৭. মিগজালৱগ্গো
১. পঠমমিগজালসুত্তং
৬৩. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা মিগজালো যেন ভগৱা…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মিগজালো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘একৱিহাৰী, একৱিহাৰী’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, একৱিহাৰী হোতি, কিত্তাৱতা চ পন সদুতিযৱিহাৰী হোতী’’তি?
‘‘সন্তি খো, মিগজাল, চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৱদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অভিনন্দতো অভিৱদতো অজ্ঝোসায তিট্ঠতো উপ্পজ্জতি নন্দী [নন্দি (সী. স্যা. কং. পী.)]. নন্দিযা সতি সাৰাগো হোতি; সাৰাগে সতি সংযোগো হোতি. নন্দিসংযোজনসংযুত্তো খো, মিগজাল, ভিক্খু সদুতিযৱিহাৰীতি ৱুচ্চতি. সন্তি…পে… সন্তি খো, মিগজাল, জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৱদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অভিনন্দতো অভিৱদতো অজ্ঝোসায তিট্ঠতো উপ্পজ্জতি নন্দী. নন্দিযা সতি সাৰাগো হোতি; সাৰাগে সতি সংযোগো হোতি. নন্দিসংযোজনসংযুত্তো খো, মিগজাল, ভিক্খু সদুতিযৱিহাৰীতি ৱুচ্চতি. এৱংৱিহাৰী চ, মিগজাল, ভিক্খু কিঞ্চাপি অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৱতি অপ্পসদ্দানি অপ্পনিগ্ঘোসানি ৱিজনৱাতানি মনুস্সৰাহস্সেয্যকানি [মনুস্সৰাহসেয্যকানি (সী. স্যা. কং. পী.)] পটিসল্লানসাৰুপ্পানি; অথ খো সদুতিযৱিহাৰীতি ৱুচ্চতি. তং কিস্স হেতু? তণ্হা হিস্স দুতিযা, সাস্স অপ্পহীনা. তস্মা সদুতিযৱিহাৰী’’তি ৱুচ্চতি.
‘‘সন্তি চ খো, মিগজাল, চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৱদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অনভিনন্দতো অনভিৱদতো অনজ্ঝোসায তিট্ঠতো নন্দী নিৰুজ্ঝতি. নন্দিযা অসতি সাৰাগো ন হোতি; সাৰাগে অসতি সংযোগো ন হোতি. নন্দিসংযোজনৱিসংযুত্তো খো, মিগজাল, ভিক্খু একৱিহাৰীতি ৱুচ্চতি…পে… সন্তি চ খো, মিগজাল, জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা…পে… সন্তি চ খো, মিগজাল, মনোৱিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৱদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অনভিনন্দতো অনভিৱদতো অনজ্ঝোসায তিট্ঠতো নন্দী নিৰুজ্ঝতি. নন্দিযা অসতি সাৰাগো ন হোতি; সাৰাগে অসতি সংযোগো ন হোতি. নন্দিসংযোজনৱিপ্পযুত্তো খো, মিগজাল, ভিক্খু একৱিহাৰীতি ৱুচ্চতি. এৱংৱিহাৰী চ, মিগজাল, ভিক্খু কিঞ্চাপি গামন্তে ৱিহৰতি আকিণ্ণো ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি ৰাজূহি ৰাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৱকেহি. অথ খো একৱিহাৰীতি ৱুচ্চতি. তং কিস্স হেতু? তণ্হা হিস্স দুতিযা, সাস্স পহীনা. তস্মা একৱিহাৰীতি ৱুচ্চতী’’তি. পঠমং.
২. দুতিযমিগজালসুত্তং
৬৪. অথ খো আযস্মা মিগজালো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মিগজালো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰেয্য’’ন্তি.
‘‘সন্তি খো, মিগজাল, চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৱদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অভিনন্দতো অভিৱদতো অজ্ঝোসায তিট্ঠতো উপ্পজ্জতি নন্দী. নন্দিসমুদযা দুক্খসমুদযো, মিগজালাতি ৱদামি…পে… সন্তি চ খো, মিগজাল, জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা…পে… সন্তি চ খো, মিগজাল, মনোৱিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৱদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অভিনন্দতো অভিৱদতো অজ্ঝোসায তিট্ঠতো উপ্পজ্জতি নন্দী. নন্দিসমুদযা দুক্খসমুদযো, মিগজালাতি ৱদামি.
