৯. ছন্নৱগ্গো

১. পলোকধম্মসুত্তং

৮৪. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘‘লোকো, লোকো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, লোকোতি ৱুচ্চতী’’তি? ‘‘যং খো, আনন্দ, পলোকধম্মং, অযং ৱুচ্চতি অৰিযস্স ৱিনযে লোকো. কিঞ্চ, আনন্দ, পলোকধম্মং? চক্খু খো, আনন্দ, পলোকধম্মং, ৰূপা পলোকধম্মা, চক্খুৱিঞ্ঞাণং পলোকধম্মং, চক্খুসম্ফস্সো পলোকধম্মো, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা…পে… তম্পি পলোকধম্মং…পে… জিৱ্হা পলোকধম্মা, ৰসা পলোকধম্মা, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং পলোকধম্মং, জিৱ্হাসম্ফস্সো পলোকধম্মো, যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা…পে… তম্পি পলোকধম্মং…পে… মনো পলোকধম্মো, ধম্মা পলোকধম্মা, মনোৱিঞ্ঞাণং পলোকধম্মং, মনোসম্ফস্সো পলোকধম্মো, যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি পলোকধম্মং. যং খো, আনন্দ, পলোকধম্মং, অযং ৱুচ্চতি অৰিযস্স ৱিনযে লোকো’’তি. পঠমং.

২. সুঞ্ঞতলোকসুত্তং

৮৫. অথ খো আযস্মা আনন্দো…পে… ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘সুঞ্ঞো লোকো, সুঞ্ঞো লোকো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, সুঞ্ঞো লোকোতি ৱুচ্চতী’’তি? ‘‘যস্মা চ খো, আনন্দ, সুঞ্ঞং অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা তস্মা সুঞ্ঞো লোকোতি ৱুচ্চতি. কিঞ্চ, আনন্দ, সুঞ্ঞং অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা? চক্খু খো, আনন্দ, সুঞ্ঞং অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা. ৰূপা সুঞ্ঞা অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা, চক্খুৱিঞ্ঞাণং সুঞ্ঞং অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা, চক্খুসম্ফস্সো সুঞ্ঞো অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি সুঞ্ঞং অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা. যস্মা চ খো, আনন্দ, সুঞ্ঞং অত্তেন ৱা অত্তনিযেন ৱা, তস্মা সুঞ্ঞো লোকোতি ৱুচ্চতী’’তি. দুতিযং.

৩. সংখিত্তধম্মসুত্তং

৮৬. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰেয্য’’ন্তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, আনন্দ, চক্খু নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?

‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘ৰূপা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’…পে….

‘‘চক্খুৱিঞ্ঞাণং…পে… যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?

‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’…পে….

‘‘জিৱ্হা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’…পে….

‘‘জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং… জিৱ্হাসম্ফস্সো…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?

‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’…পে….

‘‘এৱং পস্সং, আনন্দ, সুতৱা অৰিযসাৱকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি…পে… চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি; ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি; ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. ততিযং.

৪. ছন্নসুত্তং

৮৭. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা চ সাৰিপুত্তো আযস্মা চ মহাচুন্দো আযস্মা চ ছন্নো গিজ্ঝকূটে পব্বতে ৱিহৰন্তি. তেন খো পন সমযেন যেন আযস্মা ছন্নো আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনাযস্মা মহাচুন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাচুন্দং এতদৱোচ – ‘‘আযামাৱুসো চুন্দ, যেনাযস্মা ছন্নো তেনুপসঙ্কমিস্সাম গিলানপুচ্ছকা’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা মহাচুন্দো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসি.

অথ খো আযস্মা চ সাৰিপুত্তো আযস্মা চ মহাচুন্দো যেনাযস্মা ছন্নো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদিংসু. নিসজ্জ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো আযস্মন্তং ছন্নং এতদৱোচ – ‘‘কচ্চি তে, আৱুসো ছন্ন, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি দুক্খা ৱেদনা পটিক্কমন্তি নো অভিক্কমন্তি, পটিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি নো অভিক্কমো’’তি?

