১. অম্বপালিৱগ্গো

১. অম্বপালিসুত্তং

৩৬৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি অম্বপালিৱনে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘একাযনো অযং, ভিক্খৱে, মগ্গো সত্তানং ৱিসুদ্ধিযা সোকপৰিদেৱানং সমতিক্কমায দুক্খদোমনস্সানং অত্থঙ্গমায ঞাযস্স অধিগমায নিব্বানস্স সচ্ছিকিৰিযায, যদিদং – চত্তাৰো সতিপট্ঠানা. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. একাযনো অযং, ভিক্খৱে, মগ্গো সত্তানং ৱিসুদ্ধিযা সোকপৰিদেৱানং সমতিক্কমায দুক্খদোমনস্সানং অত্থঙ্গমায ঞাযস্স অধিগমায নিব্বানস্স সচ্ছিকিৰিযায, যদিদং – চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি. পঠমং.

২. সতিসুত্তং

৩৬৮. একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি অম্বপালিৱনে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘সতো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিহৰেয্য সম্পজানো. অযং ৱো অম্হাকং অনুসাসনী. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সতো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৱেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সতো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সম্পজানো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী হোতি, আলোকিতে ৱিলোকিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সমিঞ্জিতে পসাৰিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণে সম্পজানকাৰী হোতি, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকাৰী হোতি, উচ্চাৰপস্সাৱকম্মে সম্পজানকাৰী হোতি, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগৰিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৱে সম্পজানকাৰী হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সম্পজানকাৰী হোতি. সতো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিহৰেয্য সম্পজানো. অযং ৱো অম্হাকং অনুসাসনী’’তি. দুতিযং.

৩. ভিক্খুসুত্তং

৩৬৯. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰেয্য’’ন্তি. ‘‘এৱমেৱ পনিধেকচ্চে মোঘপুৰিসা মঞ্চেৱ [মমেৱ (সী.)] অজ্ঝেসন্তি, ধম্মে চ ভাসিতে মমেৱ অনুবন্ধিতব্বং মঞ্ঞন্তী’’তি. ‘‘দেসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং, দেসেতু সুগতো সংখিত্তেন ধম্মং. অপ্পেৱ নামাহং ভগৱতো ভাসিতস্স অত্থং জানেয্যং, অপ্পেৱ নামাহং ভগৱতো ভাসিতস্স দাযাদো অস্স’’ন্তি. ‘‘তস্মাতিহ ত্ৱং, ভিক্খু, আদিমেৱ ৱিসোধেহি কুসলেসু ধম্মেসু. কো চাদি কুসলানং ধম্মানং? সীলঞ্চ সুৱিসুদ্ধং, দিট্ঠি চ উজুকা. যতো খো তে, ভিক্খু, সীলঞ্চ সুৱিসুদ্ধং ভৱিস্সতি দিট্ঠি চ উজুকা, ততো ত্ৱং, ভিক্খু, সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায চত্তাৰো সতিপট্ঠানে তিৱিধেন ভাৱেয্যাসি.

কতমে চত্তাৰো? ইধ ত্ৱং, ভিক্খু, অজ্ঝত্তং ৱা কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰাহি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; বহিদ্ধা ৱা কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰাহি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৱা কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰাহি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. অজ্ঝত্তং ৱা ৱেদনাসু…পে… বহিদ্ধা ৱা ৱেদনাসু…পে… অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৱা ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী ৱিহৰাহি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. অজ্ঝত্তং ৱা চিত্তে…পে… বহিদ্ধা ৱা চিত্তে…পে… অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৱা চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৱিহৰাহি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. অজ্ঝত্তং ৱা ধম্মেসু…পে… বহিদ্ধা ৱা ধম্মেসু…পে… অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৱা ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰাহি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. যতো খো ত্ৱং, ভিক্খু, সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায ইমে চত্তাৰো সতিপট্ঠানে এৱং তিৱিধেন ভাৱেস্সসি, ততো তুয্হং, ভিক্খু, যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগমিস্সতি ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পৰিহানী’’তি.

অথ খো সো ভিক্খু ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো সো ভিক্খু একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো চ পন সো ভিক্খু অৰহতং অহোসীতি. ততিযং.

