২. যমকৱগ্গো
১. পঠমপুব্বেসম্বোধসুত্তং
১৩. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘পুব্বেৱ মে, ভিক্খৱে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৱ সতো এতদহোসি – ‘কো নু খো চক্খুস্স অস্সাদো, কো আদীনৱো, কিং নিস্সৰণং? কো সোতস্স…পে… কো ঘানস্স… কো জিৱ্হায… কো কাযস্স… কো মনস্স অস্সাদো, কো আদীনৱো, কিং নিস্সৰণ’ন্তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘যং খো চক্খুং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং চক্খুস্স অস্সাদো. যং চক্খুং অনিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, অযং চক্খুস্স আদীনৱো. যো চক্খুস্মিং ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং, ইদং চক্খুস্স নিস্সৰণং. যং সোতং…পে… যং ঘানং…পে… যং জিৱ্হং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং জিৱ্হায অস্সাদো. যং [যা (সী. স্যা. কং. পী.)] জিৱ্হা অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা, অযং জিৱ্হায আদীনৱো. যো জিৱ্হায ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং, ইদং জিৱ্হায নিস্সৰণং. যং কাযং…পে… যং মনং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং মনস্স অস্সাদো. যং [যো (সী. স্যা. কং. ক.)] মনো অনিচ্চো দুক্খো ৱিপৰিণামধম্মো, অযং মনস্স আদীনৱো. যো মনস্মিং ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং, ইদং মনস্স নিস্সৰণ’’’ন্তি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চাহং, ভিক্খৱে, ইমেসং ছন্নং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং এৱং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসিং, নেৱ তাৱাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি [সব্বত্থাপি এৱমেৱ ইতিসদ্দেন সহ দিস্সতি] পচ্চঞ্ঞাসিং. যতো চ খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, ইমেসং ছন্নং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং এৱং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অথাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি [চেতোৱিমুত্তি (সী. পী. ক.) এৱমুপৰিপি], অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’’তি. পঠমং.
২. দুতিযপুব্বেসম্বোধসুত্তং
১৪. ‘‘পুব্বেৱ মে, ভিক্খৱে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৱ সতো এতদহোসি – ‘কো নু খো ৰূপানং অস্সাদো, কো আদীনৱো, কিং নিস্সৰণং? কো সদ্দানং…পে… কো গন্ধানং… কো ৰসানং… কো ফোট্ঠব্বানং… কো ধম্মানং অস্সাদো, কো আদীনৱো, কিং নিস্সৰণ’ন্তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘যং খো ৰূপে পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং ৰূপানং অস্সাদো. যং ৰূপা অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা, অযং ৰূপানং আদীনৱো. যো ৰূপেসু ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং, ইদং ৰূপানং নিস্সৰণং. যং সদ্দে… গন্ধে… ৰসে… ফোট্ঠব্বে… যং ধম্মে পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং ধম্মানং অস্সাদো. যং ধম্মা অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা, অযং ধম্মানং আদীনৱো. যো ধম্মেসু ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং, ইদং ধম্মানং নিস্সৰণ’’’ন্তি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চাহং, ভিক্খৱে, ইমেসং ছন্নং বাহিৰানং আযতনানং এৱং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসিং, নেৱ তাৱাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. যতো চ খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, ইমেসং ছন্নং বাহিৰানং আযতনানং এৱং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অথাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি, অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’’তি. দুতিযং.