‘‘সন্তি চ খো, মিগজাল, চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৱদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অনভিনন্দতো অনভিৱদতো অনজ্ঝোসায তিট্ঠতো নন্দী নিৰুজ্ঝতি. নন্দিনিৰোধা দুক্খনিৰোধো, মিগজালাতি ৱদামি…পে… সন্তি চ খো, মিগজাল, জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা ইট্ঠা কন্তা…পে… সন্তি চ খো, মিগজাল, মনোৱিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. তঞ্চে ভিক্খু নাভিনন্দতি নাভিৱদতি নাজ্ঝোসায তিট্ঠতি. তস্স তং অনভিনন্দতো অনভিৱদতো অনজ্ঝোসায তিট্ঠতো নন্দী নিৰুজ্ঝতি. নন্দিনিৰোধা দুক্খনিৰোধো, মিগজালাতি ৱদামী’’তি.
অথ খো আযস্মা মিগজালো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো আযস্মা মিগজালো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰতো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো চ পনাযস্মা মিগজালো অৰহতং অহোসীতি. দুতিযং.
৩. পঠমসমিদ্ধিমাৰপঞ্হাসুত্তং
৬৫. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. অথ খো আযস্মা সমিদ্ধি যেন ভগৱা…পে… ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘মাৰো, মাৰো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, মাৰো ৱা অস্স মাৰপঞ্ঞত্তি ৱা’’তি?
‘‘যত্থ খো, সমিদ্ধি, অত্থি চক্খু, অত্থি ৰূপা, অত্থি চক্খুৱিঞ্ঞাণং, অত্থি চক্খুৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা, অত্থি তত্থ মাৰো ৱা মাৰপঞ্ঞত্তি ৱা. অত্থি সোতং, অত্থি সদ্দা, অত্থি সোতৱিঞ্ঞাণং, অত্থি সোতৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা, অত্থি তত্থ মাৰো ৱা মাৰপঞ্ঞত্তি ৱা. অত্থি ঘানং, অত্থি গন্ধা, অত্থি ঘানৱিঞ্ঞাণং, অত্থি ঘানৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা, অত্থি তত্থ মাৰো ৱা মাৰপঞ্ঞত্তি ৱা. অত্থি জিৱ্হা, অত্থি ৰসা, অত্থি জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং, অত্থি জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা, অত্থি তত্থ মাৰো ৱা মাৰপঞ্ঞত্তি ৱা. অত্থি কাযো, অত্থি ফোট্ঠব্বা, অত্থি কাযৱিঞ্ঞাণং, অত্থি কাযৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা, অত্থি তত্থ মাৰো ৱা মাৰপঞ্ঞত্তি ৱা. অত্থি মনো, অত্থি ধম্মা, অত্থি মনোৱিঞ্ঞাণং, অত্থি মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা, অত্থি তত্থ মাৰো ৱা মাৰপঞ্ঞত্তি ৱা.
‘‘যত্থ চ খো, সমিদ্ধি, নত্থি চক্খু, নত্থি ৰূপা, নত্থি চক্খুৱিঞ্ঞাণং, নত্থি চক্খুৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা, নত্থি তত্থ মাৰো ৱা মাৰপঞ্ঞত্তি ৱা. নত্থি সোতং…পে… নত্থি ঘানং…পে… নত্থি জিৱ্হা, নত্থি ৰসা, নত্থি জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং, নত্থি জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা, নত্থি তত্থ মাৰো ৱা মাৰপঞ্ঞত্তি ৱা. নত্থি কাযো…পে…. নত্থি মনো, নত্থি ধম্মা, নত্থি মনোৱিঞ্ঞাণং, নত্থি মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা, নত্থি তত্থ মাৰো ৱা মাৰপঞ্ঞত্তি ৱা’’তি. ততিযং.
৪. সমিদ্ধিসত্তপঞ্হাসুত্তং
৬৬. ‘‘‘সত্তো, সত্তো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, সত্তো ৱা অস্স সত্তপঞ্ঞত্তি ৱা’’তি…পে…. চতুত্থং.
৫. সমিদ্ধিদুক্খপঞ্হাসুত্তং
৬৭. ‘‘‘দুক্খং, দুক্খ’ন্তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, দুক্খং ৱা অস্স দুক্খপঞ্ঞত্তি ৱা’’তি…পে…. পঞ্চমং.
