৩. সৰণানিৱগ্গো
১. পঠমমহানামসুত্তং
১০১৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং নিগ্ৰোধাৰামে. অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইদং, ভন্তে, কপিলৱত্থু ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চ বাহুজঞ্ঞং আকিণ্ণমনুস্সং সম্বাধব্যূহং. সো খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং ৱা পযিৰুপাসিত্ৱা মনোভাৱনীযে ৱা ভিক্খূ সাযন্হসমযং কপিলৱত্থুং পৱিসন্তো; ভন্তেনপি [ৱিব্ভন্তেনপি (সী.), ভমন্তেনপি (ক.)] হত্থিনা সমাগচ্ছামি; ভন্তেনপি অস্সেন সমাগচ্ছামি; ভন্তেনপি ৰথেন সমাগচ্ছামি; ভন্তেনপি সকটেন সমাগচ্ছামি; ভন্তেনপি পুৰিসেন সমাগচ্ছামি. তস্স ময্হং, ভন্তে, তস্মিং সমযে মুস্সতেৱ [মুসতেৱ (?)] ভগৱন্তং আৰব্ভ সতি, মুস্সতি [মুসতি (?)] ধম্মং আৰব্ভ সতি, মুস্সতি সঙ্ঘং আৰব্ভ সতি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘ইমম্হি চাহং সমযে কালং কৰেয্যং, কা ময্হং গতি, কো অভিসম্পৰাযো’’’তি?
‘‘মা ভাযি, মহানাম, মা ভাযি, মহানাম! অপাপকং তে মৰণং ভৱিস্সতি অপাপিকা কালংকিৰিযা [কালকিৰিযা (সী. স্যা. কং.)]. যস্স কস্সচি, মহানাম, দীঘৰত্তং সদ্ধাপৰিভাৱিতং চিত্তং সীলপৰিভাৱিতং চিত্তং সুতপৰিভাৱিতং চিত্তং চাগপৰিভাৱিতং চিত্তং পঞ্ঞাপৰিভাৱিতং চিত্তং, তস্স যো হি খ্ৱাযং কাযো ৰূপী চাতুমহাভূতিকো [চাতুম্মহাভূতিকো (সী. স্যা. কং.)] মাতাপেত্তিকসম্ভৱো ওদনকুম্মাসূপচযো অনিচ্চুচ্ছাদনপৰিমদ্দনভেদনৱিদ্ধংসনধম্মো. তং ইধেৱ কাকা ৱা খাদন্তি গিজ্ঝা ৱা খাদন্তি কুললা ৱা খাদন্তি সুনখা ৱা খাদন্তি সিঙ্গালা [সিগালা (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱা খাদন্তি ৱিৱিধা ৱা পাণকজাতা খাদন্তি; যঞ্চ খ্ৱস্স চিত্তং দীঘৰত্তং সদ্ধাপৰিভাৱিতং…পে… পঞ্ঞাপৰিভাৱিতং তং উদ্ধগামি হোতি ৱিসেসগামি.
‘‘সেয্যথাপি, মহানাম, পুৰিসো সপ্পিকুম্ভং ৱা তেলকুম্ভং ৱা গম্ভীৰং উদকৰহদং ওগাহিত্ৱা ভিন্দেয্য. তত্ৰ যা অস্স সক্খৰা ৱা কঠলা [কথলা (পী. ক.)] ৱা সা অধোগামী অস্স, যঞ্চ খ্ৱস্স তত্ৰ সপ্পি ৱা তেলং ৱা তং উদ্ধগামি অস্স ৱিসেসগামি. এৱমেৱ খো, মহানাম, যস্স কস্সচি দীঘৰত্তং সদ্ধাপৰিভাৱিতং চিত্তং…পে… পঞ্ঞাপৰিভাৱিতং চিত্তং তস্স যো হি খ্ৱাযং কাযো ৰূপী চাতুমহাভূতিকো মাতাপেত্তিকসম্ভৱো ওদনকুম্মাসূপচযো অনিচ্চুচ্ছাদনপৰিমদ্দনভেদনৱিদ্ধংসনধম্মো তং ইধেৱ কাকা ৱা খাদন্তি গিজ্ঝা ৱা খাদন্তি কুললা ৱা খাদন্তি সুনখা ৱা খাদন্তি সিঙ্গালা ৱা খাদন্তি ৱিৱিধা ৱা পাণকজাতা খাদন্তি; যঞ্চ খ্ৱস্স চিত্তং দীঘৰত্তং সদ্ধাপৰিভাৱিতং…পে… পঞ্ঞাপৰিভাৱিতং তং উদ্ধগামি হোতি ৱিসেসগামি. তুয্হং খো পন, মহানাম, দীঘৰত্তং সদ্ধাপৰিভাৱিতং চিত্তং…পে… পঞ্ঞাপৰিভাৱিতং চিত্তং. মা ভাযি, মহানাম, মা ভাযি, মহানাম! অপাপকং তে মৰণং ভৱিস্সতি, অপাপিকা কালংকিৰিযা’’তি. পঠমং.
২. দুতিযমহানামসুত্তং
১০১৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং নিগ্ৰোধাৰামে. অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইদং, ভন্তে, কপিলৱত্থু ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চ বাহুজঞ্ঞং আকিণ্ণমনুস্সং সম্বাধব্যূহং. সো খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং ৱা পযিৰুপাসিত্ৱা মনোভাৱনীযে ৱা ভিক্খূ সাযন্হসমযং কপিলৱত্থুং পৱিসন্তো; ভন্তেনপি হত্থিনা সমাগচ্ছামি; ভন্তেনপি অস্সেন সমাগচ্ছামি; ভন্তেনপি ৰথেন সমাগচ্ছামি; ভন্তে, নপি সকটেন সমাগচ্ছামি; ভন্তে, নপি পুৰিসেন সমাগচ্ছামি. তস্স ময্হং, ভন্তে, তস্মিং সমযে মুস্সতেৱ ভগৱন্তং আৰব্ভ সতি, মুস্সতি ধম্মং আৰব্ভ সতি, মুস্সতি সঙ্ঘং আৰব্ভ সতি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘ইমম্হি চাহং সমযে কালং কৰেয্যং, কা ময্হং গতি, কো অভিসম্পৰাযো’’’তি?