৪. সালসুত্তং

৩৭০. একং সমযং ভগৱা কোসলেসু ৱিহৰতি সালায ব্ৰাহ্মণগামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি…পে… এতদৱোচ –

‘‘যে তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ নৱা অচিৰপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৱিনযং, তে ৱো, ভিক্খৱে, ভিক্খূ চতুন্নং সতিপট্ঠানানং ভাৱনায সমাদপেতব্বা নিৱেসেতব্বা পতিট্ঠাপেতব্বা. কতমেসং চতুন্নং? এথ তুম্হে, আৱুসো, কাযে কাযানুপস্সিনো ৱিহৰথ আতাপিনো সম্পজানা একোদিভূতা ৱিপ্পসন্নচিত্তা সমাহিতা একগ্গচিত্তা, কাযস্স যথাভূতং ঞাণায; ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সিনো ৱিহৰথ আতাপিনো সম্পজানা একোদিভূতা ৱিপ্পসন্নচিত্তা সমাহিতা একগ্গচিত্তা, ৱেদনানং যথাভূতং ঞাণায; চিত্তে চিত্তানুপস্সিনো ৱিহৰথ আতাপিনো সম্পজানা একোদিভূতা ৱিপ্পসন্নচিত্তা সমাহিতা একগ্গচিত্তা, চিত্তস্স যথাভূতং ঞাণায; ধম্মেসু ধম্মানুপস্সিনো ৱিহৰথ আতাপিনো সম্পজানা একোদিভূতা ৱিপ্পসন্নচিত্তা সমাহিতা একগ্গচিত্তা, ধম্মানং যথাভূতং ঞাণায. যেপি তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ সেখা অপ্পত্তমানসা অনুত্তৰং যোগক্খেমং পত্থযমানা ৱিহৰন্তি, তেপি কাযে কাযানুপস্সিনো ৱিহৰন্তি আতাপিনো সম্পজানা একোদিভূতা ৱিপ্পসন্নচিত্তা সমাহিতা একগ্গচিত্তা, কাযস্স পৰিঞ্ঞায; ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সিনো ৱিহৰন্তি আতাপিনো সম্পজানা একোদিভূতা ৱিপ্পসন্নচিত্তা সমাহিতা একগ্গচিত্তা, ৱেদনানং পৰিঞ্ঞায; চিত্তে চিত্তানুপস্সিনো ৱিহৰন্তি আতাপিনো সম্পজানা একোদিভূতা ৱিপ্পসন্নচিত্তা সমাহিতা একগ্গচিত্তা, চিত্তস্স পৰিঞ্ঞায; ধম্মেসু ধম্মানুপস্সিনো ৱিহৰন্তি আতাপিনো সম্পজানা একোদিভূতা ৱিপ্পসন্নচিত্তা সমাহিতা একগ্গচিত্তা, ধম্মানং পৰিঞ্ঞায.

‘‘যেপি তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ অৰহন্তো খীণাসৱা ৱুসিতৱন্তো কতকৰণীযা ওহিতভাৰা অনুপ্পত্তসদত্থা পৰিক্খীণভৱসংযোজনা সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তা, তেপি কাযে কাযানুপস্সিনো ৱিহৰন্তি আতাপিনো সম্পজানা একোদিভূতা ৱিপ্পসন্নচিত্তা সমাহিতা একগ্গচিত্তা, কাযেন ৱিসংযুত্তা; ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সিনো ৱিহৰন্তি আতাপিনো সম্পজানা একোদিভূতা ৱিপ্পসন্নচিত্তা সমাহিতা একগ্গচিত্তা, ৱেদনাহি ৱিসংযুত্তা; চিত্তে চিত্তানুপস্সিনো ৱিহৰন্তি আতাপিনো সম্পজানা একোদিভূতা ৱিপ্পসন্নচিত্তা সমাহিতা একগ্গচিত্তা, চিত্তেন ৱিসংযুত্তা; ধম্মেসু ধম্মানুপস্সিনো ৱিহৰন্তি আতাপিনো সম্পজানা একোদিভূতা ৱিপ্পসন্নচিত্তা সমাহিতা একগ্গচিত্তা, ধম্মেহি ৱিসংযুত্তা.

‘‘যেপি তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ নৱা অচিৰপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৱিনযং, তে ৱো, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ইমেসং চতুন্নং সতিপট্ঠানানং ভাৱনায সমাদপেতব্বা নিৱেসেতব্বা পতিট্ঠাপেতব্বা’’তি. চতুত্থং.

৫. অকুসলৰাসিসুত্তং

৩৭১. সাৱত্থিনিদানং. তত্ৰ খো ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘‘অকুসলৰাসী’তি, ভিক্খৱে, ৱদমানো পঞ্চ নীৱৰণে সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য. কেৱলো হাযং, ভিক্খৱে, অকুসলৰাসি, যদিদং – পঞ্চ নীৱৰণা. কতমে পঞ্চ? কামচ্ছন্দনীৱৰণং, ব্যাপাদনীৱৰণং, থিনমিদ্ধনীৱৰণং, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৱৰণং, ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণং. ‘অকুসলৰাসী’তি, ভিক্খৱে, ৱদমানো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য. কেৱলো হাযং, ভিক্খৱে, অকুসলৰাসি, যদিদং – পঞ্চ নীৱৰণা.

