১১. সোতাপত্তিসংযুত্তং

১. ৱেড়ুদ্ৱাৰৱগ্গো

১. চক্কৱত্তিৰাজসুত্তং

৯৯৭. সাৱত্থিনিদানং. তত্ৰ খো ভগৱা…পে… এতদৱোচ – ‘‘কিঞ্চাপি, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী [চক্কৱত্তি (স্যা. কং. পী. ক.)] চতুন্নং দীপানং ইস্সৰিযাধিপচ্চং ৰজ্জং কাৰেত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি দেৱানং তাৱতিংসানং সহব্যতং, সো তত্থ নন্দনে ৱনে অচ্ছৰাসঙ্ঘপৰিৱুতো দিব্বেহি চ পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেতি, সো চতূহি ধম্মেহি অসমন্নাগতো, অথ খো সো অপৰিমুত্তোৱ [অপৰিমুত্তো চ (স্যা. কং. ক.)] নিৰযা অপৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা অপৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা অপৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা. কিঞ্চাপি, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো পিণ্ডিযালোপেন যাপেতি, নন্তকানি চ ধাৰেতি, সো চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো, অথ খো সো পৰিমুত্তো [পৰিমুত্তো চ (স্যা. কং. ক.)] নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা’’.

‘‘কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহী’তি. সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, উজুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, ঞাযপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, সামীচিপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, যদিদং – চত্তাৰি পুৰিসযুগানি অট্ঠ পুৰিসপুগ্গলা, এস ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’তি. অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি অচ্ছিদ্দেহি অসবলেহি অকম্মাসেহি ভুজিস্সেহি ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থেহি অপৰামট্ঠেহি সমাধিসংৱত্তনিকেহি. ইমেহি চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো হোতি. যো চ, ভিক্খৱে, চতুন্নং দীপানং পটিলাভো, যো চতুন্নং ধম্মানং পটিলাভো চতুন্নং দীপানং পটিলাভো চতুন্নং ধম্মানং পটিলাভস্স কলং নাগ্ঘতি সোড়সি’’ন্তি. পঠমং.

২. ব্ৰহ্মচৰিযোগধসুত্তং

৯৯৮. ‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো.

‘‘কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান [ৱত্ৱা (সী. পী.) এৱমীদিসেসু ঠানেসু] সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

‘‘যেসং সদ্ধা চ সীলঞ্চ, পসাদো ধম্মদস্সনং;

তে ৱে কালেন পচ্চেন্তি, ব্ৰহ্মচৰিযোগধং সুখ’’ন্তি. দুতিযং;

৩. দীঘাৱুউপাসকসুত্তং

৯৯৯. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন দীঘাৱু উপাসকো আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. অথ খো দীঘাৱু উপাসকো পিতৰং জোতিকং গহপতিং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, গহপতি, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দ – ‘দীঘাৱু, ভন্তে, উপাসকো আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. সো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতী’তি. এৱঞ্চ ৱদেহি – ‘সাধু কিৰ, ভন্তে, ভগৱা যেন দীঘাৱুস্স উপাসকস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. ‘‘এৱং, তাতা’’তি খো জোতিকো গহপতি দীঘাৱুস্স উপাসকস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো জোতিকো গহপতি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘দীঘাৱু, ভন্তে, উপাসকো আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. সো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি. এৱঞ্চ ৱদেতি – ‘সাধু কিৰ, ভন্তে, ভগৱা যেন দীঘাৱুস্স উপাসকস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন.

অথ খো ভগৱা নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন দীঘাৱুস্স উপাসকস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা দীঘাৱুং উপাসকং এতদৱোচ – ‘‘কচ্চি তে, দীঘাৱু, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং? কচ্চি দুক্খা ৱেদনা পটিক্কমন্তি, নো অভিক্কমন্তি; পটিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো অভিক্কমো’’তি? ‘‘ন মে, ভন্তে, খমনীযং, ন যাপনীযং. বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো’’তি. ‘‘তস্মাতিহ তে, দীঘাৱু, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো ভৱিস্সামি – ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো ভৱিস্সামি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি’. এৱঞ্হি তে, দীঘাৱু, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

‘‘যানিমানি, ভন্তে, ভগৱতা চত্তাৰি সোতাপত্তিযঙ্গানি দেসিতানি, সংৱিজ্জন্তে তে ধম্মা মযি, অহঞ্চ তেসু ধম্মেসু সন্দিস্সামি. অহঞ্হি, ভন্তে, বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহী’’তি. ‘‘তস্মাতিহ ত্ৱং, দীঘাৱু, ইমেসু চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু পতিট্ঠায ছ ৱিজ্জাভাগিযে ধম্মে উত্তৰি ভাৱেয্যাসি. ইধ ত্ৱং, দীঘাৱু, সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সী ৱিহৰাহি, অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞী, দুক্খে অনত্তসঞ্ঞী পহানসঞ্ঞী ৱিৰাগসঞ্ঞী নিৰোধসঞ্ঞীতি. এৱঞ্হি তে, দীঘাৱু, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

‘‘যেমে, ভন্তে, ভগৱতা ছ ৱিজ্জাভাগিযা ধম্মা দেসিতা, সংৱিজ্জন্তে তে ধম্মা মযি, অহঞ্চ তেসু ধম্মেসু সন্দিস্সামি. অহঞ্হি, ভন্তে, সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সী ৱিহৰামি, অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞী, দুক্খে অনত্তসঞ্ঞী পহানসঞ্ঞী ৱিৰাগসঞ্ঞী নিৰোধসঞ্ঞী. অপি চ মে, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘মা হেৱাযং জোতিকো গহপতি মমচ্চযেন ৱিঘাতং আপজ্জী’’’তি [আপজ্জতি (ক.)]. ‘‘মা ত্ৱং, তাত দীঘাৱু, এৱং মনসাকাসি. ইঙ্ঘ ত্ৱং, তাত দীঘাৱু, যদেৱ তে ভগৱা আহ, তদেৱ ত্ৱং সাধুকং মনসি কৰোহী’’তি.

অথ খো ভগৱা দীঘাৱুং উপাসকং ইমিনা ওৱাদেন ওৱদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো দীঘাৱু উপাসকো অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো কালমকাসি. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘যো সো, ভন্তে, দীঘাৱু নাম উপাসকো ভগৱতা সংখিত্তেন ওৱাদেন ওৱদিতো সো কালঙ্কতো. তস্স কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো’’তি? ‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৱে, দীঘাৱু উপাসকো, পচ্চপাদি [অহোসি সচ্চৱাদী (স্যা. কং. পী. ক.)] ধম্মস্সানুধম্মং, ন চ মং ধম্মাধিকৰণং [ন চ ধম্মাধিকৰণং (স্যা. কং. পী. ক.)] ৱিহেসেসি [ৱিহেঠেসি (ইতিপি অঞ্ঞত্থ)]. দীঘাৱু, ভিক্খৱে, উপাসকো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা’’তি. ততিযং.

৪. পঠমসাৰিপুত্তসুত্তং

১০০০. একং সমযং আযস্মা চ সাৰিপুত্তো আযস্মা চ আনন্দো সাৱত্থিযং ৱিহৰন্তি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘কতিনং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ধম্মানং সমন্নাগমনহেতু এৱমযং পজা ভগৱতা ব্যাকতা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা’’তি? ‘‘চতুন্নং খো, আৱুসো, ধম্মানং সমন্নাগমনহেতু এৱমযং পজা ভগৱতা ব্যাকতা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা’’.

‘‘কতমেসং চতুন্নং? ইধাৱুসো, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. ইমেসং খো, আৱুসো, চতুন্নং ধম্মানং সমন্নাগমনহেতু এৱমযং পজা ভগৱতা ব্যাকতা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা’’তি. চতুত্থং.