‘‘মা ভাযি, মহানাম, মা ভাযি, মহানাম! অপাপকং তে মৰণং ভৱিস্সতি অপাপিকা কালংকিৰিযা. চতূহি খো, মহানাম, ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো নিব্বাননিন্নো হোতি নিব্বানপোণো নিব্বানপব্ভাৰো. কতমেহি চতূহি? ইধ, মহানাম, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে …পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি.
‘‘সেয্যথাপি, মহানাম, ৰুক্খো পাচীননিন্নো পাচীনপোণো পাচীনপব্ভাৰো, সো মূলচ্ছিন্নো কতমেন পপতেয্যা’’তি? ‘‘যেন, ভন্তে, নিন্নো যেন পোণো যেন পব্ভাৰো’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহানাম, ইমেহি চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো নিব্বাননিন্নো হোতি নিব্বানপোণো নিব্বানপব্ভাৰো’’তি. দুতিযং.
৩. গোধসক্কসুত্তং
১০১৯. কপিলৱত্থুনিদানং. অথ খো মহানামো সক্কো যেন গোধা সক্কো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা গোধং সক্কং এতদৱোচ – ‘‘কতিহি [কতীহি (পী. ক.) ৰূপসিদ্ধি ওলোকেতব্বা] ত্ৱং, গোধে, ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানাসি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণ’’ন্তি?
‘‘তীহি খ্ৱাহং, মহানাম, ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণং. কতমেহি তীহি? ইধ, মহানাম, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সাতি. ইমেহি খ্ৱাহং, মহানাম, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণং.
‘‘ত্ৱং পন, মহানাম, কতিহি ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানাসি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণ’’ন্তি? ‘‘চতূহি খ্ৱাহং, গোধে, ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণং. কতমেহি চতূহি? ইধ, গোধে, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. ইমেহি খ্ৱাহং, গোধে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণ’’ন্তি.
‘‘আগমেহি ত্ৱং, মহানাম, আগমেহি ত্ৱং, মহানাম! ভগৱাৱ এতং জানেয্য এতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং ৱা অসমন্নাগতং ৱা’’তি. ‘‘আযাম, গোধে, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেস্সামা’’তি. অথ খো মহানামো সক্কো গোধা চ সক্কো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘ইধাহং, ভন্তে, যেন গোধা সক্কো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা গোধং সক্কং এতদৱোচং – ‘কতিহি ত্ৱং, গোধে, ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানাসি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণং’? এৱং ৱুত্তে, ভন্তে, গোধা সক্কো মং এতদৱোচ –
‘‘তীহি খ্ৱাহং, মহানাম, ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণং. কতমেহি তীহি? ইধ, মহানাম, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সাতি. ইমেহি খ্ৱাহং, মহানাম, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণং. ত্ৱং পন, মহানাম, কতমেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানাসি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণ’’ন্তি?
‘‘এৱং ৱুত্তাহং, ভন্তে, গোধং সক্কং এতদৱোচং – ‘চতূহি খ্ৱাহং, গোধে, ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণং. কতমেহি চতূহি? ইধ, গোধে, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. ইমেহি খ্ৱাহং, গোধে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণ’’’ন্তি.
‘‘এৱং ৱুত্তে, ভন্তে, গোধা সক্কো মং এতদৱোচ – ‘আগমেহি ত্ৱং, মহানাম, আগমেহি ত্ৱং, মহানাম! ভগৱাৱ এতং জানেয্য এতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং ৱা অসমন্নাগতং ৱা’’’তি. ‘‘ইধ, ভন্তে, কোচিদেৱ ধম্মো সমুপ্পাদো উপ্পজ্জেয্য, একতো অস্স ভগৱা একতো ভিক্খুসঙ্ঘো চ. যেনেৱ ভগৱা তেনেৱাহং অস্সং. এৱং পসন্নং মং, ভন্তে, ভগৱা ধাৰেতু. ইধ, ভন্তে, কোচিদেৱ ধম্মো সমুপ্পাদো উপ্পজ্জেয্য, একতো অস্স ভগৱা একতো ভিক্খুসঙ্ঘো ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ. যেনেৱ ভগৱা তেনেৱাহং অস্সং. এৱং পসন্নং মং, ভন্তে, ভগৱা ধাৰেতু. ইধ, ভন্তে, কোচিদেৱ ধম্মো সমুপ্পাদো উপ্পজ্জেয্য, একতো অস্স ভগৱা একতো ভিক্খুসঙ্ঘো ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ উপাসকা চ. যেনেৱ ভগৱা তেনেৱাহং অস্সং. এৱং পসন্নং মং, ভন্তে, ভগৱা ধাৰেতু. ইধ, ভন্তে, কোচিদেৱ ধম্মো সমুপ্পাদো উপ্পজ্জেয্য, একতো অস্স ভগৱা একতো ভিক্খুসঙ্ঘো ভিক্খুনিসঙ্ঘো উপাসকা উপাসিকাযো চ. যেনেৱ ভগৱা তেনেৱাহং অস্সং. এৱং পসন্নং মং, ভন্তে, ভগৱা ধাৰেতু. ইধ, ভন্তে, কোচিদেৱ ধম্মো সমুপ্পাদো উপ্পজ্জেয্য, একতো অস্স ভগৱা একতো ভিক্খুসঙ্ঘো ভিক্খুনিসঙ্ঘো উপাসকা উপাসিকাযো সদেৱকো চ লোকো সমাৰকো সব্ৰহ্মকো সস্সমণব্ৰাহ্মণী পজা সদেৱমনুস্সা. যেনেৱ ভগৱা তেনেৱাহং অস্সং. এৱং পসন্নং মং, ভন্তে, ভগৱা ধাৰেতূ’’তি. ‘‘এৱংৱাদী ত্ৱং, গোধে, মহানামং সক্কং কিং ৱদেসী’’তি? ‘‘এৱংৱাদাহং, ভন্তে, মহানামং সক্কং ন কিঞ্চি ৱদামি, অঞ্ঞত্ৰ কল্যাণা অঞ্ঞত্ৰ কুসলা’’তি. ততিযং.