‘‘‘কুসলৰাসী’তি, ভিক্খৱে, ৱদমানো চত্তাৰো সতিপট্ঠানে সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য. কেৱলো হাযং, ভিক্খৱে, কুসলৰাসি, যদিদং – চত্তাৰো সতিপট্ঠানা. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৱেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. ‘কুসলৰাসী’তি, ভিক্খৱে, ৱদমানো ইমে চত্তাৰো সতিপট্ঠানে সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য. কেৱলো হাযং, ভিক্খৱে, কুসলৰাসি, যদিদং – চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তি. পঞ্চমং.

৬. সকুণগ্ঘিসুত্তং

৩৭২. ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, সকুণগ্ঘি লাপং সকুণং সহসা অজ্ঝপ্পত্তা অগ্গহেসি. অথ খো, ভিক্খৱে, লাপো সকুণো সকুণগ্ঘিযা হৰিযমানো এৱং পৰিদেৱসি – ‘মযমেৱম্হ [মযমেৱাম্হ (ক.)] অলক্খিকা, মযং অপ্পপুঞ্ঞা, যে মযং অগোচৰে চৰিম্হ পৰৱিসযে. সচেজ্জ মযং গোচৰে চৰেয্যাম সকে পেত্তিকে ৱিসযে, ন ম্যাযং [ন চাযং (সী.)], সকুণগ্ঘি, অলং অভৱিস্স, যদিদং – যুদ্ধাযা’তি. ‘কো পন তে, লাপ, গোচৰো সকো পেত্তিকো ৱিসযো’তি? ‘যদিদং – নঙ্গলকট্ঠকৰণং লেড্ডুট্ঠান’’’ন্তি. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, সকুণগ্ঘি সকে বলে অপত্থদ্ধা সকে বলে অসংৱদমানা [অৱচমানা (সী.)] লাপং সকুণং পমুঞ্চি – ‘গচ্ছ খো ত্ৱং, লাপ, তত্ৰপি মে গন্ত্ৱা ন মোক্খসী’’’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, লাপো সকুণো নঙ্গলকট্ঠকৰণং লেড্ডুট্ঠানং গন্ত্ৱা মহন্তং লেড্ডুং অভিৰুহিত্ৱা সকুণগ্ঘিং ৱদমানো অট্ঠাসি – ‘এহি খো দানি মে, সকুণগ্ঘি, এহি খো দানি মে, সকুণগ্ঘী’তি. অথ খো সা, ভিক্খৱে, সকুণগ্ঘি সকে বলে অপত্থদ্ধা সকে বলে অসংৱদমানা উভো পক্খে সন্নয্হ [সন্ধায (সী. স্যা.)] লাপং সকুণং সহসা অজ্ঝপ্পত্তা. যদা খো, ভিক্খৱে, অঞ্ঞাসি লাপো সকুণো ‘বহুআগতো খো ম্যাযং সকুণগ্ঘী’তি, অথ তস্সেৱ লেড্ডুস্স অন্তৰং পচ্চুপাদি. অথ খো, ভিক্খৱে, সকুণগ্ঘি তত্থেৱ উৰং পচ্চতাড়েসি. এৱঞ্হি তং [এৱং হেতং (সী.)], ভিক্খৱে, হোতি যো অগোচৰে চৰতি পৰৱিসযে.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, মা অগোচৰে চৰিত্থ পৰৱিসযে. অগোচৰে, ভিক্খৱে, চৰতং পৰৱিসযে লচ্ছতি মাৰো ওতাৰং, লচ্ছতি মাৰো আৰম্মণং. কো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অগোচৰো পৰৱিসযো? যদিদং – পঞ্চ কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা – অযং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অগোচৰো পৰৱিসযো.

‘‘গোচৰে, ভিক্খৱে, চৰথ সকে পেত্তিকে ৱিসযে. গোচৰে, ভিক্খৱে, চৰতং সকে পেত্তিকে ৱিসযে ন লচ্ছতি মাৰো ওতাৰং, ন লচ্ছতি মাৰো আৰম্মণং. কো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো গোচৰো সকো পেত্তিকো ৱিসযো? যদিদং – চত্তাৰো সতিপট্ঠানা. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৱেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং – অযং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো গোচৰো সকো পেত্তিকো ৱিসযো’’তি. ছট্ঠং.

