১. সুদ্ধিকৱগ্গো

১. সুদ্ধিকসুত্তং

৪৭১. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’’তি. পঠমং.

২. পঠমসোতাপন্নসুত্তং

৪৭২. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. যতো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অস্সাদঞ্চ [সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ (স্যা. কং. পী. ক.) সং. নি. ২.১৭৫] আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং পজানাতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি. দুতিযং.

৩. দুতিযসোতাপন্নসুত্তং

৪৭৩. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. যতো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং পজানাতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি. ততিযং.

৪. পঠমঅৰহন্তসুত্তং

৪৭৪. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. যতো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অস্সাদঞ্চ [সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ (স্যা. কং. পী. ক.) সং. নি. ২.১৭৫] আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা অনুপাদাৱিমুত্তো হোতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তো’’তি. চতুত্থং.

৫. দুতিযঅৰহন্তসুত্তং

৪৭৫. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. যতো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা অনুপাদাৱিমুত্তো হোতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তো’’তি. পঞ্চমং.

৬. পঠমসমণব্ৰাহ্মণসুত্তং

৪৭৬. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ন মে তে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা, ন চ পনেতে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি.

‘‘যে চ খো কেচি [যে চ খো তে (স্যা. কং. ক.) সং. নি. ২.১৭৪], ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমেসং পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং পজানন্তি, তে খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা; তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. ছট্ঠং.

৭. দুতিযসমণব্ৰাহ্মণসুত্তং

৪৭৭. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সদ্ধিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি, সদ্ধিন্দ্ৰিযসমুদযং নপ্পজানন্তি, সদ্ধিন্দ্ৰিযনিৰোধং নপ্পজানন্তি, সদ্ধিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি; ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি…পে… সতিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি …পে… সমাধিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং নপ্পজানন্তি, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযসমুদযং নপ্পজানন্তি, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযনিৰোধং নপ্পজানন্তি, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং নপ্পজানন্তি, ন মে তে, ভিক্খৱে সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা, ন চ পনেতে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি.

‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সদ্ধিন্দ্ৰিযং পজানন্তি, সদ্ধিন্দ্ৰিযসমুদযং পজানন্তি, সদ্ধিন্দ্ৰিযনিৰোধং পজানন্তি, সদ্ধিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি; ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং পজানন্তি, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযসমুদযং পজানন্তি, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযনিৰোধং পজানন্তি, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি; সতিন্দ্ৰিযং পজানন্তি…পে… সমাধিন্দ্ৰিযং পজানন্তি…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং পজানন্তি, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযসমুদযং পজানন্তি, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযনিৰোধং পজানন্তি, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানন্তি, তে খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা, তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. সত্তমং.

৮. দট্ঠব্বসুত্তং

৪৭৮. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. কত্থ চ, ভিক্খৱে, সদ্ধিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং? চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু – এত্থ সদ্ধিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং. কত্থ চ, ভিক্খৱে, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং? চতূসু সম্মপ্পধানেসু – এত্থ ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং. কত্থ চ, ভিক্খৱে, সতিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং? চতূসু সতিপট্ঠানেসু – এত্থ সতিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং. কত্থ চ, ভিক্খৱে, সমাধিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং? চতূসু ঝানেসু – এত্থ সমাধিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং. কত্থ চ, ভিক্খৱে, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং? চতূসু অৰিযসচ্চেসু – এত্থ পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং দট্ঠব্বং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমৱিভঙ্গসুত্তং

৪৭৯. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সদ্ধিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সদ্ধিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সতিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সতিমা হোতি পৰমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো চিৰকতম্পি চিৰভাসিতম্পি সৰিতা অনুস্সৰিতা – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সতিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সমাধিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ৱোস্সগ্গাৰম্মণং কৰিত্ৱা লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সমাধিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায, সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’’তি. নৱমং.

১০. দুতিযৱিভঙ্গসুত্তং

৪৮০. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ইন্দ্ৰিযানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সদ্ধিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সদ্ধিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. সো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি; উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি; অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি; উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা [সমাপত্তিযা (স্যা. কং. ক.)] অসম্মোসায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সতিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সতিমা হোতি পৰমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো, চিৰকতম্পি চিৰভাসিতম্পি সৰিতা অনুস্সৰিতা. সো কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৱেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সতিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সমাধিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ৱোস্সগ্গাৰম্মণং কৰিত্ৱা লভতি সমাধিং, লভতি চিত্তস্স একগ্গতং. সো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সমাধিন্দ্ৰিযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায, সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চিন্দ্ৰিযানী’’তি. দসমং.

সুদ্ধিকৱগ্গো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

সুদ্ধিকঞ্চেৱ দ্ৱে সোতা, অৰহন্তা অপৰে দুৱে;

সমণব্ৰাহ্মণা দট্ঠব্বং, ৱিভঙ্গা অপৰে দুৱেতি.