৪. পঠমসৰণানিসক্কসুত্তং
১০২০. কপিলৱত্থুনিদানং. তেন খো পন সমযেন সৰণানি [সৰকানি (সী. স্যা. কং. পী.)] সক্কো কালঙ্কতো হোতি. সো ভগৱতা ব্যাকতো – ‘‘সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি. তত্ৰ সুদং সম্বহুলা সক্কা সঙ্গম্ম সমাগম্ম উজ্ঝাযন্তি খীযন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত, ভো, অব্ভুতং ৱত, ভো! এত্থ দানি কো ন সোতাপন্নো ভৱিস্সতি! যত্ৰ হি নাম সৰণানি সক্কো কালঙ্কতো; সো ভগৱতা ব্যাকতো – ‘সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’তি. সৰণানি সক্কো সিক্খাদুব্বল্যমাপাদি, মজ্জপানং অপাযী’’তি.
অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধ, ভন্তে, সৰণানি সক্কো কালঙ্কতো. সো ভগৱতা ব্যাকতো – ‘সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’তি. তত্ৰ সুদং, ভন্তে, সম্বহুলা সক্কা সঙ্গম্ম সমাগম্ম উজ্ঝাযন্তি খীযন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো, অব্ভুতং ৱত ভো! এত্থ দানি কো ন সোতপন্নো ভৱিস্সতি! যত্ৰ হি নাম সৰণানি সক্কো কালঙ্কতো; সো ভগৱতা ব্যাকতো – ‘সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’তি. সৰণানি সক্কো সিক্খাদুব্বল্যমাপাদি, মজ্জপানং অপাযী’’তি.
‘‘যো সো, মহানাম, দীঘৰত্তং উপাসকো বুদ্ধং সৰণং গতো ধম্মং সৰণং গতো সঙ্ঘং সৰণং গতো, সো কথং ৱিনিপাতং গচ্ছেয্য! যঞ্হি তং, মহানাম, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘দীঘৰত্তং উপাসকো বুদ্ধং সৰণং গতো ধম্মং সৰণং গতো সঙ্ঘং সৰণং গতো’তি, সৰণানি সক্কং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য. সৰণানি, মহানাম, সক্কো দীঘৰত্তং উপাসকো বুদ্ধং সৰণং গতো ধম্মং সৰণং গতো সঙ্ঘং সৰণং গতো. সো কথং ৱিনিপাতং গচ্ছেয্য!
‘‘ইধ, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… হাসপঞ্ঞো জৱনপঞ্ঞো ৱিমুত্তিযা চ সমন্নাগতো. সো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো পৰিমুত্তো নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.
‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… হাসপঞ্ঞো জৱনপঞ্ঞো ন চ ৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা [অস্মা (স্যা. কং. পী. ক.)] লোকা. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো পৰিমুত্তো নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.
‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… ন হাসপঞ্ঞো ন জৱনপঞ্ঞো ন চ ৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো পৰিমুত্তো নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.
‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি; ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… ন হাসপঞ্ঞো ন জৱনপঞ্ঞো ন চ ৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণোতি. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো পৰিমুত্তো নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.
‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো ন হেৱ খো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি… ন ধম্মে…পে… ন সঙ্ঘে…পে… ন হাসপঞ্ঞো ন জৱনপঞ্ঞো ন চ ৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো. অপি চস্স ইমে ধম্মা হোন্তি – সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. তথাগতপ্পৱেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায মত্তসো নিজ্ঝানং খমন্তি. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো অগন্তা নিৰযং অগন্তা তিৰচ্ছানযোনিং অগন্তা পেত্তিৱিসযং অগন্তা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং.
‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো ন হেৱ খো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি… ন ধম্মে…পে… ন সঙ্ঘে…পে… ন হাসপঞ্ঞো ন জৱনপঞ্ঞো ন চ ৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো, অপি চস্স ইমে ধম্মা হোন্তি সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. তথাগতে চস্স সদ্ধামত্তং হোতি পেমমত্তং. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো অগন্তা নিৰযং অগন্তা তিৰচ্ছানযোনিং অগন্তা পেত্তিৱিসযং অগন্তা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং. ইমে চেপি, মহানাম, মহাসালা সুভাসিতং দুব্ভাসিতং আজানেয্যুং, ইমে চাহং [ইমেৱাহং (স্যা. কং.), ইমেসাহং (ক.)] মহাসালে ব্যাকৰেয্যং – ‘সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা’তি; কিমঙ্গং [কিমঙ্গ (সী. স্যা. কং. পী.)] পন সৰণানিং সক্কং. সৰণানি, মহানাম, সক্কো মৰণকালে সিক্খং সমাদিযী’’তি. চতুত্থং.
