১২. সচ্চসংযুত্তং

১. সমাধিৱগ্গো

১. সমাধিসুত্তং

১০৭১. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘সমাধিং, ভিক্খৱে, ভাৱেথ. সমাহিতো, ভিক্খৱে, ভিক্খু যথাভূতং পজানাতি. কিঞ্চ যথাভূতং পজানাতি? ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. সমাধিং, ভিক্খৱে, ভাৱেথ. সমাহিতো, ভিক্খৱে, ভিক্খু যথাভূতং পজানাতি’’.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যোগো কৰণীযো, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যোগো কৰণীযো, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. পঠমং.

২. পটিসল্লানসুত্তং

১০৭২. ‘‘পটিসল্লানে, ভিক্খৱে, যোগমাপজ্জথ. পটিসল্লীনো, ভিক্খৱে, ভিক্খু যথাভূতং পজানাতি. কিঞ্চ যথাভূতং পজানাতি? ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. পটিসল্লানে, ভিক্খৱে, যোগমাপজ্জথ. পটিসল্লীনো, ভিক্খৱে, ভিক্খু যথাভূতং পজানাতি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যোগো কৰণীযো, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যোগো কৰণীযো, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. দুতিযং.

৩. পঠমকুলপুত্তসুত্তং

১০৭৩. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অতীতমদ্ধানং কুলপুত্তা সম্মা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিংসু, সব্বে তে চতুন্নং অৰিযসচ্চানং যথাভূতং অভিসমযায. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অনাগতমদ্ধানং কুলপুত্তা সম্মা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সন্তি, সব্বে তে চতুন্নং অৰিযসচ্চানং যথাভূতং অভিসমযায. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, এতৰহি কুলপুত্তা সম্মা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি, সব্বে তে চতুন্নং অৰিযসচ্চানং যথাভূতং অভিসমযায.

‘‘কতমেসং চতুন্নং? দুক্খস্স অৰিযসচ্চস্স দুক্খসমুদযস্স অৰিযসচ্চস্স দুক্খনিৰোধস্স অৰিযসচ্চস্স দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায অৰিযসচ্চস্স. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অতীতমদ্ধানং কুলপুত্তা সম্মা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিংসু…পে… পব্বজিস্সন্তি…পে… পব্বজন্তি, সব্বে তে ইমেসংযেৱ চতুন্নং অৰিযসচ্চানং যথাভূতং অভিসমযায.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যোগো কৰণীযো, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যোগো কৰণীযো, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. ততিযং.

৪. দুতিযকুলপুত্তসুত্তং

১০৭৪. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অতীতমদ্ধানং কুলপুত্তা সম্মা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা যথাভূতং অভিসমেসুং, সব্বে তে চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসমেসুং. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অনাগতমদ্ধানং কুলপুত্তা সম্মা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা যথাভূতং অভিসমেস্সন্তি, সব্বে তে চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসমেস্সন্তি. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, এতৰহি কুলপুত্তা সম্মা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা যথাভূতং অভিসমেন্তি, সব্বে তে চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসমেন্তি.

‘‘কতমানি চত্তাৰি? দুক্খং অৰিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অতীতমদ্ধানং কুলপুত্তা সম্মা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা যথাভূতং অভিসমেসুং …পে… অভিসমেস্সন্তি…পে… অভিসমেন্তি, সব্বে তে ইমানি চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসমেন্তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. চতুত্থং.

৫. পঠমসমণব্ৰাহ্মণসুত্তং

১০৭৫. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অতীতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা যথাভূতং অভিসম্বোজ্ঝিংসু, সব্বে তে চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বোজ্ঝিংসু. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অনাগতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা যথাভূতং অভিসম্বোজ্ঝিস্সন্তি, সব্বে তে চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বোজ্ঝিস্সন্তি. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, এতৰহি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা যথাভূতং অভিসম্বোজ্ঝন্তি, সব্বে তে চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বোজ্ঝন্তি.

