১১. যোগক্খেমিৱগ্গো
১. যোগক্খেমিসুত্তং
১০৪. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘যোগক্খেমিপৰিযাযং ৱো, ভিক্খৱে, ধম্মপৰিযাযং দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৱে, যোগক্খেমিপৰিযাযো ধম্মপৰিযাযো? সন্তি, ভিক্খৱে, চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. তে তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱঙ্কতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তেসঞ্চ পহানায অক্খাসি যোগং, তস্মা তথাগতো ‘যোগক্খেমী’তি ৱুচ্চতি…পে… সন্তি, ভিক্খৱে, মনোৱিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. তে তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱঙ্কতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তেসঞ্চ পহানায অক্খাসি যোগং, তস্মা তথাগতো ‘যোগক্খেমী’তি ৱুচ্চতি. অযং খো, ভিক্খৱে, যোগক্খেমিপৰিযাযো ধম্মপৰিযাযো’’তি. পঠমং.
২. উপাদাযসুত্তং
১০৫. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৱে, সতি কিং উপাদায উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খ’’ন্তি?
‘‘ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে….
‘‘চক্খুস্মিং খো, ভিক্খৱে, সতি চক্খুং উপাদায উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খং…পে… মনস্মিং সতি মনং উপাদায উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খং. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, চক্খু নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি?
‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায উপ্পজ্জেয্য অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খ’’ন্তি?
‘‘নো হেতং ভন্তে’’…পে….
‘‘জিৱ্হা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি?
‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায উপ্পজ্জেয্য অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খ’’ন্তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’…পে….
‘‘মনো নিচ্চো ৱা অনিচ্চো ৱা’’তি?
‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায উপ্পজ্জেয্য অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খ’’ন্তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি…পে… মনস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি; ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি; ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. দুতিযং.
৩. দুক্খসমুদযসুত্তং
১০৬. ‘‘দুক্খস্স, ভিক্খৱে, সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৱে, দুক্খস্স সমুদযো? চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৱেদনা; ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা. অযং দুক্খস্স সমুদযো…পে… জিৱ্হঞ্চ পটিচ্চ ৰসে চ উপ্পজ্জতি জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৱেদনা; ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা. অযং দুক্খস্স সমুদযো…পে… মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৱিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৱেদনা; ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা. অযং খো, ভিক্খৱে, দুক্খস্স সমুদযো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, দুক্খস্স অত্থঙ্গমো? চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৱেদনা; ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা. তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধা উপাদাননিৰোধো; উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো; ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো; জাতিনিৰোধা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতি. অযং দুক্খস্স অত্থঙ্গমো…পে… জিৱ্হঞ্চ পটিচ্চ ৰসে চ উপ্পজ্জতি জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং…পে… মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৱিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৱেদনা; ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা. তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধা উপাদাননিৰোধো; উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো; ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো; জাতিনিৰোধা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতি. অযং খো, ভিক্খৱে, দুক্খস্স অত্থঙ্গমো’’তি. ততিযং.
৪. লোকসমুদযসুত্তং
১০৭. ‘‘লোকস্স, ভিক্খৱে, সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৱে, লোকস্স সমুদযো? চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৱেদনা; ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা; তণ্হাপচ্চযা উপাদানং; উপাদানপচ্চযা ভৱো; ভৱপচ্চযা জাতি; জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি. অযং খো, ভিক্খৱে, লোকস্স সমুদযো …পে… জিৱ্হঞ্চ পটিচ্চ ৰসে চ উপ্পজ্জতি জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং…পে… মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৱিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৱেদনা; ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা; তণ্হাপচ্চযা উপাদানং; উপাদানপচ্চযা ভৱো; ভৱপচ্চযা জাতি; জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি. অযং খো, ভিক্খৱে, লোকস্স সমুদযো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, লোকস্স অত্থঙ্গমো? চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৱেদনা; ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা. তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধা উপাদাননিৰোধো; উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো; ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো; জাতিনিৰোধা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতি. অযং খো, ভিক্খৱে, লোকস্স অত্থঙ্গমো…পে… জিৱ্হঞ্চ পটিচ্চ ৰসে চ উপ্পজ্জতি…পে… মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৱিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৱেদনা; ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা. তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধা উপাদাননিৰোধো; উপাদাননিৰোধা…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতি. অযং খো, ভিক্খৱে, লোকস্স অত্থঙ্গমো’’তি. চতুত্থং.
৫. সেয্যোহমস্মিসুত্তং
১০৮. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৱে, সতি কিং উপাদায কিং অভিনিৱিস্স সেয্যোহমস্মীতি ৱা হোতি, সদিসোহমস্মীতি ৱা হোতি, হীনোহমস্মীতি ৱা হোতী’’তি?
‘‘ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা.
‘‘চক্খুস্মিং খো, ভিক্খৱে, সতি চক্খুং উপাদায চক্খুং অভিনিৱিস্স সেয্যোহমস্মীতি ৱা হোতি, সদিসোহমস্মীতি ৱা হোতি, হীনোহমস্মীতি ৱা হোতি…পে… জিৱ্হায সতি…পে… মনস্মিং সতি মনং উপাদায মনং অভিনিৱিস্স সেয্যোহমস্মীতি ৱা হোতি, সদিসোহমস্মীতি ৱা হোতি, হীনোহমস্মীতি ৱা হোতি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, চক্খু নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি?
‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায সেয্যোহমস্মীতি ৱা অস্স, সদিসোহমস্মীতি ৱা অস্স, হীনোহমস্মীতি ৱা অস্সা’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’…পে… জিৱ্হা… কাযো নিচ্চো ৱা অনিচ্চো ৱা’’তি?
‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’…পে….
‘‘মনো নিচ্চো ৱা অনিচ্চো ৱা’’তি?
‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি?
‘‘দুক্খং, ভন্তে’’.
‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায সেয্যোহমস্মীতি ৱা অস্স, সদিসোহমস্মীতি ৱা অস্স, হীনোহমস্মীতি ৱা অস্সা’’তি?
‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘এৱং পস্সং, ভিক্খৱে, সুতৱা অৰিযসাৱকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি…পে… মনস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি; ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি; ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. পঞ্চমং.
৬. সংযোজনিযসুত্তং
১০৯. ‘‘সংযোজনিযে চ, ভিক্খৱে, ধম্মে দেসেস্সামি সংযোজনঞ্চ. তং সুণাথ. কতমে চ, ভিক্খৱে, সংযোজনিযা ধম্মা, কতমঞ্চ সংযোজনং? চক্খুং, ভিক্খৱে, সংযোজনিযো ধম্মো. যো তত্থ ছন্দৰাগো, তং তত্থ সংযোজনং…পে… জিৱ্হা সংযোজনিযো ধম্মো…পে… মনো সংযোজনিযো ধম্মো. যো তত্থ ছন্দৰাগো, তং তত্থ সংযোজনং. ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, সংযোজনিযা ধম্মা, ইদং সংযোজন’’ন্তি. ছট্ঠং.
৭. উপাদানিযসুত্তং
১১০. ‘‘উপাদানিযে চ, ভিক্খৱে, ধম্মে দেসেস্সামি উপাদানঞ্চ. তং সুণাথ. কতমে চ, ভিক্খৱে, উপাদানিযা ধম্মা, কতমঞ্চ উপাদানং? চক্খুং, ভিক্খৱে, উপাদানিযো ধম্মো. যো তত্থ ছন্দৰাগো, তং তত্থ উপাদানং…পে… জিৱ্হা উপাদানিযো ধম্মো…পে… মনো উপাদানিযো ধম্মো. যো তত্থ ছন্দৰাগো, তং তত্থ উপাদানং. ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, উপাদানিযা ধম্মা, ইদং উপাদান’’ন্তি. সত্তমং.
৮. অজ্ঝত্তিকাযতনপৰিজাননসুত্তং
১১১. ‘‘চক্খুং, ভিক্খৱে, অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. সোতং… ঘানং… জিৱ্হং… কাযং… মনং অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. চক্খুঞ্চ খো, ভিক্খৱে, অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায…পে… জিৱ্হং… কাযং… মনং অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযাযা’’তি. অট্ঠমং.
৯. বাহিৰাযতনপৰিজাননসুত্তং
১১২. ‘‘ৰূপে, ভিক্খৱে, অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. সদ্দে… গন্ধে… ৰসে… ফোট্ঠব্বে… ধম্মে অনভিজানং অপৰিজানং অৱিৰাজযং অপ্পজহং অভব্বো দুক্খক্খযায. ৰূপে চ খো, ভিক্খৱে, অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযায. সদ্দে… গন্ধে… ৰসে… ফোট্ঠব্বে… ধম্মে অভিজানং পৰিজানং ৱিৰাজযং পজহং ভব্বো দুক্খক্খযাযা’’তি. নৱমং.
১০. উপস্সুতিসুত্তং
১১৩. একং সমযং ভগৱা নাতিকে [ঞাতিকে (সী. স্যা. কং.)] ৱিহৰতি গিঞ্জকাৱসথে. অথ খো ভগৱা ৰহোগতো পটিসল্লীনো ইমং ধম্মপৰিযাযং অভাসি – ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৱেদনা; ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা; তণ্হাপচ্চযা উপাদানং; উপাদানপচ্চযা ভৱো; ভৱপচ্চযা জাতি; জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. জিৱ্হঞ্চ পটিচ্চ ৰসে চ উপ্পজ্জতি…পে… মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৱিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৱেদনা; ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা; তণ্হাপচ্চযা উপাদানং; উপাদানপচ্চযা ভৱো; ভৱপচ্চযা জাতি; জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি’’.
‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৱেদনা; ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা. তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধা উপাদাননিৰোধো; উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো; ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো; জাতিনিৰোধা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতি…পে… জিৱ্হঞ্চ পটিচ্চ ৰসে চ উপ্পজ্জতি…পে… মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মে চ উপ্পজ্জতি মনোৱিঞ্ঞাণং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো. ফস্সপচ্চযা ৱেদনা; ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা. তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধা উপাদাননিৰোধো; উপাদাননিৰোধা…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতী’’তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱতো উপস্সুতি [উপস্সুতিং (সী. ক.)] ঠিতো হোতি. অদ্দসা খো ভগৱা তং ভিক্খুং উপস্সুতি ঠিতং. দিস্ৱান তং ভিক্খুং এতদৱোচ – ‘‘অস্সোসি নো ত্ৱং, ভিক্খু, ইমং ধম্মপৰিযায’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘উগ্গণ্হাহি ত্ৱং, ভিক্খু, ইমং ধম্মপৰিযাযং. পৰিযাপুণাহি ত্ৱং, ভিক্খু, ইমং ধম্মপৰিযাযং. ধাৰেহি ত্ৱং, ভিক্খু, ইমং ধম্মপৰিযাযং. অত্থসংহিতোযং, ভিক্খু, ধম্মপৰিযাযো আদিব্ৰহ্মচৰিযকো’’তি. দসমং.
যোগক্খেমিৱগ্গো একাদসমো.
তস্সুদ্দানং –
যোগক্খেমি উপাদায, দুক্খং লোকো চ সেয্যো চ;
সংযোজনং উপাদানং, দ্ৱে পৰিজানং উপস্সুতীতি.