৫. দুতিযসাৰিপুত্তসুত্তং

১০০১. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘‘সোতাপত্তিযঙ্গং, সোতাপত্তিযঙ্গ’ন্তি হিদং, সাৰিপুত্ত, ৱুচ্চতি. কতমং নু খো সাৰিপুত্ত, সোতাপত্তিযঙ্গ’’ন্তি? ‘‘সপ্পুৰিসসংসেৱো হি, ভন্তে, সোতাপত্তিযঙ্গং, সদ্ধম্মস্সৱনং সোতাপত্তিযঙ্গং, যোনিসোমনসিকাৰো সোতাপত্তিযঙ্গং, ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি সোতাপত্তিযঙ্গ’’ন্তি. ‘‘সাধু সাধু, সাৰিপুত্ত! সপ্পুৰিসসংসেৱো হি, সাৰিপুত্ত, সোতাপত্তিযঙ্গং, সদ্ধম্মস্সৱনং সোতাপত্তিযঙ্গং, যোনিসোমনসিকাৰো সোতাপত্তিযঙ্গং, ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি সোতাপত্তিযঙ্গং’’.

‘‘‘সোতো, সোতো’তি হিদং, সাৰিপুত্ত, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, সাৰিপুত্ত, সোতো’’তি? ‘‘অযমেৱ হি, ভন্তে, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সোতো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি, সম্মাসঙ্কপ্পো, সম্মাৱাচা, সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৱো, সম্মাৱাযামো, সম্মাসতি, সম্মাসমাধী’’তি. ‘‘সাধু সাধু, সাৰিপুত্ত! অযমেৱ হি, সাৰিপুত্ত, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সোতো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি’’.

‘‘‘সোতাপন্নো, সোতাপন্নো’তি হিদং, সাৰিপুত্ত, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, সাৰিপুত্ত, সোতাপন্নো’’তি? ‘‘যো হি, ভন্তে, ইমিনা অৰিযেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেন সমন্নাগতো অযং ৱুচ্চতি সোতাপন্নো, স্ৱাযং আযস্মা এৱংনামো এৱংগোত্তো’’তি. ‘‘সাধু সাধু, সাৰিপুত্ত! যো হি, সাৰিপুত্ত, ইমিনা অৰিযেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেন সমন্নাগতো অযং ৱুচ্চতি সোতাপন্নো, স্ৱাযং আযস্মা এৱংনামো এৱংগোত্তো’’তি. পঞ্চমং.

৬. থপতিসুত্তং

১০০২. সাৱত্থিনিদানং. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ ভগৱতো চীৱৰকম্মং কৰোন্তি – ‘‘নিট্ঠিতচীৱৰো ভগৱা তেমাসচ্চযেন চাৰিকং পক্কমিস্সতী’’তি. তেন খো পন সমযেন ইসিদত্তপুৰাণা থপতযো সাধুকে পটিৱসন্তি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. অস্সোসুং খো ইসিদত্তপুৰাণা থপতযো – ‘‘সম্বহুলা কিৰ ভিক্খূ ভগৱতো চীৱৰকম্মং কৰোন্তি – ‘নিট্ঠিতচীৱৰো ভগৱা তেমাসচ্চযেন চাৰিকং পক্কমিস্সতী’’’তি.

অথ খো ইসিদত্তপুৰাণা থপতযো মগ্গে পুৰিসং ঠপেসুং – ‘‘যদা ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, পস্সেয্যাসি ভগৱন্তং আগচ্ছন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং, অথ অম্হাকং আৰোচেয্যাসী’’তি. দ্ৱীহতীহং ঠিতো খো সো পুৰিসো অদ্দস ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান যেন ইসিদত্তপুৰাণা থপতযো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ইসিদত্তপুৰাণে থপতযো এতদৱোচ – ‘‘অযং সো, ভন্তে, ভগৱা আগচ্ছতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো. যস্স দানি কালং মঞ্ঞথা’’তি.

অথ খো ইসিদত্তপুৰাণা থপতযো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা ভগৱন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধিংসু. অথ খো ভগৱা মগ্গা ওক্কম্ম যেন অঞ্ঞতৰং ৰুক্খমূলং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. ইসিদত্তপুৰাণা থপতযো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ইসিদত্তপুৰাণা থপতযো ভগৱন্তং এতদৱোচুং –

‘‘যদা মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘সাৱত্থিযা কোসলেসু চাৰিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং – ‘দূৰে নো ভগৱা ভৱিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘সাৱত্থিযা কোসলেসু চাৰিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং – ‘দূৰে নো ভগৱা’’’তি.

‘‘যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘কোসলেহি মল্লেসু চাৰিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং – ‘দূৰে নো ভগৱা ভৱিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘কোসলেহি মল্লেসু চাৰিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং – ‘দূৰে নো ভগৱা’’’তি.

‘‘যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘মল্লেহি ৱজ্জীসু চাৰিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং – ‘দূৰে নো ভগৱা ভৱিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘মল্লেহি ৱজ্জীসু চাৰিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং – ‘দূৰে নো ভগৱা’’’তি.

‘‘যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘ৱজ্জীহি কাসীসু চাৰিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং – ‘দূৰে নো ভগৱা ভৱিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে ভগৱন্তং সুণাম – ‘ৱজ্জীহি কাসীসু চাৰিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং – ‘দূৰে নো ভগৱা’’’তি.

‘‘যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘কাসীহি মাগধে চাৰিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি দোমনস্সং – ‘দূৰে নো ভগৱা ভৱিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘কাসীহি মাগধে চাৰিকং পক্কন্তো’তি, হোতি অনপ্পকা নো তস্মিং সমযে অনত্তমনতা হোতি অনপ্পকং দোমনস্সং – ‘দূৰে নো ভগৱা’’’তি.

‘‘যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘মাগধেহি কাসীসু চাৰিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৱা ভৱিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘মাগধেহি কাসীসু চাৰিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৱা’’’তি.

‘‘যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘কাসীহি ৱজ্জীসু চাৰিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৱা ভৱিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘কাসীহি ৱজ্জীসু চাৰিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৱা’’’তি.

‘‘যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘ৱজ্জীহি মল্লেসু চাৰিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৱা ভৱিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘ৱজ্জীহি মল্লেসু চাৰিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৱা’’’তি.

‘‘যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘মল্লেহি কোসলে চাৰিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৱা ভৱিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘মল্লেহি কোসলে চাৰিকং পক্কন্তো’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৱা’’’তি.

‘‘যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘কোসলেহি সাৱত্থিং চাৰিকং পক্কমিস্সতী’তি, হোতি নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৱা ভৱিস্সতী’তি. যদা পন মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সুণাম – ‘সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে’তি, হোতি অনপ্পকা নো তস্মিং সমযে অত্তমনতা হোতি অনপ্পকং সোমনস্সং – ‘আসন্নে নো ভগৱা’’’তি.

‘‘তস্মাতিহ, থপতযো, সম্বাধো ঘৰাৱাসো ৰজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. অলঞ্চ পন ৱো, থপতযো, অপ্পমাদাযা’’তি. ‘‘অত্থি খো নো, ভন্তে, এতম্হা সম্বাধা অঞ্ঞো সম্বাধো সম্বাধতৰো চেৱ সম্বাধসঙ্খাততৰো চা’’তি. ‘‘কতমো পন ৱো, থপতযো, এতম্হা সম্বাধা অঞ্ঞো সম্বাধো সম্বাধতৰো চেৱ সম্বাধসঙ্খাততৰো চা’’তি?