৭. মক্কটসুত্তং

৩৭৩. ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, হিমৱতো পব্বতৰাজস্স দুগ্গা ৱিসমা দেসা, যত্থ নেৱ মক্কটানং চাৰী ন মনুস্সানং. অত্থি, ভিক্খৱে, হিমৱতো পব্বতৰাজস্স দুগ্গা ৱিসমা দেসা, যত্থ মক্কটানঞ্হি খো চাৰী, ন মনুস্সানং. অত্থি, ভিক্খৱে, হিমৱতো পব্বতৰাজস্স সমা ভূমিভাগা ৰমণীযা, যত্থ মক্কটানঞ্চেৱ চাৰী মনুস্সানঞ্চ. তত্ৰ, ভিক্খৱে, লুদ্দা মক্কটৱীথীসু লেপং ওড্ডেন্তি মক্কটানং বাধনায.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যে তে মক্কটা অবালজাতিকা অলোলজাতিকা, তে তং লেপং দিস্ৱা আৰকা পৰিৱজ্জন্তি. যো পন সো হোতি মক্কটো বালজাতিকো লোলজাতিকো, সো তং লেপং উপসঙ্কমিত্ৱা হত্থেন গণ্হাতি. সো তত্থ বজ্ঝতি. ‘হত্থং মোচেস্সামী’তি দুতিযেন হত্থেন গণ্হাতি. সো তত্থ বজ্ঝতি. ‘উভো হত্থে মোচেস্সামী’তি পাদেন গণ্হাতি. সো তত্থ বজ্ঝতি. ‘উভো হত্থে মোচেস্সামি পাদঞ্চা’তি দুতিযেন পাদেন গণ্হাতি. সো তত্থ বজ্ঝতি. ‘উভো হত্থে মোচেস্সামি পাদে চা’তি তুণ্ডেন গণ্হাতি. সো তত্থ বজ্ঝতি. এৱঞ্হি সো, ভিক্খৱে, মক্কটো পঞ্চোড্ডিতো থুনং সেতি অনযং আপন্নো ব্যসনং আপন্নো যথাকামকৰণীযো লুদ্দস্স. তমেনং, ভিক্খৱে, লুদ্দো ৱিজ্ঝিত্ৱা তস্মিংযেৱ কট্ঠকতঙ্গাৰে [তস্মিংযেৱ মক্কটং উদ্ধৰিত্ৱা (সী. স্যা.)] অৱস্সজ্জেত্ৱা যেন কামং পক্কমতি. এৱং সো তং, ভিক্খৱে, হোতি যো অগোচৰে চৰতি পৰৱিসযে.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, মা অগোচৰে চৰিত্থ পৰৱিসযে. অগোচৰে, ভিক্খৱে, চৰতং পৰৱিসযে লচ্ছতি মাৰো ওতাৰং, লচ্ছতি মাৰো আৰম্মণং. কো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অগোচৰো পৰৱিসযো? যদিদং – পঞ্চ কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. অযং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অগোচৰো পৰৱিসযো.

‘‘গোচৰে, ভিক্খৱে, চৰথ সকে পেত্তিকে ৱিসযে. গোচৰে, ভিক্খৱে, চৰতং সকে পেত্তিকে ৱিসযে ন লচ্ছতি মাৰো ওতাৰং, ন লচ্ছতি মাৰো আৰম্মণং. কো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো গোচৰো সকো পেত্তিকো ৱিসযো? যদিদং – চত্তাৰো সতিপট্ঠানা. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৱেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. অযং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো গোচৰো সকো পেত্তিকো ৱিসযো’’তি. সত্তমং.

৮. সূদসুত্তং

৩৭৪. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, বালো অব্যত্তো অকুসলো সূদো ৰাজানং ৱা ৰাজমহামত্তং ৱা [ৰাজমহামত্তানং ৱা (সী.)] নানচ্চযেহি সূপেহি পচ্চুপট্ঠিতো অস্স – অম্বিলগ্গেহিপি, তিত্তকগ্গেহিপি, কটুকগ্গেহিপি, মধুৰগ্গেহিপি, খাৰিকেহিপি, অখাৰিকেহিপি, লোণিকেহিপি, অলোণিকেহিপি.

‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, বালো অব্যত্তো অকুসলো সূদো সকস্স ভত্তু নিমিত্তং ন উগ্গণ্হাতি – ‘ইদং ৱা মে অজ্জ ভত্তু সূপেয্যং ৰুচ্চতি, ইমস্স ৱা অভিহৰতি, ইমস্স ৱা বহুং গণ্হাতি, ইমস্স ৱা ৱণ্ণং ভাসতি. অম্বিলগ্গং ৱা মে অজ্জ ভত্তু সূপেয্যং ৰুচ্চতি, অম্বিলগ্গস্স ৱা অভিহৰতি, অম্বিলগ্গস্স ৱা বহুং গণ্হাতি, অম্বিলগ্গস্স ৱা ৱণ্ণং ভাসতি. তিত্তকগ্গং ৱা মে অজ্জ… কটুকগ্গং ৱা মে অজ্জ… মধুৰগ্গং ৱা মে অজ্জ… খাৰিকং ৱা মে অজ্জ… অখাৰিকং ৱা মে অজ্জ… লোণিকং ৱা মে অজ্জ… অলোণিকং ৱা মে অজ্জ ভত্তু সূপেয্যং ৰুচ্চতি, অলোণিকস্স ৱা অভিহৰতি, অলোণিকস্স ৱা বহুং গণ্হাতি, অলোণিকস্স ৱা ৱণ্ণং ভাসতী’’’তি.

‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, বালো অব্যত্তো অকুসলো সূদো ন চেৱ লাভী হোতি অচ্ছাদনস্স, ন লাভী ৱেতনস্স, ন লাভী অভিহাৰানং. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো, ভিক্খৱে, বালো অব্যত্তো অকুসলো সূদো সকস্স ভত্তু নিমিত্তং ন উগ্গণ্হাতি. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো বালো অব্যত্তো অকুসলো ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. তস্স কাযে কাযানুপস্সিনো ৱিহৰতো চিত্তং ন সমাধিযতি, উপক্কিলেসা ন পহীযন্তি. সো তং নিমিত্তং ন উগ্গণ্হাতি. ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী ৱিহৰতি…পে… চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৱিহৰতি …পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. তস্স ধম্মেসু ধম্মানুপস্সিনো ৱিহৰতো চিত্তং ন সমাধিযতি, উপক্কিলেসা ন পহীযন্তি. সো তং নিমিত্তং ন উগ্গণ্হাতি.

‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, বালো অব্যত্তো অকুসলো ভিক্খু ন চেৱ লাভী হোতি দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখৱিহাৰানং, ন লাভী সতিসম্পজঞ্ঞস্স. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো, ভিক্খৱে, বালো অব্যত্তো অকুসলো ভিক্খু সকস্স চিত্তস্স নিমিত্তং ন উগ্গণ্হাতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো ব্যত্তো কুসলো সূদো ৰাজানং ৱা ৰাজমহামত্তং ৱা নানচ্চযেহি সূপেহি পচ্চুপট্ঠিতো অস্স – অম্বিলগ্গেহিপি, তিত্তকগ্গেহিপি, কটুকগ্গেহিপি, মধুৰগ্গেহিপি, খাৰিকেহিপি, অখাৰিকেহিপি, লোণিকেহিপি, অলোণিকেহিপি.

‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো ব্যত্তো কুসলো সূদো সকস্স ভত্তু নিমিত্তং উগ্গণ্হাতি – ‘ইদং ৱা মে অজ্জ ভত্তু সূপেয্যং ৰুচ্চতি, ইমস্স ৱা অভিহৰতি, ইমস্স ৱা বহুং গণ্হাতি, ইমস্স ৱা ৱণ্ণং ভাসতি. অম্বিলগ্গং ৱা মে অজ্জ ভত্তু সূপেয্যং ৰুচ্চতি, অম্বিলগ্গস্স ৱা অভিহৰতি, অম্বিলগ্গস্স ৱা বহুং গণ্হাতি, অম্বিলগ্গস্স ৱা ৱণ্ণং ভাসতি. তিত্তকগ্গং ৱা মে অজ্জ… কটুকগ্গং ৱা মে অজ্জ… মধুৰগ্গং ৱা মে অজ্জ… খাৰিকং ৱা মে অজ্জ… অখাৰিকং ৱা মে অজ্জ… লোণিকং ৱা মে অজ্জ… অলোণিকং ৱা মে অজ্জ ভত্তু সূপেয্যং ৰুচ্চতি, অলোণিকস্স ৱা অভিহৰতি, অলোণিকস্স ৱা বহুং গণ্হাতি, অলোণিকস্স ৱা ৱণ্ণং ভাসতী’’’তি.

‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো ব্যত্তো কুসলো সূদো লাভী চেৱ হোতি অচ্ছাদনস্স, লাভী ৱেতনস্স, লাভী অভিহাৰানং. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো ব্যত্তো কুসলো সূদো সকস্স ভত্তু নিমিত্তং উগ্গণ্হাতি. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পণ্ডিতো ব্যত্তো কুসলো ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. তস্স কাযে কাযানুপস্সিনো ৱিহৰতো চিত্তং সমাধিযতি, উপক্কিলেসা পহীযন্তি. সো তং নিমিত্তং উগ্গণ্হাতি. ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী ৱিহৰতি…পে… চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৱিহৰতি…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. তস্স ধম্মেসু ধম্মানুপস্সিনো ৱিহৰতো চিত্তং সমাধিযতি, উপক্কিলেসা পহীযন্তি. সো তং নিমিত্তং উগ্গণ্হাতি.

‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো ব্যত্তো কুসলো ভিক্খু লাভী চেৱ হোতি দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখৱিহাৰানং, লাভী হোতি সতিসম্পজঞ্ঞস্স. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো ব্যত্তো কুসলো ভিক্খু সকস্স চিত্তস্স নিমিত্তং উগ্গণ্হাতী’’তি. অট্ঠমং.

