৩. সব্বৱগ্গো

১. সব্বসুত্তং

২৩. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘সব্বং ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং? চক্খুঞ্চেৱ ৰূপা চ, সোতঞ্চ [সোতঞ্চেৱ (?) এৱমিতৰযুগলেসুপি] সদ্দা চ, ঘানঞ্চ গন্ধা চ, জিৱ্হা চ ৰসা চ, কাযো চ ফোট্ঠব্বা চ, মনো চ ধম্মা চ – ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সব্বং. যো, ভিক্খৱে, এৱং ৱদেয্য – ‘অহমেতং সব্বং পচ্চক্খায অঞ্ঞং সব্বং পঞ্ঞাপেস্সামী’তি, তস্স ৱাচাৱত্থুকমেৱস্স [ৱাচাৱত্থুৰেৱস্স (সী. পী.), ৱাচাৱত্থুদেৱস্স (স্যা. কং.)]; পুট্ঠো চ ন সম্পাযেয্য, উত্তৰিঞ্চ ৱিঘাতং আপজ্জেয্য. তং কিস্স হেতু? যথা তং, ভিক্খৱে, অৱিসযস্মি’’ন্তি. পঠমং.

২. পহানসুত্তং

২৪. ‘‘সব্বপ্পহানায [সব্বং পহানায (স্যা. কং. ক.)] ৱো, ভিক্খৱে, ধম্মং দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৱে, সব্বপ্পহানায ধম্মো? চক্খুং, ভিক্খৱে, পহাতব্বং, ৰূপা পহাতব্বা, চক্খুৱিঞ্ঞাণং পহাতব্বং, চক্খুসম্ফস্সো পহাতব্বো, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি পহাতব্বং…পে… যম্পিদং সোতসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি পহাতব্বং… যম্পিদং ঘানসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি পহাতব্বং. জিৱ্হা পহাতব্বা, ৰসা পহাতব্বা, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং পহাতব্বং, জিৱ্হাসম্ফস্সো পহাতব্বো, যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি পহাতব্বং. কাযো পহাতব্বো… মনো পহাতব্বো, ধম্মা পহাতব্বা, মনোৱিঞ্ঞাণং পহাতব্বং, মনোসম্ফস্সো পহাতব্বো, যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি পহাতব্বং. অযং খো, ভিক্খৱে, সব্বপ্পহানায ধম্মো’’তি. দুতিযং.

৩. অভিঞ্ঞাপৰিঞ্ঞাপহানসুত্তং

২৫. ‘‘সব্বং অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহানায ৱো, ভিক্খৱে, ধম্মং দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৱে, সব্বং অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহানায ধম্মো? চক্খুং, ভিক্খৱে, অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বং, ৰূপা অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বা, চক্খুৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বং, চক্খুসম্ফস্সো অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বো, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বং…পে… জিৱ্হা অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বা, ৰসা অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বা, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বং, জিৱ্হাসম্ফস্সো অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বো, যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বং. কাযো অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বো… মনো অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বো, ধম্মা অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বা, মনোৱিঞ্ঞাণং অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বং, মনোসম্ফস্সো অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বো, যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহাতব্বং. অযং খো, ভিক্খৱে, সব্বং অভিঞ্ঞা পৰিঞ্ঞা পহানায ধম্মো’’তি. ততিযং.

৪. পঠমঅপৰিজাননসুত্তং

২৬. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায? চক্খুং, ভিক্খৱে, অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. ৰূপে অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. চক্খুৱিঞ্ঞাণং অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. চক্খুসম্ফস্সং অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায…পে… জিৱ্হং অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. ৰসে…পে… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং…পে… জিৱ্হাসম্ফস্সং…পে… যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. কাযং…পে… মনং অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. ধম্মে…পে… মনোৱিঞ্ঞাণং…পে… মনোসম্ফস্সং…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. ইদং খো, ভিক্খৱে, সব্বং অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায.

‘‘সব্বঞ্চ খো, ভিক্খৱে, অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায? চক্খুং, ভিক্খৱে, অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. ৰূপে অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. চক্খুৱিঞ্ঞাণং অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. চক্খুসম্ফস্সং অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায…পে… জিৱ্হং অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. ৰসে…পে… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং…পে… জিৱ্হাসম্ফস্সং…পে… যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. কাযং…পে… মনং অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. ধম্মে…পে… মনোৱিঞ্ঞাণং…পে… মনোসম্ফস্সং…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. ইদং খো, ভিক্খৱে, সব্বং অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযাযা’’তি. চতুত্থং.

