১৪. দেৱদহৱগ্গো

১. দেৱদহসুত্তং

১৩৪. একং সমযং ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি দেৱদহং নাম সক্যানং নিগমো. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘নাহং, ভিক্খৱে, সব্বেসংযেৱ ভিক্খূনং ছসু ফস্সাযতনেসু অপ্পমাদেন কৰণীযন্তি ৱদামি, ন চ পনাহং, ভিক্খৱে, সব্বেসংযেৱ ভিক্খূনং ছসু ফস্সাযতনেসু নাপ্পমাদেন কৰণীযন্তি ৱদামি. যে তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ অৰহন্তো খীণাসৱা ৱুসিতৱন্তো কতকৰণীযা ওহিতভাৰা অনুপ্পত্তসদত্থা পৰিক্খীণভৱসংযোজনা সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তা, তেসাহং, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং ছসু ফস্সাযতনেসু নাপ্পমাদেন কৰণীযন্তি ৱদামি. তং কিস্স হেতু? কতং তেসং অপ্পমাদেন, অভব্বা তে পমজ্জিতুং. যে চ খো তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ সেক্খা [সেখা (সী. স্যা. কং. পী. ক.)] অপ্পত্তমানসা অনুত্তৰং যোগক্খেমং পত্থযমানা ৱিহৰন্তি, তেসাহং, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং ছসু ফস্সাযতনেসু অপ্পমাদেন কৰণীযন্তি ৱদামি. তং কিস্স হেতু? সন্তি, ভিক্খৱে, চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা মনোৰমাপি, অমনোৰমাপি. ত্যাস্স ফুস্স ফুস্স চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠন্তি. চেতসো অপৰিযাদানা আৰদ্ধং হোতি ৱীৰিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা [অপম্মুট্ঠা (সী.), অপ্পমুট্ঠা (স্যা. কং.)], পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. ইমং খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, অপ্পমাদফলং সম্পস্সমানো তেসং ভিক্খূনং ছসু ফস্সাযতনেসু অপ্পমাদেন কৰণীযন্তি ৱদামি…পে… সন্তি, ভিক্খৱে, মনোৱিঞ্ঞেয্যা ধম্মা মনোৰমাপি অমনোৰমাপি. ত্যাস্স ফুস্স ফুস্স চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠন্তি. চেতসো অপৰিযাদানা আৰদ্ধং হোতি ৱীৰিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. ইমং খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, অপ্পমাদফলং সম্পস্সমানো তেসং ভিক্খূনং ছসু [ছস্সু (সী.)] ফস্সাযতনেসু অপ্পমাদেন কৰণীযন্তি ৱদামী’’তি. পঠমং.

২. খণসুত্তং

১৩৫. ‘‘লাভা ৱো, ভিক্খৱে, সুলদ্ধং ৱো, ভিক্খৱে, খণো ৱো পটিলদ্ধো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসায. দিট্ঠা মযা, ভিক্খৱে, ছফস্সাযতনিকা নাম নিৰযা. তত্থ যং কিঞ্চি চক্খুনা ৰূপং পস্সতি অনিট্ঠৰূপংযেৱ পস্সতি, নো ইট্ঠৰূপং; অকন্তৰূপংযেৱ পস্সতি, নো কন্তৰূপং; অমনাপৰূপংযেৱ পস্সতি, নো মনাপৰূপং. যং কিঞ্চি সোতেন সদ্দং সুণাতি…পে… যং কিঞ্চি ঘানেন গন্ধং ঘাযতি…পে… যং কিঞ্চি জিৱ্হায ৰসং সাযতি…পে… যং কিঞ্চি কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসতি…পে… যং কিঞ্চি মনসা ধম্মং ৱিজানাতি অনিট্ঠৰূপংযেৱ ৱিজানাতি, নো ইট্ঠৰূপং; অকন্তৰূপংযেৱ ৱিজানাতি, নো কন্তৰূপং; অমনাপৰূপংযেৱ ৱিজানাতি, নো মনাপৰূপং. লাভা ৱো, ভিক্খৱে, সুলদ্ধং ৱো, ভিক্খৱে, খণো ৱো পটিলদ্ধো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসায. দিট্ঠা মযা, ভিক্খৱে, ছফস্সাযতনিকা নাম সগ্গা. তত্থ যং কিঞ্চি চক্খুনা ৰূপং পস্সতি ইট্ঠৰূপংযেৱ পস্সতি, নো অনিট্ঠৰূপং; কন্তৰূপংযেৱ পস্সতি, নো অকন্তৰূপং; মনাপৰূপংযেৱ পস্সতি, নো অমনাপৰূপং…পে… যং কিঞ্চি জিৱ্হায ৰসং সাযতি…পে… যং কিঞ্চি মনসা ধম্মং ৱিজানাতি ইট্ঠৰূপংযেৱ ৱিজানাতি, নো অনিট্ঠৰূপং; কন্তৰূপংযেৱ ৱিজানাতি, নো অকন্তৰূপং; মনাপৰূপংযেৱ ৱিজানাতি, নো অমনাপৰূপং. লাভা ৱো, ভিক্খৱে, সুলদ্ধং ৱো, ভিক্খৱে, খণো ৱো পটিলদ্ধো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসাযা’’তি. দুতিযং.