৫. দুতিযসৰণানিসক্কসুত্তং
১০২১. কপিলৱত্থুনিদানং. তেন খো পন সমযেন সৰণানি সক্কো কালঙ্কতো হোতি. সো ভগৱতা ব্যাকতো – ‘‘সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি. তত্ৰ সুদং সম্বহুলা সক্কা সঙ্গম্ম সমাগম্ম উজ্ঝাযন্তি খীযন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত, ভো, অব্ভুতং ৱত, ভো! এত্থ দানি কো ন সোতাপন্নো ভৱিস্সতি! যত্ৰ হি নাম সৰণানি সক্কো কালঙ্কতো. সো ভগৱতা ব্যাকতো – ‘সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’তি. সৰণানি সক্কো সিক্খায অপৰিপূৰকাৰী অহোসী’’তি. অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘ইধ, ভন্তে, সৰণানি সক্কো কালঙ্কতো. সো ভগৱতা ব্যাকতো – ‘সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’তি. তত্ৰ সুদং, ভন্তে, সম্বহুলা সক্কা সঙ্গম্ম সমাগম্ম উজ্ঝাযন্তি খীযন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘অচ্ছৰিযং ৱত, ভো, অব্ভুতং ৱত, ভো! এত্থ দানি কো ন সোতাপন্নো ভৱিস্সতি! যত্ৰ হি নাম সৰণানি সক্কো কালঙ্কতো. সো ভগৱতা ব্যাকতো – সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণোতি. সৰণানি সক্কো সিক্খায অপৰিপূৰকাৰী অহোসী’’’তি.
‘‘যো সো, মহানাম, দীঘৰত্তং উপাসকো বুদ্ধং সৰণং গতো ধম্মং সৰণং গতো সঙ্ঘং সৰণং গতো, সো কথং ৱিনিপাতং গচ্ছেয্য! যঞ্হি তং, মহানাম, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘দীঘৰত্তং উপাসকো বুদ্ধং সৰণং গতো ধম্মং সৰণং গতো সঙ্ঘং সৰণং গতো’, সৰণানিং সক্কং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য. সৰণানি, মহানাম, সক্কো দীঘৰত্তং উপাসকো বুদ্ধং সৰণং গতো ধম্মং সৰণং গতো সঙ্ঘং সৰণং গতো, সো কথং ৱিনিপাতং গচ্ছেয্য!
‘‘ইধ, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো বুদ্ধে একন্তগতো হোতি অভিপ্পসন্নো – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… হাসপঞ্ঞো জৱনপঞ্ঞো ৱিমুত্তিযা চ সমন্নাগতো. সো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো পৰিমুত্তো নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.
‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো বুদ্ধে একন্তগতো হোতি অভিপ্পসন্নো – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… হাসপঞ্ঞো জৱনপঞ্ঞো ন চ ৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি, উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি, অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি, সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি, উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো পৰিমুত্তো নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.
‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো বুদ্ধে একন্তগতো হোতি অভিপ্পসন্নো – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… ন হাসপঞ্ঞো ন জৱনপঞ্ঞো ন চ ৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো পৰিমুত্তো নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.
‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো বুদ্ধে একন্তগতো হোতি অভিপ্পসন্নো – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… ন হাসপঞ্ঞো ন জৱনপঞ্ঞো ন চ ৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো পৰিমুত্তো নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.
‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো ন হেৱ খো বুদ্ধে একন্তগতো হোতি অভিপ্পসন্নো…পে… ন ধম্মে…পে… ন সঙ্ঘে…পে… ন হাসপঞ্ঞো ন জৱনপঞ্ঞো ন চ ৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো; অপি চস্স ইমে ধম্মা হোন্তি – সদ্ধিন্দ্ৰিযং …পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. তথাগতপ্পৱেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায মত্তসো নিজ্ঝানং খমন্তি. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো অগন্তা নিৰযং অগন্তা তিৰচ্ছানযোনিং অগন্তা পেত্তিৱিসযং অগন্তা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং.
‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো ন হেৱ খো বুদ্ধে একন্তগতো হোতি অভিপ্পসন্নো… ন ধম্মে…পে… ন সঙ্ঘে…পে… ন হাসপঞ্ঞো ন জৱনপঞ্ঞো ন চ ৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো; অপি চস্স ইমে ধম্মা হোন্তি – সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. তথাগতে চস্স সদ্ধামত্তং হোতি পেমমত্তং. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো অগন্তা নিৰযং অগন্তা তিৰচ্ছানযোনিং অগন্তা পেত্তিৱিসযং অগন্তা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং.
‘‘সেয্যথাপি, মহানাম, দুক্খেত্তং দুব্ভূমং অৱিহতখাণুকং, বীজানি চস্সু খণ্ডানি পূতীনি ৱাতাতপহতানি অসাৰাদানি অসুখসযিতানি [অসুখাপস্সযিতানি (ক.)], দেৱো চ ন সম্মা [দেৱো পন সম্মা (স্যা. কং.), দেৱো ন সম্মা (ক.) দী. নি. ২.৪৩৮] ধাৰং অনুপ্পৱেচ্ছেয্য. অপি নু তানি বীজানি ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জেয্যু’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৱমেৱ খো, মহানাম, ইধ ধম্মো দুৰক্খাতো [দ্ৱাক্খাতো (পী. ক.)] হোতি দুপ্পৱেদিতো অনিয্যানিকো অনুপসমসংৱত্তনিকো অসম্মাসম্বুদ্ধপ্পৱেদিতো – ইদমহং দুক্খেত্তস্মিং ৱদামি. তস্মিঞ্চ ধম্মে সাৱকো ৱিহৰতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচাৰী – ইদমহং দুব্বীজস্মিং ৱদামি’’.