‘‘ইধ মযং, ভন্তে, যদা ৰাজা পসেনদি কোসলো উয্যানভূমিং নিয্যাতুকামো হোতি, যে তে ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স নাগা ওপৱয্হা তে কপ্পেত্ৱা, যা তা ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স পজাপতিযো পিযা মনাপা তা একং পুৰতো একং পচ্ছতো নিসীদাপেম. তাসং খো পন, ভন্তে, ভগিনীনং এৱৰূপো গন্ধো হোতি, সেয্যথাপি নাম গন্ধকৰণ্ডকস্স তাৱদেৱ ৱিৱৰিযমানস্স, যথা তং ৰাজকঞ্ঞানং গন্ধেন ৱিভূসিতানং. তাসং খো পন, ভন্তে, ভগিনীনং এৱৰূপো কাযসম্ফস্সো হোতি, সেয্যথাপি নাম তূলপিচুনো ৱা কপ্পাসপিচুনো ৱা, যথা তং ৰাজকঞ্ঞানং সুখেধিতানং. তস্মিং খো পন, ভন্তে, সমযে নাগোপি ৰক্খিতব্বো হোতি, তাপি ভগিনিযো ৰক্খিতব্বা হোন্তি, অত্তাপি ৰক্খিতব্বো হোতি. ন খো পন মযং, ভন্তে, অভিজানাম তাসু ভগিনীসু পাপকং চিত্তং উপ্পাদেতা. অযং খো নো, ভন্তে, এতম্হা সম্বাধা অঞ্ঞো সম্বাধো সম্বাধতৰো চেৱ সম্বাধসঙ্খাততৰো চা’’তি.

‘‘তস্মাতিহ, থপতযো, সম্বাধো ঘৰাৱাসো ৰজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. অলঞ্চ পন ৱো, থপতযো, অপ্পমাদায. চতূহি খো, থপতযো, ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো.

‘‘কতমেহি চতূহি? ইধ, থপতযো, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… ৱিগতমলমচ্ছেৰেন চেতসা অজ্ঝাগাৰং ৱসতি মুত্তচাগো পযতপাণি ৱোস্সগ্গৰতো যাচযোগো দানসংৱিভাগৰতো. ইমেহি খো, থপতযো, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো.

‘‘তুম্হে খো, থপতযো, বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… যং খো পন কিঞ্চি কুলে দেয্যধম্মং সব্বং তং অপ্পটিৱিভত্তং সীলৱন্তেহি কল্যাণধম্মেহি. তং কিং মঞ্ঞথ, থপতযো, কতিৱিধা তে কোসলেসু মনুস্সা যে তুম্হাকং সমসমা, যদিদং – দানসংৱিভাগে’’তি? ‘‘লাভা নো, ভন্তে, সুলদ্ধং নো, ভন্তে! যেসং নো ভগৱা এৱং পজানাতী’’তি. ছট্ঠং.

৭. ৱেড়ুদ্ৱাৰেয্যসুত্তং

১০০৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন ৱেড়ুদ্ৱাৰং নাম কোসলানং ব্ৰাহ্মণগামো তদৱসৰি. অস্সোসুং খো তে ৱেড়ুদ্ৱাৰেয্যকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা – ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং ৱেড়ুদ্ৱাৰং অনুপ্পত্তো. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা [ভগৱাতি (সী. স্যা. কং. পী.)]. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি’. সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতী’’তি.

অথ খো তে ৱেড়ুদ্ৱাৰেয্যকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা অপ্পেকচ্চে ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. অপ্পেকচ্চে ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু; সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. অপ্পেকচ্চে যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. অপ্পেকচ্চে ভগৱতো সন্তিকে নামগোত্তং সাৱেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. অপ্পেকচ্চে তুণ্হীভূতা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ৱেড়ুদ্ৱাৰেয্যকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘মযং, ভো গোতম, এৱংকামা এৱংছন্দা এৱংঅধিপ্পাযা – পুত্তসম্বাধসযনং অজ্ঝাৱসেয্যাম, কাসিকচন্দনং পচ্চনুভৱেয্যাম, মালাগন্ধৱিলেপনং ধাৰেয্যাম, জাতৰূপৰজতং সাদিযেয্যাম, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্যাম. তেসং নো ভৱং গোতমো অম্হাকং এৱংকামানং এৱংছন্দানং এৱংঅধিপ্পাযানং তথা ধম্মং দেসেতু যথা মযং পুত্তসম্বাধসযনং অজ্ঝাৱসেয্যাম…পে… সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্যামা’’তি.

‘‘অত্তূপনাযিকং ৱো, গহপতযো, ধম্মপৰিযাযং দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো তে ৱেড়ুদ্ৱাৰেয্যকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘কতমো চ, গহপতযো, অত্তুপনাযিকো ধম্মপৰিযাযো? ইধ, গহপতযো, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোস্মি জীৱিতুকামো অমৰিতুকামো সুখকামো দুক্খপ্পটিকূলো. যো খো মং জীৱিতুকামং অমৰিতুকামং সুখকামং দুক্খপ্পটিকূলং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য, ন মেতং অস্স পিযং মনাপং. অহঞ্চেৱ খো পন পৰং জীৱিতুকামং অমৰিতুকামং সুখকামং দুক্খপ্পটিকূলং জীৱিতা ৱোৰোপেয্যং, পৰস্সপি তং অস্স অপ্পিযং অমনাপং. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, পৰস্স পেসো ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, কথাহং পৰং তেন সংযোজেয্য’ন্তি! সো ইতি পটিসঙ্খায অত্তনা চ পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, পৰঞ্চ পাণাতিপাতা ৱেৰমণিযা সমাদপেতি, পাণাতিপাতা ৱেৰমণিযা চ ৱণ্ণং ভাসতি. এৱমস্সাযং কাযসমাচাৰো তিকোটিপৰিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, গহপতযো, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যো খো মে অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযেয্য, ন মেতং অস্স পিযং মনাপং. অহঞ্চেৱ খো পন পৰস্স অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযেয্যং, পৰস্সপি তং অস্স অপ্পিযং অমনাপং. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, পৰস্স পেসো ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, কথাহং পৰং তেন সংযোজেয্য’ন্তি! সো ইতি পটিসঙ্খায অত্তনা চ অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, পৰঞ্চ অদিন্নাদানা ৱেৰমণিযা সমাদপেতি, অদিন্নাদানা ৱেৰমণিযা চ ৱণ্ণং ভাসতি. এৱমস্সাযং কাযসমাচাৰো তিকোটিপৰিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, গহপতযো, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যো খো মে দাৰেসু চাৰিত্তং আপজ্জেয্য, ন মেতং অস্স পিযং মনাপং. অহঞ্চেৱ খো পন পৰস্স দাৰেসু চাৰিত্তং আপজ্জেয্যং, পৰস্সপি তং অস্স অপ্পিযং অমনাপং. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, পৰস্স পেসো ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, কথাহং পৰং তেন সংযোজেয্য’ন্তি! সো ইতি পটিসঙ্খায অত্তনা চ কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি, পৰঞ্চ কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণিযা সমাদপেতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণিযা চ ৱণ্ণং ভাসতি. এৱমস্সাযং কাযসমাচাৰো তিকোটিপৰিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, গহপতযো, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যো খো মে মুসাৱাদেন অত্থং ভঞ্জেয্য, ন মেতং অস্স পিযং মনাপং. অহঞ্চেৱ খো পন পৰস্স মুসাৱাদেন অত্থং ভঞ্জেয্যং, পৰস্সপি তং অস্স অপ্পিযং অমনাপং. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, পৰস্স পেসো ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, কথাহং পৰং তেন সংযোজেয্য’ন্তি! সো ইতি পটিসঙ্খায অত্তনা চ মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি, পৰঞ্চ মুসাৱাদা ৱেৰমণিযা সমাদপেতি, মুসাৱাদা ৱেৰমণিযা চ ৱণ্ণং ভাসতি. এৱমস্সাযং ৱচীসমাচাৰো তিকোটিপৰিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, গহপতযো, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – যো খো মং পিসুণায ৱাচায মিত্তে ভিন্দেয্য [মিত্তেহি ভেদেয্য (স্যা. কং. পী. ক.)], ন মেতং অস্স পিযং মনাপং. অহঞ্চেৱ খো পন পৰং পিসুণায ৱাচায মিত্তে ভিন্দেয্যং, পৰস্সপি তং অস্স অপ্পিযং অমনাপং…পে… এৱমস্সাযং ৱচীসমাচাৰো তিকোটিপৰিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, গহপতযো, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – যো খো মং ফৰুসায ৱাচায সমুদাচৰেয্য, ন মেতং অস্স পিযং মনাপং. অহঞ্চেৱ খো পন পৰং ফৰুসায ৱাচায সমুদাচৰেয্যং, পৰস্সপি তং অস্স অপ্পিযং অমনাপং. যো খো ম্যাযং ধম্মো…পে… এৱমস্সাযং ৱচীসমাচাৰো তিকোটিপৰিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, গহপতযো, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যো খো মং সম্ফভাসেন সম্ফপ্পলাপভাসেন সমুদাচৰেয্য, ন মেতং অস্স পিযং মনাপং. অহঞ্চেৱ খো পন পৰং সম্ফভাসেন সম্ফপ্পলাপভাসেন সমুদাচৰেয্যং, পৰস্সপি তং অস্স অপ্পিযং অমনাপং. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, পৰস্স পেসো ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো. যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, কথাহং পৰং তেন সংযোজেয্য’ন্তি! সো ইতি পটিসঙ্খায অত্তনা চ সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি, পৰঞ্চ সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণিযা সমাদপেতি, সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণিযা চ ৱণ্ণং ভাসতি. এৱমস্সাযং ৱচীসমাচাৰো তিকোটিপৰিসুদ্ধো হোতি.