৩. পঠমঅস্সাদপৰিযেসনসুত্তং
১৫. ‘‘চক্খুস্সাহং, ভিক্খৱে, অস্সাদপৰিযেসনং অচৰিং. যো চক্খুস্স অস্সাদো তদজ্ঝগমং. যাৱতা চক্খুস্স অস্সাদো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. চক্খুস্সাহং, ভিক্খৱে, আদীনৱপৰিযেসনং অচৰিং. যো চক্খুস্স আদীনৱো তদজ্ঝগমং. যাৱতা চক্খুস্স আদীনৱো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. চক্খুস্সাহং, ভিক্খৱে, নিস্সৰণপৰিযেসনং অচৰিং. যং চক্খুস্স নিস্সৰণং তদজ্ঝগমং. যাৱতা চক্খুস্স নিস্সৰণং, পঞ্ঞায মে তং সুদিট্ঠং. সোতস্সাহং, ভিক্খৱে… ঘানস্সাহং, ভিক্খৱে… জিৱ্হাযাহং ভিক্খৱে, অস্সাদপৰিযেসনং অচৰিং. যো জিৱ্হায অস্সাদো তদজ্ঝগমং. যাৱতা জিৱ্হায অস্সাদো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. জিৱ্হাযাহং, ভিক্খৱে, আদীনৱপৰিযেসনং অচৰিং. যো জিৱ্হায আদীনৱো তদজ্ঝগমং. যাৱতা জিৱ্হায আদীনৱো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. জিৱ্হাযাহং, ভিক্খৱে, নিস্সৰণপৰিযেসনং অচৰিং. যং জিৱ্হায নিস্সৰণং তদজ্ঝগমং. যাৱতা জিৱ্হায নিস্সৰণং, পঞ্ঞায মে তং সুদিট্ঠং. মনস্সাহং, ভিক্খৱে, অস্সাদপৰিযেসনং অচৰিং. যো মনস্স অস্সাদো তদজ্ঝগমং. যাৱতা মনস্স অস্সাদো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. মনস্সাহং, ভিক্খৱে, আদীনৱপৰিযেসনং অচৰিং. যো মনস্স আদীনৱো তদজ্ঝগমং. যাৱতা মনস্স আদীনৱো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. মনস্সাহং, ভিক্খৱে, নিস্সৰণপৰিযেসনং অচৰিং. যং মনস্স নিস্সৰণং তদজ্ঝগমং. যাৱতা মনস্স নিস্সৰণং, পঞ্ঞায মে তং সুদিট্ঠং.
‘‘যাৱকীৱঞ্চাহং, ভিক্খৱে, ইমেসং ছন্নং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসিং…পে… পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি, অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’’তি. ততিযং.
৪. দুতিযঅস্সাদপৰিযেসনসুত্তং
১৬. ‘‘ৰূপানাহং, ভিক্খৱে, অস্সাদপৰিযেসনং অচৰিং. যো ৰূপানং অস্সাদো তদজ্ঝগমং. যাৱতা ৰূপানং অস্সাদো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. ৰূপানাহং, ভিক্খৱে, আদীনৱপৰিযেসনং অচৰিং. যো ৰূপানং আদীনৱো তদজ্ঝগমং. যাৱতা ৰূপানং আদীনৱো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. ৰূপানাহং, ভিক্খৱে, নিস্সৰণপৰিযেসনং অচৰিং. যং ৰূপানং নিস্সৰণং তদজ্ঝগমং. যাৱতা ৰূপানং নিস্সৰণং, পঞ্ঞায মে তং সুদিট্ঠং. সদ্দানাহং, ভিক্খৱে… গন্ধানাহং, ভিক্খৱে… ৰসানাহং, ভিক্খৱে… ফোট্ঠব্বানাহং, ভিক্খৱে… ধম্মানাহং, ভিক্খৱে, অস্সাদপৰিযেসনং অচৰিং. যো ধম্মানং অস্সাদো তদজ্ঝগমং. যাৱতা ধম্মানং অস্সাদো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. ধম্মানাহং, ভিক্খৱে, আদীনৱপৰিযেসনং অচৰিং. যো ধম্মানং আদীনৱো তদজ্ঝগমং. যাৱতা ধম্মানং আদীনৱো পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. ধম্মানাহং, ভিক্খৱে, নিস্সৰণপৰিযেসনং অচৰিং. যং ধম্মানং নিস্সৰণং তদজ্ঝগমং. যাৱতা ধম্মানং নিস্সৰণং, পঞ্ঞায মে তং সুদিট্ঠং.
