১৬. নন্দিক্খযৱগ্গো

১. অজ্ঝত্তনন্দিক্খযসুত্তং

১৫৬. ‘‘অনিচ্চংযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুং অনিচ্চন্তি পস্সতি, সাস্স [সাযং (পী. ক.)] হোতি সম্মাদিট্ঠি. সম্মা পস্সং নিব্বিন্দতি. নন্দিক্খযা ৰাগক্খযো; ৰাগক্খযা নন্দিক্খযো. নন্দিৰাগক্খযা চিত্তং সুৱিমুত্তন্তি ৱুচ্চতি…পে… অনিচ্চংযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খু জিৱ্হং অনিচ্চন্তি পস্সতি, সাস্স হোতি সম্মাদিট্ঠি. সম্মা পস্সং নিব্বিন্দতি. নন্দিক্খযা ৰাগক্খযো; ৰাগক্খযা…পে… চিত্তং সুৱিমুত্তন্তি ৱুচ্চতি…পে… অনিচ্চংযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খু মনং অনিচ্চন্তি পস্সতি, সাস্স হোতি সম্মাদিট্ঠি. সম্মা পস্সং নিব্বিন্দতি. নন্দিক্খযা ৰাগক্খযো; ৰাগক্খযা নন্দিক্খযো. নন্দিৰাগক্খযা চিত্তং সুৱিমুত্তন্তি ৱুচ্চতী’’তি. পঠমং.

২. বাহিৰনন্দিক্খযসুত্তং

১৫৭. ‘‘অনিচ্চেযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৰূপে অনিচ্চাতি পস্সতি, সাস্স হোতি সম্মাদিট্ঠি. সম্মা পস্সং নিব্বিন্দতি. নন্দিক্খযা ৰাগক্খযো; ৰাগক্খযা নন্দিক্খযো. নন্দিৰাগক্খযা চিত্তং সুৱিমুত্তন্তি ৱুচ্চতি. অনিচ্চেযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্দে… গন্ধে… ৰসে… ফোট্ঠব্বে… ধম্মে অনিচ্চাতি পস্সতি, সাস্স হোতি সম্মাদিট্ঠি. সম্মা পস্সং নিব্বিন্দতি. নন্দিক্খযা ৰাগক্খযো; ৰাগক্খযা নন্দিক্খযো. নন্দিৰাগক্খযা চিত্তং সুৱিমুত্তন্তি ৱুচ্চতী’’তি. দুতিযং.

৩. অজ্ঝত্তঅনিচ্চনন্দিক্খযসুত্তং

১৫৮. ‘‘চক্খুং, ভিক্খৱে, যোনিসো মনসি কৰোথ; চক্খানিচ্চতঞ্চ যথাভূতং সমনুপস্সথ. চক্খুং, ভিক্খৱে, ভিক্খু যোনিসো মনসিকৰোন্তো, চক্খানিচ্চতঞ্চ যথাভূতং সমনুপস্সন্তো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নন্দিক্খযা ৰাগক্খযো; ৰাগক্খযা নন্দিক্খযো. নন্দিৰাগক্খযা চিত্তং সুৱিমুত্তন্তি ৱুচ্চতি. সোতং, ভিক্খৱে, যোনিসো মনসি কৰোথ… ঘানং… জিৱ্হং, ভিক্খৱে, যোনিসো মনসি কৰোথ; জিৱ্হানিচ্চতঞ্চ যথাভূতং সমনুপস্সথ. জিৱ্হং, ভিক্খৱে, ভিক্খু যোনিসো মনসিকৰোন্তো, জিৱ্হানিচ্চতঞ্চ যথাভূতং সমনুপস্সন্তো জিৱ্হাযপি নিব্বিন্দতি. নন্দিক্খযা ৰাগক্খযো; ৰাগক্খযা নন্দিক্খযো. নন্দিৰাগক্খযা চিত্তং সুৱিমুত্তন্তি ৱুচ্চতি. কাযং… মনং, ভিক্খৱে, যোনিসো মনসি কৰোথ; মনানিচ্চতঞ্চ যথাভূতং সমনুপস্সথ. মনং, ভিক্খৱে, ভিক্খু যোনিসো মনসিকৰোন্তো, মনানিচ্চতঞ্চ যথাভূতং সমনুপস্সন্তো মনস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নন্দিক্খযা ৰাগক্খযো; ৰাগক্খযা নন্দিক্খযো. নন্দিৰাগক্খযা চিত্তং সুৱিমুত্তন্তি ৱুচ্চতী’’তি. ততিযং.

