১. ধম্মচক্কপ্পৱত্তনসুত্তং

১০৮১. একং সমযং ভগৱা বাৰাণসিযং ৱিহৰতি ইসিপতনে মিগদাযে. তত্ৰ খো ভগৱা পঞ্চৱগ্গিযে ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, অন্তা পব্বজিতেন ন সেৱিতব্বা. কতমে দ্ৱে? যো চাযং কামেসু কামসুখল্লিকানুযোগো হীনো গম্মো পোথুজ্জনিকো অনৰিযো অনত্থসংহিতো, যো চাযং অত্তকিলমথানুযোগো দুক্খো অনৰিযো অনত্থসংহিতো. এতে খো, ভিক্খৱে, উভো অন্তে অনুপগম্ম মজ্ঝিমা পটিপদা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা চক্খুকৰণী ঞাণকৰণী উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি’’.

‘‘কতমা চ সা, ভিক্খৱে, মজ্ঝিমা পটিপদা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা চক্খুকৰণী ঞাণকৰণী উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৱাচা সম্মাকম্মন্তো সম্মাআজীৱো সম্মাৱাযামো সম্মাসতি সম্মাসমাধি. অযং খো সা, ভিক্খৱে, মজ্ঝিমা পটিপদা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা চক্খুকৰণী ঞাণকৰণী উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি.

‘‘ইদং খো পন, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চং – জাতিপি দুক্খা, জৰাপি দুক্খা, ব্যাধিপি দুক্খো, মৰণম্পি দুক্খং, অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো, পিযেহি ৱিপ্পযোগো দুক্খো, যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং – সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা [পঞ্চুপাদানক্খন্ধাপি (পী. ক.)] দুক্খা. ইদং খো পন, ভিক্খৱে, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং – যাযং তণ্হা পোনোব্ভৱিকা [পোনোভৱিকা (সী. পী.)] নন্দিৰাগসহগতা তত্ৰতত্ৰাভিনন্দিনী, সেয্যথিদং [সেয্যথীদং (সী. স্যা. কং. পী.)] – কামতণ্হা, ভৱতণ্হা, ৱিভৱতণ্হা. ইদং খো পন, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং – যো তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো. ইদং খো পন, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং – অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.

‘‘‘ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞেয্য’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞাত’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং পহাতব্ব’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং পহীন’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং সচ্ছিকাতব্ব’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং সচ্ছিকত’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং ভাৱেতব্ব’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং ভাৱিত’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘যাৱকীৱঞ্চ মে, ভিক্খৱে, ইমেসু চতূসু অৰিযসচ্চেসু এৱং তিপৰিৱট্টং দ্ৱাদসাকাৰং যথাভূতং ঞাণদস্সনং ন সুৱিসুদ্ধং অহোসি, নেৱ তাৱাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং [অভিসম্বুদ্ধো পচ্চঞ্ঞাসিং (সী. স্যা. কং.)].

‘‘যতো চ খো মে, ভিক্খৱে, ইমেসু চতূসু অৰিযসচ্চেসু এৱং তিপৰিৱট্টং দ্ৱাদসাকাৰং যথাভূতং ঞাণদস্সনং সুৱিসুদ্ধং অহোসি, অথাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি [চেতোৱিমুত্তি (সী. পী.)], অযমন্তিমা জাতি, নত্থিদানি পুনব্ভৱো’’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

ইমস্মিঞ্চ পন ৱেয্যাকৰণস্মিং ভঞ্ঞমানে আযস্মতো কোণ্ডঞ্ঞস্স ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি.

পৱত্তিতে চ পন ভগৱতা ধম্মচক্কে ভুম্মা দেৱা সদ্দমনুস্সাৱেসুং – ‘‘এতং ভগৱতা বাৰাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং অপ্পটিৱত্তিযং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মি’’ন্তি. ভুম্মানং দেৱানং সদ্দং সুত্ৱা চাতুমহাৰাজিকা দেৱা সদ্দমনুস্সাৱেসুং – ‘‘এতং ভগৱতা বাৰাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং, অপ্পটিৱত্তিযং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মি’’ন্তি. চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সদ্দং সুত্ৱা তাৱতিংসা দেৱা…পে… যামা দেৱা…পে… তুসিতা দেৱা…পে… নিম্মানৰতী দেৱা…পে… পৰনিম্মিতৱসৱত্তী দেৱা…পে… ব্ৰহ্মকাযিকা দেৱা সদ্দমনুস্সাৱেসুং – ‘‘এতং ভগৱতা বাৰাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং অপ্পটিৱত্তিযং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মি’’ন্তি.

ইতিহ তেন খণেন (তেন লযেন) [( ) নত্থি (সী. স্যা. কং.)] তেন মুহুত্তেন যাৱ ব্ৰহ্মলোকা সদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছি. অযঞ্চ দসসহস্সিলোকধাতু সঙ্কম্পি সম্পকম্পি সম্পৱেধি, অপ্পমাণো চ উড়াৰো ওভাসো লোকে পাতুৰহোসি অতিক্কম্ম দেৱানং দেৱানুভাৱন্তি.

অথ খো ভগৱা ইমং উদানং উদানেসি – ‘‘অঞ্ঞাসি ৱত, ভো, কোণ্ডঞ্ঞো, অঞ্ঞাসি ৱত, ভো, কোণ্ডঞ্ঞো’’তি! ইতি হিদং আযস্মতো কোণ্ডঞ্ঞস্স ‘অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞো’ ত্ৱেৱ নামং অহোসীতি. পঠমং.