‘‘ন মে, আৱুসো সাৰিপুত্ত, খমনীযং ন যাপনীযং, বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি নো পটিক্কমন্তি, অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি নো পটিক্কমো. সেয্যথাপি, আৱুসো, বলৱা পুৰিসো তিণ্হেন সিখৰেন [খগ্গেন (ক.)] মুদ্ধনি [মুদ্ধানং (সী. স্যা. কং. পী.)] অভিমত্থেয্য [অভিমন্থেয্য (সী.)]; এৱমেৱ খো, আৱুসো, অধিমত্তা ৱাতা মুদ্ধনি [মুদ্ধানং (সী. স্যা. কং. পী.)] ঊহনন্তি [উপহনন্তি (সী. স্যা. কং. পী. ক.), উহনন্তি (ক.)]. ন মে, আৱুসো, খমনীযং, ন যাপনীযং…পে… নো পটিক্কমো. সেয্যথাপি, আৱুসো, বলৱা পুৰিসো দড়্হেন ৱৰত্তক্খণ্ডেন সীসে সীসৱেঠং দদেয্য; এৱমেৱ খো, আৱুসো, অধিমত্তা সীসে সীসৱেদনা. ন মে, আৱুসো, খমনীযং, ন যাপনীযং…পে… নো পটিক্কমো. সেয্যথাপি, আৱুসো, দক্খো গোঘাতকো ৱা গোঘাতকন্তেৱাসী ৱা তিণ্হেন গোৱিকন্তনেন কুচ্ছিং পৰিকন্তেয্য; এৱমেৱ খো অধিমত্তা ৱাতা কুচ্ছিং পৰিকন্তন্তি. ন মে, আৱুসো, খমনীযং, ন যাপনীযং…পে… নো পটিক্কমো. সেয্যথাপি, আৱুসো, দ্ৱে বলৱন্তো পুৰিসা দুব্বলতৰং পুৰিসং নানাবাহাসু গহেত্ৱা অঙ্গাৰকাসুযা সন্তাপেয্যুং সম্পৰিতাপেয্যুং; এৱমেৱ খো, আৱুসো, অধিমত্তো কাযস্মিং ডাহো. ন মে, আৱুসো, খমনীযং, ন যাপনীযং, বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি নো পটিক্কমন্তি, অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি নো পটিক্কমো. সত্থং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, আহৰিস্সামি, নাৱকঙ্খামি [নাপি কঙ্খামি (ক.)] জীৱিত’’ন্তি.

‘‘মা আযস্মা ছন্নো সত্থং আহৰেসি. যাপেতাযস্মা ছন্নো, যাপেন্তং মযং আযস্মন্তং ছন্নং ইচ্ছাম. সচে আযস্মতো ছন্নস্স নত্থি সপ্পাযানি ভোজনানি, অহং আযস্মতো ছন্নস্স সপ্পাযানি ভোজনানি পৰিযেসিস্সামি. সচে আযস্মতো ছন্নস্স নত্থি সপ্পাযানি ভেসজ্জানি, অহং আযস্মতো ছন্নস্স সপ্পাযানি ভেসজ্জানি পৰিযেসিস্সামি. সচে আযস্মতো ছন্নস্স নত্থি পতিৰূপা উপট্ঠাকা, অহং আযস্মন্তং ছন্নং উপট্ঠহিস্সামি. মা আযস্মা ছন্নো সত্থং আহৰেসি. যাপেতাযস্মা ছন্নো, যাপেন্তং মযং আযস্মন্তং ছন্নং ইচ্ছামা’’তি.

‘‘ন মে, আৱুসো সাৰিপুত্ত, নত্থি সপ্পাযানি ভোজনানি; অত্থি মে সপ্পাযানি ভোজনানি. নপি মে নত্থি সপ্পাযানি ভেসজ্জানি; অত্থি মে সপ্পাযানি ভেসজ্জানি. নপি মে নত্থি পতিৰূপা উপট্ঠাকা; অত্থি মে পতিৰূপা উপট্ঠাকা. অপি চ মে, আৱুসো, সত্থা পৰিচিণ্ণো দীঘৰত্তং মনাপেনেৱ, নো অমনাপেন. এতঞ্হি, আৱুসো, সাৱকস্স পতিৰূপং যং সত্থাৰং পৰিচৰেয্য মনাপেনেৱ, নো অমনাপেন. ‘অনুপৱজ্জং [তং অনুপৱজ্জং (বহূসু)] ছন্নো ভিক্খু সত্থং আহৰিস্সতী’তি – এৱমেতং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ধাৰেহী’’তি.

‘‘পুচ্ছেয্যাম মযং আযস্মন্তং ছন্নং কঞ্চিদেৱ [কিঞ্চিদেৱ (স্যা. কং. পী. ক.)] দেসং, সচে আযস্মা ছন্নো ওকাসং কৰোতি পঞ্হস্স ৱেয্যাকৰণাযা’’তি. ‘‘পুচ্ছাৱুসো সাৰিপুত্ত, সুত্ৱা ৱেদিস্সামা’’তি.

‘‘চক্খুং, আৱুসো ছন্ন, চক্খুৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সসি…পে… জিৱ্হং, আৱুসো ছন্ন, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সসি…পে… মনং, আৱুসো ছন্ন, মনোৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সসী’’তি?

‘‘চক্খুং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, চক্খুৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সামি…পে… জিৱ্হং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সামি…পে… মনং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, মনোৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সামী’’তি.

