৰণট্ঠানে একনীৱৰণং ৱুত্তং, তথা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চঞ্চাতি ইদং দ্ৱযং. তত্থ কুক্কুচ্চন্তি ‘‘অকতং ৱত মে কল্যাণং, কতং পাপ’’ন্তিআদিনা উপ্পজ্জমানো ৱিপ্পটিসাৰো. তেনেৱস্স পদভাজনীযে ‘‘চেতসো ৱিপ্পটিসাৰো মনোৱিলেখো’’তি চ ৱুত্তং. ‘‘অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতা’’তিআদি পন কুক্কুচ্চমূলদস্সনত্থং. এৱংসঞ্ঞিতায হি কতে ৱীতিক্কমে পচ্ছা ‘‘দুট্ঠু মযা কত’’ন্তি সুদিন্নাদীনং ৱিয ৱিপ্পটিসাৰো উপ্পজ্জতি. যং পন ৱিনযে ‘‘অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো…পে… কুক্কুচ্চাযন্তো ন পটিগ্গহেসী’’তি (পাচি. ২০৪) কুক্কুচ্চং আগতং, তং নীৱৰণকুক্কুচ্চং. ন হি অৰহতো নীৱৰণং অত্থি, নীৱৰণৱতিৰূপকং পন ‘‘কপ্পতি, ন কপ্পতী’’তি ৱীমংসনসঙ্খাতং ৱিনযকুক্কুচ্চং নামেতন্তি ৱেদিতব্বং. সেসনীৱৰণানি ৱুত্তত্থানি এৱ. ইমেসু চ কুক্কুচ্চৱিচিকিচ্ছা পঠমেন মগ্গেন পহীযন্তি, ব্যাপাদো ততিযেন, থিনমিদ্ধুদ্ধচ্চাৱিজ্জা চতুত্থেন, কামচ্ছন্দো চতূহিপীতি ৱত্তব্বং, ‘‘ততিযেনা’’তি পন ৱুত্তং. ইমে চ সভাৱতো অট্ঠ ধম্মা ছ নীৱৰণা নাম জাতা, ইমে পন ঠপেত্ৱা সেসা নো নীৱৰণা নাম. নীৱৰণদুকং পঠমং.
দুতিযং সাসৱদুকসদিসমেৱ. দ্ৱাদস অকুসলচিত্তানি নীৱৰণসম্পযুত্তা নাম. সেসচিত্তৰূপনিব্বানানি নীৱৰণৱিপ্পযুত্তা নাম. চেতসিকেসু অকুসলা নীৱৰণসম্পযুত্তাৱ, কুসলাব্যাকতা নীৱৰণৱিপ্পযুত্তাৱ, সেসা দ্ৱিধাপি হোন্তি. ততিযং.
ছ নীৱৰণা নীৱৰণা চেৱ নীৱৰণিযা চ নাম. সেসা লোকিযা নীৱৰণিযা চেৱ নো চ নীৱৰণা নাম. লোকুত্তৰা ন ৱত্তব্বা. সেসং আসৱগোচ্ছকে চতুত্থসদিসমেৱ. চতুত্থং.
ছ নীৱৰণা নীৱৰণা চেৱ নীৱৰণসম্পযুত্তা চ নাম. তদঞ্ঞে নীৱৰণসম্পযুত্তা পন নীৱৰণসম্পযুত্তা চেৱ নো চ নীৱৰণা নাম. তথা চেতসিকেসু নীৱৰণৱিৰহিতা অকুসলা, তিজাতিকা পন তথা চ ন ৱত্তব্বা চ, কুসলাব্যাকতা ন ৱত্তব্বাৱ. ইধ পন নীৱৰণৱিপ্পযুত্তা সব্বে ন ৱত্তব্বা. পঞ্চমং.