‘‘কতমানি চত্তাৰি? দুক্খং অৰিযসচ্চং…পে… দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অতীতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা যথাভূতং অভিসম্বোজ্ঝিংসু…পে… অভিসম্বোজ্ঝিস্সন্তি…পে… অভিসম্বোজ্ঝন্তি, সব্বে তে ইমানি চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বোজ্ঝন্তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযসমণব্ৰাহ্মণসুত্তং

১০৭৬. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অতীতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধং পকাসেসুং, সব্বে তে চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধং পকাসেসুং. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অনাগতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধং পকাসেস্সন্তি, সব্বে তে চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধং পকাসেস্সন্তি. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, এতৰহি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধং পকাসেন্তি, সব্বে তে চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধং পকাসেন্তি.

‘‘কতমানি চত্তাৰি? দুক্খং অৰিযসচ্চং…পে… দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অতীতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধং পকাসেসুং…পে… পকাসেস্সন্তি…পে… পকাসেন্তি, সব্বে তে ইমানি চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধং পকাসেন্তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. ছট্ঠং.

৭. ৱিতক্কসুত্তং

১০৭৭. ‘‘মা, ভিক্খৱে, পাপকে অকুসলে ৱিতক্কে ৱিতক্কেয্যাথ [ৱিতক্কেথ (সী. স্যা. কং.)], সেয্যথিদং – কামৱিতক্কং, ব্যাপাদৱিতক্কং, ৱিহিংসাৱিতক্কং. তং কিস্স হেতু? নেতে, ভিক্খৱে, ৱিতক্কা অত্থসংহিতা নাদিব্ৰহ্মচৰিযকা ন নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্তন্তি.

‘‘ৱিতক্কেন্তা চ খো তুম্হে, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি ৱিতক্কেয্যাথ, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি ৱিতক্কেয্যাথ, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি ৱিতক্কেয্যাথ, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি ৱিতক্কেয্যাথ. তং কিস্স হেতু? এতে, ভিক্খৱে, ৱিতক্কা অত্থসংহিতা এতে আদিব্ৰহ্মচৰিযকা এতে নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্তন্তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. সত্তমং.

৮. চিন্তসুত্তং

১০৭৮. ‘‘মা, ভিক্খৱে, পাপকং অকুসলং চিত্তং চিন্তেয্যাথ [চিন্তেথ (সী. স্যা. কং.)] – ‘সস্সতো লোকো’তি ৱা ‘অসস্সতো লোকো’তি ৱা, ‘অন্তৱা লোকো’তি ৱা ‘অনন্তৱা লোকো’তি ৱা, ‘তং জীৱং তং সৰীৰ’ন্তি ৱা ‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’ন্তি ৱা, ‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা ‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা, ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা, ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা. তং কিস্স হেতু? নেসা, ভিক্খৱে, চিন্তা অত্থসংহিতা নাদিব্ৰহ্মচৰিযকা ন নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্ততি.

‘‘চিন্তেন্তা চ খো তুম্হে, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি চিন্তেয্যাথ, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি চিন্তেয্যাথ, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি চিন্তেয্যাথ, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি চিন্তেয্যাথ. তং কিস্স হেতু? এসা, ভিক্খৱে, চিন্তা অত্থসংহিতা, এসা আদিব্ৰহ্মচৰিযকা, এসা নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. অট্ঠমং.

৯. ৱিগ্গাহিককথাসুত্তং

১০৭৯. ‘‘মা, ভিক্খৱে, ৱিগ্গাহিককথং কথেয্যাথ [কথেথ (সী. স্যা. কং.)] – ‘ন ত্ৱং ইমং ধম্মৱিনযং আজানাসি, অহং ইমং ধম্মৱিনযং আজানামি. কিং ত্ৱং ইমং ধম্মৱিনযং আজানিস্সসি! মিচ্ছাপটিপন্নো ত্ৱমসি, অহমস্মি সম্মাপটিপন্নো. সহিতং মে, অসহিতং তে. পুৰেৱচনীযং পচ্ছা অৱচ, পচ্ছাৱচনীযং পুৰে অৱচ. অধিচিণ্ণং [অচিণ্ণং (স্যা. কং. পী.)] তে ৱিপৰাৱত্তং. আৰোপিতো তে ৱাদো, চৰ ৱাদপ্পমোক্খায. নিগ্গহিতোসি, নিব্বেঠেহি ৱা সচে পহোসী’তি. তং কিস্স হেতু? নেসা, ভিক্খৱে, কথা অত্থসংহিতা নাদিব্ৰহ্মচৰিযকা ন নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্ততি.