‘‘চক্খুস্মিং, আৱুসো ছন্ন, চক্খুৱিঞ্ঞাণে চক্খুৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু কিং দিস্ৱা কিং অভিঞ্ঞায চক্খুং চক্খুৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সসি… জিৱ্হায, আৱুসো ছন্ন, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণে জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু কিং দিস্ৱা কিং অভিঞ্ঞায জিৱ্হং জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সসি… মনস্মিং, আৱুসো ছন্ন, মনোৱিঞ্ঞাণে মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু কিং দিস্ৱা কিং অভিঞ্ঞায মনং মনোৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সসী’’তি?

‘‘চক্খুস্মিং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, চক্খুৱিঞ্ঞাণে চক্খুৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু নিৰোধং দিস্ৱা নিৰোধং অভিঞ্ঞায চক্খুং চক্খুৱিঞ্ঞাণং চক্খুৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সামি…পে… জিৱ্হায, আৱুসো সাৰিপুত্ত, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণে জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু নিৰোধং দিস্ৱা নিৰোধং অভিঞ্ঞায জিৱ্হং জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সামি…পে… মনস্মিং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, মনোৱিঞ্ঞাণে মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু নিৰোধং দিস্ৱা নিৰোধং অভিঞ্ঞায মনং মনোৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বে ধম্মে ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সামী’’তি.

এৱং ৱুত্তে, আযস্মা মহাচুন্দো আযস্মন্তং ছন্নং এতদৱোচ – ‘‘তস্মাতিহ, আৱুসো ছন্ন, ইদম্পি তস্স ভগৱতো সাসনং নিচ্চকপ্পং সাধুকং মনসি কাতব্বং – ‘নিস্সিতস্স চলিতং, অনিস্সিতস্স চলিতং নত্থি. চলিতে অসতি পস্সদ্ধি হোতি. পস্সদ্ধিযা সতি নতি ন হোতি. নতিযা অসতি আগতিগতি ন হোতি. আগতিগতিযা অসতি চুতূপপাতো ন হোতি. চুতূপপাতে অসতি নেৱিধ ন হুৰং ন উভযমন্তৰেন. এসেৱন্তো দুক্খস্সা’’’তি.

অথ খো আযস্মা চ সাৰিপুত্তো আযস্মা চ মহাচুন্দো আযস্মন্তং ছন্নং ইমিনা ওৱাদেন ওৱদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমিংসু. অথ খো আযস্মা ছন্নো অচিৰপক্কন্তেসু তেসু আযস্মন্তেসু সত্থং আহৰেসি.

অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আযস্মতা, ভন্তে, ছন্নেন সত্থং আহৰিতং. তস্স কা গতি কো অভিসম্পৰাযো’’তি? ‘‘ননু তে, সাৰিপুত্ত, ছন্নেন ভিক্খুনা সম্মুখাযেৱ অনুপৱজ্জতা ব্যাকতা’’তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে, পুব্বৱিজ্জনং [পুব্বৱিচিৰং (সী.), পুব্বৱিজ্ঝনং (পী.), পুব্বজিৰং (ম. নি. ৩.৩৯৪] নাম ৱজ্জিগামো. তত্থাযস্মতো ছন্নস্স মিত্তকুলানি সুহজ্জকুলানি উপৱজ্জকুলানী’’তি. ‘‘হোন্তি হেতে, সাৰিপুত্ত, ছন্নস্স ভিক্খুনো মিত্তকুলানি সুহজ্জকুলানি উপৱজ্জকুলানি. ন খো পনাহং, সাৰিপুত্ত, এত্তাৱতা সউপৱজ্জোতি ৱদামি. যো খো, সাৰিপুত্ত, তঞ্চ কাযং নিক্খিপতি, অঞ্ঞঞ্চ কাযং উপাদিযতি, তমহং সউপৱজ্জোতি ৱদামি. তং ছন্নস্স ভিক্খুনো নত্থি. ‘অনুপৱজ্জং ছন্নেন ভিক্খুনা সত্থং আহৰিত’ন্তি – এৱমেতং, সাৰিপুত্ত, ধাৰেহী’’তি. চতুত্থং.

৫. পুণ্ণসুত্তং

৮৮. অথ [সাৱত্থিনিদানং. অথ (?) ম. নি. ৩.৩৯৫ পস্সিতব্বং] খো আযস্মা পুণ্ণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা পুণ্ণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰেয্য’’ন্তি.

‘‘সন্তি খো, পুণ্ণ, চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৱদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অভিনন্দতো অভিৱদতো অজ্ঝোসায তিট্ঠতো উপ্পজ্জতি নন্দী. ‘নন্দিসমুদযা দুক্খসমুদযো, পুণ্ণা’তি ৱদামি…পে… সন্তি খো, পুণ্ণ, জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা…পে… সন্তি খো, পুণ্ণ, মনোৱিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৱদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অভিনন্দতো অভিৱদতো অজ্ঝোসায তিট্ঠতো উপ্পজ্জতি নন্দী. ‘নন্দিসমুদযা দুক্খসমুদযো, পুণ্ণা’তি ৱদামি.