লোকুত্তৰৱজ্জিতা নীৱৰণৱিপ্পযুত্তা নীৱৰণিযা নাম. লোকুত্তৰা নীৱৰণৱিপ্পযুত্তা অনীৱৰণিযা নাম. ইধ পন নীৱৰণসম্পযুত্তা ন ৱত্তব্বা. চেতসিকেসু পন কৰুণামুদিতা নীৱৰণৱিপ্পযুত্তা নীৱৰণিযাৱ, কুসলাব্যাকতা দ্ৱিধাপি হোন্তি, তিজাতিকা তথা চ ন ৱত্তব্বা চ, অকুসলা পন ন ৱত্তব্বাৱ. ছট্ঠং.
নীৱৰণগোচ্ছকং নিট্ঠিতং.
পৰামাসগোচ্ছকে ধম্মানং যথাভূতং অনিচ্চাদিআকাৰং অতিক্কমিত্ৱা ‘‘নিচ্চ’’ন্তিআদিৱসেন পৱত্তমানা পৰতো আমসন্তীতি পৰামাসা. মিচ্ছাদিট্ঠি. বহুৱচননিদ্দেসে কাৰণং ৱুত্তমেৱ. তদঞ্ঞে সব্বে ধম্মা নো পৰামাসা নাম. পৰামাসদুকং পঠমং.
পৰামাসেহি আৰম্মণকৰণৱসেন পৰামট্ঠত্তা পৰামট্ঠা. সেসং আসৱদুকসদিসমেৱ. দুতিযং.
দিট্ঠিসম্পযুত্তচিত্তেসু দিট্ঠিৱিৰহিতা ধম্মা পৰামাসসম্পযুত্তা নাম. সেসচিত্তৰূপনিব্বানানি পৰামাসৱিপ্পযুত্তা নাম. ইধ পন দিট্ঠি ন ৱত্তব্বা, সেসচেতসিকেসু পন মানদোসইস্সামচ্ছৰিযকুক্কুচ্চৱিচিকিচ্ছা, কুসলাব্যাকতা চ পৰামাসৱিপ্পযুত্তা এৱ, সেসা দ্ৱিধাপি হোন্তি. ততিযং.
দিট্ঠি এৱ পৰামাসা চেৱ পৰামট্ঠা চ নাম. সেসলোকিযা পৰামট্ঠা চেৱ নো চ পৰামাসা নাম. ইধ পন লোকুত্তৰা ন ৱত্তব্বা. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. চতুত্থং.
ইমস্মিং পন গোচ্ছকে ‘‘পৰামাসা চেৱ ধম্মা পৰামাসসম্পযুত্তা চা’’তি অযং দুকো ন লব্ভতি. ন হি দিট্ঠি দিট্ঠিযা সম্পযুজ্জতি. পচ্ছিমদুকে লোকুত্তৰৱজ্জিতা পৰামাসৱিপ্পযুত্তা পৰামট্ঠা নাম. লোকুত্তৰা পৰামাসৱিপ্পযুত্তা অপৰামট্ঠা নাম. ইধ পন পৰামাসো, তংসম্পযুত্তা চ ন ৱত্তব্বা. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
পৰামাসগোচ্ছকং নিট্ঠিতং.
মহন্তৰদুকেসু আৰম্মণং অগ্গহেত্ৱা অপ্পৱত্তিতো সহ আৰম্মণেনাতি সাৰম্মণা, চিত্তচেতসিকা. নত্থি আৰম্মণমেতেসন্তি অনাৰম্মণা, ৰূপনিব্বানানি. সাৰম্মণদুকং.