৬. সমিদ্ধিলোকপঞ্হাসুত্তং
৬৮. ‘‘‘লোকো, লোকো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, লোকো ৱা অস্স লোকপঞ্ঞত্তি ৱা’’তি? যত্থ খো, সমিদ্ধি, অত্থি চক্খু, অত্থি ৰূপা, অত্থি চক্খুৱিঞ্ঞাণং, অত্থি চক্খুৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা, অত্থি তত্থ লোকো ৱা লোকপঞ্ঞত্তি ৱাতি…পে… অত্থি জিৱ্হা…পে… অত্থি মনো, অত্থি ধম্মা, অত্থি মনোৱিঞ্ঞাণং, অত্থি মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা, অত্থি তত্থ লোকো ৱা লোকপঞ্ঞত্তি ৱা.
‘‘যত্থ চ খো, সমিদ্ধি, নত্থি চক্খু, নত্থি ৰূপা, নত্থি চক্খুৱিঞ্ঞাণং, নত্থি চক্খুৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা, নত্থি তত্থ লোকো ৱা লোকপঞ্ঞত্তি ৱা…পে… নত্থি জিৱ্হা…পে… নত্থি মনো, নত্থি ধম্মা, নত্থি মনোৱিঞ্ঞাণং, নত্থি মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা, নত্থি তত্থ লোকো ৱা লোকপঞ্ঞত্তি ৱা’’তি. ছট্ঠং.
৭. উপসেনআসীৱিসসুত্তং
৬৯. একং সমযং আযস্মা চ সাৰিপুত্তো আযস্মা চ উপসেনো ৰাজগহে ৱিহৰন্তি সীতৱনে সপ্পসোণ্ডিকপব্ভাৰে. তেন খো পন সমযেন আযস্মতো উপসেনস্স কাযে আসীৱিসো পতিতো হোতি. অথ খো আযস্মা উপসেনো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘এথ মে, আৱুসো, ইমং কাযং মঞ্চকং আৰোপেত্ৱা বহিদ্ধা নীহৰথ. পুৰাযং কাযো ইধেৱ ৱিকিৰতি; সেয্যথাপি ভুসমুট্ঠী’’তি.
এৱং ৱুত্তে, আযস্মা সাৰিপুত্তো আযস্মন্তং উপসেনং এতদৱোচ – ‘‘ন খো পন মযং পস্সাম আযস্মতো উপসেনস্স কাযস্স ৱা অঞ্ঞথত্তং ইন্দ্ৰিযানং ৱা ৱিপৰিণামং. অথ চ পনাযস্মা উপসেনো এৱমাহ – ‘এথ মে, আৱুসো, ইমং কাযং মঞ্চকং আৰোপেত্ৱা বহিদ্ধা নীহৰথ. পুৰাযং কাযো ইধেৱ ৱিকিৰতি; সেয্যথাপি ভুসমুট্ঠী’’’তি. ‘‘যস্স নূন, আৱুসো সাৰিপুত্ত, এৱমস্স – ‘অহং চক্খূতি ৱা মম চক্খূতি ৱা…পে… অহং জিৱ্হাতি ৱা মম জিৱ্হাতি ৱা… অহং মনোতি ৱা মম মনোতি ৱা’. তস্স, আৱুসো সাৰিপুত্ত, সিযা কাযস্স ৱা অঞ্ঞথত্তং ইন্দ্ৰিযানং ৱা ৱিপৰিণামো. ময্হঞ্চ খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ন এৱং হোতি – ‘অহং চক্খূতি ৱা মম চক্খূতি ৱা…পে… অহং জিৱ্হাতি ৱা মম জিৱ্হাতি ৱা…পে… অহং মনোতি ৱা মম মনোতি ৱা’. তস্স ময্হঞ্চ খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, কিং কাযস্স ৱা অঞ্ঞথত্তং ভৱিস্সতি, ইন্দ্ৰিযানং ৱা ৱিপৰিণামো’’তি!
‘‘তথা হি পনাযস্মতো উপসেনস্স দীঘৰত্তং অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযো সুসমূহতো. তস্মা আযস্মতো উপসেনস্স ন এৱং হোতি – ‘অহং চক্খূতি ৱা মম চক্খূতি ৱা…পে… অহং জিৱ্হাতি ৱা মম জিৱ্হাতি ৱা…পে… অহং মনোতি ৱা মম মনোতি ৱা’’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ আযস্মতো উপসেনস্স কাযং মঞ্চকং আৰোপেত্ৱা বহিদ্ধা নীহৰিংসু. অথ খো আযস্মতো উপসেনস্স কাযো তত্থেৱ ৱিকিৰি; সেয্যথাপি ভুসমুট্ঠীতি. সত্তমং.