‘‘কথেন্তা চ খো তুম্হে, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি কথেয্যাথ, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি কথেয্যাথ, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি কথেয্যাথ, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি কথেয্যাথ…পে… যোগো কৰণীযো’’তি. নৱমং.

১০. তিৰচ্ছানকথাসুত্তং

১০৮০. ‘‘মা, ভিক্খৱে, অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং কথেয্যাথ, সেয্যথিদং – ৰাজকথং চোৰকথং মহামত্তকথং সেনাকথং, ভযকথং যুদ্ধকথং, অন্নকথং পানকথং ৱত্থকথং সযনকথং মালাকথং গন্ধকথং, ঞাতিকথং যানকথং গামকথং নিগমকথং নগৰকথং জনপদকথং ইত্থিকথং [ইত্থিকথং পুৰিসকথং (স্যা. কং. পী. ক.)] সূৰকথং ৱিসিখাকথং কুম্ভট্ঠানকথং, পুব্বপেতকথং নানত্তকথং, লোকক্খাযিকং সমুদ্দক্খাযিকং ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱা. তং কিস্স হেতু? নেসা, ভিক্খৱে, কথা অত্থসংহিতা নাদিব্ৰহ্মচৰিযকা ন নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্ততি.

‘‘কথেন্তা চ খো তুম্হে, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি কথেয্যাথ, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি কথেয্যাথ, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি কথেয্যাথ, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি কথেয্যাথ. তং কিস্স হেতু? এসা, ভিক্খৱে, কথা অত্থসংহিতা, এসা আদিব্ৰহ্মচৰিযকা, এসা নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. দসমং.

সমাধিৱগ্গো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

সমাধি পটিসল্লানা, কুলপুত্তা অপৰে দুৱে;

সমণব্ৰাহ্মণা ৱিতক্কং, চিন্তা ৱিগ্গাহিকা কথাতি.

২. ধম্মচক্কপ্পৱত্তনৱগ্গো

১. ধম্মচক্কপ্পৱত্তনসুত্তং

১০৮১. একং সমযং ভগৱা বাৰাণসিযং ৱিহৰতি ইসিপতনে মিগদাযে. তত্ৰ খো ভগৱা পঞ্চৱগ্গিযে ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, অন্তা পব্বজিতেন ন সেৱিতব্বা. কতমে দ্ৱে? যো চাযং কামেসু কামসুখল্লিকানুযোগো হীনো গম্মো পোথুজ্জনিকো অনৰিযো অনত্থসংহিতো, যো চাযং অত্তকিলমথানুযোগো দুক্খো অনৰিযো অনত্থসংহিতো. এতে খো, ভিক্খৱে, উভো অন্তে অনুপগম্ম মজ্ঝিমা পটিপদা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা চক্খুকৰণী ঞাণকৰণী উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি’’.

‘‘কতমা চ সা, ভিক্খৱে, মজ্ঝিমা পটিপদা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা চক্খুকৰণী ঞাণকৰণী উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৱাচা সম্মাকম্মন্তো সম্মাআজীৱো সম্মাৱাযামো সম্মাসতি সম্মাসমাধি. অযং খো সা, ভিক্খৱে, মজ্ঝিমা পটিপদা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা চক্খুকৰণী ঞাণকৰণী উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি.