৩. পঠমৰূপাৰামসুত্তং

১৩৬. ‘‘ৰূপাৰামা, ভিক্খৱে, দেৱমনুস্সা ৰূপৰতা ৰূপসম্মুদিতা. ৰূপৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধা দুক্খা, ভিক্খৱে, দেৱমনুস্সা ৱিহৰন্তি. সদ্দাৰামা, ভিক্খৱে, দেৱমনুস্সা সদ্দৰতা সদ্দসম্মুদিতা. সদ্দৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধা দুক্খা, ভিক্খৱে, দেৱমনুস্সা ৱিহৰন্তি. গন্ধাৰামা… ৰসাৰামা… ফোট্ঠব্বাৰামা… ধম্মাৰামা, ভিক্খৱে, দেৱমনুস্সা ধম্মৰতা ধম্মসম্মুদিতা. ধম্মৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধা দুক্খা, ভিক্খৱে, দেৱমনুস্সা ৱিহৰন্তি. তথাগতো চ খো, ভিক্খৱে, অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰূপানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱং চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা ন ৰূপাৰামো ন ৰূপৰতো ন ৰূপসম্মুদিতো. ৰূপৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধা সুখো, ভিক্খৱে, তথাগতো ৱিহৰতি. সদ্দানং… গন্ধানং… ৰসানং… ফোট্ঠব্বানং… ধম্মানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা ন ধম্মাৰামো, ন ধম্মৰতো, ন ধম্মসম্মুদিতো. ধম্মৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধা সুখো, ভিক্খৱে, তথাগতো ৱিহৰতি’’. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

‘‘ৰূপা সদ্দা ৰসা গন্ধা, ফস্সা ধম্মা চ কেৱলা;

ইট্ঠা কন্তা মনাপা চ, যাৱতত্থীতি ৱুচ্চতি.

‘‘সদেৱকস্স লোকস্স, এতে ৱো সুখসম্মতা;

যত্থ চেতে নিৰুজ্ঝন্তি, তং তেসং দুক্খসম্মতং.

‘‘সুখং [সুখন্তি (সী.)] দিট্ঠমৰিযেভি, সক্কাযস্স নিৰোধনং;

পচ্চনীকমিদং হোতি, সব্বলোকেন পস্সতং.

‘‘যং পৰে সুখতো আহু, তদৰিযা আহু দুক্খতো;

যং পৰে দুক্খতো আহু, তদৰিযা সুখতো ৱিদূ.

‘‘পস্স ধম্মং দুৰাজানং, সম্মূড়্হেত্থ অৱিদ্দসু;

নিৱুতানং তমো হোতি, অন্ধকাৰো অপস্সতং.

‘‘সতঞ্চ ৱিৱটং হোতি, আলোকো পস্সতামি;

সন্তিকে ন ৱিজানন্তি, মগ্গা [মগা (সী.)] ধম্মস্স অকোৱিদা.

‘‘ভৱৰাগপৰেতেভি, ভৱৰাগানুসাৰীভি [ভৱসোতানুসাৰিভি (স্যা. কং. পী.), ভৱসোতানুসাৰিহি (সী.)];

মাৰধেয্যানুপন্নেহি, নাযং ধম্মো সুসম্বুধো.