৯. গিলানসুত্তং

৩৭৫. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি ৱেড়ুৱগামকে [বেলুৱগামকে (সী. স্যা. কং. পী.)]. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘এথ তুম্হে, ভিক্খৱে, সমন্তা ৱেসালিযা যথামিত্তং যথাসন্দিট্ঠং যথাসম্ভত্তং ৱস্সং উপেথ. ইধেৱাহং ৱেড়ুৱগামকে ৱস্সং উপগচ্ছামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা সমন্তা ৱেসালিযা যথামিত্তং যথাসন্দিট্ঠং যথাসম্ভত্তং ৱস্সং উপগচ্ছুং. ভগৱা পন তত্থেৱ ৱেড়ুৱগামকে ৱস্সং উপগচ্ছি [উপগঞ্ছি (সী. পী.)].

অথ খো ভগৱতো ৱস্সূপগতস্স খৰো আবাধো উপ্পজ্জি, বাড়্হা ৱেদনা ৱত্তন্তি মাৰণন্তিকা. তত্ৰ সুদং ভগৱা সতো সম্পজানো অধিৱাসেসি অৱিহঞ্ঞমানো. অথ খো ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘ন খো মে তং পতিৰূপং, যোহং অনামন্তেত্ৱা উপট্ঠাকে অনপলোকেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিনিব্বাযেয্যং. যংনূনাহং ইমং আবাধং ৱীৰিযেন পটিপণামেত্ৱা জীৱিতসঙ্খাৰং অধিট্ঠায ৱিহৰেয্য’’ন্তি. অথ খো ভগৱা তং আবাধং ৱীৰিযেন পটিপণামেত্ৱা জীৱিতসঙ্খাৰং অধিট্ঠায ৱিহাসি. (অথ খো ভগৱতো সো আবাধো পটিপ্পস্সম্ভি) [( ) দী. নি. ২.১৬৪ দিস্সতি].

অথ খো ভগৱা গিলানা ৱুট্ঠিতো [গিলানৱুট্ঠিতো (সদ্দনীতি)] অচিৰৱুট্ঠিতো গেলঞ্ঞা ৱিহাৰা নিক্খমিত্ৱা ৱিহাৰপচ্ছাযাযং [ৱিহাৰপচ্ছাছাযাযং (বহূসু)] পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘দিট্ঠো মে, ভন্তে, ভগৱতো ফাসু; দিট্ঠং, ভন্তে, ভগৱতো খমনীযং; দিট্ঠং, ভন্তে, ভগৱতো যাপনীযং. অপি চ মে, ভন্তে, মধুৰকজাতো ৱিয কাযো, দিসাপি মে ন পক্খাযন্তি, ধম্মাপি মং নপ্পটিভন্তি ভগৱতো গেলঞ্ঞেন. অপি চ মে, ভন্তে, অহোসি কাচিদেৱ অস্সাসমত্তা – ‘ন তাৱ ভগৱা পৰিনিব্বাযিস্সতি, ন যাৱ ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘং আৰব্ভ কিঞ্চিদেৱ উদাহৰতী’’’তি.

‘‘কিং পন দানি, আনন্দ, ভিক্খুসঙ্ঘো মযি পচ্চাসীসতি [পচ্চাসিংসতি (সী. স্যা. কং. পী.)]? দেসিতো, আনন্দ, মযা ধম্মো অনন্তৰং অবাহিৰং কৰিত্ৱা. নত্থানন্দ, তথাগতস্স ধম্মেসু আচৰিযমুট্ঠি. যস্স নূন, আনন্দ, এৱমস্স – ‘অহং ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিহৰিস্সামী’তি ৱা, ‘মমুদ্দেসিকো ভিক্খুসঙ্ঘো’তি ৱা, সো নূন, আনন্দ, ভিক্খুসঙ্ঘং আৰব্ভ কিঞ্চিদেৱ উদাহৰেয্য. তথাগতস্স খো, আনন্দ, ন এৱং হোতি – ‘অহং ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিহৰিস্সামী’তি ৱা, ‘মমুদ্দেসিকো ভিক্খুসঙ্ঘো’তি ৱা. স কিং [সো নূন (সী. পী.)], আনন্দ, তথাগতো ভিক্খুসঙ্ঘং আৰব্ভ কিঞ্চিদেৱ উদাহৰিস্সতি! এতৰহি খো পনাহং, আনন্দ, জিণ্ণো ৱুদ্ধো মহল্লকো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো. আসীতিকো মে ৱযো ৱত্ততি. সেয্যথাপি, আনন্দ, জজ্জৰসকটং [জৰসকটং (সব্বত্থ)] ৱেড়মিস্সকেন [ৱেগমিস্সকেন (সী.), ৱেড়ুমিস্সকেন (স্যা. কং.), ৱেধমিস্সকেন (পী. ক.), ৱেখমিস্সকেন (ক.)] যাপেতি; এৱমেৱ খো, আনন্দ, ৱেধমিস্সকেন মঞ্ঞে তথাগতস্স কাযো যাপেতি.

