৫. ৱক্কলিসুত্তং
৮৭. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ৱক্কলি কুম্ভকাৰনিৱেসনে ৱিহৰতি আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. অথ খো আযস্মা ৱক্কলি উপট্ঠাকে আমন্তেসি – ‘‘এথ তুম্হে, আৱুসো, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমথ; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দথ – ‘ৱক্কলি, ভন্তে, ভিক্খু আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো, সো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতী’তি. এৱঞ্চ ৱদেথ – ‘সাধু কিৰ, ভন্তে, ভগৱা যেন ৱক্কলি ভিক্খু তেনুপসঙ্কমতু; অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো ৱক্কলিস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘ৱক্কলি, ভন্তে, ভিক্খু আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো, সো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি; এৱঞ্চ পন ৱদেতি – ‘সাধু কিৰ, ভন্তে, ভগৱা যেন ৱক্কলি ভিক্খু তেনুপসঙ্কমতু; অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন.
অথ খো ভগৱা নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেনাযস্মা ৱক্কলি তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো আযস্মা ৱক্কলি ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান মঞ্চকে সমধোসি [সমঞ্চোসি (সী.), সমঞ্চোপি (স্যা. কং.) সং + ধূ + ঈ = সমধোসি]. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং ৱক্কলিং এতদৱোচ – ‘‘অলং, ৱক্কলি, মা ত্ৱং মঞ্চকে সমধোসি. সন্তিমানি আসনানি পঞ্ঞত্তানি; তত্থাহং নিসীদিস্সামী’’তি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ খো ভগৱা আযস্মন্তং ৱক্কলিং এতদৱোচ – ‘‘কচ্চি তে, ৱক্কলি, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি দুক্খা ৱেদনা পটিক্কমন্তি, নো অভিক্কমন্তি; পটিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো অভিক্কমো’’তি? ‘‘ন মে, ভন্তে, খমনীযং, ন যাপনীযং; বাড়্হা মে দুক্খা ৱেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো’’তি. ‘‘কচ্চি তে, ৱক্কলি, ন কিঞ্চি কুক্কুচ্চং, ন কোচি ৱিপ্পটিসাৰো’’তি? ‘‘তগ্ঘ মে, ভন্তে, অনপ্পকং কুক্কুচ্চং, অনপ্পকো ৱিপ্পটিসাৰো’’তি. ‘‘কচ্চি পন তং, ৱক্কলি, অত্তা সীলতো ন উপৱদতী’’তি? ‘‘ন খো মং, ভন্তে, অত্তা সীলতো উপৱদতী’’তি. ‘‘নো চে কিৰ তং, ৱক্কলি, অত্তা সীলতো উপৱদতি; অথ কিঞ্চ তে কুক্কুচ্চং কো চ ৱিপ্পটিসাৰো’’তি? ‘‘চিৰপটিকাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিতুকামো, নত্থি চ মে কাযস্মিং তাৱতিকা বলমত্তা, যাৱতাহং [যাহং (সী.), যাযাহং (পী.)] ভগৱন্তং দস্সনায উপসঙ্কমেয্য’’ন্তি.
‘‘অলং, ৱক্কলি, কিং তে ইমিনা পূতিকাযেন দিট্ঠেন? যো খো, ৱক্কলি, ধম্মং পস্সতি সো মং পস্সতি; যো মং পস্সতি সো ধম্মং পস্সতি. ধম্মঞ্হি, ৱক্কলি, পস্সন্তো মং পস্সতি; মং পস্সন্তো ধম্মং পস্সতি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ৱক্কলি, ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৱেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… এসো মে অত্তাতি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তস্মাতিহ…পে… এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি.
অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং ৱক্কলিং ইমিনা ওৱাদেন ওৱদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন গিজ্ঝকূটো পব্বতো তেন পক্কামি. অথ খো আযস্মা ৱক্কলি অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো উপট্ঠাকে আমন্তেসি – ‘‘এথ মং, আৱুসো, মঞ্চকং আৰোপেত্ৱা যেন ইসিগিলিপস্সং কাড়সিলা তেনুপসঙ্কমথ. কথঞ্হি নাম মাদিসো অন্তৰঘৰে কালং কত্তব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি? ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো ৱক্কলিস্স পটিস্সুত্ৱা আযস্মন্তং ৱক্কলিং মঞ্চকং আৰোপেত্ৱা যেন ইসিগিলিপস্সং কাড়সিলা তেনুপসঙ্কমিংসু. অথ খো ভগৱা তঞ্চ ৰত্তিং তঞ্চ দিৱাৱসেসং গিজ্ঝকূটে পব্বতে ৱিহাসি. অথ খো দ্ৱে দেৱতাযো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণা কেৱলকপ্পং গিজ্ঝকূটং ওভাসেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু…পে… একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো একা দেৱতা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ৱক্কলি, ভন্তে, ভিক্খু ৱিমোক্খায চেতেতী’’তি. অপৰা দেৱতা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সো হি নূন, ভন্তে, সুৱিমুত্তো ৱিমুচ্চিস্সতী’’তি. ইদমৱোচুং তা দেৱতাযো. ইদং ৱত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযিংসু.
অথ খো ভগৱা তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘এথ তুম্হে, ভিক্খৱে, যেন ৱক্কলি ভিক্খু তেনুপসঙ্কমথ; উপসঙ্কমিত্ৱা ৱক্কলিং ভিক্খুং এৱং ৱদেথ –
‘‘‘সুণাৱুসো ত্ৱং, ৱক্কলি, ভগৱতো ৱচনং দ্ৱিন্নঞ্চ দেৱতানং. ইমং, আৱুসো, ৰত্তিং দ্ৱে দেৱতাযো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণা কেৱলকপ্পং গিজ্ঝকূটং ওভাসেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো, আৱুসো, একা দেৱতা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ৱক্কলি, ভন্তে, ভিক্খু ৱিমোক্খায চেতেতীতি. অপৰা দেৱতা ভগৱন্তং এতদৱোচ – সো হি নূন, ভন্তে, সুৱিমুত্তো ৱিমুচ্চিস্সতীতি. ভগৱা চ তং, আৱুসো ৱক্কলি, এৱমাহ – মা ভাযি, ৱক্কলি; মা ভাযি, ৱক্কলি! অপাপকং তে মৰণং ভৱিস্সতি, অপাপিকা কালকিৰিযা’’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা ৱক্কলি তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং ৱক্কলিং এতদৱোচুং – ‘‘সুণাৱুসো ৱক্কলি, ভগৱতো ৱচনং দ্ৱিন্নঞ্চ দেৱতান’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা ৱক্কলি উপট্ঠাকে আমন্তেসি – ‘‘এথ মং, আৱুসো, মঞ্চকা ওৰোপেথ. কথঞ্হি নাম মাদিসো উচ্চে আসনে নিসীদিত্ৱা তস্স ভগৱতো সাসনং সোতব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি! ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো ৱক্কলিস্স পটিস্সুত্ৱা আযস্মন্তং ৱক্কলিং মঞ্চকা ওৰোপেসুং. ‘‘ইমং, আৱুসো, ৰত্তিং দ্ৱে দেৱতাযো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা…পে… একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো, আৱুসো, একা দেৱতা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘ৱক্কলি, ভন্তে, ভিক্খু ৱিমোক্খায চেতেতী’তি. অপৰা দেৱতা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘সো হি নূন, ভন্তে, সুৱিমুত্তো ৱিমুচ্চিস্সতী’তি. ভগৱা চ তং, আৱুসো ৱক্কলি, এৱমাহ – ‘মা ভাযি, ৱক্কলি; মা ভাযি, ৱক্কলি! অপাপকং তে মৰণং ভৱিস্সতি, অপাপিকা কালকিৰিযা’’’তি. ‘‘তেন হাৱুসো, মম ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দথ – ‘ৱক্কলি, ভন্তে, ভিক্খু আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. সো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতী’তি. এৱঞ্চ ৱদেথ – ‘ৰূপং অনিচ্চং. তাহং, ভন্তে, ন কঙ্খামি. যদনিচ্চং তং দুক্খন্তি ন ৱিচিকিচ্ছামি. যদনিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, নত্থি মে তত্থ ছন্দো ৱা ৰাগো ৱা পেমং ৱাতি ন ৱিচিকিচ্ছামি. ৱেদনা অনিচ্চা. তাহং, ভন্তে, ন কঙ্খামি. যদনিচ্চং তং দুক্খন্তি ন ৱিচিকিচ্ছামি. যদনিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, নত্থি মে তত্থ ছন্দো ৱা ৰাগো ৱা পেমং ৱাতি ন ৱিচিকিচ্ছামি. সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা অনিচ্চা. তাহং, ভন্তে, ন কঙ্খামি. যদনিচ্চং তং দুক্খন্তি ন ৱিচিকিচ্ছামি. যদনিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, নত্থি মে তত্থ ছন্দো ৱা ৰাগো ৱা পেমং ৱাতি ন ৱিচিকিচ্ছামি. ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চং. তাহং, ভন্তে, ন কঙ্খামি. যদনিচ্চং তং দুক্খন্তি ন ৱিচিকিচ্ছামি. যদনিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, নত্থি মে তত্থ ছন্দো ৱা ৰাগো ৱা পেমং ৱাতি ন ৱিচিকিচ্ছামী’’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো ৱক্কলিস্স পটিস্সুত্ৱা পক্কমিংসু. অথ খো আযস্মা ৱক্কলি অচিৰপক্কন্তেসু তেসু ভিক্খূসু সত্থং আহৰেসি.
অথ খো তে ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘ৱক্কলি, ভন্তে, ভিক্খু আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো; সো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি; এৱঞ্চ ৱদেতি – ‘ৰূপং অনিচ্চং. তাহং, ভন্তে, ন কঙ্খামি. যদনিচ্চং তং দুক্খন্তি ন ৱিচিকিচ্ছামি. যদনিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, নত্থি মে তত্থ ছন্দো ৱা ৰাগো ৱা পেমং ৱাতি ন ৱিচিকিচ্ছামি. ৱেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা … ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চং. তাহং, ভন্তে, ন কঙ্খামি. যদনিচ্চং তং দুক্খন্তি ন ৱিচিকিচ্ছামি. যদনিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, নত্থি মে তত্থ ছন্দো ৱা ৰাগো ৱা পেমং ৱাতি ন ৱিচিকিচ্ছামী’’’তি.
অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আযাম, ভিক্খৱে, যেন ইসিগিলিপস্সং কাড়সিলা তেনুপসঙ্কমিস্সাম; যত্থ ৱক্কলিনা কুলপুত্তেন সত্থমাহৰিত’’ন্তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. অথ খো ভগৱা সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং যেন ইসিগিলিপস্সং কাড়সিলা তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো ভগৱা আযস্মন্তং ৱক্কলিং দূৰতোৱ মঞ্চকে ৱিৱত্তক্খন্ধং সেমানং.
তেন খো পন সমযেন ধূমাযিতত্তং তিমিৰাযিতত্তং গচ্ছতেৱ পুৰিমং দিসং, গচ্ছতি পচ্ছিমং দিসং, গচ্ছতি উত্তৰং দিসং, গচ্ছতি দক্খিণং দিসং, গচ্ছতি উদ্ধং দিসং, গচ্ছতি অধো দিসং, গচ্ছতি অনুদিসং. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, এতং ধূমাযিতত্তং তিমিৰাযিতত্তং গচ্ছতেৱ পুৰিমং দিসং…পে… গচ্ছতি অনুদিস’’ন্তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এসো খো, ভিক্খৱে, মাৰো পাপিমা ৱক্কলিস্স কুলপুত্তস্স ৱিঞ্ঞাণং সমন্ৱেসতি [সমন্নেসতি (ক. সী. পী.)] – ‘কত্থ ৱক্কলিস্স কুলপুত্তস্স ৱিঞ্ঞাণং পতিট্ঠিত’ন্তি? অপ্পতিট্ঠিতেন চ, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞাণেন ৱক্কলি কুলপুত্তো পৰিনিব্বুতো’’তি. পঞ্চমং.