‘‘সো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি; ধম্মে …পে… সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সাতি. অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. যতো খো, গহপতযো, অৰিযসাৱকো ইমেহি সত্তহি সদ্ধম্মেহি [ধম্মেহি (সী.)] সমন্নাগতো হোতি ইমেহি চতূহি আকঙ্খিযেহি ঠানেহি, সো আকঙ্খমানো অত্তনাৱ অত্তানং ব্যাকৰেয্য – ‘খীণনিৰযোম্হি খীণতিৰচ্ছানযোনি [খীণতিৰচ্ছানযোনিযো (সী. স্যা. কং. পী.), খীণতিৰচ্ছানযোনিকো (ক.)] খীণপেত্তিৱিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’’তি.

এৱং ৱুত্তে ৱেড়ুদ্ৱাৰেয্যকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… এতে মযং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছাম ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকে নো ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতে [পাণুপেতং (ক.)] সৰণং গতে’’তি. সত্তমং.

৮. পঠমগিঞ্জকাৱসথসুত্তং

১০০৪. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ঞাতিকে ৱিহৰতি গিঞ্জকাৱসথে. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘সাড়্হো নাম, ভন্তে, ভিক্খু কালঙ্কতো; তস্স কা গতি কো অভিসম্পৰাযো? নন্দা নাম, ভন্তে, ভিক্খুনী কালঙ্কতা; তস্সা কা গতি কো অভিসম্পৰাযো? সুদত্তো নাম, ভন্তে, উপাসকো কালঙ্কতো; তস্স কা গতি কো অভিসম্পৰাযো? সুজাতা নাম, ভন্তে, উপাসিকা কালঙ্কতা; তস্সা কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো’’তি?

‘‘সাড়্হো, আনন্দ, ভিক্খু কালঙ্কতো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. নন্দা, আনন্দ, ভিক্খুনী কালঙ্কতা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পৰিনিব্বাযিনী অনাৱত্তিধম্মা তস্মা লোকা. সুদত্তো, আনন্দ, উপাসকো কালঙ্কতো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী; সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সতি. সুজাতা, আনন্দ, উপাসিকা কালঙ্কতা তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা.

‘‘অনচ্ছৰিযং খো পনেতং, আনন্দ, যং মনুস্সভূতো কালং কৰেয্য; তস্মিং তস্মিং চে মং কালঙ্কতে উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পটিপুচ্ছিস্সথ. ৱিহেসা পেসা, আনন্দ, অস্স তথাগতস্স. তস্মাতিহানন্দ, ধম্মাদাসং নাম ধম্মপৰিযাযং দেসেস্সামি; যেন সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো আকঙ্খমানো অত্তনাৱ অত্তানং ব্যাকৰেয্য – ‘খীণনিৰযোম্হি খীণতিৰচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৱিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’’.

‘‘কতমো চ সো, আনন্দ, ধম্মাদাসো ধম্মপৰিযাযো; যেন সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো আকঙ্খমানো অত্তনাৱ অত্তানং ব্যাকৰেয্য – ‘খীণনিৰযোম্হি খীণতিৰচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৱিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’’?

‘‘ইধ, আনন্দ, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. অযং খো সো, আনন্দ, ধম্মাদাসো ধম্মপৰিযাযো; যেন সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো আকঙ্খমানো অত্তনাৱ অত্তানং ব্যাকৰেয্য – ‘খীণনিৰযোম্হি খীণতিৰচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৱিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’’তি. অট্ঠমং.

(তীণিপি সুত্তন্তানি একনিদানানি).

৯. দুতিযগিঞ্জকাৱসথসুত্তং

১০০৫. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অসোকো নাম, ভন্তে, ভিক্খু কালঙ্কতো; তস্স কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো? অসোকা নাম, ভন্তে, ভিক্খুনী কালঙ্কতা…পে… অসোকো নাম, ভন্তে, উপাসকো কালঙ্কতো…পে… অসোকা নাম, ভন্তে, উপাসিকা কালঙ্কতা; তস্সা কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো’’তি?

‘‘অসোকো, আনন্দ, ভিক্খু কালঙ্কতো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি…পে… (পুৰিমৱেয্যাকৰণেন একনিদানং).

‘‘অযং খো সো, আনন্দ, ধম্মাদাসো ধম্মপৰিযাযো; যেন সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো আকঙ্খমানো অত্তনাৱ অত্তানং ব্যাকৰেয্য – ‘খীণনিৰযোম্হি খীণতিৰচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৱিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’’তি. নৱমং.

১০. ততিযগিঞ্জকাৱসথসুত্তং

১০০৬. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কক্কটো নাম, ভন্তে, ঞাতিকে উপাসকো কালঙ্কতো; তস্স কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো? কড়িভো নাম, ভন্তে, ঞাতিকে উপাসকো…পে… নিকতো নাম, ভন্তে, ঞাতিকে উপাসকো…পে… কটিস্সহো নাম, ভন্তে, ঞাতিকে উপাসকো…পে… তুট্ঠো নাম, ভন্তে, ঞাতিকে উপাসকো…পে… সন্তুট্ঠো নাম, ভন্তে, ঞাতিকে উপাসকো…পে… ভদ্দো নাম, ভন্তে, ঞাতিকে উপাসকো…পে… সুভদ্দো নাম, ভন্তে, ঞাতিকে উপাসকো কালঙ্কতো; তস্স কা গতি কো অভিসম্পৰাযো’’তি?

‘‘কক্কটো, আনন্দ, উপাসকো কালঙ্কতো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. কড়িভো, আনন্দ …পে… নিকতো, আনন্দ…পে… কটিস্সহো, আনন্দ …পে… তুট্ঠো, আনন্দ…পে… সন্তুট্ঠো, আনন্দ…পে… ভদ্দো, আনন্দ…পে… সুভদ্দো, আনন্দ, উপাসকো কালঙ্কতো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. (সব্বে একগতিকা কাতব্বা).

‘‘পৰোপঞ্ঞাস, আনন্দ, ঞাতিকে উপাসকা কালঙ্কতা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পৰিনিব্বাযিনো অনাৱত্তিধম্মা তস্মা লোকা. সাধিকনৱুতি, আনন্দ, ঞাতিকে উপাসকা কালঙ্কতা তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামিনো; সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তি. ছাতিৰেকানি খো, আনন্দ, পঞ্চসতানি ঞাতিকে উপাসকা কালঙ্কতা তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা.

‘‘অনচ্ছৰিযং খো পনেতং, আনন্দ, যং মনুস্সভূতো কালং কৰেয্য; তস্মিং তস্মিং চে মং কালঙ্কতে উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পটিপুচ্ছিস্সথ. ৱিহেসা পেসা, আনন্দ, অস্স তথাগতস্স. তস্মাতিহানন্দ, ধম্মাদাসং নাম ধম্মপৰিযাযং দেসেস্সামি; যেন সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো আকঙ্খমানো অত্তনাৱ অত্তানং ব্যাকৰেয্য – ‘খীণনিৰযোম্হি খীণতিৰচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৱিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’’.