‘‘সন্তি খো, পুণ্ণ, চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৱদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি, তস্স তং অনভিনন্দতো অনভিৱদতো অনজ্ঝোসায তিট্ঠতো নিৰুজ্ঝতি নন্দী. ‘নন্দিনিৰোধা দুক্খনিৰোধো, পুণ্ণা’তি ৱদামি…পে… সন্তি খো, পুণ্ণ, মনোৱিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৱদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি, তস্স তং অনভিনন্দতো অনভিৱদতো অনজ্ঝোসায তিট্ঠতো নিৰুজ্ঝতি নন্দী. ‘নন্দিনিৰোধা দুক্খনিৰোধো, পুণ্ণা’তি ৱদামি.

‘‘ইমিনা ত্ৱং [ইমিনা চ ত্ৱং], পুণ্ণ, মযা সংখিত্তেন ওৱাদেন ওৱদিতো কতমস্মিং [কতৰস্মিং (ম. নি. ৩.৩৯৫)] জনপদে ৱিহৰিস্সসী’’তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে, সুনাপৰন্তো নাম জনপদো, তত্থাহং ৱিহৰিস্সামী’’তি.

‘‘চণ্ডা খো, পুণ্ণ, সুনাপৰন্তকা মনুস্সা; ফৰুসা খো, পুণ্ণ, সুনাপৰন্তকা মনুস্সা. সচে তং, পুণ্ণ, সুনাপৰন্তকা মনুস্সা অক্কোসিস্সন্তি পৰিভাসিস্সন্তি, তত্ৰ তে, পুণ্ণ, কিন্তি ভৱিস্সতী’’তি?

‘‘সচে মং, ভন্তে, সুনাপৰন্তকা মনুস্সা অক্কোসিস্সন্তি পৰিভাসিস্সন্তি, তত্ৰ মে এৱং ভৱিস্সতি – ‘ভদ্দকা ৱতিমে সুনাপৰন্তকা মনুস্সা, সুভদ্দকা ৱতিমে সুনাপৰন্তকা মনুস্সা, যং মে [মং (সব্বত্থ)] নযিমে পাণিনা পহাৰং দেন্তী’তি. এৱমেত্থ [এৱম্মেত্থ (?)], ভগৱা, ভৱিস্সতি; এৱমেত্থ, সুগত, ভৱিস্সতী’’তি.

‘‘সচে পন তে, পুণ্ণ, সুনাপৰন্তকা মনুস্সা পাণিনা পহাৰং দস্সন্তি, তত্ৰ পন তে, পুণ্ণ, কিন্তি ভৱিস্সতী’’তি?

‘‘সচে মে, ভন্তে, সুনাপৰন্তকা মনুস্সা পাণিনা পহাৰং দস্সন্তি, তত্ৰ মে এৱং ভৱিস্সতি – ‘ভদ্দকা ৱতিমে সুনাপৰন্তকা মনুস্সা, সুভদ্দকা ৱতিমে সুনাপৰন্তকা মনুস্সা, যং মে [এৱম্মেত্থ (?)] নযিমে লেড্ডুনা পহাৰং দেন্তী’তি. এৱমেত্থ, ভগৱা, ভৱিস্সতি; এৱমেত্থ, সুগত, ভৱিস্সতী’’তি.

‘‘সচে পন তে, পুণ্ণ, সুনাপৰন্তকা মনুস্সা লেড্ডুনা পহাৰং দস্সন্তি, তত্ৰ পন তে, পুণ্ণ, কিন্তি ভৱিস্সতী’’তি?

‘‘সচে মে, ভন্তে, সুনাপৰন্তকা মনুস্সা লেড্ডুনা পহাৰং দস্সন্তি, তত্ৰ মে এৱং ভৱিস্সতি – ‘ভদ্দকা ৱতিমে সুনাপৰন্তকা মনুস্সা, সুভদ্দকা ৱতিমে সুনাপৰন্তকা মনুস্সা, যং মে নযিমে দণ্ডেন পহাৰং দেন্তী’তি. এৱমেত্থ, ভগৱা, ভৱিস্সতি; এৱমেত্থ, সুগত, ভৱিস্সতী’’তি.

‘‘সচে পন পুণ্ণ, সুনাপৰন্তকা মনুস্সা দণ্ডেন পহাৰং দস্সন্তি, তত্ৰ পন তে, পুণ্ণ, কিন্তি ভৱিস্সতী’’তি?

‘‘সচে মে, ভন্তে, সুনাপৰন্তকা মনুস্সা দণ্ডেন পহাৰং দস্সন্তি, তত্ৰ মে এৱং ভৱিস্সতি – ‘ভদ্দকা ৱতিমে সুনাপৰন্তকা মনুস্সা, সুভদ্দকা ৱতিমে সুনাপৰন্তকা মনুস্সা, যং মে নযিমে সত্থেন পহাৰং দেন্তী’তি. এৱমেত্থ, ভগৱা, ভৱিস্সতি; এৱমেত্থ, সুগত, ভৱিস্সতী’’তি.