চিন্তনট্ঠেন চিত্তং, চিত্ততায ৱা চিত্তং. তং হি ৱত্থুদ্ৱাৰাৰম্মণকিচ্চাদিভেদতো, অতীতাদিভেদতো চ অত্তনো ৱিচিত্ততায চিত্তন্তি ৱুচ্চতি চিত্তকৰণতায ৱা. লোকস্মিং হি চিত্তকম্মতো উত্তৰিতৰং চিত্তং নাম নত্থি, তস্মিম্পি চৰণং নাম চিত্তং অতিচিত্তং হোতি. যং ৱা পনঞ্ঞম্পি লোকে সিপ্পজাতং, সব্বং তং চিত্তেনেৱ কৰীযতি. এৱং তস্স তস্স চিত্তস্স নিপ্ফাদকং চিত্তম্পি তথেৱ চিত্তং হোতি. যথা চিন্তিতস্স ৱা অনৱসেসস্স অনিপ্ফজ্জনতো ততোপি চিত্তমেৱ চিত্ততৰং, তথা যদেতং দেৱমনুস্সনিৰযতিৰচ্ছানভেদাসু গতীসু কুসলাকুসলকম্মনানত্তং, তেন তাসু গতীসু অপদদ্ৱিপদাদিউচ্চত্তনীচত্তাদিনানত্তং, তস্মিং তস্মিং অত্তভাৱে দীঘৰস্সথূলাথূলসুৱণ্ণদুব্বণ্ণাদিলাভালাভাদি চাতি এৱমাদি অজ্ঝত্তং চিত্তং, বহিদ্ধা চ পথৱীপব্বততিণৰুক্খলতাদিদেৱব্ৰহ্মৱিমানকপ্পৰুক্খাদিভূতং কম্মপচ্চযং চিত্তং, তম্পি চিত্তেনেৱ কতং, ততো চিত্তমেৱ চিত্ততৰং চিন্তিতনিযামেন সব্বাকাৰস্স অসম্ভৱতো. এৱং চিন্তনট্ঠেন, চিত্তৱিচিত্তট্ঠেন, চিত্তকৰণট্ঠেন চ ‘‘চিত্ত’’ন্তি ৱিঞ্ঞাণং ৱেদিতব্বং, তদেৱ ৱিঞ্ঞাণং চিত্তং নাম. চেতসিকৰূপনিব্বানানি নো চিত্তা নাম. চিত্তদুকং.
অৱিপ্পযোগৱসেন চেতসি নিযুত্তা চেতসিকা, ফস্সাদযো দ্ৱিপঞ্ঞাস ধম্মা. চিত্তৰূপনিব্বানানি অচেতসিকা নাম. চেতসিকদুকং.
চেতসিকা এৱ চিত্তসম্পযুত্তা নাম. ৰূপনিব্বানানি চিত্তৱিপ্পযুত্তা নাম, ইধ পন চিত্তং ন ৱত্তব্বং. চিত্তসম্পযুত্তদুকং.
নিৰন্তৰভাৱূপগমনতায উপ্পাদতো যাৱ ভঙ্গাচিত্তেন সংসট্ঠাতি চিত্তসংসট্ঠা. একতো ৱত্তমানাপি নিৰন্তৰভাৱং অনুপগমনতায চিত্তেন ৱিসংসট্ঠাতি চিত্তৱিসংসট্ঠা. সেসং অনন্তৰদুকসদিসমেৱ. চিত্তসংসট্ঠদুকং.
সমুট্ঠহন্তি এতেনাতি সমুট্ঠানং, চিত্তং সমুট্ঠানং এতেসন্তি চিত্তসমুট্ঠানা, চেতসিকানি চেৱ চিত্তজৰূপকলাপা চ. চিত্তং, পন অচিত্তজৰূপকলাপা, নিব্বানঞ্চ নো চিত্তসমুট্ঠানা নাম. চিত্তসমুট্ঠানদুকং.
সহ ভৱন্তীতি সহভুনো, চিত্তেন সহভুনো চিত্তসহভুনো, চেতসিকানি চেৱ কাযৱচীৱিঞ্ঞত্তিযো চ. চিত্তং, পন ৱিঞ্ঞত্তিৱজ্জিতৰূপনিব্বানানি চ নো চিত্তসহভুনো নাম. চিত্তসহভুদুকং.
অনুপৰিৱত্তন্তীতি অনুপৰিৱত্তিনো, কিং অনুপৰিৱত্তন্তি? চিত্তং, চিত্তস্স অনুপৰিৱত্তিনো চিত্তানুপৰিৱত্তিনো. সেসং অনন্তৰদুকসদিসমেৱ. চিত্তানুপৰিৱত্তিদুকং.
