৮. সঙ্খধমসুত্তং
৩৬০. একং সমযং ভগৱা নাড়ন্দাযং ৱিহৰতি পাৱাৰিকম্বৱনে. অথ খো অসিবন্ধকপুত্তো গামণি নিগণ্ঠসাৱকো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অসিবন্ধকপুত্তং গামণিং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কথং নু খো, গামণি, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো সাৱকানং ধম্মং দেসেতী’’তি? ‘‘এৱং খো, ভন্তে, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো সাৱকানং ধম্মং দেসেতি – ‘যো কোচি পাণং অতিপাতেতি, সব্বো সো আপাযিকো নেৰযিকো, যো কোচি অদিন্নং আদিযতি, সব্বো সো আপাযিকো নেৰযিকো, যো কোচি কামেসু মিচ্ছা চৰতি, সব্বো সো আপাযিকো নেৰযিকো, যো কোচি মুসা ভণতি সব্বো, সো আপাযিকো নেৰযিকো. যংবহুলং যংবহুলং ৱিহৰতি, তেন তেন নীযতী’তি. এৱং খো, ভন্তে, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো সাৱকানং ধম্মং দেসেতী’’তি. ‘‘‘যংবহুলং যংবহুলঞ্চ, গামণি, ৱিহৰতি, তেন তেন নীযতি’, এৱং সন্তে ন কোচি আপাযিকো নেৰযিকো ভৱিস্সতি, যথা নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স ৱচনং’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গামণি, যো সো পুৰিসো পাণাতিপাতী ৰত্তিযা ৱা দিৱসস্স ৱা সমযাসমযং উপাদায, কতমো বহুতৰো সমযো, যং ৱা সো পাণমতিপাতেতি, যং ৱা সো পাণং নাতিপাতেতী’’তি? ‘‘যো সো, ভন্তে, পুৰিসো পাণাতিপাতী ৰত্তিযা ৱা দিৱসস্স ৱা সমযাসমযং উপাদায, অপ্পতৰো সো সমযো যং সো পাণমতিপাতেতি, অথ খো স্ৱেৱ বহুতৰো সমযো যং সো পাণং নাতিপাতেতী’’তি. ‘‘‘যংবহুলং যংবহুলঞ্চ, গামণি, ৱিহৰতি তেন তেন নীযতী’তি, এৱং সন্তে ন কোচি আপাযিকো নেৰযিকো ভৱিস্সতি, যথা নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স ৱচনং’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গামণি, যো সো পুৰিসো অদিন্নাদাযী ৰত্তিযা ৱা দিৱসস্স ৱা সমযাসমযং উপাদায, কতমো বহুতৰো সমযো, যং ৱা সো অদিন্নং আদিযতি, যং ৱা সো অদিন্নং নাদিযতী’’তি. ‘‘যো সো, ভন্তে, পুৰিসো অদিন্নাদাযী ৰত্তিযা ৱা দিৱসস্স ৱা সমযাসমযং উপাদায অপ্পতৰো সো সমযো, যং সো অদিন্নং আদিযতি, অথ খো স্ৱেৱ বহুতৰো সমযো, যং সো অদিন্নং নাদিযতী’’তি. ‘‘‘যংবহুলং যংবহুলঞ্চ, গামণি, ৱিহৰতি তেন তেন নীযতী’তি, এৱং সন্তে ন কোচি আপাযিকো নেৰযিকো ভৱিস্সতি, যথা নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স ৱচনং’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গামণি, যো সো পুৰিসো কামেসুমিচ্ছাচাৰী ৰত্তিযা ৱা দিৱসস্স ৱা সমযাসমযং উপাদায, কতমো বহুতৰো সমযো, যং ৱা সো কামেসু মিচ্ছা চৰতি, যং ৱা সো কামেসু মিচ্ছা ন চৰতী’’তি? ‘‘যো সো, ভন্তে, পুৰিসো কামেসুমিচ্ছাচাৰী ৰত্তিযা ৱা দিৱসস্স ৱা সমযাসমযং উপাদায, অপ্পতৰো সো সমযো যং সো কামেসু মিচ্ছা চৰতি, অথ খো স্ৱেৱ বহুতৰো সমযো, যং সো কামেসু মিচ্ছা ন চৰতী’’তি. ‘‘‘যংবহুলং যংবহুলঞ্চ, গামণি, ৱিহৰতি তেন তেন নীযতী’তি, এৱং সন্তে ন কোচি আপাযিকো নেৰযিকো ভৱিস্সতি, যথা নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স ৱচনং’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গামণি, যো সো পুৰিসো মুসাৱাদী ৰত্তিযা ৱা দিৱসস্স ৱা সমযাসমযং উপাদায, কতমো বহুতৰো সমযো, যং ৱা সো মুসা ভণতি, যং ৱা সো মুসা ন ভণতী’’তি? ‘‘যো সো, ভন্তে, পুৰিসো মুসাৱাদী ৰত্তিযা ৱা দিৱসস্স ৱা সমযাসমযং উপাদায, অপ্পতৰো সো সমযো, যং সো মুসা ভণতি, অথ খো স্ৱেৱ বহুতৰো সমযো, যং সো মুসা ন ভণতী’’তি. ‘‘‘যংবহুলং যংবহুলঞ্চ, গামণি, ৱিহৰতি তেন তেন নীযতী’তি, এৱং সন্তে ন কোচি আপাযিকো নেৰযিকো ভৱিস্সতি, যথা নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স ৱচনং’’.