‘‘সচে পন তে, পুণ্ণ, সুনাপৰন্তকা মনুস্সা সত্থেন পহাৰং দস্সন্তি, তত্ৰ পন তে, পুণ্ণ, কিন্তি ভৱিস্সতী’’তি?

‘‘সচে মে, ভন্তে, সুনাপৰন্তকা মনুস্সা সত্থেন পহাৰং দস্সন্তি, তত্ৰ মে এৱং ভৱিস্সতি – ‘ভদ্দকা ৱতিমে সুনাপৰন্তকা মনুস্সা, সুভদ্দকা ৱতিমে সুনাপৰন্তকা মনুস্সা, যং মং নযিমে তিণ্হেন সত্থেন জীৱিতা ৱোৰোপেন্তী’তি. এৱমেত্থ, ভগৱা, ভৱিস্সতি; এৱমেত্থ, সুগত, ভৱিস্সতী’’তি.

‘‘সচে পন তং, পুণ্ণ, সুনাপৰন্তকা মনুস্সা তিণ্হেন সত্থেন জীৱিতা ৱোৰোপেস্সন্তি, তত্ৰ পন তে, পুণ্ণ, কিন্তি ভৱিস্সতী’’তি?

‘‘সচে মং, ভন্তে, সুনাপৰন্তকা মনুস্সা তিণ্হেন সত্থেন জীৱিতা ৱোৰোপেস্সন্তি, তত্ৰ মে এৱং ভৱিস্সতি – ‘সন্তি খো তস্স ভগৱতো সাৱকা কাযেন চ জীৱিতেন চ অট্টীযমানা হৰাযমানা জিগুচ্ছমানা সত্থহাৰকং পৰিযেসন্তি, তং মে ইদং অপৰিযিট্ঠঞ্ঞেৱ সত্থহাৰকং লদ্ধ’ন্তি. এৱমেত্থ, ভগৱা, ভৱিস্সতি; এৱমেত্থ, সুগত, ভৱিস্সতী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, পুণ্ণ! সক্খিস্সসি খো ত্ৱং, পুণ্ণ, ইমিনা দমূপসমেন সমন্নাগতো সুনাপৰন্তস্মিং জনপদে ৱত্থুং. যস্স দানি ত্ৱং, পুণ্ণ, কালং মঞ্ঞসী’’তি.

অথ খো আযস্মা পুণ্ণো ভগৱতো ৱচনং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন সুনাপৰন্তো জনপদো তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন সুনাপৰন্তো জনপদো তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং আযস্মা পুণ্ণো সুনাপৰন্তস্মিং জনপদে ৱিহৰতি. অথ খো আযস্মা পুণ্ণো তেনেৱন্তৰৱস্সেন পঞ্চমত্তানি উপাসকসতানি পটিৱেদেসি [পটিপাদেসি (সী. পী.), পটিদেসেসি (স্যা. কং.)]. তেনেৱন্তৰৱস্সেন পঞ্চমত্তানি উপাসিকাসতানি পটিৱেদেসি. তেনেৱন্তৰৱস্সেন তিস্সো ৱিজ্জা সচ্ছাকাসি. তেনেৱন্তৰৱস্সেন পৰিনিব্বাযি.

অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু…পে… একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘যো সো, ভন্তে, পুণ্ণো নাম কুলপুত্তো ভগৱতা সংখিত্তেন ওৱাদেন ওৱদিতো, সো কালঙ্কতো. তস্স কা গতি কো অভিসম্পৰাযো’’তি?

‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৱে, পুণ্ণো কুলপুত্তো [কুলপুত্তো অহোসি (সব্বত্থ)], পচ্চপাদি [সচ্চৱাদী (স্যা. কং. ক.)] ধম্মস্সানুধম্মং, ন চ মং ধম্মাধিকৰণং ৱিহেসেসি [ৱিহেঠেসি (সী. স্যা. কং.)]. পৰিনিব্বুতো, ভিক্খৱে, পুণ্ণো কুলপুত্তো’’তি. পঞ্চমং.

৬. বাহিযসুত্তং

৮৯. অথ খো আযস্মা বাহিযো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা বাহিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰেয্য’’ন্তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, বাহিয, চক্খু নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?

‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘ৰূপা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’…পে… চক্খুৱিঞ্ঞাণং…পে… চক্খুসম্ফস্সো…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?

‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘এৱং পস্সং, বাহিয, সুতৱা অৰিযসাৱকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ৰূপেসুপি নিব্বিন্দতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি; ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি; ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি.