ইতো পৰে পন তযো দুকা চেতসিকদুকসদিসাৱ, কেৱলং পদত্থমত্তমেৱ ৱিসেসো. তত্থ চিত্তসংসট্ঠা চ তে চিত্তসমুট্ঠানা এৱ চাতি চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানা. চিত্তসংসট্ঠা চ তে চিত্তসমুট্ঠানা চ চিত্তসহভুনো এৱ চাতি চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানসহভুনো, চিত্তসংসট্ঠা চ তে চিত্তসমুট্ঠানা চ চিত্তানুপৰিৱত্তিনো এৱ চাতি চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানানুপৰিৱত্তিনো. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
তদনন্তৰে পন অজ্ঝত্তিকদুকে অজ্ঝত্তজ্ঝত্তং অজ্ঝত্তত্তিকে ৱুত্তৱসেন অজ্ঝত্তাৱ অজ্ঝত্তিকা. পসাদৰূপচিত্তসঙ্খাতানি ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি. ততো বহিভূতা বাহিৰা. সেসৰূপচেতসিকনিব্বানপঞ্ঞত্তিসঙ্খাতানি ছ বাহিৰাযতনানি, ইধ পন পঞ্ঞত্তিযোপি লব্ভন্তি. অজ্ঝত্তিকদুকং.
উপাদিযন্তেৱ ভূতানি, ন ভূতা ৱিয উপাদিযন্তীতি উপাদা, চতুৱীসতি উপাদাৰূপানি এৱ. ন উপাদিযন্তীতি নো উপাদা, চতুমহাভূতচিত্তচেতসিকনিব্বানানি. উপাদাদুকং.
দ্ৱত্তিংস লোকিযৱিপাকচিত্তানি, কম্মজৰূপঞ্চ উপাদিন্না নাম. সেসলোকিযলোকুত্তৰানি, নিব্বানঞ্চ অনুপাদিন্না নাম. সেসং উপাদিন্নুপাদানিযত্তিকে ৱুত্তানুসাৰেন ঞাতব্বং. উপাদিন্নদুকং.
মহন্তৰদুকা নিট্ঠিতা.
উপাদানগোচ্ছকেভুসং আদিযন্তীতি উপাদানা, দড়্হগ্গাহং গণ্হন্তীতি অত্থো. দড়্হত্থো হি এত্থ উপ-সদ্দো ‘‘উপাযাসো’’তিআদীসু ৱিয. ততো অঞ্ঞে নো উপাদানা. তত্থ কামুপাদানং দিট্ঠুপাদানং সীলব্বতুপাদানং অত্তৱাদুপাদানন্তি ইমে উপাদানা নাম. তত্থ ৱত্থুকামেসু উপ্পন্নো কিলেসকামোৱ ৱুত্তনযেন উপাদানন্তি কামুপাদানং. এৱং সেসেসুপি. তত্থ ৱীসতিৱত্থুকা সক্কাযদিট্ঠি অত্তৱাদুপাদানং নাম. সেসানি পুব্বে ৱুত্তানেৱ. পচ্ছিমানি পনেত্থ তীণি উপাদানানি তথাপৱত্তদিট্ঠি এৱ. তানি চ পঠমেন মগ্গেন পহীযন্তি, কামুপাদানং চতূহিপি. ইমে চ সভাৱতো দ্ৱে ধম্মা ৱিভাগতো চতুৰুপাদানা নাম জাতা. ইমে পন ঠপেত্ৱা সেসা সব্বে ধম্মা নো উপাদানা নাম. উপাদানদুকং পঠমং.
উপাদানিযদুকো সংযোজনিযদুকসদিসোৱ. দুতিযং.
অট্ঠলোভসহগতচিত্তানি, তংসম্পযুত্তেসু দিট্ঠিৱিপ্পযুত্তলোভং ঠপেত্ৱা সেসা চ উপাদানসম্পযুত্তা নাম. দিট্ঠিৱিপ্পযুত্তলোভদোসমোহমূলানি, কুসলাব্যাকতানি চ চিত্তানি, ৰূপনিব্বানানি চ উপাদানৱিপ্পযুত্তা নাম. চেতসিকেসু পন দিট্ঠিমানা উপাদানসম্পযুত্তাৱ, দোসইস্সামচ্ছৰিযকুক্কুচ্চৱিচিকিচ্ছা, কুসলাব্যাকতা চ উপাদানৱিপ্পযুত্তা এৱ. সেসা দুৱিধাপি হোন্তি. ততিযং.