‘‘যস্মিং, আনন্দ, সমযে তথাগতো সব্বনিমিত্তানং অমনসিকাৰা একচ্চানং ৱেদনানং নিৰোধা অনিমিত্তং চেতোসমাধিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, ফাসুতৰো [ফাসুতৰং (সব্বত্থ)], আনন্দ, তস্মিং সমযে তথাগতস্স কাযো হোতি [তথাগতস্স হোতি (বহূসু)]. তস্মাতিহানন্দ, অত্তদীপা ৱিহৰথ অত্তসৰণা অনঞ্ঞসৰণা, ধম্মদীপা ধম্মসৰণা অনঞ্ঞসৰণা.

‘‘কথঞ্চানন্দ, ভিক্খু অত্তদীপো ৱিহৰতি অত্তসৰণো অনঞ্ঞসৰণো, ধম্মদীপো ধম্মসৰণো অনঞ্ঞসৰণো? ইধানন্দ, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৱেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. এৱং খো, আনন্দ, ভিক্খু অত্তদীপো ৱিহৰতি অত্তসৰণো অনঞ্ঞসৰণো, ধম্মদীপো ধম্মসৰণো অনঞ্ঞসৰণো. যে হি কেচি, আনন্দ, এতৰহি ৱা মমচ্চযে ৱা অত্তদীপা ৱিহৰিস্সন্তি অত্তসৰণা অনঞ্ঞসৰণা, ধম্মদীপা ধম্মসৰণা অনঞ্ঞসৰণা; তমতগ্গে মেতে, আনন্দ, ভিক্খূ ভৱিস্সন্তি যে কেচি সিক্খাকামা’’তি. নৱমং.

১০. ভিক্খুনুপস্সযসুত্তং

৩৭৬. অথ খো আযস্মা আনন্দো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খুনুপস্সযো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খুনিযো যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তা ভিক্খুনিযো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচুং –

‘‘ইধ, ভন্তে আনন্দ, সম্বহুলা ভিক্খুনিযো চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তা [সুপট্ঠিতচিত্তা (সী. পী. ক.)] ৱিহৰন্তিযো উড়াৰং পুব্বেনাপৰং ৱিসেসং সঞ্জানন্তী’’তি [সম্পজানন্তীতি (ক.)]. ‘‘এৱমেতং, ভগিনিযো, এৱমেতং, ভগিনিযো! যো হি কোচি, ভগিনিযো, ভিক্খু ৱা ভিক্খুনী ৱা চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তো ৱিহৰতি, তস্সেতং পাটিকঙ্খং – ‘উড়াৰং পুব্বেনাপৰং ৱিসেসং সঞ্জানিস্সতী’’’তি.

অথ খো আযস্মা আনন্দো তা ভিক্খুনিযো ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো আযস্মা আনন্দো সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খুনুপস্সযো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদিং. অথ খো, ভন্তে, সম্বহুলা ভিক্খুনিযো যেনাহং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো, ভন্তে, তা ভিক্খুনিযো মং এতদৱোচুং – ‘ইধ, ভন্তে আনন্দ, সম্বহুলা ভিক্খুনিযো চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তা ৱিহৰন্তিযো উড়াৰং পুব্বেনাপৰং ৱিসেসং সঞ্জানন্তী’তি. এৱং ৱুত্তাহং, ভন্তে, তা ভিক্খুনিযো এতদৱোচং – ‘এৱমেতং, ভগিনিযো, এৱমেতং, ভগিনিযো! যো হি কোচি, ভগিনিযো, ভিক্খু ৱা ভিক্খুনী ৱা চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তো ৱিহৰতি, তস্সেতং পাটিকঙ্খং – উড়াৰং পুব্বেনাপৰং ৱিসেসং সঞ্জানিস্সতী’’’তি.

‘‘এৱমেতং, আনন্দ, এৱমেতং, আনন্দ! যো হি কোচি, আনন্দ, ভিক্খু ৱা ভিক্খুনী ৱা চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তো ৱিহৰতি, তস্সেতং পাটিকঙ্খং – ‘উড়াৰং পুব্বেনাপৰং ৱিসেসং সঞ্জানিস্সতি’’’ [সঞ্জানিস্সতীতি (বহূসু)].

‘‘কতমেসু চতূসু? ইধানন্দ, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. তস্স কাযে কাযানুপস্সিনো ৱিহৰতো কাযাৰম্মণো ৱা উপ্পজ্জতি কাযস্মিং পৰিড়াহো, চেতসো ৱা লীনত্তং, বহিদ্ধা ৱা চিত্তং ৱিক্খিপতি. তেনানন্দ [তেনহানন্দ (সী.)], ভিক্খুনা কিস্মিঞ্চিদেৱ পসাদনীযে নিমিত্তে চিত্তং পণিদহিতব্বং. তস্স কিস্মিঞ্চিদেৱ পসাদনীযে নিমিত্তে চিত্তং পণিদহতো পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স পীতি জাযতি. পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযো সুখং ৱেদযতি [ৱেদিযতি (সী.)]. সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যস্স খ্ৱাহং অত্থায চিত্তং পণিদহিং, সো মে অত্থো অভিনিপ্ফন্নো. হন্দ, দানি পটিসংহৰামী’তি. সো পটিসংহৰতি চেৱ ন চ ৱিতক্কেতি ন চ ৱিচাৰেতি. ‘অৱিতক্কোম্হি অৱিচাৰো, অজ্ঝত্তং সতিমা সুখমস্মী’তি পজানাতি’’.

‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ভিক্খু ৱেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. তস্স ধম্মেসু ধম্মানুপস্সিনো ৱিহৰতো ধম্মাৰম্মণো ৱা উপ্পজ্জতি কাযস্মিং পৰিড়াহো, চেতসো ৱা লীনত্তং, বহিদ্ধা ৱা চিত্তং ৱিক্খিপতি. তেনানন্দ, ভিক্খুনা কিস্মিঞ্চিদেৱ পসাদনীযে নিমিত্তে চিত্তং পণিদহিতব্বং. তস্স কিস্মিঞ্চিদেৱ পসাদনীযে নিমিত্তে চিত্তং পণিদহতো পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স পীতি জাযতি. পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযো সুখং ৱেদযতি. সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যস্স খ্ৱাহং অত্থায চিত্তং পণিদহিং, সো মে অত্থো অভিনিপ্ফন্নো. হন্দ, দানি পটিসংহৰামী’তি. সো পটিসংহৰতি চেৱ ন চ ৱিতক্কেতি ন চ ৱিচাৰেতি. ‘অৱিতক্কোম্হি অৱিচাৰো, অজ্ঝত্তং সতিমা সুখমস্মী’তি পজানাতি. এৱং খো, আনন্দ, পণিধায ভাৱনা হোতি.

‘‘কথঞ্চানন্দ, অপ্পণিধায ভাৱনা হোতি? বহিদ্ধা, আনন্দ, ভিক্খু চিত্তং অপ্পণিধায ‘অপ্পণিহিতং মে বহিদ্ধা চিত্ত’ন্তি পজানাতি. অথ পচ্ছাপুৰে ‘অসংখিত্তং ৱিমুত্তং অপ্পণিহিত’ন্তি পজানাতি. অথ চ পন ‘কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰামি আতাপী সম্পজানো সতিমা সুখমস্মী’তি পজানাতি. বহিদ্ধা, আনন্দ, ভিক্খু চিত্তং অপ্পণিধায ‘অপ্পণিহিতং মে বহিদ্ধা চিত্ত’ন্তি পজানাতি. অথ পচ্ছাপুৰে ‘অসংখিত্তং ৱিমুত্তং অপ্পণিহিত’ন্তি পজানাতি. অথ চ পন ‘ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী ৱিহৰামি আতাপী সম্পজানো সতিমা সুখমস্মী’তি পজানাতি. বহিদ্ধা, আনন্দ, ভিক্খু চিত্তং অপ্পণিধায ‘অপ্পণিহিতং মে বহিদ্ধা চিত্ত’ন্তি পজানাতি. অথ পচ্ছাপুৰে ‘অসংখিত্তং ৱিমুত্তং অপ্পণিহিত’ন্তি পজানাতি. অথ চ পন ‘চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৱিহৰামি আতাপী সম্পজানো সতিমা সুখমস্মী’তি পজানাতি. বহিদ্ধা, আনন্দ, ভিক্খু চিত্তং অপ্পণিধায ‘অপ্পণিহিতং মে বহিদ্ধা চিত্ত’ন্তি পজানাতি. অথ পচ্ছাপুৰে ‘অসংখিত্তং ৱিমুত্তং অপ্পণিহিত’ন্তি পজানাতি. অথ চ পন ‘ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰামি আতাপী সম্পজানো সতিমা সুখমস্মী’তি পজানাতি. এৱং খো, আনন্দ, অপ্পণিধায ভাৱনা হোতি.

‘‘ইতি খো, আনন্দ, দেসিতা মযা পণিধায ভাৱনা, দেসিতা অপ্পণিধায ভাৱনা. যং, আনন্দ, সত্থাৰা কৰণীযং সাৱকানং হিতেসিনা অনুকম্পকেন অনুকম্পং উপাদায, কতং ৱো তং মযা. এতানি, আনন্দ, ৰুক্খমূলানি, এতানি সুঞ্ঞাগাৰানি! ঝাযথানন্দ, মা পমাদত্থ; মা পচ্ছা ৱিপ্পটিসাৰিনো অহুৱত্থ! অযং ৱো অম্হাকং অনুসাসনী’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি. দসমং.

অম্বপালিৱগ্গো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

অম্বপালি সতো ভিক্খু, সালা কুসলৰাসি চ;

সকুণগ্ধি মক্কটো সূদো, গিলানো ভিক্খুনুপস্সযোতি.