৮. উপৱাণসন্দিট্ঠিকসুত্তং
৭০. অথ খো আযস্মা উপৱাণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উপৱাণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘সন্দিট্ঠিকো ধম্মো, সন্দিট্ঠিকো ধম্মো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, সন্দিট্ঠিকো ধম্মো হোতি, অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহী’’তি?
‘‘ইধ পন, উপৱাণ, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ৰূপপ্পটিসংৱেদী চ হোতি ৰূপৰাগপ্পটিসংৱেদী চ. সন্তঞ্চ অজ্ঝত্তং ৰূপেসু ৰাগং ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং ৰূপেসু ৰাগো’তি পজানাতি. যং তং, উপৱাণ, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ৰূপপ্পটিসংৱেদী চ হোতি ৰূপৰাগপ্পটিসংৱেদী চ. সন্তঞ্চ অজ্ঝত্তং ৰূপেসু ৰাগং ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং ৰূপেসু ৰাগো’তি পজানাতি. এৱম্পি খো, উপৱাণ, সন্দিট্ঠিকো ধম্মো হোতি অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহী’’তি…পে….
‘‘পুন চপৰং, উপৱাণ, ভিক্খু জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা ৰসপ্পটিসংৱেদী চ হোতি ৰসৰাগপ্পটিসংৱেদী চ. সন্তঞ্চ অজ্ঝত্তং ৰসেসু ৰাগং ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং ৰসেসু ৰাগো’তি পজানাতি. যং তং, উপৱাণ, ভিক্খু জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা ৰসপ্পটিসংৱেদী চ হোতি ৰসৰাগপ্পটিসংৱেদী চ. সন্তঞ্চ অজ্ঝত্তং ৰসেসু ৰাগং ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং ৰসেসু ৰাগো’তি পজানাতি. এৱম্পি খো, উপৱাণ, সন্দিট্ঠিকো ধম্মো হোতি অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহী’’তি…পে….
‘‘পুন চপৰং, উপৱাণ, ভিক্খু মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ধম্মপ্পটিসংৱেদী চ হোতি ধম্মৰাগপ্পটিসংৱেদী চ. সন্তঞ্চ অজ্ঝত্তং ধম্মেসু ৰাগং ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং ধম্মেসু ৰাগো’তি পজানাতি. যং তং, উপৱাণ, ভিক্খু মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ধম্মপ্পটিসংৱেদী চ হোতি ধম্মৰাগপ্পটিসংৱেদী চ. সন্তঞ্চ অজ্ঝত্তং ধম্মেসু ৰাগং ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং ধম্মেসু ৰাগো’তি পজানাতি. এৱম্পি খো, উপৱাণ, সন্দিট্ঠিকো ধম্মো হোতি…পে… পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহী’’তি…পে….
‘‘ইধ পন, উপৱাণ, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ৰূপপ্পটিসংৱেদী চ হোতি, নো চ ৰূপৰাগপ্পটিসংৱেদী. অসন্তঞ্চ অজ্ঝত্তং ৰূপেসু ৰাগং ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং ৰূপেসু ৰাগো’তি পজানাতি. যং তং, উপৱাণ, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ৰূপপ্পটিসংৱেদীহি খো হোতি, নো চ ৰূপৰাগপ্পটিসংৱেদী. অসন্তঞ্চ অজ্ঝত্তং ৰূপেসু ৰাগং ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং ৰূপেসু ৰাগো’তি পজানাতি. এৱম্পি খো, উপৱাণ, সন্দিট্ঠিকো ধম্মো হোতি, অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহী’’তি…পে….
‘‘পুন চপৰং, উপৱাণ, ভিক্খু জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা ৰসপ্পটিসংৱেদীহি খো হোতি, নো চ ৰসৰাগপ্পটিসংৱেদী. অসন্তঞ্চ অজ্ঝত্তং ৰসেসু ৰাগং ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং ৰসেসু ৰাগো’তি পজানাতি…পে….