চত্তাৰি উপাদানানি উপাদানা চেৱ উপাদানিযা চ নাম. তদৱসেসা লোকিযা উপাদানিযা চেৱ নোচ উপাদানা নাম. ইধ পন লোকুত্তৰা ন ৱত্তব্বা. সেসং ৱুত্তনযমেৱ. চতুত্থং.
পঞ্চমছট্ঠদুকা পাঠতো গন্থগোচ্ছকে পঞ্চমছট্ঠদুকসদিসাৱ, কেৱলং পঞ্চমদুকে ‘‘চেতসিকেসু মানো উপাদানসম্পযুত্তো চেৱ নো চ উপাদানো এৱ, মোহাহিৰিকানোত্তপ্পউদ্ধচ্চথিনমিদ্ধানি তিজাতিকানি তথা চ ন ৱত্তব্বা চা’’তি ইদঞ্চ, ছট্ঠদুকে ‘‘চেতসিকেসু দোসইস্সামচ্ছৰিযকুক্কুচ্চৱিচিকিচ্ছা অপ্পমঞ্ঞা উপাদানৱিপ্পযুত্তা উপাদানিযা এৱ, মোহাহিৰিকানোত্তপ্পউদ্ধচ্চলোভথিনমিদ্ধানি তথা চ ন ৱত্তব্বানি চা’’তি এত্তকমেৱ পাঠতো ৱিসেসো, অত্থতো পন নামমত্তকোৱ ৱিসেসো. সেসো সুৱিঞ্ঞেয্যোৱ. পঞ্চমছট্ঠানি.
উপাদানগোচ্ছকং নিট্ঠিতং.
কিলেসগোচ্ছকে সংকিলিট্ঠত্তিকে ৱুত্তনযেন পদত্থো ৱেদিতব্বো. লোভো দোসো মোহো মানো দিট্ঠি ৱিচিকিচ্ছা থিনং উদ্ধচ্চং অহিৰিকং অনোত্তপ্পন্তি ইমে দস ধম্মা কিলেসা নাম. ইমে চ ৱুত্তত্থা এৱ, ইধ পন লোভো, হেতুগন্থনীৱৰণউপাদানগোচ্ছকেসু লোভো চ নিপ্পদেসতো চতুমগ্গৱজ্ঝোপি একেনেৱ কোট্ঠাসেন ঠিতো, সেসগোচ্ছকেসু সো সব্বোপি লোভো ‘‘কামাসৱো ভৱাসৱো’’তিআদিনা দ্ৱে দ্ৱে কোট্ঠাসা হুত্ৱা ঠিতো, ইমিনা পন অট্ঠকথাৱচনেনাপি ভৱাসৱাদিব্যতিৰিত্তো সব্বো চতুমগ্গৱজ্ঝোপি ৰাগো কামাসৱাদীসু সঙ্গহিতো. কামচ্ছন্দনীৱৰণং পন ভৱৰাগোপি ন পঞ্চকামগুণিকৰাগমত্তোৱাতি পঞ্ঞাযতি, ‘‘আৰুপ্পে কামচ্ছন্দনীৱৰণং পটিচ্চ থিনমিদ্ধনীৱৰণ’’ন্তিআদিপাড়িতো (পট্ঠা. ৩.৮.৮) চেতং দট্ঠব্বং পঞ্চকামগুণিকৰাগস্স ৰূপাৰূপভূমীসু অনুপ্পজ্জনতো. ইমেসু চ কিলেসেসু দিট্ঠিৱিচিকিচ্ছা পঠমেন মগ্গেন পহীযন্তি, দোসো ততিযেন, লোভাদযো চতূহিপি. ইমে পন দস ধম্মে ঠপেত্ৱা সেসা নো কিলেসা নাম. কিলেসদুকং পঠমং.
সংকিলেসিকদুকো সাসৱদুকসদিসোৱ. দুতিযং.