৫. দুতিযঅপৰিজাননসুত্তং

২৭. ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায? যঞ্চ, ভিক্খৱে, চক্খু, যে চ ৰূপা, যঞ্চ চক্খুৱিঞ্ঞাণং, যে চ চক্খুৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা…পে… যা চ জিৱ্হা, যে চ ৰসা, যঞ্চ জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং, যে চ জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা; যো চ কাযো, যে চ ফোট্ঠব্বা, যঞ্চ কাযৱিঞ্ঞাণং, যে চ কাযৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা; যো চ মনো, যে চ ধম্মা, যঞ্চ মনোৱিঞ্ঞাণং, যে চ মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা – ইদং খো, ভিক্খৱে, সব্বং অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায.

‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায? যঞ্চ, ভিক্খৱে, চক্খু, যে চ ৰূপা, যঞ্চ চক্খুৱিঞ্ঞাণং, যে চ চক্খুৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা…পে… যা চ জিৱ্হা, যে চ ৰসা, যঞ্চ জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং, যে চ জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা; যো চ কাযো, যে চ ফোট্ঠব্বা, যঞ্চ কাযৱিঞ্ঞাণং, যে চ কাযৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা; যো চ মনো, যে চ ধম্মা, যঞ্চ মনোৱিঞ্ঞাণং, যে চ মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা – ইদং খো, ভিক্খৱে, সব্বং অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযাযা’’তি. পঞ্চমং.

৬. আদিত্তসুত্তং

২৮. একং সমযং ভগৱা গযাযং ৱিহৰতি গযাসীসে সদ্ধিং ভিক্খুসহস্সেন. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, আদিত্তং. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং আদিত্তং? চক্খু [চক্খুং (সী. স্যা. কং. পী.)], ভিক্খৱে, আদিত্তং, ৰূপা আদিত্তা, চক্খুৱিঞ্ঞাণং আদিত্তং, চক্খুসম্ফস্সো আদিত্তো. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি আদিত্তং. কেন আদিত্তং? ‘ৰাগগ্গিনা, দোসগ্গিনা, মোহগ্গিনা আদিত্তং, জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি আদিত্ত’ন্তি ৱদামি…পে… জিৱ্হা আদিত্তা, ৰসা আদিত্তা, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং আদিত্তং, জিৱ্হাসম্ফস্সো আদিত্তো. যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি আদিত্তং. কেন আদিত্তং? ‘ৰাগগ্গিনা, দোসগ্গিনা, মোহগ্গিনা আদিত্তং, জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি আদিত্ত’ন্তি ৱদামি…পে… মনো আদিত্তো, ধম্মা আদিত্তা, মনোৱিঞ্ঞাণং আদিত্তং, মনোসম্ফস্সো আদিত্তো. যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি আদিত্তং. কেন আদিত্তং? ‘ৰাগগ্গিনা, দোসগ্গিনা, মোহগ্গিনা আদিত্তং, জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি আদিত্ত’ন্তি ৱদামি. এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ৰূপেসুপি নিব্বিন্দতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি …পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি; ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি; ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুং. ইমস্মিঞ্চ পন ৱেয্যাকৰণস্মিং ভঞ্ঞমানে তস্স ভিক্খুসহস্সস্স অনুপাদায আসৱেহি চিত্তানি ৱিমুচ্চিংসূতি. ছট্ঠং.