‘‘যাৱকীৱঞ্চাহং, ভিক্খৱে, ইমেসং ছন্নং বাহিৰানং আযতনানং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসিং…পে… পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি, অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’’তি. চতুত্থং.
৫. পঠমনোচেঅস্সাদসুত্তং
১৭. ‘‘নো চেদং, ভিক্খৱে, চক্খুস্স অস্সাদো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা চক্খুস্মিং সাৰজ্জেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি চক্খুস্স অস্সাদো তস্মা সত্তা চক্খুস্মিং সাৰজ্জন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, চক্খুস্স আদীনৱো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা চক্খুস্মিং নিব্বিন্দেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি চক্খুস্স আদীনৱো তস্মা সত্তা চক্খুস্মিং নিব্বিন্দন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, চক্খুস্স নিস্সৰণং অভৱিস্স, নযিদং সত্তা চক্খুস্মা নিস্সৰেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি চক্খুস্স নিস্সৰণং তস্মা সত্তা চক্খুস্মা নিস্সৰন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, সোতস্স অস্সাদো অভৱিস্স… নো চেদং, ভিক্খৱে, ঘানস্স অস্সাদো অভৱিস্স… নো চেদং, ভিক্খৱে, জিৱ্হায অস্সাদো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা জিৱ্হায সাৰজ্জেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি জিৱ্হায অস্সাদো, তস্মা সত্তা জিৱ্হায সাৰজ্জন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, জিৱ্হায আদীনৱো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা জিৱ্হায নিব্বিন্দেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি জিৱ্হায আদীনৱো, তস্মা সত্তা জিৱ্হায নিব্বিন্দন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, জিৱ্হায নিস্সৰণং অভৱিস্স, নযিদং সত্তা জিৱ্হায নিস্সৰেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি জিৱ্হায নিস্সৰণং, তস্মা সত্তা জিৱ্হায নিস্সৰন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, কাযস্স অস্সাদো অভৱিস্স… নো চেদং, ভিক্খৱে, মনস্স অস্সাদো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা মনস্মিং সাৰজ্জেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি মনস্স অস্সাদো, তস্মা সত্তা মনস্মিং সাৰজ্জন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, মনস্স আদীনৱো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা মনস্মিং নিব্বিন্দেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি মনস্স আদীনৱো, তস্মা সত্তা মনস্মিং নিব্বিন্দন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, মনস্স নিস্সৰণং অভৱিস্স, নযিদং সত্তা মনস্মা নিস্সৰেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি মনস্স নিস্সৰণং, তস্মা সত্তা মনস্মা নিস্সৰন্তি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, সত্তা ইমেসং ছন্নং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞংসু, নেৱ তাৱ, ভিক্খৱে, সত্তা সদেৱকা লোকা সমাৰকা সব্ৰহ্মকা সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায নিস্সটা ৱিসঞ্ঞুত্তা ৱিপ্পমুত্তা ৱিমৰিযাদীকতেন [ৱিপৰিযাদিকতেন (সী. পী.), ৱিপৰিযাদিকতেন (স্যা. কং. ক.)] চেতসা ৱিহৰিংসু. যতো চ খো, ভিক্খৱে, সত্তা ইমেসং ছন্নং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞংসু, অথ, ভিক্খৱে, সত্তা সদেৱকা লোকা সমাৰকা সব্ৰহ্মকা সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায নিস্সটা ৱিসঞ্ঞুত্তা ৱিপ্পমুত্তা ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰন্তী’’তি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযনোচেঅস্সাদসুত্তং
