২. তালপুটসুত্তং
৩৫৪. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. অথ খো তালপুটো [তালপুত্তো (সী. স্যা. কং.)] নটগামণি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো তালপুটো নটগামণি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে, পুব্বকানং আচৰিযপাচৰিযানং নটানং ভাসমানানং – ‘যো সো নটো ৰঙ্গমজ্ঝে সমজ্জমজ্ঝে সচ্চালিকেন জনং হাসেতি ৰমেতি, সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পহাসানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতী’তি. ইধ ভগৱা কিমাহা’’তি? ‘‘অলং, গামণি, তিট্ঠতেতং. মা মং এতং পুচ্ছী’’তি. দুতিযম্পি খো তালপুটো নটগামণি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে, পুব্বকানং আচৰিযপাচৰিযানং নটানং ভাসমানানং – ‘যো সো নটো ৰঙ্গমজ্ঝে সমজ্জমজ্ঝে সচ্চালিকেন জনং হাসেতি ৰমেতি, সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পহাসানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতী’তি. ইধ ভগৱা কিমাহা’’তি? ‘‘অলং, গামণি, তিট্ঠতেতং. মা মং এতং পুচ্ছী’’তি. ততিযম্পি খো তালপুটো নটগামণি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে, পুব্বকানং আচৰিযপাচৰিযানং নটানং ভাসমানানং – ‘যো সো নটো ৰঙ্গমজ্ঝে সমজ্জমজ্ঝে সচ্চালিকেন জনং হাসেতি ৰমেতি, সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পহাসানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতী’তি. ইধ ভগৱা কিমাহা’’তি?
‘‘অদ্ধা খো ত্যাহং, গামণি, ন লভামি [নালত্থং (স্যা. কং. পী. ক.)] – ‘অলং, গামণি, তিট্ঠতেতং, মা মং এতং পুচ্ছী’তি. অপি চ ত্যাহং ব্যাকৰিস্সামি. পুব্বে খো, গামণি, সত্তা অৱীতৰাগা ৰাগবন্ধনবদ্ধা. তেসং নটো ৰঙ্গমজ্ঝে সমজ্জমজ্ঝে যে ধম্মা ৰজনীযা তে উপসংহৰতি ভিয্যোসোমত্তায. পুব্বে খো, গামণি, সত্তা অৱীতদোসা দোসবন্ধনবদ্ধা. তেসং নটো ৰঙ্গমজ্ঝে সমজ্জমজ্ঝে যে ধম্মা দোসনীযা তে উপসংহৰতি ভিয্যোসোমত্তায. পুব্বে খো, গামণি, সত্তা অৱীতমোহা মোহবন্ধনবদ্ধা. তেসং নটো ৰঙ্গমজ্ঝে সমজ্জমজ্ঝে যে ধম্মা মোহনীযা তে উপসংহৰতি ভিয্যোসোমত্তায. সো অত্তনা মত্তো পমত্তো পৰে মদেত্ৱা পমাদেত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পহাসো নাম নিৰযো তত্থ উপপজ্জতি. সচে খো পনস্স এৱংদিট্ঠি হোতি – ‘যো সো নটো ৰঙ্গমজ্ঝে সমজ্জমজ্ঝে সচ্চালিকেন জনং হাসেতি ৰমেতি, সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পহাসানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতী’তি, সাস্স হোতি মিচ্ছাদিট্ঠি. মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স খো পনাহং, গামণি, পুৰিসপুগ্গলস্স দ্ৱিন্নং গতীনং অঞ্ঞতৰং গতিং ৱদামি – নিৰযং ৱা তিৰচ্ছানযোনিং ৱা’’তি.
এৱং ৱুত্তে, তালপুটো নটগামণি, পৰোদি, অস্সূনি পৱত্তেসি. ‘‘এতং খো ত্যাহং, গামণি, নালত্থং – ‘অলং, গামণি, তিট্ঠতেতং; মা মং এতং পুচ্ছী’’’তি. ‘‘নাহং, ভন্তে, এতং ৰোদামি যং মং ভগৱা এৱমাহ; অপি চাহং, ভন্তে, পুব্বকেহি আচৰিযপাচৰিযেহি নটেহি দীঘৰত্তং নিকতো ৱঞ্চিতো পলুদ্ধো – ‘যো সো নটো ৰঙ্গমজ্ঝে সমজ্জমজ্ঝে সচ্চালিকেন জনং হাসেতি ৰমেতি সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা পহাসানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতী’’’তি. ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে! সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি; এৱমেৱং ভগৱতা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. লভেয্যাহং, ভন্তে, ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, লভেয্যং উপসম্পদ’’ন্তি. অলত্থ খো তালপুটো নটগামণি ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদং. অচিৰূপসম্পন্নো চ পনাযস্মা তালপুটো…পে… অৰহতং অহোসীতি. দুতিযং.