২. মুদুতৰৱগ্গো

১. পটিলাভসুত্তং

৪৮১. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং…পে…. কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সদ্ধিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সদ্ধিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং? যং খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো সম্মপ্পধানে আৰব্ভ ৱীৰিযং পটিলভতি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সতিন্দ্ৰিযং? যং খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো সতিপট্ঠানে আৰব্ভ সতিং পটিলভতি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সতিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সমাধিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ৱোস্সগ্গাৰম্মণং কৰিত্ৱা লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সমাধিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’’তি. পঠমং.

২. পঠমসংখিত্তসুত্তং

৪৮২. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমত্তা পৰিপূৰত্তা অৰহং হোতি, ততো মুদুতৰেহি অনাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সকদাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সোতাপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি ধম্মানুসাৰী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সদ্ধানুসাৰী হোতী’’তি. দুতিযং.

৩. দুতিযসংখিত্তসুত্তং

৪৮৩. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমত্তা পৰিপূৰত্তা অৰহং হোতি, ততো মুদুতৰেহি অনাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সকদাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সোতাপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি ধম্মানুসাৰী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সদ্ধানুসাৰী হোতি. ইতি খো, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযৱেমত্ততা ফলৱেমত্ততা হোতি, ফলৱেমত্ততা পুগ্গলৱেমত্ততা’’তি. ততিযং.

৪. ততিযসংখিত্তসুত্তং

৪৮৪. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমত্তা পৰিপূৰত্তা অৰহং হোতি, ততো মুদুতৰেহি অনাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সকদাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সোতাপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি ধম্মানুসাৰী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সদ্ধানুসাৰী হোতি. ইতি খো, ভিক্খৱে, পৰিপূৰং পৰিপূৰকাৰী আৰাধেতি, পদেসং পদেসকাৰী আৰাধেতি. ‘অৱঞ্ঝানি ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’তি ৱদামী’’তি. চতুত্থং.

৫. পঠমৱিত্থাৰসুত্তং

৪৮৫. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমত্তা পৰিপূৰত্তা অৰহং হোতি, ততো মুদুতৰেহি অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী, ততো মুদুতৰেহি সকদাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সোতাপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি ধম্মানুসাৰী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সদ্ধানুসাৰী হোতী’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযৱিত্থাৰসুত্তং

৪৮৬. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমত্তা পৰিপূৰত্তা অৰহং হোতি, ততো মুদুতৰেহি অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী, ততো মুদুতৰেহি সকদাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সোতাপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি ধম্মানুসাৰী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সদ্ধানুসাৰী হোতি. ইতি খো, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযৱেমত্ততা ফলৱেমত্ততা হোতি, ফলৱেমত্ততা পুগ্গলৱেমত্ততা হোতী’’তি. ছট্ঠং.

৭. ততিযৱিত্থাৰসুত্তং

৪৮৭. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমত্তা পৰিপূৰত্তা অৰহং হোতি, ততো মুদুতৰেহি অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি, ততো মুদুতৰেহি উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী, ততো মুদুতৰেহি সকদাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সোতাপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি ধম্মানুসাৰী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সদ্ধানুসাৰী হোতি. ইতি খো, ভিক্খৱে, পৰিপূৰং পৰিপূৰকাৰী আৰাধেতি, পদেসং পদেসকাৰী আৰাধেতি. ‘অৱঞ্ঝানি ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’তি ৱদামী’’তি. সত্তমং.

৮. পটিপন্নসুত্তং

৪৮৮. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমত্তা পৰিপূৰত্তা অৰহং হোতি, ততো মুদুতৰেহি অৰহত্তফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি অনাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি সকদাগামী হোতি, ততো মুদুতৰেহি সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি সোতাপন্নো হোতি, ততো মুদুতৰেহি সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো হোতি. যস্স খো, ভিক্খৱে, ইমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং নত্থি, তমহং ‘বাহিৰো পুথুজ্জনপক্খে ঠিতো’তি ৱদামী’’তি. অট্ঠমং.

৯. সম্পন্নসুত্তং

৪৮৯. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘‘ইন্দ্ৰিযসম্পন্নো, ইন্দ্ৰিযসম্পন্নো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, ইন্দ্ৰিযসম্পন্নো হোতী’’তি? ‘‘ইধ, ভিক্খু, ভিক্খু সদ্ধিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি উপসমগামিং সম্বোধগামিং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি উপসমগামিং সম্বোধগামিং, সতিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি উপসমগামিং সম্বোধগামিং, সমাধিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি উপসমগামিং সম্বোধগামিং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি উপসমগামিং সম্বোধগামিং. এত্তাৱতা খো, ভিক্খু, ভিক্খু ইন্দ্ৰিযসম্পন্নো হোতী’’তি. নৱমং.

১০. আসৱক্খযসুত্তং

৪৯০. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি. দসমং.

মুদুতৰৱগ্গো দুতিযো.

তস্সুদ্দানং –

পটিলাভো তযো সংখিত্তা, ৱিত্থাৰা অপৰে তযো;

পটিপন্নো চ সম্পন্নো [পটিপন্নো চূপসমো (স্যা. কং. পী. ক.)], দসমং আসৱক্খযন্তি.