১৮. ‘‘নো চেদং, ভিক্খৱে, ৰূপানং অস্সাদো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা ৰূপেসু সাৰজ্জেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি ৰূপানং অস্সাদো, তস্মা সত্তা ৰূপেসু সাৰজ্জন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, ৰূপানং আদীনৱো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা ৰূপেসু নিব্বিন্দেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি ৰূপানং আদীনৱো, তস্মা সত্তা ৰূপেসু নিব্বিন্দন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, ৰূপানং নিস্সৰণং অভৱিস্স, নযিদং সত্তা ৰূপেহি নিস্সৰেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি ৰূপানং নিস্সৰণং, তস্মা সত্তা ৰূপেহি নিস্সৰন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, সদ্দানং… গন্ধানং… ৰসানং… ফোট্ঠব্বানং… ধম্মানং অস্সাদো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা ধম্মেসু সাৰজ্জেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি ধম্মানং অস্সাদো, তস্মা সত্তা ধম্মেসু সাৰজ্জন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, ধম্মানং আদীনৱো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা ধম্মেসু নিব্বিন্দেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি ধম্মানং আদীনৱো, তস্মা সত্তা ধম্মেসু নিব্বিন্দন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, ধম্মানং নিস্সৰণং অভৱিস্স, নযিদং সত্তা ধম্মেহি নিস্সৰেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি ধম্মানং নিস্সৰণং, তস্মা সত্তা ধম্মেহি নিস্সৰন্তি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, সত্তা ইমেসং ছন্নং বাহিৰানং আযতনানং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞংসু, নেৱ তাৱ, ভিক্খৱে, সত্তা সদেৱকা লোকা সমাৰকা সব্ৰহ্মকা সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায নিস্সটা ৱিসঞ্ঞুত্তা ৱিপ্পমুত্তা ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰিংসু. যতো চ খো, ভিক্খৱে, সত্তা ইমেসং ছন্নং বাহিৰানং আযতনানং অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো, আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো, নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞংসু, অথ, ভিক্খৱে, সত্তা সদেৱকা লোকা সমাৰকা সব্ৰহ্মকা সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায নিস্সটা ৱিসঞ্ঞুত্তা ৱিপ্পমুত্তা ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰন্তী’’তি. ছট্ঠং.
৭. পঠমাভিনন্দসুত্তং
১৯. ‘‘যো, ভিক্খৱে, চক্খুং অভিনন্দতি, দুক্খং সো অভিনন্দতি. যো দুক্খং অভিনন্দতি, অপৰিমুত্তো সো দুক্খস্মাতি ৱদামি. যো সোতং…পে… যো ঘানং…পে… যো জিৱ্হং অভিনন্দতি, দুক্খং সো অভিনন্দতি. যো দুক্খং অভিনন্দতি, অপৰিমুত্তো সো দুক্খস্মাতি ৱদামি. যো কাযং…পে… যো মনং অভিনন্দতি, দুক্খং সো অভিনন্দতি. যো দুক্খং অভিনন্দতি, অপৰিমুত্তো সো দুক্খস্মা’’তি ৱদামি.
‘‘যো চ খো, ভিক্খৱে, চক্খুং নাভিনন্দতি, দুক্খং সো নাভিনন্দতি. যো দুক্খং নাভিনন্দতি, পৰিমুত্তো সো দুক্খস্মাতি ৱদামি. যো সোতং…পে… যো ঘানং…পে… যো জিৱ্হং নাভিনন্দতি, দুক্খং সো নাভিনন্দতি. যো দুক্খং নাভিনন্দতি, পৰিমুত্তো সো দুক্খস্মাতি ৱদামি. যো কাযং…পে… যো মনং নাভিনন্দতি, দুক্খং সো নাভিনন্দতি. যো দুক্খং নাভিনন্দতি, পৰিমুত্তো সো দুক্খস্মা’’তি ৱদামি. সত্তমং.
৮. দুতিযাভিনন্দসুত্তং
২০. ‘‘যো, ভিক্খৱে, ৰূপে অভিনন্দতি, দুক্খং সো অভিনন্দতি. যো দুক্খং অভিনন্দতি, অপৰিমুত্তো সো দুক্খস্মাতি ৱদামি. যো সদ্দে…পে… গন্ধে… ৰসে… ফোট্ঠব্বে… ধম্মে অভিনন্দতি, দুক্খং সো অভিনন্দতি. যো দুক্খং অভিনন্দতি, অপৰিমুত্তো সো দুক্খস্মা’’তি ৱদামি.
