৩. মাতুগামসংযুত্তং
১. পঠমপেয্যালৱগ্গো
১. মাতুগামসুত্তং
২৮০. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো মাতুগামো একন্তঅমনাপো হোতি পুৰিসস্স. কতমেহি পঞ্চহি? ন চ ৰূপৱা হোতি, ন চ ভোগৱা হোতি, ন চ সীলৱা হোতি, অলসো চ হোতি, পজঞ্চস্স ন লভতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো মাতুগামো একন্তঅমনাপো হোতি পুৰিসস্স. পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো মাতুগামো একন্তমনাপো হোতি পুৰিসস্স. কতমেহি পঞ্চহি? ৰূপৱা চ হোতি, ভোগৱা চ হোতি, সীলৱা চ হোতি, দক্খো চ হোতি অনলসো, পজঞ্চস্স লভতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো মাতুগামো একন্তমনাপো হোতি পুৰিসস্সা’’তি. পঠমং.
২. পুৰিসসুত্তং
২৮১. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো পুৰিসো একন্তঅমনাপো হোতি মাতুগামস্স. কতমেহি পঞ্চহি? ন চ ৰূপৱা হোতি, ন চ ভোগৱা হোতি, ন চ সীলৱা হোতি, অলসো চ হোতি, পজঞ্চস্স ন লভতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো পুৰিসো একন্তঅমনাপো হোতি মাতুগামস্স. পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো পুৰিসো একন্তমনাপো হোতি মাতুগামস্স. কতমেহি পঞ্চহি? ৰূপৱা চ হোতি, ভোগৱা চ হোতি, সীলৱা চ হোতি, দক্খো চ হোতি অনলসো, পজঞ্চস্স লভতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো পুৰিসো একন্তমনাপো হোতি মাতুগামস্সা’’তি. দুতিযং.
৩. আৱেণিকদুক্খসুত্তং
২৮২. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, মাতুগামস্স আৱেণিকানি দুক্খানি, যানি মাতুগামো পচ্চনুভোতি, অঞ্ঞত্ৰেৱ পুৰিসেহি. কতমানি পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, মাতুগামো দহৰোৱ সমানো পতিকুলং গচ্ছতি, ঞাতকেহি ৱিনা হোতি. ইদং, ভিক্খৱে, মাতুগামস্স পঠমং আৱেণিকং দুক্খং, যং মাতুগামো পচ্চনুভোতি, অঞ্ঞত্ৰেৱ পুৰিসেহি. পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মাতুগামো উতুনী হোতি. ইদং, ভিক্খৱে, মাতুগামস্স দুতিযং আৱেণিকং দুক্খং, যং মাতুগামো পচ্চনুভোতি, অঞ্ঞত্ৰেৱ পুৰিসেহি. পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মাতুগামো গব্ভিনী হোতি. ইদং, ভিক্খৱে, মাতুগামস্স ততিযং আৱেণিকং দুক্খং, যং মাতুগামো পচ্চনুভোতি, অঞ্ঞত্ৰেৱ পুৰিসেহি. পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মাতুগামো ৱিজাযতি. ইদং, ভিক্খৱে, মাতুগামস্স চতুত্থং আৱেণিকং দুক্খং, যং মাতুগামো পচ্চনুভোতি, অঞ্ঞত্ৰেৱ পুৰিসেহি. পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মাতুগামো পুৰিসস্স পাৰিচৰিযং উপেতি. ইদং খো, ভিক্খৱে, মাতুগামস্স পঞ্চমং আৱেণিকং দুক্খং, যং মাতুগামো পচ্চনুভোতি, অঞ্ঞত্ৰেৱ পুৰিসেহি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ মাতুগামস্স আৱেণিকানি দুক্খানি, যানি মাতুগামো পচ্চনুভোতি, অঞ্ঞত্ৰেৱ পুৰিসেহী’’তি. ততিযং.
৪. তীহিধম্মেহিসুত্তং
২৮৩. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো যেভুয্যেন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, মাতুগামো পুব্বণ্হসমযং মচ্ছেৰমলপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি. মজ্ঝন্হিকসমযং ইস্সাপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি. সাযন্হসমযং কামৰাগপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো যেভুয্যেন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. চতুত্থং.