‘‘কতমো চ সো, আনন্দ, ধম্মাদাসো ধম্মপৰিযাযো; যেন সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো আকঙ্খমানো অত্তনাৱ অত্তানং ব্যাকৰেয্য – ‘খীণনিৰযোম্হি খীণতিৰচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৱিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’’.

‘‘ইধানন্দ, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. অযং খো সো, আনন্দ, ধম্মাদাসো ধম্মপৰিযাযো; যেন সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো আকঙ্খমানো অত্তনাৱ অত্তানং ব্যাকৰেয্য – ‘খীণনিৰযোম্হি খীণতিৰচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৱিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’’তি. দসমং.

ৱেড়ুদ্ৱাৰৱগ্গো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

ৰাজা ওগধদীঘাৱু, সাৰিপুত্তাপৰে দুৱে;

থপতী ৱেড়ুদ্ৱাৰেয্যা, গিঞ্জকাৱসথে তযোতি.

২. ৰাজকাৰামৱগ্গো

১. সহস্সভিক্খুনিসঙ্ঘসুত্তং

১০০৭. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি ৰাজকাৰামে. অথ খো সহস্সভিক্খুনিসঙ্ঘো [সহস্সো ভিক্খুনিসংঘো (সী.)] যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো তা ভিক্খুনিযো ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘চতূহি খো, ভিক্খুনিযো, ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খুনিযো, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে …পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি, অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. ইমেহি খো, ভিক্খুনিযো, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি. পঠমং.

২. ব্ৰাহ্মণসুত্তং

১০০৮. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘ব্ৰাহ্মণা, ভিক্খৱে, উদযগামিনিং নাম পটিপদং পঞ্ঞপেন্তি. তে সাৱকং এৱং সমাদপেন্তি – ‘এহি ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, কালস্সেৱ উট্ঠায পাচীনমুখো যাহি. সো ত্ৱং মা সোব্ভং পৰিৱজ্জেহি, মা পপাতং, মা খাণুং, মা কণ্ডকঠানং [কণ্ডকং ঠানং (পী. ক.)], মা চন্দনিযং, মা ওড়িগল্লং. যত্থ [যত্থেৱ (স্যা. কং.), যানি ৱা (সী.)] পপতেয্যাসি তত্থেৱ মৰণং আগমেয্যাসি. এৱং ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সসী’’’তি.

‘‘তং খো পনেতং, ভিক্খৱে, ব্ৰাহ্মণানং বালগমনমেতং [বালানং গমনমেতং (সী.)] মূড়্হগমনমেতং ন নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্ততি. অহঞ্চ খো, ভিক্খৱে, অৰিযস্স ৱিনযে উদযগামিনিং পটিপদং পঞ্ঞপেমি; যা একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি.

‘‘কতমা চ সা, ভিক্খৱে, উদযগামিনী পটিপদা; যা একন্তনিব্বিদায…পে… নিব্বানায সংৱত্ততি? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি; ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. অযং খো সা, ভিক্খৱে, উদযগামিনী পটিপদা একন্তনিব্বিদায…পে… নিব্বানায সংৱত্ততী’’তি. দুতিযং.

৩. আনন্দত্থেৰসুত্তং

১০০৯. একং সমযং আযস্মা চ আনন্দো আযস্মা চ সাৰিপুত্তো সাৱত্থিযং ৱিহৰন্তি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘কতিনং খো, আৱুসো আনন্দ, ধম্মানং পহানা, কতিনং ধম্মানং সমন্নাগমনহেতু, এৱমযং পজা ভগৱতা ব্যাকতা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা’’তি? ‘‘চতুন্নং খো, আৱুসো, ধম্মানং পহানা, চতুন্নং ধম্মানং সমন্নাগমনহেতু, এৱমযং পজা ভগৱতা ব্যাকতা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা’’তি.

‘‘কতমেসং চতুন্নং? যথাৰূপেন খো, আৱুসো, বুদ্ধে অপ্পসাদেন সমন্নাগতো অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি তথাৰূপস্স বুদ্ধে অপ্পসাদো ন হোতি. যথাৰূপেন চ খো, আৱুসো, বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো সুতৱা অৰিযসাৱকো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি তথাৰূপস্স বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’’তি.

‘‘যথাৰূপেন চ খো, আৱুসো, ধম্মে অপ্পসাদেন সমন্নাগতো অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি তথাৰূপস্স ধম্মে অপ্পসাদো ন হোতি. যথাৰূপেন চ খো, আৱুসো, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো সুতৱা অৰিযসাৱকো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি তথাৰূপস্স ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদো হোতি – স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো…পে… ৱিঞ্ঞূহীতি.

‘‘যথাৰূপেন চ খো, আৱুসো, সঙ্ঘে অপ্পসাদেন সমন্নাগতো অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি তথাৰূপস্স সঙ্ঘে অপ্পসাদো ন হোতি. যথাৰূপেন চ খো, আৱুসো, সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো সুতৱা অৰিযসাৱকো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি তথাৰূপস্স সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদো হোতি – সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সাতি.

‘‘যথাৰূপেন চ খো, আৱুসো, দুস্সীল্যেন সমন্নাগতো অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি তথাৰূপস্স দুস্সীল্যং ন হোতি. যথাৰূপেহি চ খো, আৱুসো, অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো সুতৱা অৰিযসাৱকো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি তথাৰূপানি অৰিযকন্তানি সীলানি হোন্তি অখণ্ডানি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকানি. ইমেসং খো, আৱুসো, চতুন্নং ধম্মানং পহানা ইমেসং চতুন্নং ধম্মানং সমন্নাগমনহেতু এৱমযং পজা ভগৱতা ব্যাকতা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা’’তি. ততিযং.

৪. দুগ্গতিভযসুত্তং

১০১০. ‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো সব্বদুগ্গতিভযং সমতিক্কন্তো হোতি. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো সব্বদুগ্গতিভযং সমতিক্কন্তো হোতী’’তি. চতুত্থং.

৫. দুগ্গতিৱিনিপাতভযসুত্তং

১০১১. ‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো সব্বদুগ্গতিৱিনিপাতভযং সমতিক্কন্তো হোতি. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো সব্বদুগ্গতিৱিনিপাতভযং সমতিক্কন্তো হোতী’’তি. পঞ্চমং.

৬. পঠমমিত্তামচ্চসুত্তং

১০১২. ‘‘যে তে, ভিক্খৱে, অনুকম্পেয্যাথ, যে চ সোতব্বং মঞ্ঞেয্যুং – মিত্তা ৱা অমচ্চা ৱা ঞাতী ৱা সালোহিতা ৱা – তে, ভিক্খৱে, চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু সমাদপেতব্বা, নিৱেসেতব্বা, পতিট্ঠাপেতব্বা. কতমেসু চতূসু? বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদে সমাদপেতব্বা, নিৱেসেতব্বা, পতিট্ঠাপেতব্বা – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেসু সীলেসু সমাদপেতব্বা, নিৱেসেতব্বা, পতিট্ঠাপেতব্বা অখণ্ডেসু…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেসু. যে তে, ভিক্খৱে, অনুকম্পেয্যাথ, যে চ সোতব্বং মঞ্ঞেয্যুং – মিত্তা ৱা অমচ্চা ৱা ঞাতী ৱা সালোহিতা ৱা – তে, ভিক্খৱে, ইমেসু চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু সমাদপেতব্বা, নিৱেসেতব্বা, পতিট্ঠাপেতব্বা’’তি. ছট্ঠং.

৭. দুতিযমিত্তামচ্চসুত্তং

১০১৩. ‘‘যে তে, ভিক্খৱে, অনুকম্পেয্যাথ, যে চ সোতব্বং মঞ্ঞেয্যুং – মিত্তা ৱা অমচ্চা ৱা ঞাতী ৱা সালোহিতা ৱা – তে, ভিক্খৱে, চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু সমাদপেতব্বা, নিৱেসেতব্বা, পতিট্ঠাপেতব্বা. কতমেসু চতূসু? বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদে সমাদপেতব্বা, নিৱেসেতব্বা, পতিট্ঠাপেতব্বা – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’’তি.