৭. অদ্ধভূতসুত্তং

২৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, অদ্ধভূতং [অন্ধভূতং (সী. স্যা. কং.)]. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং অদ্ধভূতং? চক্খু, ভিক্খৱে, অদ্ধভূতং, ৰূপা অদ্ধভূতা, চক্খুৱিঞ্ঞাণং অদ্ধভূতং, চক্খুসম্ফস্সো অদ্ধভূতো, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অদ্ধভূতং. কেন অদ্ধভূতং? ‘জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি অদ্ধভূত’ন্তি ৱদামি…পে… জিৱ্হা অদ্ধভূতা, ৰসা অদ্ধভূতা, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং অদ্ধভূতং, জিৱ্হাসম্ফস্সো অদ্ধভূতো, যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অদ্ধভূতং. কেন অদ্ধভূতং? ‘জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি অদ্ধভূত’ন্তি ৱদামি. কাযো অদ্ধভূতো…পে… মনো অদ্ধভূতো, ধম্মা অদ্ধভূতা, মনোৱিঞ্ঞাণং অদ্ধভূতং, মনোসম্ফস্সো অদ্ধভূতো, যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অদ্ধভূতং. কেন অদ্ধভূতং? ‘জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি অদ্ধভূত’ন্তি ৱদামি. এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ৰূপেসুপি নিব্বিন্দতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি, ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি, ৱিমুত্তস্মিং ‘ৱিমুত্ত’মিতি ঞাণং হোতি, ‘খীণা জাতি ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. সত্তমং.

৮. সমুগ্ঘাতসাৰুপ্পসুত্তং

৩০. ‘‘সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসাৰুপ্পং ৱো, ভিক্খৱে, পটিপদং দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামীতি. কতমা চ সা, ভিক্খৱে, সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসাৰুপ্পা পটিপদা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুং ন মঞ্ঞতি, চক্খুস্মিং ন মঞ্ঞতি, চক্খুতো ন মঞ্ঞতি, চক্খুং মেতি ন মঞ্ঞতি. ৰূপে ন মঞ্ঞতি, ৰূপেসু ন মঞ্ঞতি, ৰূপতো ন মঞ্ঞতি, ৰূপা মেতি ন মঞ্ঞতি. চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণস্মিং ন মঞ্ঞতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণতো ন মঞ্ঞতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণং মেতি ন মঞ্ঞতি. চক্খুসম্ফস্সং ন মঞ্ঞতি, চক্খুসম্ফস্সস্মিং ন মঞ্ঞতি, চক্খুসম্ফস্সতো ন মঞ্ঞতি, চক্খুসম্ফস্সো মেতি ন মঞ্ঞতি. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি…পে… জিৱ্হং ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হায ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হাতো ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হা মেতি ন মঞ্ঞতি. ৰসে ন মঞ্ঞতি, ৰসেসু ন মঞ্ঞতি, ৰসতো ন মঞ্ঞতি, ৰসা মেতি ন মঞ্ঞতি. জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্মিং ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণতো ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং মেতি ন মঞ্ঞতি. জিৱ্হাসম্ফস্সং ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হাসম্ফস্সস্মিং ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হাসম্ফস্সতো ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হাসম্ফস্সো মেতি ন মঞ্ঞতি. যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি…পে… মনং ন মঞ্ঞতি, মনস্মিং ন মঞ্ঞতি, মনতো ন মঞ্ঞতি, মনো মেতি ন মঞ্ঞতি. ধম্মে ন মঞ্ঞতি, ধম্মেসু ন মঞ্ঞতি, ধম্মতো ন মঞ্ঞতি, ধম্মা মেতি ন মঞ্ঞতি. মনোৱিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞতি, মনোৱিঞ্ঞাণস্মিং ন মঞ্ঞতি, মনোৱিঞ্ঞাণতো ন মঞ্ঞতি, মনোৱিঞ্ঞাণং মেতি ন মঞ্ঞতি. মনোসম্ফস্সং ন মঞ্ঞতি, মনোসম্ফস্সস্মিং ন মঞ্ঞতি, মনোসম্ফস্সতো ন মঞ্ঞতি, মনোসম্ফস্সো মেতি ন মঞ্ঞতি. যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি. সব্বং ন মঞ্ঞতি, সব্বস্মিং ন মঞ্ঞতি, সব্বতো ন মঞ্ঞতি, সব্বং মেতি ন মঞ্ঞতি. সো এৱং অমঞ্ঞমানো ন চ কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি. অনুপাদিযং ন পৰিতস্সতি. অপৰিতস্সং পচ্চত্তঞ্ঞেৱ পৰিনিব্বাযতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযং খো সা, ভিক্খৱে, সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসাৰুপ্পা পটিপদা’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমসমুগ্ঘাতসপ্পাযসুত্তং

