১. পঠমপেয্যালৱগ্গো
১. মাতুগামসুত্তং
২৮০. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো মাতুগামো একন্তঅমনাপো হোতি পুৰিসস্স. কতমেহি পঞ্চহি? ন চ ৰূপৱা হোতি, ন চ ভোগৱা হোতি, ন চ সীলৱা হোতি, অলসো চ হোতি, পজঞ্চস্স ন লভতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো মাতুগামো একন্তঅমনাপো হোতি পুৰিসস্স. পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো মাতুগামো একন্তমনাপো হোতি পুৰিসস্স. কতমেহি পঞ্চহি? ৰূপৱা চ হোতি, ভোগৱা চ হোতি, সীলৱা চ হোতি, দক্খো চ হোতি অনলসো, পজঞ্চস্স লভতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো মাতুগামো একন্তমনাপো হোতি পুৰিসস্সা’’তি. পঠমং.
২. পুৰিসসুত্তং
২৮১. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো পুৰিসো একন্তঅমনাপো হোতি মাতুগামস্স. কতমেহি পঞ্চহি? ন চ ৰূপৱা হোতি, ন চ ভোগৱা হোতি, ন চ সীলৱা হোতি, অলসো চ হোতি, পজঞ্চস্স ন লভতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো পুৰিসো একন্তঅমনাপো হোতি মাতুগামস্স. পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো পুৰিসো একন্তমনাপো হোতি মাতুগামস্স. কতমেহি পঞ্চহি? ৰূপৱা চ হোতি, ভোগৱা চ হোতি, সীলৱা চ হোতি, দক্খো চ হোতি অনলসো, পজঞ্চস্স লভতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো পুৰিসো একন্তমনাপো হোতি মাতুগামস্সা’’তি. দুতিযং.
৩. আৱেণিকদুক্খসুত্তং
২৮২. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, মাতুগামস্স আৱেণিকানি দুক্খানি, যানি মাতুগামো পচ্চনুভোতি, অঞ্ঞত্ৰেৱ পুৰিসেহি. কতমানি পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, মাতুগামো দহৰোৱ সমানো পতিকুলং গচ্ছতি, ঞাতকেহি ৱিনা হোতি. ইদং, ভিক্খৱে, মাতুগামস্স পঠমং আৱেণিকং দুক্খং, যং মাতুগামো পচ্চনুভোতি, অঞ্ঞত্ৰেৱ পুৰিসেহি. পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মাতুগামো উতুনী হোতি. ইদং, ভিক্খৱে, মাতুগামস্স দুতিযং আৱেণিকং দুক্খং, যং মাতুগামো পচ্চনুভোতি, অঞ্ঞত্ৰেৱ পুৰিসেহি. পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মাতুগামো গব্ভিনী হোতি. ইদং, ভিক্খৱে, মাতুগামস্স ততিযং আৱেণিকং দুক্খং, যং মাতুগামো পচ্চনুভোতি, অঞ্ঞত্ৰেৱ পুৰিসেহি. পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মাতুগামো ৱিজাযতি. ইদং, ভিক্খৱে, মাতুগামস্স চতুত্থং আৱেণিকং দুক্খং, যং মাতুগামো পচ্চনুভোতি, অঞ্ঞত্ৰেৱ পুৰিসেহি. পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মাতুগামো পুৰিসস্স পাৰিচৰিযং উপেতি. ইদং খো, ভিক্খৱে, মাতুগামস্স পঞ্চমং আৱেণিকং দুক্খং, যং মাতুগামো পচ্চনুভোতি, অঞ্ঞত্ৰেৱ পুৰিসেহি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ মাতুগামস্স আৱেণিকানি দুক্খানি, যানি মাতুগামো পচ্চনুভোতি, অঞ্ঞত্ৰেৱ পুৰিসেহী’’তি. ততিযং.
৪. তীহিধম্মেহিসুত্তং
২৮৩. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো যেভুয্যেন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, মাতুগামো পুব্বণ্হসমযং মচ্ছেৰমলপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি. মজ্ঝন্হিকসমযং ইস্সাপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি. সাযন্হসমযং কামৰাগপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো যেভুয্যেন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. চতুত্থং.
৫. কোধনসুত্তং
২৮৪. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধাহং, ভন্তে, মাতুগামং পস্সামি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তং. কতীহি নু খো, ভন্তে, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি?
‘‘পঞ্চহি খো, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ হোতি, কোধনো চ হোতি, দুপ্পঞ্ঞো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. পঞ্চমং.
৬. উপনাহীসুত্তং
২৮৫. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ হোতি, উপনাহী চ হোতি, দুপ্পঞ্ঞো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. ছট্ঠং.
৭. ইস্সুকীসুত্তং
২৮৬. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ হোতি, ইস্সুকী চ হোতি, দুপ্পঞ্ঞো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. সত্তমং.
৮. মচ্ছৰীসুত্তং
২৮৭. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ হোতি, মচ্ছৰী চ হোতি, দুপ্পঞ্ঞো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. অট্ঠমং.
৯. অতিচাৰীসুত্তং
২৮৮. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ হোতি, অতিচাৰী চ হোতি, দুপ্পঞ্ঞো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… উপপজ্জতী’’তি. নৱমং.
১০. দুস্সীলসুত্তং
২৮৯. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ হোতি, দুস্সীলো চ হোতি, দুপ্পঞ্ঞো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. দসমং.
১১. অপ্পস্সুতসুত্তং
২৯০. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ হোতি, অপ্পস্সুতো চ হোতি, দুপ্পঞ্ঞো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. একাদসমং.
১২. কুসীতসুত্তং
২৯১. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ হোতি, কুসীতো চ হোতি, দুপ্পঞ্ঞো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. দ্ৱাদসমং.
১৩. মুট্ঠস্সতিসুত্তং
২৯২. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ হোতি, মুট্ঠস্সতি চ হোতি, দুপ্পঞ্ঞো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. তেৰসমং.
১৪. পঞ্চৱেৰসুত্তং
২৯৩. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? পাণাতিপাতী চ হোতি, অদিন্নাদাযী চ হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰী চ হোতি, মুসাৱাদী চ হোতি, সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদট্ঠাযী চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. চুদ্দসমং.
পঠমপেয্যালৱগ্গো.
তস্সুদ্দানং –
মাতুগামো পুৰিসো চ, আৱেণিকা তিধম্মো চ [দ্ৱে মনাপামনাপাচ, আৱেণিকা তীহি অনুৰুদ্ধো (সব্বত্থ)];
কোধনো উপনাহী চ, ইস্সুকী মচ্ছৰেন চ;
অতিচাৰী চ দুস্সীলো, অপ্পস্সুতো চ কুসীতো;
মুট্ঠস্সতি পঞ্চৱেৰং, কণ্হপক্খে পকাসিতো.