‘‘ইধ, গামণি, একচ্চো সত্থা এৱংৱাদী হোতি এৱংদিট্ঠি [এৱংদিট্ঠী (ক.)] – ‘যো কোচি পাণমতিপাতেতি, সব্বো সো আপাযিকো নেৰযিকো, যো কোচি অদিন্নং আদিযতি, সব্বো সো আপাযিকো নেৰযিকো, যো কোচি কামেসু মিচ্ছা চৰতি, সব্বো সো আপাযিকো নেৰযিকো, যো কোচি মুসা ভণতি, সব্বো সো আপাযিকো নেৰযিকো’তি. তস্মিং খো পন, গামণি, সত্থৰি সাৱকো অভিপ্পসন্নো হোতি. তস্স এৱং হোতি – ‘ময্হং খো সত্থা এৱংৱাদী এৱংদিট্ঠি – যো কোচি পাণমতিপাতেতি, সব্বো সো আপাযিকো নেৰযিকোতি. অত্থি খো পন মযা পাণো অতিপাতিতো, অহম্পম্হি আপাযিকো নেৰযিকোতি দিট্ঠিং পটিলভতি. তং, গামণি, ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে. ময্হং খো সত্থা এৱংৱাদী এৱংদিট্ঠি – যো কোচি অদিন্নং আদিযতি, সব্বো সো আপাযিকো নেৰযিকোতি. অত্থি খো পন মযা অদিন্নং আদিন্নং অহম্পম্হি আপাযিকো নেৰযিকোতি দিট্ঠিং পটিলভতি. তং, গামণি, ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে. ময্হং খো সত্থা এৱংৱাদী এৱংদিট্ঠি – যো কোচি কামেসু মিচ্ছা চৰতি, সব্বো সো আপাযিকো নেৰযিকো’তি. অত্থি খো পন মযা কামেসু মিচ্ছা চিণ্ণং. ‘অহম্পম্হি আপাযিকো নেৰযিকো’তি দিট্ঠিং পটিলভতি. তং, গামণি, ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে. ময্হং খো সত্থা এৱংৱাদী এৱংদিট্ঠি – যো কোচি মুসা ভণতি, সব্বো সো আপাযিকো নেৰযিকোতি. অত্থি খো পন মযা মুসা ভণিতং. ‘অহম্পম্হি আপাযিকো নেৰযিকো’তি দিট্ঠিং পটিলভতি. তং, গামণি, ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে.
‘‘ইধ পন, গামণি, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. সো অনেকপৰিযাযেন পাণাতিপাতং গৰহতি ৱিগৰহতি, ‘পাণাতিপাতা ৱিৰমথা’তি চাহ. অদিন্নাদানং গৰহতি ৱিগৰহতি, ‘অদিন্নাদানা ৱিৰমথা’তি চাহ. কামেসুমিচ্ছাচাৰং গৰহতি, ৱিগৰহতি ‘কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱিৰমথা’তি চাহ. মুসাৱাদং গৰহতি ৱিগৰহতি ‘মুসাৱাদা ৱিৰমথা’তি চাহ. তস্মিং খো পন, গামণি, সত্থৰি সাৱকো অভিপ্পসন্নো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ভগৱা খো অনেকপৰিযাযেন পাণাতিপাতং গৰহতি ৱিগৰহতি, পাণাতিপাতা ৱিৰমথাতি চাহ. অত্থি খো পন মযা পাণো অতিপাতিতো যাৱতকো ৱা তাৱতকো ৱা. যো খো পন মযা পাণো অতিপাতিতো যাৱতকো ৱা তাৱতকো ৱা, তং ন সুট্ঠু, তং ন সাধু. অহঞ্চেৱ [অহঞ্চে (?)] খো পন তপ্পচ্চযা ৱিপ্পটিসাৰী অস্সং. ন মেতং পাপং কম্মং [পাপকম্মং (স্যা. কং. পী. ক.)] অকতং ভৱিস্সতী’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায তঞ্চেৱ পাণাতিপাতং পজহতি. আযতিঞ্চ পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি. এৱমেতস্স পাপস্স কম্মস্স পহানং হোতি. এৱমেতস্স পাপস্স কম্মস্স সমতিক্কমো হোতি.