‘‘ইদং খো পন, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চং – জাতিপি দুক্খা, জৰাপি দুক্খা, ব্যাধিপি দুক্খো, মৰণম্পি দুক্খং, অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো, পিযেহি ৱিপ্পযোগো দুক্খো, যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং – সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা [পঞ্চুপাদানক্খন্ধাপি (পী. ক.)] দুক্খা. ইদং খো পন, ভিক্খৱে, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং – যাযং তণ্হা পোনোব্ভৱিকা [পোনোভৱিকা (সী. পী.)] নন্দিৰাগসহগতা তত্ৰতত্ৰাভিনন্দিনী, সেয্যথিদং [সেয্যথীদং (সী. স্যা. কং. পী.)] – কামতণ্হা, ভৱতণ্হা, ৱিভৱতণ্হা. ইদং খো পন, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং – যো তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো. ইদং খো পন, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং – অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.

‘‘‘ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞেয্য’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞাত’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং পহাতব্ব’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং পহীন’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং সচ্ছিকাতব্ব’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং সচ্ছিকত’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং ভাৱেতব্ব’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং ভাৱিত’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘যাৱকীৱঞ্চ মে, ভিক্খৱে, ইমেসু চতূসু অৰিযসচ্চেসু এৱং তিপৰিৱট্টং দ্ৱাদসাকাৰং যথাভূতং ঞাণদস্সনং ন সুৱিসুদ্ধং অহোসি, নেৱ তাৱাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং [অভিসম্বুদ্ধো পচ্চঞ্ঞাসিং (সী. স্যা. কং.)].

‘‘যতো চ খো মে, ভিক্খৱে, ইমেসু চতূসু অৰিযসচ্চেসু এৱং তিপৰিৱট্টং দ্ৱাদসাকাৰং যথাভূতং ঞাণদস্সনং সুৱিসুদ্ধং অহোসি, অথাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি [চেতোৱিমুত্তি (সী. পী.)], অযমন্তিমা জাতি, নত্থিদানি পুনব্ভৱো’’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

ইমস্মিঞ্চ পন ৱেয্যাকৰণস্মিং ভঞ্ঞমানে আযস্মতো কোণ্ডঞ্ঞস্স ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি.

পৱত্তিতে চ পন ভগৱতা ধম্মচক্কে ভুম্মা দেৱা সদ্দমনুস্সাৱেসুং – ‘‘এতং ভগৱতা বাৰাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং অপ্পটিৱত্তিযং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মি’’ন্তি. ভুম্মানং দেৱানং সদ্দং সুত্ৱা চাতুমহাৰাজিকা দেৱা সদ্দমনুস্সাৱেসুং – ‘‘এতং ভগৱতা বাৰাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং, অপ্পটিৱত্তিযং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মি’’ন্তি. চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সদ্দং সুত্ৱা তাৱতিংসা দেৱা…পে… যামা দেৱা…পে… তুসিতা দেৱা…পে… নিম্মানৰতী দেৱা…পে… পৰনিম্মিতৱসৱত্তী দেৱা…পে… ব্ৰহ্মকাযিকা দেৱা সদ্দমনুস্সাৱেসুং – ‘‘এতং ভগৱতা বাৰাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং অপ্পটিৱত্তিযং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মি’’ন্তি.

ইতিহ তেন খণেন (তেন লযেন) [( ) নত্থি (সী. স্যা. কং.)] তেন মুহুত্তেন যাৱ ব্ৰহ্মলোকা সদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছি. অযঞ্চ দসসহস্সিলোকধাতু সঙ্কম্পি সম্পকম্পি সম্পৱেধি, অপ্পমাণো চ উড়াৰো ওভাসো লোকে পাতুৰহোসি অতিক্কম্ম দেৱানং দেৱানুভাৱন্তি.

অথ খো ভগৱা ইমং উদানং উদানেসি – ‘‘অঞ্ঞাসি ৱত, ভো, কোণ্ডঞ্ঞো, অঞ্ঞাসি ৱত, ভো, কোণ্ডঞ্ঞো’’তি! ইতি হিদং আযস্মতো কোণ্ডঞ্ঞস্স ‘অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞো’ ত্ৱেৱ নামং অহোসীতি. পঠমং.