‘‘কো নু অঞ্ঞত্ৰ মৰিযেভি, পদং সম্বুদ্ধুমৰহতি;

যং পদং সম্মদঞ্ঞায, পৰিনিব্বন্তি অনাসৱা’’তি. ততিযং;

৪. দুতিযৰূপাৰামসুত্তং

১৩৭. ‘‘ৰূপাৰামা, ভিক্খৱে, দেৱমনুস্সা ৰূপৰতা ৰূপসম্মুদিতা. ৰূপৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধা দুক্খা, ভিক্খৱে, দেৱমনুস্সা ৱিহৰন্তি. সদ্দাৰামা… গন্ধাৰামা… ৰসাৰামা … ফোট্ঠব্বাৰামা… ধম্মাৰামা, ভিক্খৱে, দেৱমনুস্সা ধম্মৰতা ধম্মসম্মুদিতা. ধম্মৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধা দুক্খা, ভিক্খৱে, দেৱমনুস্সা ৱিহৰন্তি. তথাগতো চ, ভিক্খৱে, অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰূপানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা ন ৰূপাৰামো ন ৰূপৰতো ন ৰূপসম্মুদিতো. ৰূপৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধা সুখো, ভিক্খৱে, তথাগতো ৱিহৰতি. সদ্দানং… গন্ধানং… ৰসানং… ফোট্ঠব্বানং… ধম্মানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা ন ধম্মাৰামো ন ধম্মৰতো ন ধম্মসম্মুদিতো. ধম্মৱিপৰিণামৱিৰাগনিৰোধা সুখো, ভিক্খৱে, তথাগতো ৱিহৰতী’’তি. চতুত্থং.

৫. পঠমনতুম্হাকংসুত্তং

১৩৮. ‘‘যং, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং তং পজহথ. তং ৱো পহীনং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং? চক্খু, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং; তং পজহথ. তং ৱো পহীনং হিতায সুখায ভৱিস্সতি…পে… জিৱ্হা ন তুম্হাকং; তং পজহথ. সা ৱো পহীনা হিতায সুখায ভৱিস্সতি…পে… মনো ন তুম্হাকং; তং পজহথ. সো ৱো পহীনো হিতায সুখায ভৱিস্সতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যং ইমস্মিং জেতৱনে তিণকট্ঠসাখাপলাসং তং জনো হৰেয্য ৱা ডহেয্য ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰেয্য, অপি নু তুম্হাকং এৱমস্স – ‘অম্হে জনো হৰতি ৱা ডহতি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোতী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘ন হি নো এতং, ভন্তে, অত্তা ৱা অত্তনিযং ৱা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, চক্খু ন তুম্হাকং; তং পজহথ. তং ৱো পহীনং হিতায সুখায ভৱিস্সতি…পে… জিৱ্হা ন তুম্হাকং; তং পজহথ. সা ৱো পহীনা হিতায সুখায ভৱিস্সতি…পে… মনো ন তুম্হাকং; তং পজহথ. সো ৱো পহীনো হিতায সুখায ভৱিস্সতী’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযনতুম্হাকংসুত্তং

১৩৯. ‘‘যং, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৱো পহীনং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং? ৰূপা, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং; তে পজহথ. তে ৱো পহীনা হিতায সুখায ভৱিস্সন্তি. সদ্দা… গন্ধা… ৰসা… ফোট্ঠব্বা… ধম্মা ন তুম্হাকং; তে পজহথ. তে ৱো পহীনা হিতায সুখায ভৱিস্সন্তি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যং ইমস্মিং জেতৱনে…পে… এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ৰূপা ন তুম্হাকং; তে পজহথ. তে ৱো পহীনা হিতায সুখায ভৱিস্সন্তী’’তি. ছট্ঠং.

৭. অজ্ঝত্তানিচ্চহেতুসুত্তং

১৪০. ‘‘চক্খুং, ভিক্খৱে, অনিচ্চং. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো চক্খুস্স উপ্পাদায, সোপি অনিচ্চো. অনিচ্চসম্ভূতং, ভিক্খৱে, চক্খু কুতো নিচ্চং ভৱিস্সতি…পে… জিৱ্হা অনিচ্চা. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো জিৱ্হায উপ্পাদায সোপি অনিচ্চো. অনিচ্চসম্ভূতা, ভিক্খৱে, জিৱ্হা কুতো নিচ্চা ভৱিস্সতি…পে… মনো অনিচ্চো. যোপি, ভিক্খৱে, হেতু যোপি পচ্চযো মনস্স উপ্পাদায, সোপি অনিচ্চো. অনিচ্চসম্ভূতো, ভিক্খৱে, মনো কুতো নিচ্চো ভৱিস্সতি! এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি…পে… জিৱ্হাযপি নিব্বিন্দতি…পে… নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি; ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি; ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. সত্তমং.