অথ খো আযস্মা বাহিযো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো আযস্মা বাহিযো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো চ পনাযস্মা বাহিযো অৰহতং অহোসীতি. ছট্ঠং.

৭. পঠমএজাসুত্তং

৯০. ‘‘এজা, ভিক্খৱে, ৰোগো, এজা গণ্ডো, এজা সল্লং. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, তথাগতো অনেজো ৱিহৰতি ৱীতসল্লো. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চেপি আকঙ্খেয্য ‘অনেজো ৱিহৰেয্যং [ৱিহৰেয্য (সী. পী. ক.)] ৱীতসল্লো’তি, চক্খুং ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুস্মিং ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুতো ন মঞ্ঞেয্য, চক্খু মেতি ন মঞ্ঞেয্য; ৰূপে ন মঞ্ঞেয্য, ৰূপেসু ন মঞ্ঞেয্য, ৰূপতো ন মঞ্ঞেয্য, ৰূপা মেতি ন মঞ্ঞেয্য; চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুৱিঞ্ঞাণস্মিং ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুৱিঞ্ঞাণতো ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুৱিঞ্ঞাণং মেতি ন মঞ্ঞেয্য; চক্খুসম্ফস্সং ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুসম্ফস্সস্মিং ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুসম্ফস্সতো ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুসম্ফস্সো মেতি ন মঞ্ঞেয্য. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি ন মঞ্ঞেয্য, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞেয্য, ততোপি ন মঞ্ঞেয্য, তং মেতি ন মঞ্ঞেয্য.

‘‘সোতং ন মঞ্ঞেয্য…পে… ঘানং ন মঞ্ঞেয্য…পে… জিৱ্হং ন মঞ্ঞেয্য, জিৱ্হায ন মঞ্ঞেয্য, জিৱ্হাতো ন মঞ্ঞেয্য, জিৱ্হা মেতি ন মঞ্ঞেয্য; ৰসে ন মঞ্ঞেয্য…পে… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞেয্য…পে… জিৱ্হাসম্ফস্সং ন মঞ্ঞেয্য…পে… যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি ন মঞ্ঞেয্য, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞেয্য, ততোপি ন মঞ্ঞেয্য, তং মেতি ন মঞ্ঞেয্য.

‘‘কাযং ন মঞ্ঞেয্য…পে… মনং ন মঞ্ঞেয্য, মনস্মিং ন মঞ্ঞেয্য, মনতো ন মঞ্ঞেয্য, মনো মেতি ন মঞ্ঞেয্য; ধম্মে ন মঞ্ঞেয্য…পে… মনো ৱিঞ্ঞাণং…পে… মনোসম্ফস্সং…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি ন মঞ্ঞেয্য, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞেয্য, ততোপি ন মঞ্ঞেয্য, তং মেতি ন মঞ্ঞেয্য; সব্বং ন মঞ্ঞেয্য, সব্বস্মিং ন মঞ্ঞেয্য, সব্বতো ন মঞ্ঞেয্য, সব্বং মেতি ন মঞ্ঞেয্য.

‘‘সো এৱং অমঞ্ঞমানো ন কিঞ্চিপি লোকে উপাদিযতি. অনুপাদিযং ন পৰিতস্সতি. অপৰিতস্সং পচ্চত্তঞ্ঞেৱ পৰিনিব্বাযতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. সত্তমং.

৮. দুতিযএজাসুত্তং

৯১. ‘‘এজা, ভিক্খৱে, ৰোগো, এজা গণ্ডো, এজা সল্লং. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, তথাগতো অনেজো ৱিহৰতি ৱীতসল্লো. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চেপি আকঙ্খেয্য ‘অনেজো ৱিহৰেয্যং ৱীতসল্লো’তি, চক্খুং ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুস্মিং ন মঞ্ঞেয্য, চক্খুতো ন মঞ্ঞেয্য, চক্খু মেতি ন মঞ্ঞেয্য; ৰূপে ন মঞ্ঞেয্য… চক্খুৱিঞ্ঞাণং… চক্খুসম্ফস্সং… যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি ন মঞ্ঞেয্য, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞেয্য, ততোপি ন মঞ্ঞেয্য, তং মেতি ন মঞ্ঞেয্য. যঞ্হি, ভিক্খৱে, মঞ্ঞতি, যস্মিং মঞ্ঞতি, যতো মঞ্ঞতি, যং মেতি মঞ্ঞতি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা. অঞ্ঞথাভাৱী ভৱসত্তো লোকো ভৱমেৱ অভিনন্দতি…পে….