৫. কোধনসুত্তং
২৮৪. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধাহং, ভন্তে, মাতুগামং পস্সামি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তং. কতীহি নু খো, ভন্তে, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি?
‘‘পঞ্চহি খো, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ হোতি, কোধনো চ হোতি, দুপ্পঞ্ঞো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. পঞ্চমং.
৬. উপনাহীসুত্তং
২৮৫. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ হোতি, উপনাহী চ হোতি, দুপ্পঞ্ঞো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. ছট্ঠং.
৭. ইস্সুকীসুত্তং
২৮৬. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ হোতি, ইস্সুকী চ হোতি, দুপ্পঞ্ঞো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. সত্তমং.
৮. মচ্ছৰীসুত্তং
২৮৭. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ হোতি, মচ্ছৰী চ হোতি, দুপ্পঞ্ঞো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. অট্ঠমং.
৯. অতিচাৰীসুত্তং
২৮৮. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ হোতি, অতিচাৰী চ হোতি, দুপ্পঞ্ঞো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… উপপজ্জতী’’তি. নৱমং.
১০. দুস্সীলসুত্তং
২৮৯. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ হোতি, দুস্সীলো চ হোতি, দুপ্পঞ্ঞো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. দসমং.
১১. অপ্পস্সুতসুত্তং
২৯০. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ হোতি, অপ্পস্সুতো চ হোতি, দুপ্পঞ্ঞো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. একাদসমং.
১২. কুসীতসুত্তং
২৯১. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ হোতি, কুসীতো চ হোতি, দুপ্পঞ্ঞো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. দ্ৱাদসমং.
১৩. মুট্ঠস্সতিসুত্তং
২৯২. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো চ হোতি, অহিৰিকো চ হোতি, অনোত্তপ্পী চ হোতি, মুট্ঠস্সতি চ হোতি, দুপ্পঞ্ঞো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. তেৰসমং.
১৪. পঞ্চৱেৰসুত্তং
২৯৩. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো…পে… নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? পাণাতিপাতী চ হোতি, অদিন্নাদাযী চ হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰী চ হোতি, মুসাৱাদী চ হোতি, সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদট্ঠাযী চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. চুদ্দসমং.
পঠমপেয্যালৱগ্গো.
তস্সুদ্দানং –
মাতুগামো পুৰিসো চ, আৱেণিকা তিধম্মো চ [দ্ৱে মনাপামনাপাচ, আৱেণিকা তীহি অনুৰুদ্ধো (সব্বত্থ)];
কোধনো উপনাহী চ, ইস্সুকী মচ্ছৰেন চ;
অতিচাৰী চ দুস্সীলো, অপ্পস্সুতো চ কুসীতো;
মুট্ঠস্সতি পঞ্চৱেৰং, কণ্হপক্খে পকাসিতো.
২. দুতিযপেয্যালৱগ্গো
১. অক্কোধনসুত্তং
২৯৪. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধাহং, ভন্তে, মাতুগামং পস্সামি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তং. কতীহি নু খো, ভন্তে, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতী’’তি?
‘‘পঞ্চহি খো, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? সদ্ধো চ হোতি, হিৰিমা চ হোতি, ওত্তপ্পী চ হোতি, অক্কোধনো চ হোতি, পঞ্ঞৱা চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতী’’তি. পঠমং.
২. অনুপনাহীসুত্তং
২৯৫. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? সদ্ধো চ হোতি, হিৰিমা চ হোতি, ওত্তপ্পী চ হোতি, অনুপনাহী চ হোতি, পঞ্ঞৱা চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতী’’তি. দুতিযং.
৩. অনিস্সুকীসুত্তং
২৯৬. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? সদ্ধো চ হোতি, হিৰিমা চ হোতি, ওত্তপ্পী চ হোতি, অনিস্সুকী চ হোতি, পঞ্ঞৱা চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতী’’তি. ততিযং.
৪. অমচ্ছৰীসুত্তং
২৯৭. অমচ্ছৰী চ হোতি, পঞ্ঞৱা চ হোতি…পে…. চতুত্থং.