সংকিলিট্ঠদুকো, কিলেসসম্পযুত্তদুকো চাতি দ্ৱেপি সমানত্থাৱ. তে চ নীৱৰণগোচ্ছকে ততিযদুকসদিসাৱ. ততিযচতুত্থানি.
দস কিলেসা কিলেসা চেৱ সংকিলেসিকা চ নাম. সেসা লোকিযধম্মা সংকিলেসিকা চেৱ নো চ কিলেসা নাম. ইধ পন লোকুত্তৰা ন ৱত্তব্বা. সেসং নীৱৰণগোচ্ছকে চতুত্থদুকসদিসমেৱ. পঞ্চমং.
ছট্ঠসত্তমদুকানিপি অঞ্ঞমঞ্ঞং সমানত্থানেৱ. তানি ছট্ঠসত্তমানি নীৱৰণগোচ্ছকে যথাক্কমং পাঠতো পঞ্চমছট্ঠদুকসদিসানি, অত্থতো পন নামমত্তকোৱ ৱিসেসো. সেসো সুৱিঞ্ঞেয্যো. ছট্ঠসত্তমঅট্ঠমানি.
কিলেসগোচ্ছকং নিট্ঠিতং.
পিট্ঠিদুকেসু আদিতো চত্তাৰো দুকা দস্সনেনপহাতব্বত্তিকে, দস্সনেনপহাতব্বহেতুকে চ ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বা. কেৱলং পন তত্থ পঠমত্তিকে ৱুত্তেসু দস্সনেনপহাতব্বে ধম্মে ঠপেত্ৱা সেসা ইধ পঠমদুকস্স দুতিযপদে দস্সনেনপহাতব্বেসু পৱিসন্তি, ভাৱনাযপহাতব্বে ঠপেত্ৱা সেসা ইধ দুতিযদুকে নভাৱনাযপহাতব্বেসু পৱিসন্তি. তত্থ চ দুতিযত্তিকে ৱুত্তেসু দস্সনেনপহাতব্বহেতুকে ঠপেত্ৱা সেসা ইধ ততিযদুকে নদস্সনেনপহাতব্বহেতুকে, ভাৱনাযপহাতব্বহেতুকে চ ঠপেত্ৱা সেসা ইধ চতুত্থদুকে নভাৱনাযপহাতব্বহেতুকেসু পৱিসন্তি.
পদত্থো চ দস্সনেন পহাতব্বো হেতু এতেসং অত্থীতি দস্সনেনপহাতব্বহেতুকা. এৱং ভাৱনাযপহাতব্বহেতুকাতি এত্থাপি অত্থো ৱেদিতব্বো. এৱং হি সতি অহেতুকানং অগ্গহণং সিযাতি এত্তকমেৱ ৱিসেসো. তিকদ্ৱযমেৱ হি ভগৱা দেসনাৱিলাসেন চত্তাৰো দুকে কত্ৱা দেসেসি. সেসং তাদিসমেৱ. চত্তাৰো দুকা নিট্ঠিতা.
পঞ্চপঞ্ঞাসসৱিতক্কচিত্তেসু ৱিতক্কৱিৰহিতা চিত্তচেতসিকা ধম্মা সৱিতক্কা নাম. ৱিতক্কো, পন সেসচিত্তৰূপনিব্বানানি চ অৱিতক্কা নাম. পঞ্চমং.
ছসট্ঠিযা সৱিচাৰচিত্তেসু ৱিচাৰৱিৰহিতা ধম্মা সৱিচাৰা নাম. ৱিচাৰো, পন সেসচিত্তৰূপনিব্বানানি চ অৱিচাৰা নাম. সেসং ইধ, অনন্তৰে ৱুত্তদুকে চ ৱিতক্কত্তিকে ৱুত্তানুসাৰেন ঞাতব্বং. ছট্ঠং.