‘‘জিৱ্হং ন মঞ্ঞেয্য, জিৱ্হায ন মঞ্ঞেয্য, জিৱ্হাতো ন মঞ্ঞেয্য, জিৱ্হা মেতি ন মঞ্ঞেয্য; ৰসে ন মঞ্ঞেয্য… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং… জিৱ্হাসম্ফস্সং… যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি ন মঞ্ঞেয্য, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞেয্য, ততোপি ন মঞ্ঞেয্য, তং মেতি ন মঞ্ঞেয্য. যঞ্হি, ভিক্খৱে, মঞ্ঞতি, যস্মিং মঞ্ঞতি, যতো মঞ্ঞতি, যং মেতি মঞ্ঞতি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা. অঞ্ঞথাভাৱী ভৱসত্তো লোকো ভৱমেৱ অভিনন্দতি…পে….

‘‘মনং ন মঞ্ঞেয্য, মনস্মিং ন মঞ্ঞেয্য, মনতো ন মঞ্ঞেয্য, মনো মেতি ন মঞ্ঞেয্য… মনোৱিঞ্ঞাণং… মনোসম্ফস্সং… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি ন মঞ্ঞেয্য, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞেয্য, ততোপি ন মঞ্ঞেয্য, তং মেতি ন মঞ্ঞেয্য. যঞ্হি, ভিক্খৱে, মঞ্ঞতি, যস্মিং মঞ্ঞতি, যতো মঞ্ঞতি, যং মেতি মঞ্ঞতি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা. অঞ্ঞথাভাৱী ভৱসত্তো লোকো ভৱমেৱ অভিনন্দতি.

‘‘যাৱতা, ভিক্খৱে, খন্ধধাতুআযতনা তম্পি ন মঞ্ঞেয্য, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞেয্য, ততোপি ন মঞ্ঞেয্য, তং মেতি ন মঞ্ঞেয্য. সো এৱং অমঞ্ঞমানো ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি. অনুপাদিযং ন পৰিতস্সতি. অপৰিতস্সং পচ্চত্তঞ্ঞেৱ পৰিনিব্বাযতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমদ্ৱযসুত্তং

৯২. ‘‘দ্ৱযং ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, দ্ৱযং? চক্খুঞ্চেৱ ৰূপা চ, সোতঞ্চেৱ সদ্দা চ, ঘানঞ্চেৱ গন্ধা চ, জিৱ্হা চেৱ ৰসা চ, কাযো চেৱ ফোট্ঠব্বা চ, মনো চেৱ ধম্মা চ – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দ্ৱযং.

‘‘যো, ভিক্খৱে, এৱং ৱদেয্য – ‘অহমেতং দ্ৱযং পচ্চক্খায অঞ্ঞং দ্ৱযং পঞ্ঞপেস্সামী’তি, তস্স ৱাচাৱত্থুকমেৱস্স. পুট্ঠো চ ন সম্পাযেয্য. উত্তৰিঞ্চ ৱিঘাতং আপজ্জেয্য. তং কিস্স হেতু? যথা তং, ভিক্খৱে, অৱিসযস্মি’’ন্তি. নৱমং.

১০. দুতিযদ্ৱযসুত্তং

৯৩. ‘‘দ্ৱযং, ভিক্খৱে, পটিচ্চ ৱিঞ্ঞাণং সম্ভোতি. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, দ্ৱযং পটিচ্চ ৱিঞ্ঞাণং সম্ভোতি? চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণং. চক্খু অনিচ্চং ৱিপৰিণামি অঞ্ঞথাভাৱি. ৰূপা অনিচ্চা ৱিপৰিণামিনো অঞ্ঞথাভাৱিনো. ইত্থেতং দ্ৱযং চলঞ্চেৱ ব্যথঞ্চ অনিচ্চং ৱিপৰিণামি অঞ্ঞথাভাৱি. চক্খুৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চং ৱিপৰিণামি অঞ্ঞথাভাৱি. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায, সোপি হেতু সোপি পচ্চযো অনিচ্চো ৱিপৰিণামী অঞ্ঞথাভাৱী. অনিচ্চং খো পন, ভিক্খৱে, পচ্চযং পটিচ্চ উপ্পন্নং চক্খুৱিঞ্ঞাণং কুতো নিচ্চং ভৱিস্সতি! যা খো, ভিক্খৱে, ইমেসং তিণ্ণং ধম্মানং সঙ্গতি সন্নিপাতো সমৱাযো, অযং ৱুচ্চতি চক্খুসম্ফস্সো. চক্খুসম্ফস্সোপি অনিচ্চো ৱিপৰিণামী অঞ্ঞথাভাৱী. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো চক্খুসম্ফস্সস্স উপ্পাদায, সোপি হেতু সোপি পচ্চযো অনিচ্চো ৱিপৰিণামী অঞ্ঞথাভাৱী. অনিচ্চং খো পন, ভিক্খৱে, পচ্চযং পটিচ্চ উপ্পন্নো চক্খুসম্ফস্সো কুতো নিচ্চো ভৱিস্সতি! ফুট্ঠো, ভিক্খৱে, ৱেদেতি, ফুট্ঠো চেতেতি, ফুট্ঠো সঞ্জানাতি. ইত্থেতেপি ধম্মা চলা চেৱ ব্যথা চ অনিচ্চা ৱিপৰিণামিনো অঞ্ঞথাভাৱিনো. সোতং…পে….