৫. অনতিচাৰীসুত্তং
২৯৮. অনতিচাৰী চ হোতি, পঞ্ঞৱা চ হোতি…পে…. পঞ্চমং.
৬. সুসীলসুত্তং
২৯৯. সীলৱা চ হোতি, পঞ্ঞৱা চ হোতি…পে…. ছট্ঠং.
৭. বহুস্সুতসুত্তং
৩০০. বহুস্সুতো চ হোতি, পঞ্ঞৱা চ হোতি…পে…. সত্তমং.
৮. আৰদ্ধৱীৰিযসুত্তং
৩০১. আৰদ্ধৱীৰিযো চ হোতি, পঞ্ঞৱা চ হোতি…পে…. অট্ঠমং.
৯. উপট্ঠিতস্সতিসুত্তং
৩০২. ‘‘উপট্ঠিতস্সতি চ হোতি, পঞ্ঞৱা চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতী’’তি. নৱমং.
ইমে অট্ঠ সুত্তন্তসঙ্খেপা.
১০. পঞ্চসীলসুত্তং
৩০৩. ‘‘পঞ্চহি, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো চ হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো চ হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো চ হোতি, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো চ হোতি, সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো চ হোতি – ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতী’’তি. দসমং.
দুতিযপেয্যালৱগ্গো.
তস্সুদ্দানং –
দুতিযে চ [অনুৰুদ্ধো (সব্বত্থ)] অক্কোধনো, অনুপনাহী অনিস্সুকী;
অমচ্ছৰী অনতিচাৰী, সীলৱা চ বহুস্সুতো;
ৱীৰিযং সতি সীলঞ্চ, সুক্কপক্খে পকাসিতো.
৩. বলৱগ্গো
১. ৱিসাৰদসুত্তং
৩০৪. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, মাতুগামস্স বলানি. কতমানি পঞ্চ? ৰূপবলং, ভোগবলং, ঞাতিবলং, পুত্তবলং, সীলবলং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ মাতুগামস্স বলানি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি বলেহি সমন্নাগতো মাতুগামো ৱিসাৰদো অগাৰং অজ্ঝাৱসতী’’তি. পঠমং.
২. পসয্হসুত্তং
৩০৫. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, মাতুগামস্স বলানি. কতমানি পঞ্চ? ৰূপবলং, ভোগবলং, ঞাতিবলং, পুত্তবলং, সীলবলং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ মাতুগামস্স বলানি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি বলেহি সমন্নাগতো মাতুগামো সামিকং পসয্হ অগাৰং অজ্ঝাৱসতী’’তি. দুতিযং.
৩. অভিভুয্যসুত্তং
৩০৬. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, মাতুগামস্স বলানি. কতমানি পঞ্চ? ৰূপবলং, ভোগবলং, ঞাতিবলং, পুত্তবলং, সীলবলং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ মাতুগামস্স বলানি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি বলেহি সমন্নাগতো মাতুগামো সামিকং অভিভুয্য ৱত্ততী’’তি. ততিযং.
৪. একসুত্তং
৩০৭. ‘‘একেন চ খো, ভিক্খৱে, বলেন সমন্নাগতো পুৰিসো মাতুগামং অভিভুয্য ৱত্ততি. কতমেন একেন বলেন? ইস্সৰিযবলেন অভিভূতং মাতুগামং নেৱ ৰূপবলং তাযতি, ন ভোগবলং তাযতি, ন ঞাতিবলং তাযতি, ন পুত্তবলং তাযতি, ন সীলবলং তাযতী’’তি. চতুত্থং.