‘‘সেয্যথাপি, মহানাম, সুখেত্তং সুভূমং সুৱিহতখাণুকং, বীজানি চস্সু অখণ্ডানি অপূতীনি অৱাতাতপহতানি সাৰাদানি সুখসযিতানি; দেৱো চ [দেৱো চস্স (স্যা. কং. ক.)] সম্মা ধাৰং অনুপ্পৱেচ্ছেয্য. অপি নু তানি বীজানি ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জেয্যু’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এৱমেৱ খো, মহানাম, ইধ ধম্মো স্ৱাক্খাতো হোতি সুপ্পৱেদিতো নিয্যানিকো উপসমসংৱত্তনিকো সম্মাসম্বুদ্ধপ্পৱেদিতো – ইদমহং সুখেত্তস্মিং ৱদামি. তস্মিঞ্চ ধম্মে সাৱকো ৱিহৰতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচাৰী – ইদমহং সুবীজস্মিং ৱদামি. কিমঙ্গং পন সৰণানিং সক্কং! সৰণানি, মহানাম, সক্কো মৰণকালে সিক্খায পৰিপূৰকাৰী অহোসী’’তি. পঞ্চমং.
৬. পঠমঅনাথপিণ্ডিকসুত্তং
১০২২. সাৱত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন অনাথপিণ্ডিকো গহপতি আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি অঞ্ঞতৰং পুৰিসং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পাদে সিৰসা ৱন্দ – ‘অনাথপিণ্ডিকো, ভন্তে, গহপতি আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. সো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতী’তি. এৱঞ্চ ৱদেহি – ‘সাধু কিৰ, ভন্তে, আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি.
‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো সো পুৰিসো অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো পুৰিসো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ –
‘‘অনাথপিণ্ডিকো, ভন্তে, গহপতি আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. সো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতি. এৱঞ্চ ৱদতি – ‘সাধু কিৰ, ভন্তে, আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. অধিৱাসেসি খো আযস্মা সাৰিপুত্তো তুণ্হীভাৱেন.
অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায আযস্মতা আনন্দেন পচ্ছাসমণেন যেন অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৱোচ – ‘‘কচ্চি তে, গহপতি, খমনীযং কচ্চি যাপনীযং? কচ্চি দুক্খা ৱেদনা পটিক্কমন্তি, নো অভিক্কমন্তি; পটিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো অভিক্কমো’’তি? ‘‘ন মে, ভন্তে, খমনীযং, ন যাপনীযং. বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো’’তি.
‘‘যথাৰূপেন খো, গহপতি, বুদ্ধে অপ্পসাদেন সমন্নাগতো অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি তথাৰূপো তে বুদ্ধে অপ্পসাদো নত্থি. অত্থি চ খো তে, গহপতি, বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদো – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. তঞ্চ পন তে বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদং অত্তনি সমনুপস্সতো ঠানসো ৱেদনা পটিপ্পস্সম্ভেয্য.
‘‘যথাৰূপেন খো, গহপতি, ধম্মে অপ্পসাদেন সমন্নাগতো অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি, তথাৰূপো তে ধম্মে অপ্পসাদো নত্থি. অত্থি চ খো তে, গহপতি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদো – স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো…পে… পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহীতি. তঞ্চ পন তে ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদং অত্তনি সমনুপস্সতো ঠানসো ৱেদনা পটিপ্পস্সম্ভেয্য.
‘‘যথাৰূপেন খো, গহপতি, সঙ্ঘে অপ্পসাদেন সমন্নাগতো অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি, তথাৰূপো তে সঙ্ঘে অপ্পসাদো নত্থি. অত্থি চ খো তে, গহপতি, সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদো – সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সাতি. তঞ্চ পন তে সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদং অত্তনি সমনুপস্সতো ঠানসো ৱেদনা পটিপ্পস্সম্ভেয্য.
‘‘যথাৰূপেন খো, গহপতি, দুস্সীল্যেন সমন্নাগতো অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি, তথাৰূপং তে দুস্সীল্যং নত্থি. অত্থি চ খো তে, গহপতি, অৰিযকন্তানি সীলানি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকানি. তানি চ পন তে অৰিযকন্তানি সীলানি অত্তনি সমনুপস্সতো ঠানসো ৱেদনা পটিপ্পস্সম্ভেয্য.
‘‘যথাৰূপায খো, গহপতি, মিচ্ছাদিট্ঠিযা সমন্নাগতো অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি, তথাৰূপা তে মিচ্ছাদিট্ঠি নত্থি. অত্থি চ খো তে, গহপতি, সম্মাদিট্ঠি. তঞ্চ পন তে সম্মাদিট্ঠিং অত্তনি সমনুপস্সতো ঠানসো ৱেদনা পটিপ্পস্সম্ভেয্য.
‘‘যথাৰূপেন খো, গহপতি, মিচ্ছাসঙ্কপ্পেন সমন্নাগতো অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি, তথাৰূপো তে মিচ্ছাসঙ্কপ্পো নত্থি. অত্থি চ খো তে, গহপতি, সম্মাসঙ্কপ্পো. তঞ্চ পন তে সম্মাসঙ্কপ্পং অত্তনি সমনুপস্সতো ঠানসো ৱেদনা পটিপ্পস্সম্ভেয্য.
‘‘যথাৰূপায খো, গহপতি, মিচ্ছাৱাচায সমন্নাগতো অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি, তথাৰূপা তে মিচ্ছাৱাচা নত্থি. অত্থি চ খো তে, গহপতি, সম্মাৱাচা. তঞ্চ পন তে সম্মাৱাচং অত্তনি সমনুপস্সতো ঠানসো ৱেদনা পটিপ্পস্সম্ভেয্য.