২. তথাগতসুত্তং

১০৮২. ‘‘‘ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চ’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞেয্য’ন্তি ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞাত’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চ’ন্তি ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং পহাতব্ব’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং পহীন’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চ’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং সচ্ছিকাতব্ব’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে…পে. … উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং সচ্ছিকত’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চ’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং ভাৱেতব্ব’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং ভাৱিত’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদী’’তি. দুতিযং.

৩. খন্ধসুত্তং

১০৮৩. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চানি. কতমানি চত্তাৰি? দুক্খং অৰিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং [দুক্খসমুদযো অৰিযসচ্চং দুক্খনিৰোধো অৰিযসচ্চং (স্যা.)] দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চং? ‘পঞ্চুপাদানক্খন্ধা’ তিস্স ৱচনীযং, সেয্যথিদং [কতমে পঞ্চ (সী. স্যা. কং.)] – ৰূপুপাদানক্খন্ধো…পে… ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং? যাযং তণ্হা পোনোব্ভৱিকা নন্দিৰাগসহগতা তত্ৰতত্ৰাভিনন্দিনী, সেয্যথিদং – কামতণ্হা, ভৱতণ্হা, ৱিভৱতণ্হা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং? যো তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. ততিযং.

৪. অজ্ঝত্তিকাযতনসুত্তং

১০৮৪. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চানি. কতমানি চত্তাৰি? দুক্খং অৰিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চং? ‘ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানী’ তিস্স ৱচনীযং. কতমানি ছ? চক্খাযতনং…পে… মনাযতনং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং? যাযং তণ্হা পোনোব্ভৱিকা নন্দিৰাগসহগতা তত্ৰতত্ৰাভিনন্দিনী, সেয্যথিদং – কামতণ্হা, ভৱতণ্হা, ৱিভৱতণ্হা – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং? যো তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. চতুত্থং.

৫. পঠমধাৰণসুত্তং

১০৮৫. ‘‘ধাৰেথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, মযা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি? এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, ধাৰেমি ভগৱতা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, ধাৰেসি মযা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি? ‘‘দুক্খং খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱতা পঠমং অৰিযসচ্চং দেসিতং ধাৰেমি; দুক্খসমুদযং খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱতা দুতিযং অৰিযসচ্চং দেসিতং ধাৰেমি; দুক্খনিৰোধং খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱতা ততিযং অৰিযসচ্চং দেসিতং ধাৰেমি; দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱতা চতুত্থং অৰিযসচ্চং দেসিতং ধাৰেমি. এৱং খ্ৱাহং, ভন্তে, ধাৰেমি ভগৱতা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৱং, ভিক্খু, ধাৰেসি মযা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানীতি. দুক্খং খো, ভিক্খু, মযা পঠমং অৰিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধাৰেহি; দুক্খসমুদযং [দুক্খসমুদযো (স্যা. কং.)] খো, ভিক্খু, মযা দুতিযং অৰিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধাৰেহি; দুক্খনিৰোধং [দুক্খনিৰোধো (স্যা. কং.)] খো, ভিক্খু, মযা ততিযং অৰিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধাৰেহি; দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা [দুক্খনিৰোধগামিনিপটিপদং (পী.), দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং (ক.)] খো, ভিক্খু, মযা চতুত্থং অৰিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধাৰেহি. এৱং খো, ভিক্খু, ধাৰেহি মযা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানীতি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খু, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযধাৰণসুত্তং

১০৮৬. ‘‘ধাৰেথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, মযা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি? এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, ধাৰেমি ভগৱতা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি.

‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, ধাৰেসি মযা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি? ‘‘দুক্খং খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱতা পঠমং অৰিযসচ্চং দেসিতং ধাৰেমি. যো হি কোচি, ভন্তে, সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘নেতং দুক্খং পঠমং অৰিযসচ্চং যং সমণেন গোতমেন দেসিতং. অহমেতং দুক্খং পঠমং অৰিযসচ্চং পচ্চক্খায অঞ্ঞং দুক্খং পঠমং অৰিযসচ্চং পঞ্ঞপেস্সামী’তি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. দুক্খসমুদযং খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱতা…পে… দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱতা চতুত্থং অৰিযসচ্চং দেসিতং ধাৰেমি. যো হি কোচি, ভন্তে, সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘নেতং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা চতুত্থং অৰিযসচ্চং যং সমণেন গোতমেন দেসিতং. অহমেতং দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং চতুত্থং অৰিযসচ্চং পচ্চক্খায অঞ্ঞং দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং চতুত্থং অৰিযসচ্চং পঞ্ঞপেস্সামী’তি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. এৱং খ্ৱাহং, ভন্তে, ধাৰেমি ভগৱতা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৱং, ভিক্খু, ধাৰেসি মযা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানীতি. দুক্খং খো, ভিক্খু, মযা পঠমং অৰিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধাৰেহি. যো হি কোচি, ভিক্খু, সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘নেতং দুক্খং পঠমং অৰিযসচ্চং যং সমণেন গোতমেন দেসিতং. অহমেতং দুক্খং পঠমং অৰিযসচ্চং পচ্চক্খায অঞ্ঞং দুক্খং পঠমং অৰিযসচ্চং পঞ্ঞপেস্সামী’তি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. দুক্খসমুদযং খো, ভিক্খু…পে… দুক্খনিৰোধং খো, ভিক্খু…পে… দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা খো, ভিক্খু, মযা চতুত্থং অৰিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধাৰেহি. যো হি কোচি, ভিক্খু, সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘নেতং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা চতুত্থং অৰিযসচ্চং যং সমণেন গোতমেন দেসিতং. অহমেতং দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং চতুত্থং অৰিযসচ্চং পচ্চক্খায অঞ্ঞং দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং চতুত্থং অৰিযসচ্চং পঞ্ঞপেস্সামী’তি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. এৱং খো ত্ৱং, ভিক্খু, ধাৰেহি মযা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানীতি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খু, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. ছট্ঠং.

৭. অৱিজ্জাসুত্তং

১০৮৭. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘অৱিজ্জা, অৱিজ্জা’তি ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমা নু খো, ভন্তে, অৱিজ্জা; কিত্তাৱতা চ অৱিজ্জাগতো হোতী’’তি? ‘‘যং খো, ভিক্খু, দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিৰোধে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খু, অৱিজ্জা; এত্তাৱতা চ অৱিজ্জাগতো হোতী’’তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খু, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. সত্তমং.

৮. ৱিজ্জাসুত্তং

১০৮৮. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘ৱিজ্জা, ৱিজ্জা’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমা নু খো, ভন্তে, ৱিজ্জা; কিত্তাৱতা চ ৱিজ্জাগতো হোতী’’তি? ‘‘যং খো, ভিক্খু, দুক্খে ঞাণং, দুক্খসমুদযে ঞাণং, দুক্খনিৰোধে ঞাণং, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খু, ৱিজ্জা; এত্তাৱতা চ ৱিজ্জাগতো হোতী’’তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খু, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. অট্ঠমং.

৯. সঙ্কাসনসুত্তং

১০৮৯. ‘‘‘ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চ’ন্তি ভিক্খৱে, মযা পঞ্ঞত্তং. তত্থ অপৰিমাণা ৱণ্ণা অপৰিমাণা ব্যঞ্জনা অপৰিমাণা সঙ্কাসনা – ‘ইতিপিদং দুক্খং অৰিযসচ্চ’ন্তি; ইদং দুক্খসমুদযং…পে… ইদং দুক্খনিৰোধং…পে… ‘ইদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চ’ন্তি, ভিক্খৱে, মযা পঞ্ঞত্তং. তত্থ অপৰিমাণা ৱণ্ণা অপৰিমাণা ব্যঞ্জনা অপৰিমাণা সঙ্কাসনা – ‘ইতিপিদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চ’ন্তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. নৱমং.