৩১. ‘‘সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসপ্পাযং ৱো, ভিক্খৱে, পটিপদং দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমা চ সা, ভিক্খৱে, সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসপ্পাযা পটিপদা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুং ন মঞ্ঞতি, চক্খুস্মিং ন মঞ্ঞতি, চক্খুতো ন মঞ্ঞতি, চক্খুং মেতি ন মঞ্ঞতি. ৰূপে ন মঞ্ঞতি…পে… চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞতি, চক্খুসম্ফস্সং ন মঞ্ঞতি, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি. যঞ্হি, ভিক্খৱে, মঞ্ঞতি, যস্মিং মঞ্ঞতি, যতো মঞ্ঞতি, যং মেতি মঞ্ঞতি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা. অঞ্ঞথাভাৱী ভৱসত্তো লোকো ভৱমেৱাভিনন্দতি…পে… জিৱ্হং ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হায ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হাতো ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হা মেতি ন মঞ্ঞতি. ৰসে ন মঞ্ঞতি…পে… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞতি, জিৱ্হাসম্ফস্সং ন মঞ্ঞতি. যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি. যঞ্হি, ভিক্খৱে, মঞ্ঞতি, যস্মিং মঞ্ঞতি, যতো মঞ্ঞতি, যং মেতি মঞ্ঞতি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা. অঞ্ঞথাভাৱী ভৱসত্তো লোকো ভৱমেৱাভিনন্দতি…পে… মনং ন মঞ্ঞতি, মনস্মিং ন মঞ্ঞতি, মনতো ন মঞ্ঞতি, মনো মেতি ন মঞ্ঞতি. ধম্মে ন মঞ্ঞতি…পে… মনোৱিঞ্ঞাণং ন মঞ্ঞতি, মনোসম্ফস্সং ন মঞ্ঞতি. যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি. যঞ্হি, ভিক্খৱে, মঞ্ঞতি, যস্মিং মঞ্ঞতি, যতো মঞ্ঞতি, যং মেতি মঞ্ঞতি, ততো তং হোতি অঞ্ঞথা. অঞ্ঞথাভাৱী ভৱসত্তো লোকো ভৱমেৱাভিনন্দতি. যাৱতা, ভিক্খৱে, খন্ধধাতুআযতনং তম্পি ন মঞ্ঞতি, তস্মিম্পি ন মঞ্ঞতি, ততোপি ন মঞ্ঞতি, তং মেতি ন মঞ্ঞতি. সো এৱং অমঞ্ঞমানো ন চ কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি. অনুপাদিযং ন পৰিতস্সতি. অপৰিতস্সং পচ্চত্তঞ্ঞেৱ পৰিনিব্বাযতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযং খো সা, ভিক্খৱে, সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসপ্পাযা পটিপদা’’তি. নৱমং.

১০. দুতিযসমুগ্ঘাতসপ্পাযসুত্তং

৩২. ‘‘সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসপ্পাযং ৱো, ভিক্খৱে, পটিপদং দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমা চ সা, ভিক্খৱে, সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসপ্পাযা পটিপদা?

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, চক্খুং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?

‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?

‘‘নো হেতং ভন্তে’’.

‘‘ৰূপা…পে… চক্খুৱিঞ্ঞাণং… চক্খুসম্ফস্সো নিচ্চো ৱা অনিচ্চো ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’…পে….

‘‘যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?

‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’…পে….

‘‘জিৱ্হা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চা ভন্তে’’…পে….

‘‘ৰসা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং… জিৱ্হাসম্ফস্সো…পে… যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ধম্মা… মনোৱিঞ্ঞাণং… মনোসম্ফস্সো নিচ্চো ৱা অনিচ্চো ৱাতি?

‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’.

‘‘যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি?

‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?

‘‘দুক্খং ভন্তে’’.

‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি?

‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ৰূপেসুপি নিব্বিন্দতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, চক্খুসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি…পে… জিৱ্হাযপি নিব্বিন্দতি, ৰসেসুপি…পে… যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. মনস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ধম্মেসুপি নিব্বিন্দতি, মনোৱিঞ্ঞাণেপি নিব্বিন্দতি, মনোসম্ফস্সেপি নিব্বিন্দতি. যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি; ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি; ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযং খো সা, ভিক্খৱে, সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসপ্পাযা পটিপদা’’তি. দসমং.

সব্বৱগ্গো ততিযো.

তস্সুদ্দানং –

সব্বঞ্চ দ্ৱেপি পহানা, পৰিজানাপৰে দুৱে;

আদিত্তং অদ্ধভূতঞ্চ, সাৰুপ্পা দ্ৱে চ সপ্পাযা;

ৱগ্গো তেন পৱুচ্চতীতি.