‘‘যথাৰূপেন খো, গহপতি, মিচ্ছাকম্মন্তেন সমন্নাগতো অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি, তথাৰূপো তে মিচ্ছাকম্মন্তো নত্থি. অত্থি চ খো তে, গহপতি, সম্মাকম্মন্তো. তঞ্চ পন তে সম্মাকম্মন্তং অত্তনি সমনুপস্সতো ঠানসো ৱেদনা পটিপ্পস্সম্ভেয্য.
‘‘যথাৰূপেন খো, গহপতি, মিচ্ছাআজীৱেন সমন্নাগতো অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি, তথাৰূপো তে মিচ্ছাআজীৱো নত্থি. অত্থি চ খো তে, গহপতি, সম্মাআজীৱো. তঞ্চ পন তে সম্মাআজীৱং অত্তনি সমনুপস্সতো ঠানসো ৱেদনা পটিপ্পস্সম্ভেয্য.
‘‘যথাৰূপেন খো, গহপতি, মিচ্ছাৱাযামেন সমন্নাগতো অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি, তথাৰূপো তে মিচ্ছাৱাযামো নত্থি. অত্থি চ খো তে, গহপতি, সম্মাৱাযামো. তঞ্চ পন তে সম্মাৱাযামং অত্তনি সমনুপস্সতো ঠানসো ৱেদনা পটিপ্পস্সম্ভেয্য.
‘‘যথাৰূপায খো, গহপতি, মিচ্ছাসতিযা সমন্নাগতো অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি, তথাৰূপা তে মিচ্ছাসতি নত্থি. অত্থি চ খো তে, গহপতি, সম্মাসতি. তঞ্চ পন তে সম্মাসতিং অত্তনি সমনুপস্সতো ঠানসো ৱেদনা পটিপ্পস্সম্ভেয্য.
‘‘যথাৰূপেন খো, গহপতি, মিচ্ছাসমাধিনা সমন্নাগতো অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি, তথাৰূপো তে মিচ্ছাসমাধি নত্থি. অত্থি চ খো তে, গহপতি, সম্মাসমাধি. তঞ্চ পন তে সম্মাসমাধিং অত্তনি সমনুপস্সতো ঠানসো ৱেদনা পটিপ্পস্সম্ভেয্য.
‘‘যথাৰূপেন খো, গহপতি, মিচ্ছাঞাণেন সমন্নাগতো অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি, তথাৰূপং তে মিচ্ছাঞাণং নত্থি. অত্থি চ খো তে, গহপতি, সম্মাঞাণং. তঞ্চ পন তে সম্মাঞাণং অত্তনি সমনুপস্সতো ঠানসো ৱেদনা পটিপ্পস্সম্ভেয্য.
‘‘যথাৰূপায খো, গহপতি, মিচ্ছাৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি, তথাৰূপা তে মিচ্ছাৱিমুত্তি নত্থি. অত্থি চ খো তে, গহপতি, সম্মাৱিমুত্তি. তঞ্চ পন তে সম্মাৱিমুত্তিং অত্তনি সমনুপস্সতো ঠানসো ৱেদনা পটিপ্পস্সম্ভেয্যা’’তি.
অথ খো অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স ঠানসো ৱেদনা পটিপ্পস্সম্ভিংসু. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি আযস্মন্তঞ্চ সাৰিপুত্তং আযস্মন্তঞ্চ আনন্দং সকেনেৱ থালিপাকেন পৰিৱিসি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং অঞ্ঞতৰং নীচাসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং আযস্মা সাৰিপুত্তো ইমাহি গাথাহি অনুমোদি –
‘‘যস্স সদ্ধা তথাগতে, অচলা সুপ্পতিট্ঠিতা;
সীলঞ্চ যস্স কল্যাণং, অৰিযকন্তং পসংসিতং.
‘‘সঙ্ঘে পসাদো যস্সত্থি, উজুভূতঞ্চ দস্সনং;
অদলিদ্দোতি [অদড়িদ্দোতি (সী. স্যা. কং.)] তং আহু, অমোঘং তস্স জীৱিতং.
‘‘তস্মা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ, পসাদং ধম্মদস্সনং;
অনুযুঞ্জেথ মেধাৱী, সৰং বুদ্ধানসাসন’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ইমাহি গাথাহি অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং আনন্দং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘হন্দ! কুতো নু ত্ৱং, আনন্দ, আগচ্ছসি দিৱাদিৱস্সা’’তি? ‘‘আযস্মতা, ভন্তে, সাৰিপুত্তেন অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ইমিনা চ ইমিনা চ ওৱাদেন ওৱদিতো’’তি. ‘‘পণ্ডিতো, আনন্দ, সাৰিপুত্তো; মহাপঞ্ঞো, আনন্দ, সাৰিপুত্তো, যত্ৰ হি নাম চত্তাৰি সোতাপত্তিযঙ্গানি দসহাকাৰেহি ৱিভজিস্সতী’’তি. ছট্ঠং.
৭. দুতিযঅনাথপিণ্ডিকসুত্তং
১০২৩. সাৱত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন অনাথপিণ্ডিকো গহপতি আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি অঞ্ঞতৰং পুৰিসং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন আযস্মতো আনন্দস্স পাদে সিৰসা ৱন্দ – ‘অনাথপিণ্ডিকো, ভন্তে, গহপতি আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. সো আযস্মতো আনন্দস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতী’তি. এৱঞ্চ ৱদেহি – ‘সাধু কিৰ, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো যেন অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি.
‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো সো পুৰিসো অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো পুৰিসো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘অনাথপিণ্ডিকো, ভন্তে, গহপতি আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. সো আযস্মতো আনন্দস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতি. এৱঞ্চ ৱদতি – ‘সাধু কিৰ, ভন্তে, আযস্মা আনন্দো যেন অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. অধিৱাসেসি খো আযস্মা আনন্দো তুণ্হীভাৱেন.
