৩. কোটিগামৱগ্গো

১. পঠমকোটিগামসুত্তং

১০৯১. একং সমযং ভগৱা ৱজ্জীসু ৱিহৰতি কোটিগামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘চতুন্নং, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চানং অননুবোধা অপ্পটিৱেধা এৱমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৱিতং সংসৰিতং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ’’.

‘‘কতমেসং চতুন্নং? দুক্খস্স, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চস্স অননুবোধা অপ্পটিৱেধা এৱমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৱিতং সংসৰিতং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ. দুক্খসমুদযস্স অৰিযসচ্চস্স…পে… দুক্খনিৰোধস্স অৰিযসচ্চস্স…পে… দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায অৰিযসচ্চস্স অননুবোধা অপ্পটিৱেধা এৱমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৱিতং সংসৰিতং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ. তযিদং, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৱিদ্ধং, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৱিদ্ধং, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৱিদ্ধং, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৱিদ্ধং; উচ্ছিন্না ভৱতণ্হা, খীণা ভৱনেত্তি; নত্থিদানি পুনব্ভৱো’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

‘‘চতুন্নং অৰিযসচ্চানং, যথাভূতং অদস্সনা;

সংসিতং [সংসৰিতং (স্যা. কং. ক.) দী. নি. ২.১৫৫] দীঘমদ্ধানং, তাসু তাস্ৱেৱ জাতিসু.

‘‘তানি [যানি (স্যা. কং. পী. ক.)] এতানি দিট্ঠানি, ভৱনেত্তি সমূহতা;

উচ্ছিন্নং মূলং দুক্খস্স, নত্থিদানি পুনব্ভৱো’’তি. পঠমং;

২. দুতিযকোটিগামসুত্তং

১০৯২. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ন মে তে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা, ন চ পনেতে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি.

‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানন্তি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানন্তি, তে খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা, তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

‘‘যে দুক্খং নপ্পজানন্তি, অথো দুক্খস্স সম্ভৱং;

যত্থ চ সব্বসো দুক্খং, অসেসং উপৰুজ্ঝতি.

‘‘তঞ্চ মগ্গং ন জানন্তি, দুক্খূপসমগামিনং;

চেতোৱিমুত্তিহীনা তে, অথো পঞ্ঞাৱিমুত্তিযা;

অভব্বা তে অন্তকিৰিযায, তে ৱে জাতিজৰূপগা.

‘‘যে চ দুক্খং পজানন্তি, অথো দুক্খস্স সম্ভৱং;

যত্থ চ সব্বসো দুক্খং, অসেসং উপৰুজ্ঝতি.

‘‘তঞ্চ মগ্গং পজানন্তি, দুক্খূপসমগামিনং;

চেতোৱিমুত্তিসম্পন্না, অথো পঞ্ঞাৱিমুত্তিযা;

সব্বা তে অন্তকিৰিযায, ন তে জাতিজৰূপগা’’তি. দুতিযং;

৩. সম্মাসম্বুদ্ধসুত্তং

১০৯৩. সাৱত্থিনিদানং. চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চানি. কতমানি চত্তাৰি? দুক্খং অৰিযসচ্চং…পে… দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, চতুন্নং অৰিযসচ্চানং যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধত্তা তথাগতো ‘অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’তি ৱুচ্চতি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. ততিযং.

৪. অৰহন্তসুত্তং

১০৯৪. সাৱত্থিনিদানং. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অতীতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝিংসু, সব্বে তে চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝিংসু. যে হি [যেপি হি (বহূসু)] কেচি, ভিক্খৱে, অনাগতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝিস্সন্তি, সব্বে তে চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝিস্সন্তি. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, এতৰহি অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝন্তি, সব্বে তে চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝন্তি.

‘‘কতমানি চত্তাৰি? দুক্খং অৰিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং. যে হি, কেচি, ভিক্খৱে, অতীতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝিংসু…পে… অভিসম্বুজ্ঝিস্সন্তি…পে… অভিসম্বুজ্ঝন্তি, সব্বে তে ইমানি চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝন্তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. চতুত্থং.

৫. আসৱক্খযসুত্তং

১০৯৫. ‘‘জানতোহং, ভিক্খৱে, পস্সতো আসৱানং খযং ৱদামি, নো অজানতো অপস্সতো. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, জানতো পস্সতো আসৱানং খযো হোতি? ‘ইদং দুক্খ’ন্তি, ভিক্খৱে, জানতো পস্সতো আসৱানং খযো হোতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি জানতো পস্সতো আসৱানং খযো হোতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি জানতো পস্সতো আসৱানং খযো হোতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি জানতো পস্সতো আসৱানং খযো হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, জানতো এৱং পস্সতো আসৱানং খযো হোতি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. পঞ্চমং.