‘‘যো চ খো, ভিক্খৱে, ৰূপে নাভিনন্দতি, দুক্খং সো নাভিনন্দতি. যো দুক্খং নাভিনন্দতি, পৰিমুত্তো সো দুক্খস্মাতি ৱদামি. যো সদ্দে…পে… গন্ধে… ৰসে… ফোট্ঠব্বে… ধম্মে নাভিনন্দতি, দুক্খং সো নাভিনন্দতি. যো দুক্খং নাভিনন্দতি, পৰিমুত্তো সো দুক্খস্মা’’তি ৱদামি. অট্ঠমং.
৯. পঠমদুক্খুপ্পাদসুত্তং
২১. ‘‘যো, ভিক্খৱে, চক্খুস্স উপ্পাদো ঠিতি অভিনিব্বত্তি পাতুভাৱো, দুক্খস্সেসো উপ্পাদো, ৰোগানং ঠিতি, জৰামৰণস্স পাতুভাৱো. যো সোতস্স…পে… যো ঘানস্স… যো জিৱ্হায… যো কাযস্স… যো মনস্স উপ্পাদো ঠিতি অভিনিব্বত্তি পাতুভাৱো, দুক্খস্সেসো উপ্পাদো, ৰোগানং ঠিতি, জৰামৰণস্স পাতুভাৱো.
‘‘যো চ খো, ভিক্খৱে, চক্খুস্স নিৰোধো ৱূপসমো অত্থঙ্গমো, দুক্খস্সেসো নিৰোধো, ৰোগানং ৱূপসমো, জৰামৰণস্স অত্থঙ্গমো. যো সোতস্স… যো ঘানস্স… যো জিৱ্হায… যো কাযস্স… যো মনস্স নিৰোধো ৱূপসমো অত্থঙ্গমো, দুক্খস্সেসো নিৰোধো, ৰোগানং ৱূপসমো, জৰামৰণস্স অত্থঙ্গমো’’তি. নৱমং.
১০. দুতিযদুক্খুপ্পাদসুত্তং
২২. ‘‘যো, ভিক্খৱে, ৰূপানং উপ্পাদো ঠিতি অভিনিব্বত্তি পাতুভাৱো, দুক্খস্সেসো উপ্পাদো, ৰোগানং ঠিতি, জৰামৰণস্স পাতুভাৱো. যো সদ্দানং…পে… যো গন্ধানং… যো ৰসানং… যো ফোট্ঠব্বানং… যো ধম্মানং উপ্পাদো ঠিতি অভিনিব্বত্তি পাতুভাৱো, দুক্খস্সেসো উপ্পাদো, ৰোগানং ঠিতি, জৰামৰণস্স পাতুভাৱো.
‘‘যো চ খো, ভিক্খৱে, ৰূপানং নিৰোধো ৱূপসমো অত্থঙ্গমো, দুক্খস্সেসো নিৰোধো, ৰোগানং ৱূপসমো, জৰামৰণস্স অত্থঙ্গমো. যো সদ্দানং…পে… যো গন্ধানং… যো ৰসানং… যো ফোট্ঠব্বানং… যো ধম্মানং নিৰোধো ৱূপসমো অত্থঙ্গমো, দুক্খস্সেসো নিৰোধো, ৰোগানং ৱূপসমো, জৰামৰণস্স অত্থঙ্গমো’’তি. দসমং.
যমকৱগ্গো দুতিযো.
তস্সুদ্দানং –
সম্বোধেন দুৱে ৱুত্তা, অস্সাদেন অপৰে দুৱে;
নো চেতেন দুৱে ৱুত্তা, অভিনন্দেন অপৰে দুৱে;
উপ্পাদেন দুৱে ৱুত্তা, ৱগ্গো তেন পৱুচ্চতীতি.