‘‘‘ভগৱা খো অনেকপৰিযাযেন অদিন্নাদানং গৰহতি ৱিগৰহতি, অদিন্নাদানা ৱিৰমথাতি চাহ. অত্থি খো পন মযা অদিন্নং আদিন্নং যাৱতকং ৱা তাৱতকং ৱা. যং খো পন মযা অদিন্নং আদিন্নং যাৱতকং ৱা তাৱতকং ৱা তং ন সুট্ঠু, তং ন সাধু. অহঞ্চেৱ খো পন তপ্পচ্চযা ৱিপ্পটিসাৰী অস্সং, ন মেতং পাপং কম্মং অকতং ভৱিস্সতী’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায তঞ্চেৱ অদিন্নাদানং পজহতি. আযতিঞ্চ অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি. এৱমেতস্স পাপস্স কম্মস্স পহানং হোতি. এৱমেতস্স পাপস্স কম্মস্স সমতিক্কমো হোতি.
‘‘‘ভগৱা খো পন অনেকপৰিযাযেন কামেসুমিচ্ছাচাৰং গৰহতি ৱিগৰহতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱিৰমথাতি চাহ. অত্থি খো পন মযা কামেসু মিচ্ছা চিণ্ণং যাৱতকং ৱা তাৱতকং ৱা. যং খো পন মযা কামেসু মিচ্ছা চিণ্ণং যাৱতকং ৱা তাৱতকং ৱা তং ন সুট্ঠু, তং ন সাধু. অহঞ্চেৱ খো পন তপ্পচ্চযা ৱিপ্পটিসাৰী অস্সং, ন মেতং পাপং কম্মং অকতং ভৱিস্সতী’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায তঞ্চেৱ কামেসুমিচ্ছাচাৰং পজহতি, আযতিঞ্চ কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি. এৱমেতস্স পাপস্স কম্মস্স পহানং হোতি. এৱমেতস্স পাপস্স কম্মস্স সমতিক্কমো হোতি.
‘‘‘ভগৱা খো পন অনেকপৰিযাযেন মুসাৱাদং গৰহতি ৱিগৰহতি, মুসাৱাদা ৱিৰমথাতি চাহ. অত্থি খো পন মযা মুসা ভণিতং যাৱতকং ৱা তাৱতকং ৱা. যং খো পন মযা মুসা ভণিতং যাৱতকং ৱা তাৱতকং ৱা তং ন সুট্ঠু, তং ন সাধু. অহঞ্চেৱ খো পন তপ্পচ্চযা ৱিপ্পটিসাৰী অস্সং, ন মেতং পাপং কম্মং অকতং ভৱিস্সতী’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায তঞ্চেৱ মুসাৱাদং পজহতি, আযতিঞ্চ মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি. এৱমেতস্স পাপস্স কম্মস্স পহানং হোতি. এৱমেতস্স পাপস্স কম্মস্স সমতিক্কমো হোতি.
‘‘সো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি. অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি. কামেসুমিচ্ছাচাৰং পহায কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি. মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি. পিসুণং ৱাচং পহায পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি. ফৰুসং ৱাচং পহায ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি. সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি. অভিজ্ঝং পহায অনভিজ্ঝালু হোতি. ব্যাপাদপ্পদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো হোতি. মিচ্ছাদিট্ঠিং পহায সম্মাদিট্ঠিকো হোতি.
‘‘স খো সো, গামণি, অৰিযসাৱকো এৱং ৱিগতাভিজ্ঝো ৱিগতব্যাপাদো অসম্মূড়্হো সম্পজানো পটিস্সতো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. সেয্যথাপি, গামণি, বলৱা সঙ্খধমো অপ্পকসিৰেনেৱ চতুদ্দিসা ৱিঞ্ঞাপেয্য; এৱমেৱ খো, গামণি, এৱং ভাৱিতায মেত্তায চেতোৱিমুত্তিযা এৱং বহুলীকতায যং পমাণকতং কম্মং, ন তং তত্ৰাৱসিস্সতি, ন তং তত্ৰাৱতিট্ঠতি.
‘‘স খো সো, গামণি, অৰিযসাৱকো এৱং ৱিগতাভিজ্ঝো ৱিগতব্যাপাদো অসম্মূড়্হো সম্পজানো পটিস্সতো কৰুণাসহগতেন চেতসা…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা…পে…. উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং, তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. সেয্যথাপি, গামণি, বলৱা সঙ্খধমো অপ্পকসিৰেনেৱ চতুদ্দিসা ৱিঞ্ঞাপেয্য; এৱমেৱ খো, গামণি, এৱং ভাৱিতায উপেক্খায চেতোৱিমুত্তিযা এৱং বহুলীকতায যং পমাণকতং কম্মং ন তং তত্ৰাৱসিস্সতি, ন তং তত্ৰাৱতিট্ঠতী’’তি. এৱং ৱুত্তে, অসিবন্ধকপুত্তো গামণি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে…পে… উপাসকং মং ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি. অট্ঠমং.