৪. বাহিৰঅনিচ্চনন্দিক্খযসুত্তং

১৫৯. ‘‘ৰূপে, ভিক্খৱে, যোনিসো মনসি কৰোথ; ৰূপানিচ্চতঞ্চ যথাভূতং সমনুপস্সথ. ৰূপে, ভিক্খৱে, ভিক্খু যোনিসো মনসিকৰোন্তো, ৰূপানিচ্চতঞ্চ যথাভূতং সমনুপস্সন্তো ৰূপেসুপি নিব্বিন্দতি. নন্দিক্খযা ৰাগক্খযো; ৰাগক্খযা নন্দিক্খযো. নন্দিৰাগক্খযা চিত্তং সুৱিমুত্তন্তি ৱুচ্চতি. সদ্দে… গন্ধে… ৰসে… ফোট্ঠব্বে… ধম্মে, ভিক্খৱে, যোনিসো মনসি কৰোথ; ধম্মানিচ্চতঞ্চ যথাভূতং সমনুপস্সথ. ধম্মে, ভিক্খৱে, ভিক্খু যোনিসো মনসিকৰোন্তো, ধম্মানিচ্চতঞ্চ যথাভূতং সমনুপস্সন্তো ধম্মেসুপি নিব্বিন্দতি. নন্দিক্খযা ৰাগক্খযো; ৰাগক্খযা নন্দিক্খযো. নন্দিৰাগক্খযা চিত্তং সুৱিমুত্তন্তি ৱুচ্চতী’’তি. চতুত্থং.

৫. জীৱকম্বৱনসমাধিসুত্তং

১৬০. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি জীৱকম্বৱনে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি…পে… ‘‘সমাধিং, ভিক্খৱে, ভাৱেথ. সমাহিতস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো যথাভূতং ওক্খাযতি. কিঞ্চ যথাভূতং ওক্খাযতি? চক্খুং অনিচ্চন্তি যথাভূতং ওক্খাযতি, ৰূপা অনিচ্চাতি যথাভূতং ওক্খাযতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চন্তি যথাভূতং ওক্খাযতি, চক্খুসম্ফস্সো অনিচ্চোতি যথাভূতং ওক্খাযতি, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনিচ্চন্তি যথাভূতং ওক্খাযতি…পে… জিৱ্হা অনিচ্চাতি যথাভূতং ওক্খাযতি…পে… মনো অনিচ্চোতি যথাভূতং ওক্খাযতি, ধম্মা অনিচ্চাতি যথাভূতং ওক্খাযতি…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনিচ্চন্তি যথাভূতং ওক্খাযতি. সমাধিং, ভিক্খৱে, ভাৱেথ. সমাহিতস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো যথাভূতং ওক্খাযতী’’তি. পঞ্চমং.

৬. জীৱকম্বৱনপটিসল্লানসুত্তং

১৬১. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি জীৱকম্বৱনে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি…পে… ‘‘পটিসল্লানে, ভিক্খৱে, যোগমাপজ্জথ. পটিসল্লীনস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো যথাভূতং ওক্খাযতি. কিঞ্চ যথাভূতং ওক্খাযতি? চক্খুং অনিচ্চন্তি যথাভূতং ওক্খাযতি, ৰূপা অনিচ্চাতি যথাভূতং ওক্খাযতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চন্তি যথাভূতং ওক্খাযতি, চক্খুসম্ফস্সো অনিচ্চোতি যথাভূতং ওক্খাযতি, যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনিচ্চন্তি যথাভূতং ওক্খাযতি…পে… মনো অনিচ্চোতি যথাভূতং ওক্খাযতি, ধম্মা… মনোৱিঞ্ঞাণং… মনোসম্ফস্সো… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনিচ্চন্তি যথাভূতং ওক্খাযতি. পটিসল্লানে ভিক্খৱে, যোগমাপজ্জথ. পটিসল্লীনস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো যথাভূতং ওক্খাযতী’’তি. ছট্ঠং.

৭. কোট্ঠিকঅনিচ্চসুত্তং

১৬২. অথ খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা কোট্ঠিকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰেয্য’’ন্তি.

‘‘যং খো, কোট্ঠিক, অনিচ্চং তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. কিঞ্চ, কোট্ঠিক, অনিচ্চং? চক্খু খো, কোট্ঠিক, অনিচ্চং; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. ৰূপা অনিচ্চা; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. চক্খুৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চং; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. চক্খুসম্ফস্সো অনিচ্চো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনিচ্চং; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো…পে… জিৱ্হা অনিচ্চা; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. ৰসা অনিচ্চা; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চং; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. জিৱ্হাসম্ফস্সো অনিচ্চো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. যম্পিদং জিৱ্হাসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনিচ্চং; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো…পে… মনো অনিচ্চো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. ধম্মা অনিচ্চা; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. মনোৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চং; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. মনোসম্ফস্সো অনিচ্চো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনিচ্চং; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. যং খো, কোট্ঠিক, অনিচ্চং তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো’’তি. সত্তমং.

৮. কোট্ঠিকদুক্খসুত্তং

১৬৩. অথ খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো…পে… ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে…পে… ৱিহৰেয্য’’ন্তি. ‘‘যং খো, কোট্ঠিক, দুক্খং তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. কিঞ্চ, কোট্ঠিক, দুক্খং? চক্খু খো, কোট্ঠিক, দুক্খং; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. ৰূপা দুক্খা; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. চক্খুৱিঞ্ঞাণং দুক্খং; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. চক্খুসম্ফস্সো দুক্খো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি দুক্খং; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো…পে… জিৱ্হা দুক্খা; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো…পে… মনো দুক্খো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. ধম্মা দুক্খা; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. মনোৱিঞ্ঞাণং দুক্খং; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. মনোসম্ফস্সো দুক্খো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি দুক্খং; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. যং খো, কোট্ঠিক, দুক্খং তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো’’তি. অট্ঠমং.

