২. পৰিযাযসুত্তং
২৩৩. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পৱিসিংসু. অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অতিপ্পগো খো তাৱ সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিতুং. যংনূন মযং যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমেয্যামা’’তি.
অথ খো তে ভিক্খূ যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পৰিব্বাজকেহি সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এতদৱোচুং –
‘‘সমণো, আৱুসো, গোতমো সাৱকানং এৱং ধম্মং দেসেতি – ‘এথ তুম্হে, ভিক্খৱে, পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৱেথা’তি. মযম্পি খো, আৱুসো, সাৱকানং এৱং ধম্মং দেসেম – ‘এথ তুম্হে, আৱুসো, পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৱেথা’তি. ইধ নো, আৱুসো, কো ৱিসেসো, কো অধিপ্পযাসো, কিং নানাকৰণং সমণস্স ৱা গোতমস্স অম্হাকং ৱা, যদিদং – ধম্মদেসনায ৱা ধম্মদেসনং, অনুসাসনিযা ৱা অনুসাসনি’’ন্তি?
অথ খো তে ভিক্খূ তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং ভাসিতং নেৱ অভিনন্দিংসু নপ্পটিক্কোসিংসু; অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমিংসু – ‘‘ভগৱতো সন্তিকে এতস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানিস্সামা’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ সাৱত্থিং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং –
‘‘ইধ মযং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পৱিসিম্হ. তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অতিপ্পগো খো তাৱ সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিতুং, যংনূন মযং যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমেয্যামা’তি. অথ খো মযং, ভন্তে, যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমিম্হ; উপসঙ্কমিত্ৱা তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পৰিব্বাজকেহি সদ্ধিং সম্মোদিম্হ. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিম্হ. একমন্তং নিসিন্নে খো অম্হে, ভন্তে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এতদৱোচুং –
‘‘সমণো, আৱুসো, গোতমো সাৱকানং এৱং ধম্মং দেসেতি ‘এথ তুম্হে, ভিক্খৱে, পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৱেথা’তি. মযম্পি খো, আৱুসো, সাৱকানং এৱং ধম্মং দেসেম – ‘এথ তুম্হে, আৱুসো, পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৱেথা’তি. ইধ নো, আৱুসো, কো ৱিসেসো, কো অধিপ্পযাসো, কিং নানাকৰণং সমণস্স ৱা গোতমস্স অম্হাকং ৱা, যদিদং – ধম্মদেসনায ৱা ধম্মদেসনং, অনুসাসনিযা ৱা অনুসাসনি’’ন্তি?
‘‘অথ খো মযং, ভন্তে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং ভাসিতং নেৱ অভিনন্দিম্হ নপ্পটিক্কোসিম্হ, অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমিম্হ – ‘ভগৱতো সন্তিকে এতস্স ভাসিতস্স অত্থং আজানিস্সামা’’’তি.
‘‘এৱংৱাদিনো, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱমস্সু ৱচনীযা – ‘অত্থি পনাৱুসো, পৰিযাযো, যং পৰিযাযং আগম্ম পঞ্চ নীৱৰণা দস হোন্তি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা চতুদ্দসা’তি. এৱং পুট্ঠা, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা ন চেৱ সম্পাযিস্সন্তি, উত্তৰিঞ্চ ৱিঘাতং আপজ্জিস্সন্তি. তং কিস্স হেতু? যথা তং, ভিক্খৱে, অৱিসযস্মিং. ‘‘নাহং তং, ভিক্খৱে, পস্সামি সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায, যো ইমেসং পঞ্হানং ৱেয্যাকৰণেন চিত্তং আৰাধেয্য, অঞ্ঞত্ৰ তথাগতেন ৱা তথাগতসাৱকেন ৱা ইতো ৱা পন সুত্ৱা’’.