‘‘জিৱ্হঞ্চ পটিচ্চ ৰসে চ উপ্পজ্জতি জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং. জিৱ্হা অনিচ্চা ৱিপৰিণামী অঞ্ঞথাভাৱী [ৱিপৰিণামিনী অঞ্ঞথাভাৱিনী (?)]. ৰসা অনিচ্চা ৱিপৰিণামিনো অঞ্ঞথাভাৱিনো. ইত্থেতং দ্ৱযং চলঞ্চেৱ ব্যথঞ্চ অনিচ্চং ৱিপৰিণামি অঞ্ঞথাভাৱি. জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চং ৱিপৰিণামি অঞ্ঞথাভাৱি. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায, সোপি হেতু সোপি পচ্চযো অনিচ্চো ৱিপৰিণামী অঞ্ঞথাভাৱী. অনিচ্চং খো পন, ভিক্খৱে, পচ্চযং পটিচ্চ উপ্পন্নং জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং, কুতো নিচ্চং ভৱিস্সতি! যা খো, ভিক্খৱে, ইমেসং তিণ্ণং ধম্মানং সঙ্গতি সন্নিপাতো সমৱাযো, অযং ৱুচ্চতি জিৱ্হাসম্ফস্সো. জিৱ্হাসম্ফস্সোপি অনিচ্চো ৱিপৰিণামী অঞ্ঞথাভাৱী. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো জিৱ্হাসম্ফস্সস্স উপ্পাদায, সোপি হেতু সোপি পচ্চযো অনিচ্চো ৱিপৰিণামী অঞ্ঞথাভাৱী. অনিচ্চং খো পন, ভিক্খৱে, পচ্চযং পটিচ্চ উপ্পন্নো জিৱ্হাসম্ফস্সো, কুতো নিচ্চো ভৱিস্সতি! ফুট্ঠো, ভিক্খৱে, ৱেদেতি, ফুট্ঠো চেতেতি, ফুট্ঠো সঞ্জানাতি. ইত্থেতেপি ধম্মা চলা চেৱ ব্যথা চ অনিচ্চা ৱিপৰিণামিনো অঞ্ঞথাভাৱিনো. কাযং…পে….

‘‘মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৱিঞ্ঞাণং. মনো অনিচ্চো ৱিপৰিণামী অঞ্ঞথাভাৱী. ধম্মা অনিচ্চা ৱিপৰিণামিনো অঞ্ঞথাভাৱিনো. ইত্থেতং দ্ৱযং চলঞ্চেৱ ব্যথঞ্চ অনিচ্চং ৱিপৰিণামি অঞ্ঞথাভাৱি. মনোৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চং ৱিপৰিণামি অঞ্ঞথাভাৱি. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো মনোৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায, সোপি হেতু সোপি পচ্চযো অনিচ্চো ৱিপৰিণামী অঞ্ঞথাভাৱী. অনিচ্চং খো পন, ভিক্খৱে, পচ্চযং পটিচ্চ উপ্পন্নং মনোৱিঞ্ঞাণং, কুতো নিচ্চং ভৱিস্সতি! যা খো, ভিক্খৱে, ইমেসং তিণ্ণং ধম্মানং সঙ্গতি সন্নিপাতো সমৱাযো, অযং ৱুচ্চতি মনোসম্ফস্সো. মনোসম্ফস্সোপি অনিচ্চো ৱিপৰিণামী অঞ্ঞথাভাৱী. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো মনোসম্ফস্সস্স উপ্পাদায, সোপি হেতু সোপি পচ্চযো অনিচ্চো ৱিপৰিণামী অঞ্ঞথাভাৱী. অনিচ্চং খো পন, ভিক্খৱে, পচ্চযং পটিচ্চ উপ্পন্নো মনোসম্ফস্সো, কুতো নিচ্চো ভৱিস্সতি! ফুট্ঠো, ভিক্খৱে, ৱেদেতি, ফুট্ঠো চেতেতি, ফুট্ঠো সঞ্জানাতি. ইত্থেতেপি ধম্মা চলা চেৱ ব্যথা চ অনিচ্চা ৱিপৰিণামিনো অঞ্ঞথাভাৱিনো. এৱং খো, ভিক্খৱে, দ্ৱযং পটিচ্চ ৱিঞ্ঞাণং সম্ভোতী’’তি. দসমং.

ছন্নৱগ্গো নৱমো.

তস্সুদ্দানং –

পলোকসুঞ্ঞা সংখিত্তং, ছন্নো পুণ্ণো চ বাহিযো;

এজেন চ দুৱে ৱুত্তা, দ্ৱযেহি অপৰে দুৱেতি.