২. ধম্মচক্কপ্পৱত্তনৱগ্গো

১. ধম্মচক্কপ্পৱত্তনসুত্তং

১০৮১. একং সমযং ভগৱা বাৰাণসিযং ৱিহৰতি ইসিপতনে মিগদাযে. তত্ৰ খো ভগৱা পঞ্চৱগ্গিযে ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, অন্তা পব্বজিতেন ন সেৱিতব্বা. কতমে দ্ৱে? যো চাযং কামেসু কামসুখল্লিকানুযোগো হীনো গম্মো পোথুজ্জনিকো অনৰিযো অনত্থসংহিতো, যো চাযং অত্তকিলমথানুযোগো দুক্খো অনৰিযো অনত্থসংহিতো. এতে খো, ভিক্খৱে, উভো অন্তে অনুপগম্ম মজ্ঝিমা পটিপদা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা চক্খুকৰণী ঞাণকৰণী উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি’’.

‘‘কতমা চ সা, ভিক্খৱে, মজ্ঝিমা পটিপদা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা চক্খুকৰণী ঞাণকৰণী উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৱাচা সম্মাকম্মন্তো সম্মাআজীৱো সম্মাৱাযামো সম্মাসতি সম্মাসমাধি. অযং খো সা, ভিক্খৱে, মজ্ঝিমা পটিপদা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা চক্খুকৰণী ঞাণকৰণী উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি.

‘‘ইদং খো পন, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চং – জাতিপি দুক্খা, জৰাপি দুক্খা, ব্যাধিপি দুক্খো, মৰণম্পি দুক্খং, অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো, পিযেহি ৱিপ্পযোগো দুক্খো, যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং – সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা [পঞ্চুপাদানক্খন্ধাপি (পী. ক.)] দুক্খা. ইদং খো পন, ভিক্খৱে, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং – যাযং তণ্হা পোনোব্ভৱিকা [পোনোভৱিকা (সী. পী.)] নন্দিৰাগসহগতা তত্ৰতত্ৰাভিনন্দিনী, সেয্যথিদং [সেয্যথীদং (সী. স্যা. কং. পী.)] – কামতণ্হা, ভৱতণ্হা, ৱিভৱতণ্হা. ইদং খো পন, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং – যো তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো. ইদং খো পন, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং – অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.

‘‘‘ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞেয্য’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞাত’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং পহাতব্ব’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং পহীন’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং সচ্ছিকাতব্ব’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং সচ্ছিকত’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং ভাৱেতব্ব’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং ভাৱিত’ন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘যাৱকীৱঞ্চ মে, ভিক্খৱে, ইমেসু চতূসু অৰিযসচ্চেসু এৱং তিপৰিৱট্টং দ্ৱাদসাকাৰং যথাভূতং ঞাণদস্সনং ন সুৱিসুদ্ধং অহোসি, নেৱ তাৱাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং [অভিসম্বুদ্ধো পচ্চঞ্ঞাসিং (সী. স্যা. কং.)].

‘‘যতো চ খো মে, ভিক্খৱে, ইমেসু চতূসু অৰিযসচ্চেসু এৱং তিপৰিৱট্টং দ্ৱাদসাকাৰং যথাভূতং ঞাণদস্সনং সুৱিসুদ্ধং অহোসি, অথাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি [চেতোৱিমুত্তি (সী. পী.)], অযমন্তিমা জাতি, নত্থিদানি পুনব্ভৱো’’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা পঞ্চৱগ্গিযা ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

ইমস্মিঞ্চ পন ৱেয্যাকৰণস্মিং ভঞ্ঞমানে আযস্মতো কোণ্ডঞ্ঞস্স ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি.

পৱত্তিতে চ পন ভগৱতা ধম্মচক্কে ভুম্মা দেৱা সদ্দমনুস্সাৱেসুং – ‘‘এতং ভগৱতা বাৰাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং অপ্পটিৱত্তিযং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মি’’ন্তি. ভুম্মানং দেৱানং সদ্দং সুত্ৱা চাতুমহাৰাজিকা দেৱা সদ্দমনুস্সাৱেসুং – ‘‘এতং ভগৱতা বাৰাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং, অপ্পটিৱত্তিযং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মি’’ন্তি. চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সদ্দং সুত্ৱা তাৱতিংসা দেৱা…পে… যামা দেৱা…পে… তুসিতা দেৱা…পে… নিম্মানৰতী দেৱা…পে… পৰনিম্মিতৱসৱত্তী দেৱা…পে… ব্ৰহ্মকাযিকা দেৱা সদ্দমনুস্সাৱেসুং – ‘‘এতং ভগৱতা বাৰাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং অপ্পটিৱত্তিযং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মি’’ন্তি.