১০. তথসুত্তং

১০৯০. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, তথানি অৱিতথানি অনঞ্ঞথানি. কতমানি চত্তাৰি? ‘ইদং দুক্খ’ন্তি, ভিক্খৱে, তথমেতং অৱিতথমেতং অনঞ্ঞথমেতং; ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি তথমেতং অৱিতথমেতং অনঞ্ঞথমেতং; ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি তথমেতং অৱিতথমেতং অনঞ্ঞথমেতং; ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি তথমেতং অৱিতথমেতং অনঞ্ঞথমেতং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি তথানি অৱিতথানি অনঞ্ঞথানি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. দসমং.

ধম্মচক্কপ্পৱত্তনৱগ্গো দুতিযো.

তস্সুদ্দানং –

ধম্মচক্কং তথাগতং, খন্ধা আযতনেন চ;

ধাৰণা চ দ্ৱে অৱিজ্জা, ৱিজ্জা সঙ্কাসনা তথাতি.

৩. কোটিগামৱগ্গো

১. পঠমকোটিগামসুত্তং

১০৯১. একং সমযং ভগৱা ৱজ্জীসু ৱিহৰতি কোটিগামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘চতুন্নং, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চানং অননুবোধা অপ্পটিৱেধা এৱমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৱিতং সংসৰিতং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ’’.

‘‘কতমেসং চতুন্নং? দুক্খস্স, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চস্স অননুবোধা অপ্পটিৱেধা এৱমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৱিতং সংসৰিতং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ. দুক্খসমুদযস্স অৰিযসচ্চস্স…পে… দুক্খনিৰোধস্স অৰিযসচ্চস্স…পে… দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায অৰিযসচ্চস্স অননুবোধা অপ্পটিৱেধা এৱমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৱিতং সংসৰিতং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ. তযিদং, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৱিদ্ধং, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৱিদ্ধং, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৱিদ্ধং, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৱিদ্ধং; উচ্ছিন্না ভৱতণ্হা, খীণা ভৱনেত্তি; নত্থিদানি পুনব্ভৱো’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

‘‘চতুন্নং অৰিযসচ্চানং, যথাভূতং অদস্সনা;

সংসিতং [সংসৰিতং (স্যা. কং. ক.) দী. নি. ২.১৫৫] দীঘমদ্ধানং, তাসু তাস্ৱেৱ জাতিসু.

‘‘তানি [যানি (স্যা. কং. পী. ক.)] এতানি দিট্ঠানি, ভৱনেত্তি সমূহতা;

উচ্ছিন্নং মূলং দুক্খস্স, নত্থিদানি পুনব্ভৱো’’তি. পঠমং;

২. দুতিযকোটিগামসুত্তং

১০৯২. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ন মে তে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা, ন চ পনেতে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি.

‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানন্তি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানন্তি, তে খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা, তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

‘‘যে দুক্খং নপ্পজানন্তি, অথো দুক্খস্স সম্ভৱং;

যত্থ চ সব্বসো দুক্খং, অসেসং উপৰুজ্ঝতি.

‘‘তঞ্চ মগ্গং ন জানন্তি, দুক্খূপসমগামিনং;

চেতোৱিমুত্তিহীনা তে, অথো পঞ্ঞাৱিমুত্তিযা;

অভব্বা তে অন্তকিৰিযায, তে ৱে জাতিজৰূপগা.

‘‘যে চ দুক্খং পজানন্তি, অথো দুক্খস্স সম্ভৱং;

যত্থ চ সব্বসো দুক্খং, অসেসং উপৰুজ্ঝতি.

‘‘তঞ্চ মগ্গং পজানন্তি, দুক্খূপসমগামিনং;

চেতোৱিমুত্তিসম্পন্না, অথো পঞ্ঞাৱিমুত্তিযা;

সব্বা তে অন্তকিৰিযায, ন তে জাতিজৰূপগা’’তি. দুতিযং;

৩. সম্মাসম্বুদ্ধসুত্তং

১০৯৩. সাৱত্থিনিদানং. চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চানি. কতমানি চত্তাৰি? দুক্খং অৰিযসচ্চং…পে… দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, চতুন্নং অৰিযসচ্চানং যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধত্তা তথাগতো ‘অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’তি ৱুচ্চতি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. ততিযং.