ইতো পৰেসু সপ্পীতিকদুকো, পীতিসহগতদুকো চ সমানত্থাৱ, তে চ সুখসহগতউপেক্খাসহগতদুকা চাতি চত্তাৰোপি দুকা পীতিত্তিকে ৱুত্তনযাৱ. কেৱলং পনেতেসং দুকানং পঠমং পদং তত্থ পৱিসতি, পীতিত্তিকে ইতৰীতৰপদদ্ৱযসঙ্গহিতা, অসঙ্গহিতা চ সব্বে অত্থা হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেত্থ দুকানং দুতিযপদেসু অত্থতো সঙ্গহিতা, ইমে চ নিপ্পদেসদুকাতি অযমেৱ ৱিসেসো. সত্তমঅট্ঠমনৱমদসমা.
তদনন্তৰেসু কামাৱচৰাতি এত্থ ‘‘হেট্ঠতো অৱীচিনিৰযং পৰিযন্তং কৰিত্ৱা উপৰিতো পৰনিম্মিতৱসৱত্তী দেৱে অন্তো কৰিত্ৱা যং তস্মিং অন্তৰে এত্থাৱচৰা এত্থ পৰিযাপন্না’’তি এৱং (ধ. স. ১২৮৭) পাড়িযং পৰিচ্ছিন্নানং চতুন্নং অপাযানং, মনুস্সানং, ছন্নং দেৱলোকানঞ্চ ৱসেন ওকাসতো একাদসৱিধো কামভৱো ‘‘কামো’’তি ৱুচ্চতি উত্তৰপদলোপেন যথা ‘‘ৰূপূপপত্তিযা’’তিআদীসু ৰূপভৱো ‘‘ৰূপ’’ন্তি. তস্মিং কামে অৱচৰন্তি পৱত্তন্তীতি কামাৱচৰা. যেভুয্যতো চেতং ৱুত্তং ৰূপাৰূপেসু চেতেসঞ্চ ইধ পৱত্তিতো ‘‘থলচৰা’’তিআদীসু ৱিয. কামভৱসঙ্খাতে ৱা কামে পটিসন্ধিং অৱচাৰেন্তীতিপি কামাৱচৰা, কুসলাকুসলানি. উদ্ধচ্চসহগতচিত্তং পন অব্যাকতচিত্তসদিসং. তদাযত্ততায, আৰম্মণকৰণৱসেন ৱা কিলেসকামো এত্থ অৱচৰতীতিপি কামাৱচৰং. কামঞ্চেস ৰূপাৰূপাৱচৰধম্মেসুপি অৱচৰতি, ৰুড়্হিতো পন ‘‘ৱদতীতি ৱচ্ছো’’তিআদীসু ৱিয ইমে এৱ ‘‘কামাৱচৰা’’তি ৱুচ্চন্তি. অপিচ কামতণ্হা ৰূপতণ্হা অৰূপতণ্হাতি এত্থ ৱুত্তকামতণ্হাসঙ্খাতো কামো এত্থ অৱচৰতীতিপি কামাৱচৰা. এৱং ব্ৰহ্মানং ৱিমানাভৰণাদীসু ছন্দৰাগস্সাপি কামতণ্হাভাৱো সিদ্ধো, ৰূপতণ্হাৱিসযানম্পি চ ব্ৰহ্মানং কম্মজৰূপাদীনং কামতণ্হাযপি ৱিসযতায কামাৱচৰতা সিদ্ধা হোতি. ন ৰূপাৰূপাৱচৰানং তদভাৱতো তদঞ্ঞে ন কামাৱচৰা. ইমিনা নযেন ৰূপাৱচৰাদিদুকানম্পি পদত্থো যথাৰহং ঞাতব্বো. তত্থ চতুপঞ্ঞাস কামাৱচৰচিত্তানি, সব্বঞ্চ ৰূপং কামাৱচৰা নাম. সেসচিত্তনিব্বানানি ন কামাৱচৰা নাম. চেতসিকেসু ৱত্তব্বং পৰিযাপন্নদুকে এৱ আৱি ভৱিস্সতি. একাদসমং.
পন্নৰস ৰূপাৱচৰচিত্তানি ৰূপাৱচৰা নাম. সেসচিত্তৰূপনিব্বানানি ন ৰূপাৱচৰা নাম. দ্ৱাদসমং.