ইতিহ তেন খণেন (তেন লযেন) [( ) নত্থি (সী. স্যা. কং.)] তেন মুহুত্তেন যাৱ ব্ৰহ্মলোকা সদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছি. অযঞ্চ দসসহস্সিলোকধাতু সঙ্কম্পি সম্পকম্পি সম্পৱেধি, অপ্পমাণো চ উড়াৰো ওভাসো লোকে পাতুৰহোসি অতিক্কম্ম দেৱানং দেৱানুভাৱন্তি.

অথ খো ভগৱা ইমং উদানং উদানেসি – ‘‘অঞ্ঞাসি ৱত, ভো, কোণ্ডঞ্ঞো, অঞ্ঞাসি ৱত, ভো, কোণ্ডঞ্ঞো’’তি! ইতি হিদং আযস্মতো কোণ্ডঞ্ঞস্স ‘অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞো’ ত্ৱেৱ নামং অহোসীতি. পঠমং.

২. তথাগতসুত্তং

১০৮২. ‘‘‘ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চ’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞেয্য’ন্তি ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অৰিযসচ্চং পৰিঞ্ঞাত’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চ’ন্তি ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং পহাতব্ব’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং পহীন’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চ’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং সচ্ছিকাতব্ব’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে…পে. … উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং সচ্ছিকত’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চ’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং ভাৱেতব্ব’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং ভাৱিত’ন্তি, ভিক্খৱে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদী’’তি. দুতিযং.

৩. খন্ধসুত্তং

১০৮৩. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চানি. কতমানি চত্তাৰি? দুক্খং অৰিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং [দুক্খসমুদযো অৰিযসচ্চং দুক্খনিৰোধো অৰিযসচ্চং (স্যা.)] দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চং? ‘পঞ্চুপাদানক্খন্ধা’ তিস্স ৱচনীযং, সেয্যথিদং [কতমে পঞ্চ (সী. স্যা. কং.)] – ৰূপুপাদানক্খন্ধো…পে… ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং? যাযং তণ্হা পোনোব্ভৱিকা নন্দিৰাগসহগতা তত্ৰতত্ৰাভিনন্দিনী, সেয্যথিদং – কামতণ্হা, ভৱতণ্হা, ৱিভৱতণ্হা. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং? যো তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. ততিযং.

৪. অজ্ঝত্তিকাযতনসুত্তং

১০৮৪. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চানি. কতমানি চত্তাৰি? দুক্খং অৰিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চং? ‘ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানী’ তিস্স ৱচনীযং. কতমানি ছ? চক্খাযতনং…পে… মনাযতনং – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং? যাযং তণ্হা পোনোব্ভৱিকা নন্দিৰাগসহগতা তত্ৰতত্ৰাভিনন্দিনী, সেয্যথিদং – কামতণ্হা, ভৱতণ্হা, ৱিভৱতণ্হা – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খসমুদযং অৰিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং? যো তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধং অৰিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. চতুত্থং.

৫. পঠমধাৰণসুত্তং

১০৮৫. ‘‘ধাৰেথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, মযা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি? এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, ধাৰেমি ভগৱতা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, ধাৰেসি মযা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি? ‘‘দুক্খং খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱতা পঠমং অৰিযসচ্চং দেসিতং ধাৰেমি; দুক্খসমুদযং খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱতা দুতিযং অৰিযসচ্চং দেসিতং ধাৰেমি; দুক্খনিৰোধং খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱতা ততিযং অৰিযসচ্চং দেসিতং ধাৰেমি; দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱতা চতুত্থং অৰিযসচ্চং দেসিতং ধাৰেমি. এৱং খ্ৱাহং, ভন্তে, ধাৰেমি ভগৱতা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৱং, ভিক্খু, ধাৰেসি মযা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানীতি. দুক্খং খো, ভিক্খু, মযা পঠমং অৰিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধাৰেহি; দুক্খসমুদযং [দুক্খসমুদযো (স্যা. কং.)] খো, ভিক্খু, মযা দুতিযং অৰিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধাৰেহি; দুক্খনিৰোধং [দুক্খনিৰোধো (স্যা. কং.)] খো, ভিক্খু, মযা ততিযং অৰিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধাৰেহি; দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা [দুক্খনিৰোধগামিনিপটিপদং (পী.), দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং (ক.)] খো, ভিক্খু, মযা চতুত্থং অৰিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধাৰেহি. এৱং খো, ভিক্খু, ধাৰেহি মযা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানীতি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খু, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযধাৰণসুত্তং

১০৮৬. ‘‘ধাৰেথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, মযা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি? এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, ধাৰেমি ভগৱতা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি.

‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, ধাৰেসি মযা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি? ‘‘দুক্খং খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱতা পঠমং অৰিযসচ্চং দেসিতং ধাৰেমি. যো হি কোচি, ভন্তে, সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘নেতং দুক্খং পঠমং অৰিযসচ্চং যং সমণেন গোতমেন দেসিতং. অহমেতং দুক্খং পঠমং অৰিযসচ্চং পচ্চক্খায অঞ্ঞং দুক্খং পঠমং অৰিযসচ্চং পঞ্ঞপেস্সামী’তি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. দুক্খসমুদযং খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱতা…পে… দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱতা চতুত্থং অৰিযসচ্চং দেসিতং ধাৰেমি. যো হি কোচি, ভন্তে, সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘নেতং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা চতুত্থং অৰিযসচ্চং যং সমণেন গোতমেন দেসিতং. অহমেতং দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং চতুত্থং অৰিযসচ্চং পচ্চক্খায অঞ্ঞং দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং চতুত্থং অৰিযসচ্চং পঞ্ঞপেস্সামী’তি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. এৱং খ্ৱাহং, ভন্তে, ধাৰেমি ভগৱতা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৱং, ভিক্খু, ধাৰেসি মযা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানীতি. দুক্খং খো, ভিক্খু, মযা পঠমং অৰিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধাৰেহি. যো হি কোচি, ভিক্খু, সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘নেতং দুক্খং পঠমং অৰিযসচ্চং যং সমণেন গোতমেন দেসিতং. অহমেতং দুক্খং পঠমং অৰিযসচ্চং পচ্চক্খায অঞ্ঞং দুক্খং পঠমং অৰিযসচ্চং পঞ্ঞপেস্সামী’তি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. দুক্খসমুদযং খো, ভিক্খু…পে… দুক্খনিৰোধং খো, ভিক্খু…পে… দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা খো, ভিক্খু, মযা চতুত্থং অৰিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধাৰেহি. যো হি কোচি, ভিক্খু, সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘নেতং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা চতুত্থং অৰিযসচ্চং যং সমণেন গোতমেন দেসিতং. অহমেতং দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং চতুত্থং অৰিযসচ্চং পচ্চক্খায অঞ্ঞং দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং চতুত্থং অৰিযসচ্চং পঞ্ঞপেস্সামী’তি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. এৱং খো ত্ৱং, ভিক্খু, ধাৰেহি মযা চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দেসিতানীতি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খু, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. ছট্ঠং.

৭. অৱিজ্জাসুত্তং

১০৮৭. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘অৱিজ্জা, অৱিজ্জা’তি ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমা নু খো, ভন্তে, অৱিজ্জা; কিত্তাৱতা চ অৱিজ্জাগতো হোতী’’তি? ‘‘যং খো, ভিক্খু, দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিৰোধে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খু, অৱিজ্জা; এত্তাৱতা চ অৱিজ্জাগতো হোতী’’তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খু, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. সত্তমং.

৮. ৱিজ্জাসুত্তং

১০৮৮. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘ৱিজ্জা, ৱিজ্জা’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমা নু খো, ভন্তে, ৱিজ্জা; কিত্তাৱতা চ ৱিজ্জাগতো হোতী’’তি? ‘‘যং খো, ভিক্খু, দুক্খে ঞাণং, দুক্খসমুদযে ঞাণং, দুক্খনিৰোধে ঞাণং, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খু, ৱিজ্জা; এত্তাৱতা চ ৱিজ্জাগতো হোতী’’তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খু, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. অট্ঠমং.

৯. সঙ্কাসনসুত্তং

১০৮৯. ‘‘‘ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চ’ন্তি ভিক্খৱে, মযা পঞ্ঞত্তং. তত্থ অপৰিমাণা ৱণ্ণা অপৰিমাণা ব্যঞ্জনা অপৰিমাণা সঙ্কাসনা – ‘ইতিপিদং দুক্খং অৰিযসচ্চ’ন্তি; ইদং দুক্খসমুদযং…পে… ইদং দুক্খনিৰোধং…পে… ‘ইদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চ’ন্তি, ভিক্খৱে, মযা পঞ্ঞত্তং. তত্থ অপৰিমাণা ৱণ্ণা অপৰিমাণা ব্যঞ্জনা অপৰিমাণা সঙ্কাসনা – ‘ইতিপিদং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চ’ন্তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. নৱমং.

১০. তথসুত্তং

১০৯০. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, তথানি অৱিতথানি অনঞ্ঞথানি. কতমানি চত্তাৰি? ‘ইদং দুক্খ’ন্তি, ভিক্খৱে, তথমেতং অৱিতথমেতং অনঞ্ঞথমেতং; ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি তথমেতং অৱিতথমেতং অনঞ্ঞথমেতং; ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি তথমেতং অৱিতথমেতং অনঞ্ঞথমেতং; ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি তথমেতং অৱিতথমেতং অনঞ্ঞথমেতং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি তথানি অৱিতথানি অনঞ্ঞথানি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো কৰণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো কৰণীযো’’তি. দসমং.

ধম্মচক্কপ্পৱত্তনৱগ্গো দুতিযো.

তস্সুদ্দানং –

ধম্মচক্কং তথাগতং, খন্ধা আযতনেন চ;

ধাৰণা চ দ্ৱে অৱিজ্জা, ৱিজ্জা সঙ্কাসনা তথাতি.