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পৰিযাযো, যং পৰিযাযং আগম্ম পঞ্চ নীৱৰণা দস হোন্তি? যদপি, ভিক্খৱে, অজ্ঝত্তং কামচ্ছন্দো তদপি নীৱৰণং, যদপি বহিদ্ধা কামচ্ছন্দো তদপি নীৱৰণং. ‘কামচ্ছন্দনীৱৰণ’ন্তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পৰিযাযেন দ্ৱযং হোতি. যদপি, ভিক্খৱে, অজ্ঝত্তং ব্যাপাদো তদপি নীৱৰণং, যদপি বহিদ্ধা ব্যাপাদো তদপি নীৱৰণং. ‘ব্যাপাদনীৱৰণ’ন্তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পৰিযাযেন দ্ৱযং হোতি. যদপি, ভিক্খৱে, থিনং তদপি নীৱৰণং, যদপি মিদ্ধং তদপি নীৱৰণং. ‘থিনমিদ্ধনীৱৰণ’ন্তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পৰিযাযেন দ্ৱযং হোতি. যদপি, ভিক্খৱে, উদ্ধচ্চং তদপি নীৱৰণং, যদপি কুক্কুচ্চং তদপি নীৱৰণং. ‘উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৱৰণ’ন্তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পৰিযাযেন দ্ৱযং হোতি. যদপি, ভিক্খৱে, অজ্ঝত্তং ধম্মেসু ৱিচিকিচ্ছা তদপি নীৱৰণং, যদপি বহিদ্ধা ধম্মেসু ৱিচিকিচ্ছা তদপি নীৱৰণং. ‘ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণ’ন্তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পৰিযাযেন দ্ৱযং হোতি. অযং খো, ভিক্খৱে, পৰিযাযো, যং পৰিযাযং আগম্ম পঞ্চ নীৱৰণা দস হোন্তি.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পৰিযাযো, যং পৰিযাযং আগম্ম সত্ত বোজ্ঝঙ্গা চতুদ্দস হোন্তি? যদপি, ভিক্খৱে, অজ্ঝত্তং ধম্মেসু সতি তদপি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, যদপি বহিদ্ধা ধম্মেসু সতি তদপি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো. ‘সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পৰিযাযেন দ্ৱযং হোতি.
‘‘যদপি, ভিক্খৱে, অজ্ঝত্তং ধম্মেসু পঞ্ঞায পৱিচিনতি [পৱিচিনাতি (ক.)] পৱিচৰতি পৰিৱীমংসমাপজ্জতি তদপি ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, যদপি বহিদ্ধা ধম্মেসু পঞ্ঞায পৱিচিনতি পৱিচৰতি পৰিৱীমংসমাপজ্জতি তদপি ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো. ‘ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো’তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পৰিযাযেন দ্ৱযং হোতি.
‘‘যদপি, ভিক্খৱে, কাযিকং ৱীৰিযং তদপি ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, যদপি চেতসিকং ৱীৰিযং তদপি ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো. ‘ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো’তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পৰিযাযেন দ্ৱযং হোতি.
‘‘যদপি, ভিক্খৱে, সৱিতক্কসৱিচাৰা পীতি তদপি পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, যদপি অৱিতক্কঅৱিচাৰা পীতি তদপি পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো. ‘পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পৰিযাযেন দ্ৱযং হোতি.
‘‘যদপি, ভিক্খৱে, কাযপ্পস্সদ্ধি তদপি পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, যদপি চিত্তপ্পস্সদ্ধি তদপি পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো. ‘পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো’তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পৰিযাযেন দ্ৱযং হোতি.
‘‘যদপি, ভিক্খৱে, সৱিতক্কো সৱিচাৰো সমাধি তদপি সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, যদপি অৱিতক্কঅৱিচাৰো সমাধি তদপি সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো. ‘সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো’তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পৰিযাযেন দ্ৱযং হোতি.
‘‘যদপি, ভিক্খৱে, অজ্ঝত্তং ধম্মেসু উপেক্খা তদপি উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো, যদপি বহিদ্ধা ধম্মেসু উপেক্খা তদপি উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো. ‘উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো’তি ইতি হিদং উদ্দেসং গচ্ছতি. তদমিনাপেতং পৰিযাযেন দ্ৱযং হোতি. অযং খো, ভিক্খৱে, পৰিযাযো, যং পৰিযাযং আগম্ম সত্ত বোজ্ঝঙ্গা চতুদ্দসা’’তি. দুতিযং.