৫. অঙ্গসুত্তং
৩০৮. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, মাতুগামস্স বলানি. কতমানি পঞ্চ? ৰূপবলং, ভোগবলং, ঞাতিবলং, পুত্তবলং, সীলবলং. ৰূপবলেন চ, ভিক্খৱে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ন চ ভোগবলেন – এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. যতো চ খো, ভিক্খৱে, মাতুগামো ৰূপবলেন চ সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ – এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি. ৰূপবলেন চ, ভিক্খৱে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ, ন চ ঞাতিবলেন – এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. যতো চ খো, ভিক্খৱে, মাতুগামো ৰূপবলেন চ সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ, ঞাতিবলেন চ – এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি. ৰূপবলেন চ, ভিক্খৱে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ, ঞাতিবলেন চ, ন চ পুত্তবলেন – এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. যতো চ খো, ভিক্খৱে, মাতুগামো ৰূপবলেন চ সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ, ঞাতিবলেন চ, পুত্তবলেন চ – এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি. ৰূপবলেন চ, ভিক্খৱে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ, ঞাতিবলেন চ, পুত্তবলেন চ, ন চ সীলবলেন – এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. যতো চ খো, ভিক্খৱে, মাতুগামো ৰূপবলেন চ সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ, ঞাতিবলেন চ, পুত্তবলেন চ, সীলবলেন চ – এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ মাতুগামস্স বলানী’’তি. পঞ্চমং.
৬. নাসেন্তিসুত্তং
৩০৯. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, মাতুগামস্স বলানি. কতমানি পঞ্চ? ৰূপবলং, ভোগবলং, ঞাতিবলং, পুত্তবলং, সীলবলং. ৰূপবলেন চ, ভিক্খৱে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ন চ সীলবলেন, নাসেন্তেৱ নং, কুলে ন ৱাসেন্তি. ৰূপবলেন চ, ভিক্খৱে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ, ন চ সীলবলেন, নাসেন্তেৱ নং, কুলে ন ৱাসেন্তি. ৰূপবলেন চ, ভিক্খৱে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ, ঞাতিবলেন চ, ন চ সীলবলেন, নাসেন্তেৱ নং, কুলে ন ৱাসেন্তি. ৰূপবলেন চ, ভিক্খৱে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ভোগবলেন চ, ঞাতিবলেন চ, পুত্তবলেন চ, ন চ সীলবলেন, নাসেন্তেৱ নং, কুলে ন ৱাসেন্তি. সীলবলেন চ, ভিক্খৱে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ন চ ৰূপবলেন, ৱাসেন্তেৱ নং, কুলে ন নাসেন্তি. সীলবলেন চ, ভিক্খৱে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ন চ ভোগবলেন, ৱাসেন্তেৱ নং, কুলে ন নাসেন্তি. সীলবলেন চ, ভিক্খৱে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ন চ ঞাতিবলেন, ৱাসেন্তেৱ নং, কুলে ন নাসেন্তি. সীলবলেন চ, ভিক্খৱে, মাতুগামো সমন্নাগতো হোতি, ন চ পুত্তবলেন, ৱাসেন্তেৱ নং, কুলে ন নাসেন্তি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ মাতুগামস্স বলানী’’তি. ছট্ঠং.
৭. হেতুসুত্তং
৩১০. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, মাতুগামস্স বলানি. কতমানি পঞ্চ? ৰূপবলং, ভোগবলং, ঞাতিবলং, পুত্তবলং, সীলবলং. ন, ভিক্খৱে, মাতুগামো ৰূপবলহেতু ৱা ভোগবলহেতু ৱা ঞাতিবলহেতু ৱা পুত্তবলহেতু ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. সীলবলহেতু খো, ভিক্খৱে, মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ মাতুগামস্স বলানী’’তি. সত্তমং.
৮. ঠানসুত্তং
৩১১. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ঠানানি দুল্লভানি অকতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. কতমানি পঞ্চ? পতিৰূপে কুলে জাযেয্যন্তি – ইদং, ভিক্খৱে, পঠমং ঠানং দুল্লভং অকতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. পতিৰূপে কুলে জাযিত্ৱা পতিৰূপং কুলং গচ্ছেয্যন্তি – ইদং, ভিক্খৱে, দুতিযং ঠানং দুল্লভং অকতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. পতিৰূপে কুলে জাযিত্ৱা, পতিৰূপং কুলং গন্ত্ৱা, অসপত্তি অগাৰং অজ্ঝাৱসেয্যন্তি – ইদং, ভিক্খৱে, ততিযং ঠানং দুল্লভং অকতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. পতিৰূপে কুলে জাযিত্ৱা, পতিৰূপং কুলং গন্ত্ৱা, অসপত্তি অগাৰং অজ্ঝাৱসন্তী পুত্তৱতী অস্সন্তি – ইদং, ভিক্খৱে, চতুত্থং ঠানং দুল্লভং অকতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. পতিৰূপে কুলে জাযিত্ৱা, পতিৰূপং কুলং গন্ত্ৱা, অসপত্তি অগাৰং অজ্ঝাৱসন্তী পুত্তৱতী সমানা সামিকং অভিভুয্য ৱত্তেয্যন্তি – ইদং, ভিক্খৱে, পঞ্চমং ঠানং দুল্লভং অকতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ঠানানি দুল্লভানি অকতপুঞ্ঞেন মাতুগামেনাতি.
‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ঠানানি সুলভানি কতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. কতমানি পঞ্চ? পতিৰূপে কুলে জাযেয্যন্তি – ইদং, ভিক্খৱে, পঠমং ঠানং সুলভং কতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. পতিৰূপে কুলে জাযিত্ৱা পতিৰূপং কুলং গচ্ছেয্যন্তি – ইদং, ভিক্খৱে, দুতিযং ঠানং সুলভং কতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. পতিৰূপে কুলে জাযিত্ৱা পতিৰূপং কুলং গন্ত্ৱা অসপত্তি অগাৰং অজ্ঝাৱসেয্যন্তি – ইদং, ভিক্খৱে, ততিযং ঠানং সুলভং কতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. পতিৰূপে কুলে জাযিত্ৱা পতিৰূপং কুলং গন্ত্ৱা অসপত্তি অগাৰং অজ্ঝাৱসন্তী পুত্তৱতী অস্সন্তি – ইদং, ভিক্খৱে, চতুত্থং ঠানং সুলভং কতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. পতিৰূপে কুলে জাযিত্ৱা পতিৰূপং কুলং গন্ত্ৱা অসপত্তি অগাৰং অজ্ঝাৱসন্তী পুত্তৱতী সমানা সামিকং অভিভুয্য ৱত্তেয্যন্তি – ইদং, ভিক্খৱে, পঞ্চমং ঠানং সুলভং কতপুঞ্ঞেন মাতুগামেন. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ঠানানি সুলভানি কতপুঞ্ঞেন মাতুগামেনা’’তি. অট্ঠমং.
৯. পঞ্চসীলৱিসাৰদসুত্তং
৩১২. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো ৱিসাৰদো অগাৰং অজ্ঝাৱসতি. কতমেহি পঞ্চহি? পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো চ হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো চ হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো চ হোতি, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো চ হোতি, সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো চ হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো ৱিসাৰদো অগাৰং অজ্ঝাৱসতী’’তি. নৱমং.
১০. ৱড্ঢীসুত্তং
৩১৩. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ৱড্ঢীহি ৱড্ঢমানা অৰিযসাৱিকা অৰিযায ৱড্ঢিযা ৱড্ঢতি সাৰাদাযিনী চ হোতি ৱৰাদাযিনী চ কাযস্স. কতমেহি পঞ্চহি? সদ্ধায ৱড্ঢতি, সীলেন ৱড্ঢতি, সুতেন ৱড্ঢতি, চাগেন ৱড্ঢতি, পঞ্ঞায ৱড্ঢতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ৱড্ঢীহি ৱড্ঢমানা অৰিযসাৱিকা অৰিযায ৱড্ঢিযা ৱড্ঢতি, সাৰাদাযিনী চ হোতি, ৱৰাদাযিনী চ কাযস্সা’’তি.
‘‘সদ্ধায সীলেন চ যাধ ৱড্ঢতি,
পঞ্ঞায চাগেন সুতেন চূভযং;
সা তাদিসী সীলৱতী উপাসিকা,
আদীযতি সাৰমিধেৱ অত্তনো’’তি. দসমং;
বলৱগ্গো ততিযো.
তস্সুদ্দানং –
ৱিসাৰদা পসয্হ অভিভুয্য, একং অঙ্গেন পঞ্চমং;
নাসেন্তি হেতু ঠানঞ্চ, ৱিসাৰদো ৱড্ঢিনা দসাতি.
মাতুগামসংযুত্তং সমত্তং.