৯. কোট্ঠিকঅনত্তসুত্তং

১৬৪. একমন্তং…পে… ৱিহৰেয্যন্তি. ‘‘যো খো, কোট্ঠিক, অনত্তা তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. কো চ, কোট্ঠিক, অনত্তা? চক্খু খো, কোট্ঠিক, অনত্তা; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. ৰূপা অনত্তা; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. চক্খুৱিঞ্ঞাণং অনত্তা; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. চক্খুসম্ফস্সো অনত্তা; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনত্তা; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো …পে… জিৱ্হা অনত্তা; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো…পে… মনো অনত্তা; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. ধম্মা অনত্তা; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. মনোৱিঞ্ঞাণং… মনোসম্ফস্সো… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনত্তা; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো. যো খো, কোট্ঠিক, অনত্তা, তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো’’তি. নৱমং.

১০. মিচ্ছাদিট্ঠিপহানসুত্তং

১৬৫. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কথং নু খো, ভন্তে, জানতো কথং পস্সতো মিচ্ছাদিট্ঠি পহীযতী’’তি?

‘‘চক্খুং খো, ভিক্খু, অনিচ্চতো জানতো পস্সতো মিচ্ছাদিট্ঠি পহীযতি. ৰূপে অনিচ্চতো জানতো পস্সতো মিচ্ছাদিট্ঠি পহীযতি. চক্খুৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চতো জানতো পস্সতো মিচ্ছাদিট্ঠি পহীযতি. চক্খুসম্ফস্সং অনিচ্চতো জানতো পস্সতো মিচ্ছাদিট্ঠি পহীযতি…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনিচ্চতো জানতো পস্সতো মিচ্ছাদিট্ঠি পহীযতি. এৱং খো, ভিক্খু, জানতো এৱং পস্সতো মিচ্ছাদিট্ঠি পহীযতী’’তি. দসমং.

১১. সক্কাযদিট্ঠিপহানসুত্তং

১৬৬. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু…পে… এতদৱোচ – ‘‘কথং নু খো, ভন্তে, জানতো কথং পস্সতো সক্কাযদিট্ঠি পহীযতী’’তি? ‘‘চক্খুং খো, ভিক্খু, দুক্খতো জানতো পস্সতো সক্কাযদিট্ঠি পহীযতি. ৰূপে দুক্খতো জানতো পস্সতো সক্কাযদিট্ঠি পহীযতি. চক্খুৱিঞ্ঞাণং দুক্খতো জানতো পস্সতো সক্কাযদিট্ঠি পহীযতি. চক্খুসম্ফস্সং দুক্খতো জানতো পস্সতো সক্কাযদিট্ঠি পহীযতি…পে… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি দুক্খতো জানতো পস্সতো সক্কাযদিট্ঠি পহীযতি. এৱং খো, ভিক্খু, জানতো এৱং পস্সতো সক্কাযদিট্ঠি পহীযতী’’তি. একাদসমং.

১২. অত্তানুদিট্ঠিপহানসুত্তং

১৬৭. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু…পে… এতদৱোচ – ‘‘কথং নু খো, ভন্তে, জানতো কথং পস্সতো অত্তানুদিট্ঠি পহীযতী’’তি? ‘‘চক্খুং খো, ভিক্খু, অনত্ততো জানতো পস্সতো অত্তানুদিট্ঠি পহীযতি. ৰূপে অনত্ততো জানতো পস্সতো অত্তানুদিট্ঠি পহীযতি. চক্খুৱিঞ্ঞাণং অনত্ততো জানতো পস্সতো অত্তানুদিট্ঠি পহীযতি. চক্খুসম্ফস্সং অনত্ততো জানতো পস্সতো অত্তানুদিট্ঠি পহীযতি. যম্পিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনত্ততো জানতো পস্সতো অত্তানুদিট্ঠি পহীযতি…পে… জিৱ্হং অনত্ততো জানতো পস্সতো অত্তানুদিট্ঠি পহীযতি…পে… মনং অনত্ততো জানতো পস্সতো অত্তানুদিট্ঠি পহীযতি. ধম্মে… মনোৱিঞ্ঞাণং… মনোসম্ফস্সং… যম্পিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তম্পি অনত্ততো জানতো পস্সতো অত্তানুদিট্ঠি পহীযতী’’তি. দ্ৱাদসমং.

নন্দিক্খযৱগ্গো সোড়সমো.

তস্সুদ্দানং –

নন্দিক্খযেন চত্তাৰো, জীৱকম্বৱনে দুৱে;

কোট্ঠিকেন তযো ৱুত্তা, মিচ্ছা সক্কায অত্তনোতি.