দ্ৱাদস অৰূপাৱচৰচিত্তানি অৰূপাৱচৰা নাম. সেসচিত্তৰূপনিব্বানানি ন অৰূপাৱচৰা নাম. তেৰসমং.
তেভূমকৱট্টে পৰিযাপন্না অন্তোগধাতি পৰিযাপন্না, লোকিযধম্মাৱ. তত্থ ন পৰিযাপন্নাতি অপৰিযাপন্না, লোকুত্তৰা. চেতসিকেসু পন কামাৱচৰাদিদুকানং চতুন্নম্পি সাধাৰণো ৱিনিচ্ছযো এৱং ৱেদিতব্বো – অকুসলচেতসিকা কামাৱচৰাৱ, অপ্পমঞ্ঞা কামৰূপাৱচৰা, ৱিৰতিযো পন কামাৱচৰপৰিযাপন্না, ৱিতক্কৱিচাৰপীতিযো পন কামৰূপাৱচৰপৰিযাপন্না, সেসা চতুভূমকাতি. চুদ্দসমং.
ৱট্টমূলং ছিন্দন্তা নিব্বানং আৰম্মণং কত্ৱা ৱট্টতো নীযন্তীতি নিয্যানিকা, চত্তাৰি লোকুত্তৰমগ্গচিত্তানি. ইমিনা লক্খণেন ন নিয্যন্তীতি অনিয্যানিকা, সেসচিত্তৰূপনিব্বানানি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. পঞ্চদসমং.
চুতিযা ৱা অত্তনো ৱা পৱত্তিযা অনন্তৰং ফলদানে নিযতত্তা নিযতা, মিচ্ছত্তনিযতা, সম্মত্তনিযতা চ. তথা অনিযতত্তা অনিযতা, সেসধম্মা. সেসং ৱুত্তনযমেৱ. সোড়সমং.
অঞ্ঞে ধম্মে উত্তৰন্তি অতিক্কমন্তীতি উত্তৰা, অত্তানং উত্তৰিতুং সমত্থেহি সহ উত্তৰেহীতি সউত্তৰা, লোকিযাৱ. নত্থি এতেসং উত্তৰাতি অনুত্তৰা, লোকুত্তৰা. সত্তৰসমং.
ৰণন্তি কন্দন্তি এতেহীতি ৰণা, যেহি অভিভূতা সত্তা নানপ্পকাৰতো পৰিদেৱন্তি, তেসং অকুসলমূলানং এতং অধিৱচনং, তেহি সম্পযোগৱসেন, পহানেকট্ঠতাৱসেন চ সহ ৰণেহীতি সৰণা. এতেনাকাৰেন নত্থি এতেসং ৰণাতি অৰণা.
তত্থ দ্ৱাদস অকুসলচিত্তানি সৰণা নাম. সৰণধম্মেসু চেত্থ লোভদোসমোহা ৰণা চেৱ সৰণা চ, তেসু লোভদোসা মোহেনেৱ সম্পযোগতো সৰণা, তথা ৱিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চসহগতচিত্তং, তংসম্পযুত্তা চ. মোহো পন তেসু সম্পযোগতো সৰণো, দিট্ঠিসম্পযুত্তৰাগেন, পন ভৱৰাগেন চ ৰণভূতেন পহানেকট্ঠতাৱসেনেৱ সৰণো. লোভদোসমোহমূলসম্পযুত্তেসু পন মোহো লোভেন চেৱ দোসেন চ, সেসা লোভমোহেন চেৱ দোসমোহেন চ সম্পযোগতো সৰণাতি ৱেদিতব্বা. সব্বানি কুসলাব্যাকতচিত্তানি, ৰূপনিব্বানানি চ অৰণা নাম. চেতসিকেসু পন অকুসলা সৰণাৱ, কুসলাব্যাকতা অৰণাৱ, তিজাতিকা পন দ্ৱিধাপি হোন্তীতি. অট্ঠাৰসমং.
পিট্ঠিদুকা নিট্ঠিতা.
অভিধম্মদুকমাতিকত্থৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.