অথ খো আযস্মা আনন্দো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো আযস্মা আনন্দো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৱোচ – ‘‘কচ্চি তে, গহপতি, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং? কচ্চি দুক্খা ৱেদনা পটিক্কমন্তি, নো অভিক্কমন্তি; পটিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো অভিক্কমো’’তি? ‘‘ন মে, ভন্তে, খমনীযং ন যাপনীযং. বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো’’তি.
‘‘চতূহি খো, গহপতি, ধম্মেহি সমন্নাগতস্স অস্সুতৱতো পুথুজ্জনস্স হোতি উত্তাসো, হোতি ছম্ভিতত্তং, হোতি সম্পৰাযিকং মৰণভযং. কতমেহি চতূহি? ইধ, গহপতি, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো বুদ্ধে অপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি. তঞ্চ পনস্স বুদ্ধে অপ্পসাদং অত্তনি সমনুপস্সতো হোতি উত্তাসো, হোতি ছম্ভিতত্তং, হোতি সম্পৰাযিকং মৰণভযং.
‘‘পুন চপৰং, গহপতি, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো ধম্মে অপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি. তঞ্চ পনস্স ধম্মে অপ্পসাদং অত্তনি সমনুপস্সতো হোতি উত্তাসো, হোতি ছম্ভিতত্তং, হোতি সম্পৰাযিকং মৰণভযং.
‘‘পুন চপৰং, গহপতি, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো সঙ্ঘে অপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি. তঞ্চ পনস্স সঙ্ঘে অপ্পসাদং অত্তনি সমনুপস্সতো হোতি উত্তাসো, হোতি ছম্ভিতত্তং, হোতি সম্পৰাযিকং মৰণভযং.
‘‘পুন চপৰং, গহপতি, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো দুস্সীল্যেন সমন্নাগতো হোতি. তঞ্চ পনস্স দুস্সীল্যং অত্তনি সমনুপস্সতো হোতি উত্তাসো, হোতি ছম্ভিতত্তং, হোতি সম্পৰাযিকং মৰণভযং. ইমেহি খো, গহপতি, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতস্স অস্সুতৱতো পুথুজ্জনস্স হোতি উত্তাসো, হোতি ছম্ভিতত্তং, হোতি সম্পৰাযিকং মৰণভযং.
‘‘চতূহি খো, গহপতি, ধম্মেহি সমন্নাগতস্স সুতৱতো অৰিযসাৱকস্স ন হোতি উত্তাসো, ন হোতি ছম্ভিতত্তং, ন হোতি সম্পৰাযিকং মৰণভযং. কতমেহি চতূহি? ইধ, গহপতি, সুতৱা অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. তঞ্চ পনস্স বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদং অত্তনি সমনুপস্সতো ন হোতি উত্তাসো, ন হোতি ছম্ভিতত্তং, ন হোতি সম্পৰাযিকং মৰণভযং.
‘‘পুন চপৰং, গহপতি, সুতৱা অৰিযসাৱকো ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো…পে… পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহীতি. তঞ্চ পনস্স ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদং অত্তনি সমনুপস্সতো ন হোতি উত্তাসো, ন হোতি ছম্ভিতত্তং, ন হোতি সম্পৰাযিকং মৰণভযং.
‘‘পুন চপৰং, গহপতি, সুতৱা অৰিযসাৱকো সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সাতি. তঞ্চ পনস্স সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদং অত্তনি সমনুপস্সতো ন হোতি উত্তাসো, ন হোতি ছম্ভিতত্তং, ন হোতি সম্পৰাযিকং মৰণভযং.
‘‘পুন চপৰং, গহপতি, সুতৱা অৰিযসাৱকো অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. তানি চ পনস্স অৰিযকন্তানি সীলানি অত্তনি সমনুপস্সতো ন হোতি উত্তাসো, ন হোতি ছম্ভিতত্তং, ন হোতি সম্পৰাযিকং মৰণভযং. ইমেহি খো, গহপতি, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতস্স সুতৱতো অৰিযসাৱকস্স ন হোতি উত্তাসো, ন হোতি ছম্ভিতত্তং, ন হোতি সম্পৰাযিকং মৰণভয’’ন্তি.
‘‘নাহং, ভন্তে আনন্দ, ভাযামি. ক্যাহং ভাযিস্সামি! অহঞ্হি, ভন্তে, বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোমি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোমি – সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সাতি. যানি চিমানি, ভন্তে, ভগৱতা গিহিসামীচিকানি সিক্খাপদানি দেসিতানি, নাহং তেসং কিঞ্চি অত্তনি খণ্ডং সমনুপস্সামী’’তি. ‘‘লাভা তে, গহপতি, সুলদ্ধং তে, গহপতি! সোতাপত্তিফলং তযা, গহপতি, ব্যাকত’’ন্তি. সত্তমং.
৮. পঠমভযৱেৰূপসন্তসুত্তং
১০২৪. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নং খো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘যতো খো, গহপতি, অৰিযসাৱকস্স পঞ্চ ভযানি ৱেৰানি ৱূপসন্তানি চ হোন্তি, চতূহি চ সোতাপত্তিযঙ্গেহি সমন্নাগতো হোতি, অৰিযো চস্স ঞাযো পঞ্ঞায সুদিট্ঠো হোতি সুপ্পটিৱিদ্ধো, সো আকঙ্খমানো অত্তনাৱ অত্তানং ব্যাকৰেয্য – ‘খীণনিৰযোম্হি খীণতিৰচ্ছানযোনি [খীণতিৰচ্ছানযোনিযো (সব্বত্থ)] খীণপেত্তিৱিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতো; সোতাপন্নোহমস্মি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’’.