৪. অৰহন্তসুত্তং

১০৯৪. সাৱত্থিনিদানং. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অতীতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝিংসু, সব্বে তে চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝিংসু. যে হি [যেপি হি (বহূসু)] কেচি, ভিক্খৱে, অনাগতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝিস্সন্তি, সব্বে তে চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝিস্সন্তি. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, এতৰহি অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝন্তি, সব্বে তে চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝন্তি.

‘‘কতমানি চত্তাৰি? দুক্খং অৰিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং. যে হি, কেচি, ভিক্খৱে, অতীতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝিংসু…পে… অভিসম্বুজ্ঝিস্সন্তি…পে… অভিসম্বুজ্ঝন্তি, সব্বে তে ইমানি চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝন্তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. চতুত্থং.

৫. আসৱক্খযসুত্তং

১০৯৫. ‘‘জানতোহং, ভিক্খৱে, পস্সতো আসৱানং খযং ৱদামি, নো অজানতো অপস্সতো. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, জানতো পস্সতো আসৱানং খযো হোতি? ‘ইদং দুক্খ’ন্তি, ভিক্খৱে, জানতো পস্সতো আসৱানং খযো হোতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি জানতো পস্সতো আসৱানং খযো হোতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি জানতো পস্সতো আসৱানং খযো হোতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি জানতো পস্সতো আসৱানং খযো হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, জানতো এৱং পস্সতো আসৱানং খযো হোতি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. পঞ্চমং.

৬. মিত্তসুত্তং

১০৯৬. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অনুকম্পেয্যাথ, যে চ সোতব্বং মঞ্ঞেয্যুং – মিত্তা ৱা অমচ্চা ৱা ঞাতী ৱা সালোহিতা ৱা – তে ৱো, ভিক্খৱে, চতুন্নং অৰিযসচ্চানং যথাভূতং অভিসমযায সমাদপেতব্বা নিৱেসেতব্বা পতিট্ঠাপেতব্বা.

‘‘কতমেসং চতুন্নং? দুক্খস্স অৰিযসচ্চস্স, দুক্খসমুদযস্স অৰিযসচ্চস্স, দুক্খনিৰোধস্স অৰিযসচ্চস্স, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায অৰিযসচ্চস্স. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অনুকম্পেয্যাথ, যে চ সোতব্বং মঞ্ঞেয্যুং – মিত্তা ৱা অমচ্চা ৱা ঞাতী ৱা সালোহিতা ৱা তে ৱো, ভিক্খৱে, ইমেসং চতুন্নং অৰিযসচ্চানং যথাভূতং অভিসমযায সমাদপেতব্বা নিৱেসেতব্বা পতিট্ঠাপেতব্বা.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. ছট্ঠং.

৭. তথসুত্তং

১০৯৭. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চানি. কতমানি চত্তাৰি? দুক্খং অৰিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি তথানি অৱিতথানি অনঞ্ঞথানি; তস্মা ‘অৰিযসচ্চানী’তি ৱুচ্চন্তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. সত্তমং.

৮. লোকসুত্তং

১০৯৮. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চানি. কতমানি চত্তাৰি? দুক্খং অৰিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং. সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায তথাগতো অৰিযো; তস্মা ‘অৰিযসচ্চানী’তি ৱুচ্চন্তি’’.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. অট্ঠমং.

৯. পৰিঞ্ঞেয্যসুত্তং

১০৯৯. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চানি. কতমানি চত্তাৰি? দুক্খং অৰিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, চতুন্নং অৰিযসচ্চানং অত্থি অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞেয্যং, অত্থি অৰিযসচ্চং পহাতব্বং, অত্থি অৰিযসচ্চং সচ্ছিকাতব্বং, অত্থি অৰিযসচ্চং ভাৱেতব্বং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞেয্যং? দুক্খং, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞেয্যং, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং পহাতব্বং, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং সচ্ছিকাতব্বং, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং ভাৱেতব্বং.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. নৱমং.

১০. গৱম্পতিসুত্তং