‘‘সিযা, ভিক্খৱে, চতুন্নং মহাভূতানং অঞ্ঞথত্তং – পথৱীধাতুযা, আপোধাতুযা, তেজোধাতুযা, ৱাযোধাতুযা – ন ত্ৱেৱ বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতস্স অৰিযসাৱকস্স সিযা অঞ্ঞথত্তং. তত্ৰিদং অঞ্ঞথত্তং – সো ৱত বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো নিৰযং ৱা তিৰচ্ছানযোনিং ৱা পেত্তিৱিসযং ৱা উপপজ্জিস্সতী’’তি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. ‘‘ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেসু সীলেসু সমাদপেতব্বা, নিৱেসেতব্বা, পতিট্ঠাপেতব্বা অখণ্ডেসু…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেসু. সিযা, ভিক্খৱে, চতুন্নং মহাভূতানং অঞ্ঞথত্তং – পথৱীধাতুযা, আপোধাতুযা, তেজোধাতুযা, ৱাযোধাতুযা – ন ত্ৱেৱ অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতস্স অৰিযসাৱকস্স সিযা অঞ্ঞথত্তং. তত্ৰিদং অঞ্ঞথত্তং – সো ৱত অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো নিৰযং ৱা তিৰচ্ছানযোনিং ৱা পেত্তিৱিসযং ৱা উপপজ্জিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যে তে, ভিক্খৱে, অনুকম্পেয্যাথ, যে চ সোতব্বং মঞ্ঞেয্যুং – মিত্তা ৱা অমচ্চা ৱা ঞাতী ৱা সালোহিতা ৱা – তে, ভিক্খৱে, ইমেসু চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু সমাদপেতব্বা, নিৱেসেতব্বা, পতিট্ঠাপেতব্বা’’তি. সত্তমং.

৮. পঠমদেৱচাৰিকসুত্তং

১০১৪. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ – জেতৱনে অন্তৰহিতো দেৱেসু তাৱতিংসেসু পাতুৰহোসি. অথ খো সম্বহুলা তাৱতিংসকাযিকা দেৱতাযো যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো তা দেৱতাযো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো এতদৱোচ –

‘‘সাধু খো, আৱুসো, বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনং হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনহেতু খো, আৱুসো, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. সাধু খো, আৱুসো, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… সাধু খো, আৱুসো, অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনং হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনহেতু খো, আৱুসো, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি.

‘‘সাধু খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনং হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনহেতু খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. সাধু খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনং হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনহেতু খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি. অট্ঠমং.

৯. দুতিযদেৱচাৰিকসুত্তং

১০১৫. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ – জেতৱনে অন্তৰহিতো দেৱেসু তাৱতিংসেসু পাতুৰহোসি. অথ খো সম্বহুলা তাৱতিংসকাযিকা দেৱতাযো যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো তা দেৱতাযো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো এতদৱোচ –

‘‘সাধু খো, আৱুসো, বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনং হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনহেতু খো, আৱুসো, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না. সাধু খো, আৱুসো, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনং হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনহেতু খো, আৱুসো, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’’তি.

‘‘সাধু খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনং হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনহেতু খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না. সাধু খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনং হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনহেতু খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’’তি. নৱমং.

১০. ততিযদেৱচাৰিকসুত্তং

১০১৬. অথ খো ভগৱা – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ – জেতৱনে অন্তৰহিতো দেৱেসু তাৱতিংসেসু পাতুৰহোসি. অথ খো সম্বহুলা তাৱতিংসকাযিকা দেৱতাযো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো তা দেৱতাযো ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘সাধু খো, আৱুসো, বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনং হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনহেতু খো, আৱুসো, এৱমিধেকচ্চে সত্তা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা. সাধু খো, আৱুসো, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনং হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনহেতু খো, আৱুসো, এৱমিধেকচ্চে সত্তা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা’’তি.

‘‘সাধু খো, মাৰিস, বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনং হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগমনহেতু খো, মাৰিস, এৱমযং পজা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা. সাধু খো, মাৰিস, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনং হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগমনহেতু খো, মাৰিস, এৱমযং পজা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা’’তি. দসমং.

ৰাজকাৰামৱগ্গো দুতিযো.

তস্সুদ্দানং –

সহস্সব্ৰাহ্মণানন্দ, দুগ্গতি অপৰে দুৱে;

মিত্তামচ্চা দুৱে ৱুত্তা, তযো চ দেৱচাৰিকাতি.

৩. সৰণানিৱগ্গো

১. পঠমমহানামসুত্তং

১০১৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং নিগ্ৰোধাৰামে. অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইদং, ভন্তে, কপিলৱত্থু ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চ বাহুজঞ্ঞং আকিণ্ণমনুস্সং সম্বাধব্যূহং. সো খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং ৱা পযিৰুপাসিত্ৱা মনোভাৱনীযে ৱা ভিক্খূ সাযন্হসমযং কপিলৱত্থুং পৱিসন্তো; ভন্তেনপি [ৱিব্ভন্তেনপি (সী.), ভমন্তেনপি (ক.)] হত্থিনা সমাগচ্ছামি; ভন্তেনপি অস্সেন সমাগচ্ছামি; ভন্তেনপি ৰথেন সমাগচ্ছামি; ভন্তেনপি সকটেন সমাগচ্ছামি; ভন্তেনপি পুৰিসেন সমাগচ্ছামি. তস্স ময্হং, ভন্তে, তস্মিং সমযে মুস্সতেৱ [মুসতেৱ (?)] ভগৱন্তং আৰব্ভ সতি, মুস্সতি [মুসতি (?)] ধম্মং আৰব্ভ সতি, মুস্সতি সঙ্ঘং আৰব্ভ সতি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘ইমম্হি চাহং সমযে কালং কৰেয্যং, কা ময্হং গতি, কো অভিসম্পৰাযো’’’তি?

‘‘মা ভাযি, মহানাম, মা ভাযি, মহানাম! অপাপকং তে মৰণং ভৱিস্সতি অপাপিকা কালংকিৰিযা [কালকিৰিযা (সী. স্যা. কং.)]. যস্স কস্সচি, মহানাম, দীঘৰত্তং সদ্ধাপৰিভাৱিতং চিত্তং সীলপৰিভাৱিতং চিত্তং সুতপৰিভাৱিতং চিত্তং চাগপৰিভাৱিতং চিত্তং পঞ্ঞাপৰিভাৱিতং চিত্তং, তস্স যো হি খ্ৱাযং কাযো ৰূপী চাতুমহাভূতিকো [চাতুম্মহাভূতিকো (সী. স্যা. কং.)] মাতাপেত্তিকসম্ভৱো ওদনকুম্মাসূপচযো অনিচ্চুচ্ছাদনপৰিমদ্দনভেদনৱিদ্ধংসনধম্মো. তং ইধেৱ কাকা ৱা খাদন্তি গিজ্ঝা ৱা খাদন্তি কুললা ৱা খাদন্তি সুনখা ৱা খাদন্তি সিঙ্গালা [সিগালা (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱা খাদন্তি ৱিৱিধা ৱা পাণকজাতা খাদন্তি; যঞ্চ খ্ৱস্স চিত্তং দীঘৰত্তং সদ্ধাপৰিভাৱিতং…পে… পঞ্ঞাপৰিভাৱিতং তং উদ্ধগামি হোতি ৱিসেসগামি.