‘‘কতমানি পঞ্চ ভযানি ৱেৰানি ৱূপসন্তানি হোন্তি? যং, গহপতি, পাণাতিপাতী পাণাতিপাতপ্পচ্চযা দিট্ঠধম্মিকম্পি ভযং ৱেৰং পসৱতি, সম্পৰাযিকম্পি ভযং ৱেৰং পসৱতি, চেতসিকম্পি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদিযতি. পাণাতিপাতা পটিৱিৰতস্স এৱং তং ভযং ৱেৰং ৱূপসন্তং হোতি. যং, গহপতি, অদিন্নাদাযী…পে… যং, গহপতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰী…পে… যং, গহপতি, মুসাৱাদী…পে… যং, গহপতি, সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদট্ঠাযী সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদট্ঠানপ্পচ্চযা দিট্ঠধম্মিকম্পি ভযং ৱেৰং পসৱতি, সম্পৰাযিকম্পি ভযং ৱেৰং পসৱতি, চেতসিকম্পি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদিযতি. সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদট্ঠানা পটিৱিৰতস্স এৱং তং ভযং ৱেৰং ৱূপসন্তং হোতি. ইমানি পঞ্চ ভযানি ৱেৰানি ৱূপসন্তানি হোন্তি.
‘‘কতমেহি চতূহি সোতাপত্তিযঙ্গেহি সমন্নাগতো হোতি? ইধ, গহপতি, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. ইমেহি চতূহি সোতাপত্তিযঙ্গেহি সমন্নাগতো হোতি.
‘‘কতমো চস্স অৰিযো ঞাযো পঞ্ঞায সুদিট্ঠো হোতি সুপ্পটিৱিদ্ধো? ইধ, গহপতি, অৰিযসাৱকো পটিচ্চসমুপ্পাদঞ্ঞেৱ সাধুকং যোনিসো মনসি কৰোতি – ইতি ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতি; ইতি ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি, ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুজ্ঝতি; যদিদং অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. অৱিজ্জায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো…পে… ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধো, ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধো… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতি. অযমস্স অৰিযো ঞাযো পঞ্ঞায সুদিট্ঠো হোতি সুপ্পটিৱিদ্ধো.
‘‘যতো খো, গহপতি, অৰিযসাৱকস্স ইমানি পঞ্চ ভযানি ৱেৰানি ৱূপসন্তানি হোন্তি, ইমেহি চতূহি সোতাপত্তিযঙ্গেহি সমন্নাগতো হোতি, অযঞ্চস্স অৰিযো ঞাযো পঞ্ঞায সুদিট্ঠো হোতি সুপ্পটিৱিদ্ধো. সো আকঙ্খমানো অত্তনাৱ অত্তানং ব্যাকৰেয্য – ‘খীণনিৰযোম্হি খীণতিৰচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৱিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতো; সোতাপন্নোহমস্মি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’’তি. অট্ঠমং.
৯. দুতিযভযৱেৰূপসন্তসুত্তং
১০২৫. সাৱত্থিনিদানং…পে… ‘‘যতো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকস্স ইমানি পঞ্চ ভযানি ৱেৰানি ৱূপসন্তানি হোন্তি, ইমেহি চতূহি সোতাপত্তিযঙ্গেহি সমন্নাগতো হোতি, অযঞ্চস্স অৰিযো ঞাযো পঞ্ঞায সুদিট্ঠো হোতি সুপ্পটিৱিদ্ধো; সো আকঙ্খমানো অত্তনাৱ অত্তানং ব্যাকৰেয্য – ‘খীণনিৰযোম্হি খীণতিৰচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৱিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতো; সোতাপন্নোহমস্মি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’’তি. নৱমং.
১০. নন্দকলিচ্ছৱিসুত্তং
১০২৬. একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. অথ খো নন্দকো লিচ্ছৱিমহামত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো নন্দকং লিচ্ছৱিমহামত্তং ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘চতূহি খো, নন্দক, ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো. কতমেহি চতূহি? ইধ, নন্দক, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. ইমেহি খো, নন্দক, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো.
‘‘ইমেহি চ পন, নন্দক, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো আযুনা সংযুত্তো হোতি দিব্বেনপি মানুসেনপি; ৱণ্ণেন সংযুত্তো হোতি দিব্বেনপি মানুসেনপি; সুখেন সংযুত্তো হোতি দিব্বেনপি মানুসেনপি; যসেন সংযুত্তো হোতি দিব্বেনপি মানুসেনপি; আধিপতেয্যেন সংযুত্তো হোতি দিব্বেনপি মানুসেনপি. তং খো পনাহং, নন্দক, নাঞ্ঞস্স সমণস্স ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱা সুত্ৱা ৱদামি. অপি চ যদেৱ মযা সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৱিদিতং, তদেৱাহং ৱদামী’’তি.
এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো পুৰিসো নন্দকং লিচ্ছৱিমহামত্তং এতদৱোচ – ‘‘নহানকালো, ভন্তে’’তি. ‘‘অলং দানি, ভণে, এতেন বাহিৰেন নহানেন. অলমিদং অজ্ঝত্তং নহানং ভৱিস্সতি, যদিদং – ভগৱতি পসাদো’’তি. দসমং.
সৰণানিৱগ্গো ততিযো.
তস্সুদ্দানং –
মহানামেন দ্ৱে ৱুত্তা, গোধা চ সৰণা দুৱে;
দুৱে অনাথপিণ্ডিকা, দুৱে ৱেৰভযেন চ;
লিচ্ছৱী দসমো ৱুত্তো, ৱগ্গো তেন পৱুচ্চতীতি.