‘‘পুন চপৰং, উপৱাণ, ভিক্খু মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ধম্মপ্পটিসংৱেদীহি খো হোতি, নো চ ধম্মৰাগপ্পটিসংৱেদী. অসন্তঞ্চ অজ্ঝত্তং ধম্মেসু ৰাগং ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং ধম্মেসু ৰাগো’তি পজানাতি. যং তং, উপৱাণ, ভিক্খু মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ধম্মপ্পটিসংৱেদীহি খো হোতি, নো চ ধম্মৰাগপ্পটিসংৱেদী. অসন্তঞ্চ অজ্ঝত্তং ধম্মেসু ৰাগং ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং ধম্মেসু ৰাগো’তি পজানাতি. এৱম্পি খো, উপৱাণ, সন্দিট্ঠিকো ধম্মো হোতি, অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহী’’তি. অট্ঠমং.
৯. পঠমছফস্সাযতনসুত্তং
৭১. ‘‘যো হি কোচি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানাতি. অৱুসিতং তেন ব্ৰহ্মচৰিযং, আৰকা সো ইমস্মা ধম্মৱিনযা’’তি.
এৱং ৱুত্তে, অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এত্থাহং, ভন্তে, অনস্সসং [অনস্সসিং (সী.), অনস্সাসং (স্যা. কং.), অনস্সাসিং (পী.)]. অহঞ্হি, ভন্তে, ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানামী’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ভিক্খু, চক্খুং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সসী’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘সাধু, ভিক্খু, এত্থ চ তে, ভিক্খু, চক্খু ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং ভৱিস্সতি. এসেৱন্তো দুক্খস্স…পে… জিৱ্হং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সসী’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘সাধু, ভিক্খু, এত্থ চ তে, ভিক্খু, জিৱ্হা ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং ভৱিস্সতি. এসেৱন্তো দুক্খস্স…পে… মনং ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সসী’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘সাধু, ভিক্খু, এত্থ চ তে, ভিক্খু, মনো ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং ভৱিস্সতি. এসেৱন্তো দুক্খস্সা’’তি. নৱমং.
১০. দুতিযছফস্সাযতনসুত্তং
৭২. ‘‘যো হি কোচি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানাতি. অৱুসিতং তেন ব্ৰহ্মচৰিযং, আৰকা সো ইমস্মা ধম্মৱিনযা’’তি.
এৱং ৱুত্তে, অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এত্থাহং, ভন্তে, অনস্সসং পনস্সসং. অহঞ্হি, ভন্তে, ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানামী’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ভিক্খু, চক্খুং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সসী’’তি?
‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘সাধু, ভিক্খু, এত্থ চ তে, ভিক্খু, চক্খু ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং ভৱিস্সতি. এৱং তে এতং পঠমং ফস্সাযতনং পহীনং ভৱিস্সতি আযতিং অপুনব্ভৱায…পে….
‘‘জিৱ্হং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সসী’’তি?
‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘সাধু, ভিক্খু, এত্থ চ তে, ভিক্খু, জিৱ্হা ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং ভৱিস্সতি. এৱং তে এতং চতুত্থং ফস্সাযতনং পহীনং ভৱিস্সতি আযতিং অপুনব্ভৱায…পে….
‘‘মনং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি সমনুপস্সসী’’তি?
‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘সাধু, ভিক্খু, এত্থ চ তে, ভিক্খু, মনো ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং ভৱিস্সতি. এৱং তে এতং ছট্ঠং ফস্সাযতনং পহীনং ভৱিস্সতি আযতিং অপুনব্ভৱাযা’’তি. দসমং.
১১. ততিযছফস্সাযতনসুত্তং
৭৩. ‘‘যো হি কোচি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানাতি. অৱুসিতং তেন ব্ৰহ্মচৰিযং, আৰকা সো ইমস্মা ধম্মৱিনযা’’তি.
এৱং ৱুত্তে, অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এত্থাহং, ভন্তে, অনস্সসং পনস্সসং. অহঞ্হি, ভন্তে, ছন্নং ফস্সাযতনানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানামী’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ভিক্খু, চক্খু নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি?
‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘সোতং… ঘানং… জিৱ্হা… কাযো… মনো নিচ্চো ৱা অনিচ্চো ৱা’’তি?
‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘এৱং পস্সং, ভিক্খু, সুতৱা অৰিযসাৱকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, সোতস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ঘানস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, জিৱ্হাযপি নিব্বিন্দতি, কাযস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, মনস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি; ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি; ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. একাদসমং.
মিগজালৱগ্গো সত্তমো.
তস্সুদ্দানং –
মিগজালেন দ্ৱে ৱুত্তা, চত্তাৰো চ সমিদ্ধিনা;
উপসেনো উপৱাণো, ছফস্সাযতনিকা তযোতি.