‘‘সেয্যথাপি, মহানাম, পুৰিসো সপ্পিকুম্ভং ৱা তেলকুম্ভং ৱা গম্ভীৰং উদকৰহদং ওগাহিত্ৱা ভিন্দেয্য. তত্ৰ যা অস্স সক্খৰা ৱা কঠলা [কথলা (পী. ক.)] ৱা সা অধোগামী অস্স, যঞ্চ খ্ৱস্স তত্ৰ সপ্পি ৱা তেলং ৱা তং উদ্ধগামি অস্স ৱিসেসগামি. এৱমেৱ খো, মহানাম, যস্স কস্সচি দীঘৰত্তং সদ্ধাপৰিভাৱিতং চিত্তং…পে… পঞ্ঞাপৰিভাৱিতং চিত্তং তস্স যো হি খ্ৱাযং কাযো ৰূপী চাতুমহাভূতিকো মাতাপেত্তিকসম্ভৱো ওদনকুম্মাসূপচযো অনিচ্চুচ্ছাদনপৰিমদ্দনভেদনৱিদ্ধংসনধম্মো তং ইধেৱ কাকা ৱা খাদন্তি গিজ্ঝা ৱা খাদন্তি কুললা ৱা খাদন্তি সুনখা ৱা খাদন্তি সিঙ্গালা ৱা খাদন্তি ৱিৱিধা ৱা পাণকজাতা খাদন্তি; যঞ্চ খ্ৱস্স চিত্তং দীঘৰত্তং সদ্ধাপৰিভাৱিতং…পে… পঞ্ঞাপৰিভাৱিতং তং উদ্ধগামি হোতি ৱিসেসগামি. তুয্হং খো পন, মহানাম, দীঘৰত্তং সদ্ধাপৰিভাৱিতং চিত্তং…পে… পঞ্ঞাপৰিভাৱিতং চিত্তং. মা ভাযি, মহানাম, মা ভাযি, মহানাম! অপাপকং তে মৰণং ভৱিস্সতি, অপাপিকা কালংকিৰিযা’’তি. পঠমং.

২. দুতিযমহানামসুত্তং

১০১৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং নিগ্ৰোধাৰামে. অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইদং, ভন্তে, কপিলৱত্থু ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চ বাহুজঞ্ঞং আকিণ্ণমনুস্সং সম্বাধব্যূহং. সো খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং ৱা পযিৰুপাসিত্ৱা মনোভাৱনীযে ৱা ভিক্খূ সাযন্হসমযং কপিলৱত্থুং পৱিসন্তো; ভন্তেনপি হত্থিনা সমাগচ্ছামি; ভন্তেনপি অস্সেন সমাগচ্ছামি; ভন্তেনপি ৰথেন সমাগচ্ছামি; ভন্তে, নপি সকটেন সমাগচ্ছামি; ভন্তে, নপি পুৰিসেন সমাগচ্ছামি. তস্স ময্হং, ভন্তে, তস্মিং সমযে মুস্সতেৱ ভগৱন্তং আৰব্ভ সতি, মুস্সতি ধম্মং আৰব্ভ সতি, মুস্সতি সঙ্ঘং আৰব্ভ সতি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘ইমম্হি চাহং সমযে কালং কৰেয্যং, কা ময্হং গতি, কো অভিসম্পৰাযো’’’তি?

‘‘মা ভাযি, মহানাম, মা ভাযি, মহানাম! অপাপকং তে মৰণং ভৱিস্সতি অপাপিকা কালংকিৰিযা. চতূহি খো, মহানাম, ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো নিব্বাননিন্নো হোতি নিব্বানপোণো নিব্বানপব্ভাৰো. কতমেহি চতূহি? ইধ, মহানাম, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে …পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি.

‘‘সেয্যথাপি, মহানাম, ৰুক্খো পাচীননিন্নো পাচীনপোণো পাচীনপব্ভাৰো, সো মূলচ্ছিন্নো কতমেন পপতেয্যা’’তি? ‘‘যেন, ভন্তে, নিন্নো যেন পোণো যেন পব্ভাৰো’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহানাম, ইমেহি চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো নিব্বাননিন্নো হোতি নিব্বানপোণো নিব্বানপব্ভাৰো’’তি. দুতিযং.

৩. গোধসক্কসুত্তং

১০১৯. কপিলৱত্থুনিদানং. অথ খো মহানামো সক্কো যেন গোধা সক্কো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা গোধং সক্কং এতদৱোচ – ‘‘কতিহি [কতীহি (পী. ক.) ৰূপসিদ্ধি ওলোকেতব্বা] ত্ৱং, গোধে, ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানাসি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণ’’ন্তি?

‘‘তীহি খ্ৱাহং, মহানাম, ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণং. কতমেহি তীহি? ইধ, মহানাম, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সাতি. ইমেহি খ্ৱাহং, মহানাম, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণং.

‘‘ত্ৱং পন, মহানাম, কতিহি ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানাসি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণ’’ন্তি? ‘‘চতূহি খ্ৱাহং, গোধে, ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণং. কতমেহি চতূহি? ইধ, গোধে, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. ইমেহি খ্ৱাহং, গোধে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণ’’ন্তি.

‘‘আগমেহি ত্ৱং, মহানাম, আগমেহি ত্ৱং, মহানাম! ভগৱাৱ এতং জানেয্য এতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং ৱা অসমন্নাগতং ৱা’’তি. ‘‘আযাম, গোধে, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেস্সামা’’তি. অথ খো মহানামো সক্কো গোধা চ সক্কো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘ইধাহং, ভন্তে, যেন গোধা সক্কো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা গোধং সক্কং এতদৱোচং – ‘কতিহি ত্ৱং, গোধে, ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানাসি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণং’? এৱং ৱুত্তে, ভন্তে, গোধা সক্কো মং এতদৱোচ –

‘‘তীহি খ্ৱাহং, মহানাম, ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণং. কতমেহি তীহি? ইধ, মহানাম, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সাতি. ইমেহি খ্ৱাহং, মহানাম, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণং. ত্ৱং পন, মহানাম, কতমেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানাসি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণ’’ন্তি?

‘‘এৱং ৱুত্তাহং, ভন্তে, গোধং সক্কং এতদৱোচং – ‘চতূহি খ্ৱাহং, গোধে, ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণং. কতমেহি চতূহি? ইধ, গোধে, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. ইমেহি খ্ৱাহং, গোধে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতং সোতাপন্নপুগ্গলং আজানামি অৱিনিপাতধম্মং নিযতং সম্বোধিপৰাযণ’’’ন্তি.

‘‘এৱং ৱুত্তে, ভন্তে, গোধা সক্কো মং এতদৱোচ – ‘আগমেহি ত্ৱং, মহানাম, আগমেহি ত্ৱং, মহানাম! ভগৱাৱ এতং জানেয্য এতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং ৱা অসমন্নাগতং ৱা’’’তি. ‘‘ইধ, ভন্তে, কোচিদেৱ ধম্মো সমুপ্পাদো উপ্পজ্জেয্য, একতো অস্স ভগৱা একতো ভিক্খুসঙ্ঘো চ. যেনেৱ ভগৱা তেনেৱাহং অস্সং. এৱং পসন্নং মং, ভন্তে, ভগৱা ধাৰেতু. ইধ, ভন্তে, কোচিদেৱ ধম্মো সমুপ্পাদো উপ্পজ্জেয্য, একতো অস্স ভগৱা একতো ভিক্খুসঙ্ঘো ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ. যেনেৱ ভগৱা তেনেৱাহং অস্সং. এৱং পসন্নং মং, ভন্তে, ভগৱা ধাৰেতু. ইধ, ভন্তে, কোচিদেৱ ধম্মো সমুপ্পাদো উপ্পজ্জেয্য, একতো অস্স ভগৱা একতো ভিক্খুসঙ্ঘো ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ উপাসকা চ. যেনেৱ ভগৱা তেনেৱাহং অস্সং. এৱং পসন্নং মং, ভন্তে, ভগৱা ধাৰেতু. ইধ, ভন্তে, কোচিদেৱ ধম্মো সমুপ্পাদো উপ্পজ্জেয্য, একতো অস্স ভগৱা একতো ভিক্খুসঙ্ঘো ভিক্খুনিসঙ্ঘো উপাসকা উপাসিকাযো চ. যেনেৱ ভগৱা তেনেৱাহং অস্সং. এৱং পসন্নং মং, ভন্তে, ভগৱা ধাৰেতু. ইধ, ভন্তে, কোচিদেৱ ধম্মো সমুপ্পাদো উপ্পজ্জেয্য, একতো অস্স ভগৱা একতো ভিক্খুসঙ্ঘো ভিক্খুনিসঙ্ঘো উপাসকা উপাসিকাযো সদেৱকো চ লোকো সমাৰকো সব্ৰহ্মকো সস্সমণব্ৰাহ্মণী পজা সদেৱমনুস্সা. যেনেৱ ভগৱা তেনেৱাহং অস্সং. এৱং পসন্নং মং, ভন্তে, ভগৱা ধাৰেতূ’’তি. ‘‘এৱংৱাদী ত্ৱং, গোধে, মহানামং সক্কং কিং ৱদেসী’’তি? ‘‘এৱংৱাদাহং, ভন্তে, মহানামং সক্কং ন কিঞ্চি ৱদামি, অঞ্ঞত্ৰ কল্যাণা অঞ্ঞত্ৰ কুসলা’’তি. ততিযং.