৮. অজ্ঝত্তদুক্খহেতুসুত্তং

১৪১. ‘‘চক্খুং, ভিক্খৱে, দুক্খং. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো চক্খুস্স উপ্পাদায, সোপি দুক্খো. দুক্খসম্ভূতং, ভিক্খৱে, চক্খু কুতো সুখং ভৱিস্সতি…পে… জিৱ্হা দুক্খা. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো জিৱ্হায উপ্পাদায, সোপি দুক্খো. দুক্খসম্ভূতা, ভিক্খৱে, জিৱ্হা কুতো সুখা ভৱিস্সতি…পে… মনো দুক্খো. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো মনস্স উপ্পাদায, সোপি দুক্খো. দুক্খসম্ভূতো, ভিক্খৱে, মনো কুতো সুখো ভৱিস্সতি! এৱং পস্সং…পে… ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. অট্ঠমং.

৯. অজ্ঝত্তানত্তহেতুসুত্তং

১৪২. ‘‘চক্খুং, ভিক্খৱে, অনত্তা. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো চক্খুস্স উপ্পাদায, সোপি অনত্তা. অনত্তসম্ভূতং, ভিক্খৱে, চক্খু কুতো অত্তা ভৱিস্সতি…পে… জিৱ্হা অনত্তা. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো জিৱ্হায উপ্পাদায, সোপি অনত্তা. অনত্তসম্ভূতা, ভিক্খৱে, জিৱ্হা কুতো অত্তা ভৱিস্সতি…পে… মনো অনত্তা. যোপি হেতু যোপি পচ্চযো মনস্স উপ্পাদায, সোপি অনত্তা. অনত্তসম্ভূতো, ভিক্খৱে, মনো কুতো অত্তা ভৱিস্সতি! এৱং পস্সং…পে… ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. নৱমং.

১০. বাহিৰানিচ্চহেতুসুত্তং

১৪৩. ‘‘ৰূপা, ভিক্খৱে, অনিচ্চা. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো ৰূপানং উপ্পাদায, সোপি অনিচ্চো. অনিচ্চসম্ভূতা, ভিক্খৱে, ৰূপা কুতো নিচ্চা ভৱিস্সন্তি! সদ্দা… গন্ধা… ৰসা… ফোট্ঠব্বা… ধম্মা অনিচ্চা. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো ধম্মানং উপ্পাদায, সোপি অনিচ্চো. অনিচ্চসম্ভূতা, ভিক্খৱে, ধম্মা কুতো নিচ্চা ভৱিস্সন্তি! এৱং পস্সং…পে… ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. দসমং.

১১. বাহিৰদুক্খহেতুসুত্তং

১৪৪. ‘‘ৰূপা, ভিক্খৱে, দুক্খা. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো ৰূপানং উপ্পাদায, সোপি দুক্খো. দুক্খসম্ভূতা, ভিক্খৱে, ৰূপা কুতো সুখা ভৱিস্সন্তি! সদ্দা… গন্ধা… ৰসা… ফোট্ঠব্বা… ধম্মা দুক্খা. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো ধম্মানং উপ্পাদায, সোপি দুক্খো. দুক্খসম্ভূতা, ভিক্খৱে, ধম্মা কুতো সুখা ভৱিস্সন্তি! এৱং পস্সং…পে… ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. একাদসমং.

১২. বাহিৰানত্তহেতুসুত্তং

১৪৫. ‘‘ৰূপা, ভিক্খৱে, অনত্তা. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো ৰূপানং উপ্পাদায, সোপি অনত্তা. অনত্তসম্ভূতা, ভিক্খৱে, ৰূপা কুতো অত্তা ভৱিস্সন্তি! সদ্দা… গন্ধা… ৰসা… ফোট্ঠব্বা… ধম্মা অনত্তা. যোপি হেতু, যোপি পচ্চযো ধম্মানং উপ্পাদায, সোপি অনত্তা. অনত্তসম্ভূতা, ভিক্খৱে, ধম্মা কুতো অত্তা ভৱিস্সন্তি! এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো ৰূপেসুপি নিব্বিন্দতি, সদ্দেসুপি… গন্ধেসুপি… ৰসেসুপি… ফোট্ঠব্বেসুপি… ধম্মেসুপি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি; ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি; ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. দ্ৱাদসমং.

দেৱদহৱগ্গো চুদ্দসমো.

তস্সুদ্দানং –

দেৱদহো খণো ৰূপা, দ্ৱে নতুম্হাকমেৱ চ;

হেতুনাপি তযো ৱুত্তা, দুৱে অজ্ঝত্তবাহিৰাতি.