৬. মিত্তসুত্তং

১০৯৬. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অনুকম্পেয্যাথ, যে চ সোতব্বং মঞ্ঞেয্যুং – মিত্তা ৱা অমচ্চা ৱা ঞাতী ৱা সালোহিতা ৱা – তে ৱো, ভিক্খৱে, চতুন্নং অৰিযসচ্চানং যথাভূতং অভিসমযায সমাদপেতব্বা নিৱেসেতব্বা পতিট্ঠাপেতব্বা.

‘‘কতমেসং চতুন্নং? দুক্খস্স অৰিযসচ্চস্স, দুক্খসমুদযস্স অৰিযসচ্চস্স, দুক্খনিৰোধস্স অৰিযসচ্চস্স, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায অৰিযসচ্চস্স. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অনুকম্পেয্যাথ, যে চ সোতব্বং মঞ্ঞেয্যুং – মিত্তা ৱা অমচ্চা ৱা ঞাতী ৱা সালোহিতা ৱা তে ৱো, ভিক্খৱে, ইমেসং চতুন্নং অৰিযসচ্চানং যথাভূতং অভিসমযায সমাদপেতব্বা নিৱেসেতব্বা পতিট্ঠাপেতব্বা.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. ছট্ঠং.

৭. তথসুত্তং

১০৯৭. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চানি. কতমানি চত্তাৰি? দুক্খং অৰিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি তথানি অৱিতথানি অনঞ্ঞথানি; তস্মা ‘অৰিযসচ্চানী’তি ৱুচ্চন্তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. সত্তমং.

৮. লোকসুত্তং

১০৯৮. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চানি. কতমানি চত্তাৰি? দুক্খং অৰিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং. সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায তথাগতো অৰিযো; তস্মা ‘অৰিযসচ্চানী’তি ৱুচ্চন্তি’’.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. অট্ঠমং.

৯. পৰিঞ্ঞেয্যসুত্তং

১০৯৯. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চানি. কতমানি চত্তাৰি? দুক্খং অৰিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, চতুন্নং অৰিযসচ্চানং অত্থি অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞেয্যং, অত্থি অৰিযসচ্চং পহাতব্বং, অত্থি অৰিযসচ্চং সচ্ছিকাতব্বং, অত্থি অৰিযসচ্চং ভাৱেতব্বং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞেয্যং? দুক্খং, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞেয্যং, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং পহাতব্বং, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং সচ্ছিকাতব্বং, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং ভাৱেতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. নৱমং.

১০. গৱম্পতিসুত্তং

১১০০. একং সমযং সম্বহুলা থেৰা ভিক্খূ চেতেসু [চেতিযেসু (স্যা.)] ৱিহৰন্তি সহঞ্চনিকে [সহজনিযে (সী. স্যা. কং.)]. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলানং থেৰানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং মণ্ডলমাড়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘‘যো নু খো, আৱুসো, দুক্খং পস্সতি দুক্খসমুদযম্পি সো পস্সতি, দুক্খনিৰোধম্পি পস্সতি, দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদম্পি পস্সতী’’তি.

এৱং ৱুত্তে আযস্মা গৱম্পতি থেৰো [গৱম্পতিত্থেৰো (স্যা. কং.)] ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘সম্মুখা মেতং, আৱুসো, ভগৱতো সুতং, সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যো, ভিক্খৱে, দুক্খং পস্সতি দুক্খসমুদযম্পি সো পস্সতি, দুক্খনিৰোধম্পি পস্সতি, দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদম্পি পস্সতি. যো দুক্খসমুদযং পস্সতি দুক্খম্পি সো পস্সতি, দুক্খনিৰোধম্পি পস্সতি, দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদম্পি পস্সতি. যো দুক্খনিৰোধং পস্সতি দুক্খম্পি সো পস্সতি, দুক্খসমুদযম্পি পস্সতি, দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদম্পি পস্সতি. যো দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং পস্সতি দুক্খম্পি সো পস্সতি, দুক্খসমুদযম্পি পস্সতি, দুক্খনিৰোধম্পি পস্সতী’’’তি. দসমং.

কোটিগামৱগ্গো ততিযো.

তস্সুদ্দানং –

দ্ৱে ৱজ্জী সম্মাসম্বুদ্ধো, অৰহং আসৱক্খযো;

মিত্তং তথা চ লোকো চ, পৰিঞ্ঞেয্যং গৱম্পতীতি.