৪. পঠমসৰণানিসক্কসুত্তং

১০২০. কপিলৱত্থুনিদানং. তেন খো পন সমযেন সৰণানি [সৰকানি (সী. স্যা. কং. পী.)] সক্কো কালঙ্কতো হোতি. সো ভগৱতা ব্যাকতো – ‘‘সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি. তত্ৰ সুদং সম্বহুলা সক্কা সঙ্গম্ম সমাগম্ম উজ্ঝাযন্তি খীযন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত, ভো, অব্ভুতং ৱত, ভো! এত্থ দানি কো ন সোতাপন্নো ভৱিস্সতি! যত্ৰ হি নাম সৰণানি সক্কো কালঙ্কতো; সো ভগৱতা ব্যাকতো – ‘সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’তি. সৰণানি সক্কো সিক্খাদুব্বল্যমাপাদি, মজ্জপানং অপাযী’’তি.

অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধ, ভন্তে, সৰণানি সক্কো কালঙ্কতো. সো ভগৱতা ব্যাকতো – ‘সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’তি. তত্ৰ সুদং, ভন্তে, সম্বহুলা সক্কা সঙ্গম্ম সমাগম্ম উজ্ঝাযন্তি খীযন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো, অব্ভুতং ৱত ভো! এত্থ দানি কো ন সোতপন্নো ভৱিস্সতি! যত্ৰ হি নাম সৰণানি সক্কো কালঙ্কতো; সো ভগৱতা ব্যাকতো – ‘সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’তি. সৰণানি সক্কো সিক্খাদুব্বল্যমাপাদি, মজ্জপানং অপাযী’’তি.

‘‘যো সো, মহানাম, দীঘৰত্তং উপাসকো বুদ্ধং সৰণং গতো ধম্মং সৰণং গতো সঙ্ঘং সৰণং গতো, সো কথং ৱিনিপাতং গচ্ছেয্য! যঞ্হি তং, মহানাম, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘দীঘৰত্তং উপাসকো বুদ্ধং সৰণং গতো ধম্মং সৰণং গতো সঙ্ঘং সৰণং গতো’তি, সৰণানি সক্কং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য. সৰণানি, মহানাম, সক্কো দীঘৰত্তং উপাসকো বুদ্ধং সৰণং গতো ধম্মং সৰণং গতো সঙ্ঘং সৰণং গতো. সো কথং ৱিনিপাতং গচ্ছেয্য!

‘‘ইধ, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… হাসপঞ্ঞো জৱনপঞ্ঞো ৱিমুত্তিযা চ সমন্নাগতো. সো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো পৰিমুত্তো নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.

‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… হাসপঞ্ঞো জৱনপঞ্ঞো ন চ ৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা [অস্মা (স্যা. কং. পী. ক.)] লোকা. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো পৰিমুত্তো নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.

‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… ন হাসপঞ্ঞো ন জৱনপঞ্ঞো ন চ ৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো পৰিমুত্তো নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.

‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি; ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… ন হাসপঞ্ঞো ন জৱনপঞ্ঞো ন চ ৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণোতি. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো পৰিমুত্তো নিৰযা পৰিমুত্তো তিৰচ্ছানযোনিযা পৰিমুত্তো পেত্তিৱিসযা পৰিমুত্তো অপাযদুগ্গতিৱিনিপাতা.

‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো ন হেৱ খো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি… ন ধম্মে…পে… ন সঙ্ঘে…পে… ন হাসপঞ্ঞো ন জৱনপঞ্ঞো ন চ ৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো. অপি চস্স ইমে ধম্মা হোন্তি – সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. তথাগতপ্পৱেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায মত্তসো নিজ্ঝানং খমন্তি. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো অগন্তা নিৰযং অগন্তা তিৰচ্ছানযোনিং অগন্তা পেত্তিৱিসযং অগন্তা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং.

‘‘ইধ পন, মহানাম, একচ্চো পুগ্গলো ন হেৱ খো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি… ন ধম্মে…পে… ন সঙ্ঘে…পে… ন হাসপঞ্ঞো ন জৱনপঞ্ঞো ন চ ৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো, অপি চস্স ইমে ধম্মা হোন্তি সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. তথাগতে চস্স সদ্ধামত্তং হোতি পেমমত্তং. অযম্পি খো, মহানাম, পুগ্গলো অগন্তা নিৰযং অগন্তা তিৰচ্ছানযোনিং অগন্তা পেত্তিৱিসযং অগন্তা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং. ইমে চেপি, মহানাম, মহাসালা সুভাসিতং দুব্ভাসিতং আজানেয্যুং, ইমে চাহং [ইমেৱাহং (স্যা. কং.), ইমেসাহং (ক.)] মহাসালে ব্যাকৰেয্যং – ‘সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা’তি; কিমঙ্গং [কিমঙ্গ (সী. স্যা. কং. পী.)] পন সৰণানিং সক্কং. সৰণানি, মহানাম, সক্কো মৰণকালে সিক্খং সমাদিযী’’তি. চতুত্থং.

৫. দুতিযসৰণানিসক্কসুত্তং

১০২১. কপিলৱত্থুনিদানং. তেন খো পন সমযেন সৰণানি সক্কো কালঙ্কতো হোতি. সো ভগৱতা ব্যাকতো – ‘‘সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি. তত্ৰ সুদং সম্বহুলা সক্কা সঙ্গম্ম সমাগম্ম উজ্ঝাযন্তি খীযন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত, ভো, অব্ভুতং ৱত, ভো! এত্থ দানি কো ন সোতাপন্নো ভৱিস্সতি! যত্ৰ হি নাম সৰণানি সক্কো কালঙ্কতো. সো ভগৱতা ব্যাকতো – ‘সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’তি. সৰণানি সক্কো সিক্খায অপৰিপূৰকাৰী অহোসী’’তি. অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘ইধ, ভন্তে, সৰণানি সক্কো কালঙ্কতো. সো ভগৱতা ব্যাকতো – ‘সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’তি. তত্ৰ সুদং, ভন্তে, সম্বহুলা সক্কা সঙ্গম্ম সমাগম্ম উজ্ঝাযন্তি খীযন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘অচ্ছৰিযং ৱত, ভো, অব্ভুতং ৱত, ভো! এত্থ দানি কো ন সোতাপন্নো ভৱিস্সতি! যত্ৰ হি নাম সৰণানি সক্কো কালঙ্কতো. সো ভগৱতা ব্যাকতো – সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণোতি. সৰণানি সক্কো সিক্খায অপৰিপূৰকাৰী অহোসী’’’তি.

‘‘যো সো, মহানাম, দীঘৰত্তং উপাসকো বুদ্ধং সৰণং গতো ধম্মং সৰণং গতো সঙ্ঘং সৰণং গতো, সো কথং ৱিনিপাতং গচ্ছেয্য! যঞ্হি তং, মহানাম, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘দীঘৰত্তং উপাসকো বুদ্ধং সৰণং গতো ধম্মং সৰণং গতো সঙ্ঘং সৰণং গতো’, সৰণানিং সক্কং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য. সৰণানি, মহানাম, সক্কো দীঘৰত্তং উপাসকো বুদ্ধং সৰণং গতো ধম্মং সৰণং গতো সঙ্ঘং সৰণং গতো, সো কথং ৱিনিপাতং গচ্ছেয্য!